Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 8 1087 42696744 42691249 2026-09-30T13:53:50Z Aca 108187 Uklanjanje svog sadržaja stranice 42696744 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 1223 42696989 42682334 2026-10-01T11:41:35Z Edgar Allan Poe 29250 42696989 wikitext text/x-wiki <!--FORMAT: {{IČ|ime_članka|redni_broj_meseca_u_kome_je_početak|početak|kraj}}--> <!--Januar--> {{IČ|Dora (festival)|1|1|15}} {{IČ|Jakov Kranjčević|1|16|31}} <!--Februar--> {{IČ|The Oregon Trail (1985)|2|1|15}} {{IČ|Shōnan-tō|2|16|28}} <!--Mart--> {{IČ|L'Île mystérieuse|3|1|15}} {{IČ|Tradicionalna misa|3|16|31}} <!--April--> {{IČ|Kaze no Tani no Naushika|4|1|15}} {{IČ|Vargtimmen|4|16|30}} <!--Maj--> {{IČ|Ningen Shikkaku|5|1|15}} {{IČ|EHF Euro 2026.|5|16|31}} <!--Jun--> {{IČ|Mary Wollstonecraft Shelley|6|1|15}} {{IČ|Patuljasti troprsti ljenjivac|6|16|30}} <!--Juli--> {{IČ|Mirotvorac (film)|7|1|15}} {{IČ|Panama|7|16|31}} <!--August--> {{IČ|Zabel Jesajan|8|1|15}} {{IČ|Straume|8|16|31}} <!--Septembar--> {{IČ|Arvydas Sabonis|9|1|15}} {{IČ|Harpija (ptica)|9|16|30}} <!--Oktobar--> {{IČ|Pavle Pavlović|10|1|15}} {{IČ|Koraljivor|10|16|31}} <!--Novembar--> {{IČ|Ori and the Blind Forest|11|1|15}} {{IČ|Sevasti Qiriazi|11|16|30}} <!--Decembar--> {{IČ|Armand Duplantis|12|1|15}} {{IČ|Ori and the Will of the Wisps|12|16|31}} <noinclude>[[Kategorija:Šabloni glavne stranice]]</noinclude> 8vflsvfwuikrr7hwionsge3supfd54c 10 1329 42696861 42695754 2026-09-30T18:41:56Z Inokosni organ 160059 Sukob još traje 42696861 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =Young-Dolly-Parton.jpg | opis = Dolly Parton (1977.) | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[16. septembra]] – Bivši lider Kosova [[Hashim Thaçi]] osuđen je na dvadeset pet godina zatvora zbog [[Ratni_zločini_u_Ratu_na_Kosovu#OVK_ratni_zločini|ratnih zločina]] počinjenih tokom njegovog predvođenja [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]]. * [[13. septembra]] – Stotine ljudi uhapšene su u [[Turska|Turskoj]] tokom [[Racija|racije]] usmjerene protiv [[LGBTQ]] zajednice i protesta koji su uslijedili. * [[27. augusta]] – Umro je [[Ratko Mladić]], oficir [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i komandant Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] koji je osuđen na doživotnu kaznu zatvora zbog [[Genocid u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], [[Zločin protiv čovječnosti|zločina protiv čovječnosti]] i ratnih zločina počinjenih tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. * [[25. augusta]] – Umrla je [[Dolly Parton]] (''na slici''), američka [[country]] pjevačica i kantautorica. Za života je bila poznata kao "Kraljica country muzike", a osim glazbom istaknula se i dobrotvornim radom. * [[31. jula]]&nbsp;– Oko 60.000 migranata prešlo je [[Marokansko-španska granica|marokansko-špansku granicu]] kod [[Ceuta|Ceute]], pri čemu su poginule najmanje 83 osobe. * [[21. jula]]&nbsp;– Supredsjednik [[Nikaragva|Nikaragve]] [[Daniel Ortega]] najavio je ukidanje svih budućih izbornih procesa u zemlji. * [[19. jula]]&nbsp;– Pobjedom nad [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentinom]] nakon produžetaka (1:0), [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španija]] je po drugi put u historiji postala [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|svjetski prvak]]. Najboljim igračem turnira proglašen je španski kapetan [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]], dok je najbolji strijelac na turniru s 10 golova bio francuski kapetan [[Kylian Mbappé]]. <div class="main-box__meta"> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] <!--([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]])--> | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rat u Gazi|Izraelsko-palestinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki: --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Andrea Zlatar Violić]] | [[Ivan Gudelj]] | [[Raif Dizdarević]] | [[Slobodan Šnajder]] | [[Ratko Mladić]] | [[Peter Cullen]] | [[Dolly Parton]] | [[Vedrana Rudan]] | [[Hayden Panettiere]]}}</div> </div> dtc7c8qgy9jlpvsa4mem5khftz044l9 42696960 42696861 2026-10-01T11:11:51Z Edgar Allan Poe 29250 42696960 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =Young-Dolly-Parton.jpg | opis = Dolly Parton (1977.) | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[16. septembra]] – Bivši lider Kosova [[Hashim Thaçi]] osuđen je na dvadeset pet godina zatvora zbog [[Ratni_zločini_u_Ratu_na_Kosovu#OVK_ratni_zločini|ratnih zločina]] počinjenih tokom njegovog predvođenja [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]]. * [[13. septembra]] – Stotine ljudi uhapšene su u [[Turska|Turskoj]] tokom [[Racija|racije]] usmjerene protiv [[LGBTQ]] zajednice i protesta koji su uslijedili. * [[27. augusta]] – Umro je [[Ratko Mladić]], oficir [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i komandant Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] koji je osuđen na doživotnu kaznu zatvora zbog [[Genocid u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], [[Zločin protiv čovječnosti|zločina protiv čovječnosti]] i ratnih zločina počinjenih tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. * [[25. augusta]] – Umrla je [[Dolly Parton]] (''na slici''), američka [[country]] pjevačica i kantautorica. Za života je bila poznata kao "Kraljica country muzike", a osim glazbom istaknula se i dobrotvornim radom. * [[31. jula]]&nbsp;– Oko 60.000 migranata prešlo je [[Marokansko-španska granica|marokansko-špansku granicu]] kod [[Ceuta|Ceute]], pri čemu su poginule najmanje 83 osobe. * [[21. jula]]&nbsp;– Supredsjednik [[Nikaragva|Nikaragve]] [[Daniel Ortega]] najavio je ukidanje svih budućih izbornih procesa u zemlji. * [[19. jula]]&nbsp;– Pobjedom nad [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentinom]] nakon produžetaka (1:0), [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španija]] je po drugi put u historiji postala [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|svjetski prvak]]. Najboljim igračem turnira proglašen je španski kapetan [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]], dok je najbolji strijelac na turniru s 10 golova bio francuski kapetan [[Kylian Mbappé]]. <div class="main-box__meta"> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] <!--([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]])--> | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rat u Gazi|Izraelsko-palestinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki: --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Biljana Plavšić]] | [[Andrea Zlatar Violić]] | [[Ivan Gudelj]] | [[Raif Dizdarević]] | [[Slobodan Šnajder]] | [[Ratko Mladić]] | [[Peter Cullen]] | [[Dolly Parton]] }}</div> </div> i4bjb947ul7c2im3467m2zlk1087l80 4 1774 42696973 42682328 2026-10-01T11:21:50Z Edgar Allan Poe 29250 /* Biografije */ 42696973 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedija:Istaknuti_članci/styles.css" /> __NOTOC__ <div class="featured-page"> <div class="featured-hero"> <div class="featured-hero-main"> <div class="featured-hero-symbol">[[Datoteka:Cscr-featured.png|60px|alt=Zvijezda označava istaknute članke na Wikipediji|link=|Simbol istaknutih članaka]]</div> <div class="featured-hero-copy"> <div class="featured-shortcut">{{Prečac|WP:IČ}}</div> <div class="featured-page-title">Istaknuti članci</div> <div class="featured-description">Najkvalitetniji sadržaj Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku</div> </div> </div> <div class="featured-meta"><span>[[:Kategorija:Istaknuti članci|'''{{Broj istaknutih članaka}}''' {{plural:{{Broj istaknutih članaka}}|istaknuti članak|istaknuta članka|istaknutih članaka}}]]</span>•<span>Aktualni: '''[[{{Aktualni istaknuti članak}}]]'''</span></div> <div class="featured-actions"> <div class="featured-action">[[Šablon:Istaknuti članak|Aktualni]]</div> <div class="featured-action">[[Wikipedija:Istaknuti članci/Kandidati|Kandidati]]</div> <div class="featured-action">[[Wikipedija:Istaknuti članci/Kriteriji|Kriteriji]]</div> <div class="featured-action">[[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva|Arhiva]]</div> </div> </div> <div class="featured-jump"> <div class="featured-jump-title">Pregled po područjima</div> <div class="featured-jump-links">[[#Geografija|Geografija]]<span>•</span>[[#Biologija|Biologija]]<span>•</span>[[#Historija|Historija]]<span>•</span>[[#Biografije|Biografije]]<span>•</span>[[#Društvo|Društvo]]<span>•</span>[[#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]<span>•</span>[[#Filozofija i religija|Filozofija i religija]]<span>•</span>[[#Sport|Sport]]<span>•</span>[[#Nauka i tehnika|Nauka i tehnika]]</div> </div> <div class="featured-grid featured-grid-pair"> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P geography.svg|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Geografija == </div> </div><div class="featured-gallery featured-gallery-quad">[[Datoteka:France_cities.png|96px|border|alt=|link=Francuska]][[Datoteka:Coat of arms of Benin.svg|92px|alt=|link=Benin]][[Datoteka:NoviBG Nov30 2005.jpg|96px|border|alt=Novi Beograd|link=Novi Beograd]][[Datoteka:Lion-persepolis.JPG|92px|border|alt=|link=Persepolis]]</div> <div class="featured-list"> '''Države:''' [[Egipat]] • [[Uzbekistan]] • [[Francuska]] • [[Venezuela]] • [[Kambodža]] • [[Honduras]] • [[Benin]] • [[Češka]] • [[Fidži]] • [[Wales]] • [[Iran]] • [[Kuba]] • [[Estonija]] • [[Surinam]] • [[Sjeverna Koreja]] • [[Singapur]] • [[Panama]] '''Gradovi:''' [[Ljubljana]] • [[Novi Beograd]] • [[Vancouver]] • [[Persepolis]] • [[Šibenik]] • [[Teheran]] • [[Moskva]] '''Seizmologija:''' [[Potresi u Iranu]] '''Ostalo:''' [[Goli otok]] • [[Potsdamer Platz]] • [[Pjongjanški metro]] • [[Zaljevsko područje San Francisca]] • [[Geografija Irana]] • [[Geografija Albanije]] • [[Mount Everest]] </div></div> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P biology.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Biologija == </div> </div><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Cicerbita_alpina_mg-k.jpg|96px|border|alt=|link=Obične golupke]][[Datoteka:Harbour seal breast feeding 1150144.jpg|96px|border|link=Fauna Škotske]]</div> <div class="featured-list"> '''Općenito:''' [[Permsko-trijasko izumiranje]] • [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] • [[Nova hipoteza o jedinstvenom porijeklu]] • [[Genetika čovjeka]] • [[Održivost]] • [[Abiogeneza]] '''Biljke:''' [[Rosulja]] • [[Glavočike]] '''Insekti:''' [[Obične golupke]] • [[Bogomoljke]] '''Vodozemci:''' [[Vodozemci]] '''Reptili:''' [[Krokodili]] • ''[[Edmontosaurus]]'' • [[Pterosauri]] • ''[[Pterodactylus]]'' • [[Dromeosauridi]] • ''[[Spinosaurus]]'' • [[Fiziologija dinosaura]] • ''[[Compsognathus]]'' • ''[[Gryposaurus]]'' • ''[[Scelidosaurus]]'' '''Ptice:''' [[Vatroglavi kraljić]] • [[Harpija (ptica)]] '''Sisavci:''' [[Rudolfijev kit]] • ''[[Homo floresiensis]]'' • [[Snježni leopard]] • [[Rakun]] • [[Divovska vidra]] • [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] '''Ostalo:''' [[Meduze]] • [[Koraljni greben]] • [[Fauna Škotske]] • [[Fauna Australije]] • [[Koraljivor]] </div></div> </div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P icon Colosseum.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Historija == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Minoan_Ash.png|96px|border|alt=|link=Minojska erupcija]] [[Datoteka:Kusatma_Zonaro.jpg|96px|border|link=Bizantsko-osmanski ratovi]]</div> <div class="featured-list"> '''Mjesno određena:''' [[Historija Sjedinjenih Američkih Država]] • [[Historija Kine]] '''Stari vijek:''' [[Minojska erupcija]] • [[Heladski period]] • [[Majanski kalendar]] '''Klasična antika:''' [[Bitka kod Kane]] • [[Ropstvo u staroj Grčkoj]] • [[Pelazgi]] • [[Žene u antičkom Rimu]] • [[Liturgija u staroj Grčkoj]] • [[Lelantski rat]] • [[Prostitucija u antičkom Rimu]] • [[Ropstvo u antičkom Rimu]] • [[Rimsko Carstvo]] • [[Termopilska bitka]] • [[Ahemenidsko Carstvo]] • ''[[Praefectus urbi]]'' '''Srednji vijek:''' [[Bizantsko-osmanski ratovi]] • [[Građanski rat u Vizantiji (1341–1347)]] • [[Srednji vijek]] • [[Kasni srednji vijek]] • [[Bitka kod Karbale]] • [[Pečenezi]] • ''[[Anali franačkog kraljevstva]]'' • [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Encyclopedie_frontispice_full.jpg|96px|border|link=Prosvetiteljstvo]][[Datoteka:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg|96px|border|link=Romantizam]]</div> <div class="featured-list"> '''Novi vijek:''' [[Francuski revolucionarni kalendar]] • [[Ku Klux Klan]] • [[Rat Canudosa]] • ''[[Code civil]]'' • [[Krimski rat]] • [[Prosvjetiteljstvo]] • [[Romantizam]] • [[Bitka kod Visa]] • [[Velika Kolumbija]] • [[Italijanska renesansa]] • [[Portugalska renesansa]] • [[Renesansa u Škotskoj]] • [[Reformacija]] • [[Poljska renesansa]] • ''[[Devedeset pet teza]]'' • [[Elizabetansko doba]] • [[Malački Sultanat]] • [[Tjesnačka naselja]] '''Savremeno doba (1900–danas):''' [[Uskršnji ustanak]] • [[Drugi svjetski rat]] • [[Atentat na Johna F. Kennedyja]] • [[Opsada Skadra (1912–1913)]] • [[Bitka za Moskvu]] • [[Bitka za Vukovar]] • [[Drugi čečenski rat]] • [[Katinjski masakr]] • [[Invazija Sovjetskog Saveza na Poljsku]] • [[Rat u Bosni i Hercegovini]] • [[Afgansko-sovjetski rat]] • [[Opsada Dubrovnika]] • [[Deportacija krimskih Tatara]] • [[Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu]] • [[Benešovi dekreti]] • [[Neoklasicizam]] • [[Invazija na Poljsku]] • [[Hladni rat]] • [[Bitka za Srbiju]] • [[Demokratska Kampućija]] • [[Grčki građanski rat]] • [[Bitka na Neretvi]] • [[Operacija Schwarz]] • [[Kambodžanski genocid]] • [[Fudbalski rat]] • [[Operacija Weiss]] • [[Francuska Zapadna Afrika]] • [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] • [[Napad četnika na Užičku Republiku]] • [[Vijetnamski rat]] • [[Bitka na Sutjesci]] • [[Povlačenje kolaboracionista s Nijemcima (1944–1945)]] • [[Holokaust u Litvaniji]] • [[Nezavisna Albanija]] • [[Estonski rat za nezavisnost]] • [[Raspjevana revolucija]] • [[Srpska okupacija Albanije]] • [[Estonska vlada u egzilu]] • [[Koncentracijski logor Stara Gradiška]] • [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]] • [[Komunistička partija Jugoslavije tokom Velike čistke]] • [[Sook Ching]] • ''[[Fin de siècle]]'' • [[Shōnan-tō]] '''Ostalo:''' [[1991.]] • [[2015.]] • [[1974.]] </div></div> </div></div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P philosophy1.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Biografije == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|border|alt=|link=Edgar Allan Poe]][[Datoteka:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|96px|border|alt=|link=Piet Mondrian]]</div> <div class="featured-list"> '''Filozofija i teologija:''' [[Kelsos]] • [[Markion]] • [[Ali]] • [[Hasan ibn Ali]] • [[Bertrand Russell]] • [[Kusam ibn Abas]] • [[Seneka]] • [[Posejdonije]] • [[Hrizip]] • [[Aldo Manucije]] • [[Zajn al-Abidin]] • [[Ludwig Wittgenstein]] '''Književnost:''' [[Victor Hugo]] • [[Lewis Carroll]] • [[Franz Kafka]] • [[André Malraux]] • [[William Faulkner]] • [[Hesiod]] • [[Albert Camus]] • [[Apolonije Rođanin]] • [[Jean Anouilh]] • [[Edgar Allan Poe]] • [[H. P. Lovecraft]] • [[Ian Fleming]] • [[Lukijan]] • [[Edogawa Ranpo]] • [[Filenida]] • [[Marcijan Kapela]] • [[Fabije Plancijad Fulgencije]] • [[Jean Cocteau]] • [[Osamu Dazai]] • [[Mary Wollstonecraft Shelley]] • [[Zabel Jesajan]] '''Muzika:''' [[Himzo Polovina]] • [[Britney Spears]] • [[Roy Orbison]] • [[Safri Duo]] • [[Talk Talk]] • [[Simge (pjevačica)]] • [[Dmitrij Šostakovič]] • [[Ling tosite sigure]] • [[Falco]] • [[Kraftwerk]] • [[Phil Ochs]] '''Film:''' [[Marlene Dietrich]] • [[Sunny Leone]] • [[Branko Lustig]] • [[Nebojša Glogovac]] • [[Pier Paolo Pasolini]] '''Likovna umjetnost:''' [[Vojin Bakić]] • [[Piet Mondrian]] • [[Salvador Dalí]] • [[Renato Guttuso]] • [[Antun Augustinčić]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Albert Einstein Head cleaned.jpg|96px|border|link=Albert Einstein]][[Datoteka:Larry Bird Lipofsky.jpg|96px|border|link=Larry Bird]]</div> <div class="featured-list"> '''Nauka:''' [[Albert Einstein]] • [[Ernst Herzfeld]] • [[Husein Nasr]] '''Politika:''' [[Willy Brandt]] • [[Adolf Hitler]] • [[George H. W. Bush]] • [[Dimitrije Tucović]] • [[Ulysses S. Grant]] • [[John Brown (abolicionist)]] • [[Julije Cezar]] • [[Konstantin Veliki]] • [[Anvar Sadat]] • [[Edvard Beneš]] • [[Joseph Goebbels]] • [[Reinhard Heydrich]] • [[Hermann Göring]] • [[Mahmud Ahmadinežad]] • [[Rómulo Betancourt]] • [[Domaslava]] • [[Harry S. Truman]] • [[Alfred Rosenberg]] • [[Karl XII od Švedske]] • [[Mathieu Kérékou]] • [[Pavle Pavlović]] '''Sportaši:''' [[Novak Đoković]] • [[Bill Russell]] • [[Larry Bird]] • [[Kevin McHale (košarkaš)]] • [[Paul Keres]] • [[Dikembe Mutombo]] • [[Arvydas Sabonis]] • [[Armand Duplantis]] '''Ostalo:''' [[Braća Kray]] • [[Jack Trbosjek]] • [[Pocahontas]] • [[Roland Freisler]] • [[Leopold i Loeb]] • [[Smrt Edgara Allana Poea]] • [[Vilim Horvaj]] • [[Nikola Kovačević – Čudnovski]] • [[Vlajko Begović]] • [[Jakov Kranjčević]] • [[Sevasti Qiriazi]] </div></div> </div></div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P social sciences.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Društvo == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Iranrood Section.png|96px|border|link=Iranrud]][[Datoteka:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 051.jpg|96px|border|link=Code civil]]</div> <div class="featured-list"> '''Ekonomija i gospodarstvo:''' [[Iranrud]] '''Jezik i pismo:''' [[Vulgarni latinski jezik]] • [[Srpskohrvatski jezik]] • [[Dorski dijalekt]] • [[Afrički romanski jezik]] • [[Albanski jezik]] • ''[[Jezik i nacionalizam]]'' '''Gastronomija:''' [[Ishrana u staroj Grčkoj]] '''Demografija:''' [[Demografija SFR Jugoslavije]] • [[Egzodus Jevreja iz arapskih država]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Scottish independence referendum results.png|96px|border|link=Škotski referendum o nezavisnosti 2014.]][[Datoteka:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|96px|link=Britanska monarhija]]</div> <div class="featured-list"> '''Politika:''' [[Parlament]] • ''[[God Save the King]]'' • [[Škotski referendum o nezavisnosti 2014.]] • [[Britanska monarhija]] • ''[[Save Our Children]]'' • [[Savez komunista Jugoslavije]] • [[Samoupravni socijalizam]] '''Pravo:''' ''[[Code civil]]'' • [[Brak]] • [[Rat]] '''Psihologija:''' [[Seksualna revolucija]] '''Ostalo:''' ''[[The Washington Post]]'' • [[Ljudski rad]] • [[LGBTQ historija Njemačke]] • [[Hominizacija]] • [[Kineski kalendar]] • [[Suicid]] • [[Lezbejka]] </div></div> </div></div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:p_art.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Umjetnost i kultura == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"> <div class="featured-list"> '''Likovna umjetnost:''' [[Otonska renesansa]] • [[Srednjovjekovna umjetnost]] • [[Zapadno slikarstvo]] • [[Vikinška umjetnost]] '''Književnost:''' [[Rimska književnost]] • [[Starogrčka književnost]] • [[Naučna fantastika]] • ''[[Decameron]]'' • ''[[Nineteen Eighty-Four]]'' • [[Sherlock Holmes]] • ''[[Ubiti pticu rugalicu]]'' • [[Grčka komedija]] • ''[[Katalog žena]]'' • ''[[Apokolocintoza]]'' • [[Nobelova nagrada za književnost]] • [[Narodna književnost]] • [[Srednjovjekovna latinska književnost]] • [[Rimska komedija]] • [[Grčki epski ciklus]] • [[Oksirinhijski papirusi]] • ''[[Antigone]]'' • ''[[And Then There Were None]]'' • [[Ono (lik)]] • [[Fedra (Seneka)|''Fedra'' (Seneka)]] • [[Vizantijska književnost]] • [[Albanska književnost]] • [[Teatar u starom Rimu]] • [[Novogrčka književnost]] • ''[[Ningen Shikkaku]]'' '''Strip''': ''[[Usagi Yojimbo]]'' • [[Joker (lik)]] • [[Penguin]] • [[Riddler]] • [[Mr. Freeze]] • [[Two-Face]] • [[Mad Hatter (DC Comics)]] • [[Batman]] • [[Calendar Man]] • [[Scarecrow]] • [[Professor Pyg]] • [[Bleach (manga)|''Bleach'' (manga)]] • [[Catwoman]] '''Anime:''' ''[[Sailor Moon]]'' • [[Aria (anime)|''Aria'']] • ''[[Cardcaptor Sakura]]'' • [[Leomon]] • ''[[The Rose of Versailles]]'' • ''[[Cobra (manga)|Cobra]]'' • ''[[Psycho-Pass: The Movie]]'' • ''[[Neon Genesis Evangelion]]'' • ''[[Psycho-Pass]]'' • ''[[InuYasha]]'' • ''[[Sen to Chihiro no Kamikakushi]]'' • "[[Perfect World]]" • [[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]] • "[[Saint's Supper]]" • "[[The Gates of Judgment]]" • "[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]" </div></div> <div class="featured-column"> <div class="featured-list"> '''Muzika:''' [[Album]] • [[Popularna muzika u SFR Jugoslaviji]] • [[Novi val]] • [[Synthpop]] • [[Eurosong 2002.]] • [[Eurosong]] • [[Eurosong 2022.]] • "[[Smells Like Teen Spirit]]" • [[Dora (festival)|''Dora'' (festival)]] '''TV serije:''' [[Queer as Folk (američka TV serija)|''Queer as Folk'' (američka TV serija)]] • [[Dynasty (TV serija)|''Dynasty'' (TV serija)]] • [[Battlestar Galactica (miniserija)|''Battlestar Galactica'' (miniserija)]] • [[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]] • [[Šerlok Holms (TV serija)|''Šerlok Holms'' (TV serija)]] • [[The Man in the High Castle (TV serija)|''The Man in the High Castle'' (TV serija)]] • ''[[Bitange i princeze]]'' • "[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)]]" '''Film:''' [[Stargate (film)|''Stargate'' (film)]] • ''[[Cliffhanger]]'' • [[Holivudska crna lista]] • ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2]]'' • ''[[Lea i Darija]]'' • [[Conan the Barbarian (film, 1982)|''Conan the Barbarian'' (1982)]] • ''[[Svećenikova djeca]]'' • ''[[Les Vampires]]'' • [[Sherlock Holmes (film, 2009)|''Sherlock Holmes'' (film, 2009)]] • ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' • ''[[Blade Runner]]'' • ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]'' • [[Produkcijski kodeks MPAA]] • ''[[The Royal Tenenbaums]]'' • ''[[Fitna (film)|Fitna]]'' • ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' • ''[[RoboCop]]'' • ''[[The Deer Hunter]]'' • ''[[Z (film)|Z]]'' • [[The Killing Fields (film)|''The Killing Fields'']] • [[It (film, 2017)|''It'' (2017)]] • ''[[Desjat negritjat]]'' • ''[[No Country for Old Men (film)|No Country for Old Men]]'' • [[Batman (film, 1989)|''Batman'' (1989)]] • ''[[Being There]]'' • ''[[Pulp Fiction]]'' • [[Murder on the Orient Express (film, 1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]] • ''[[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]]'' • ''[[Asteroid City]]'' • [[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|''Smrt Djevojčice sa žigicama'']] • ''[[Dog Day Afternoon]]'' • ''[[Stalker (film)|Stalker]]'' • [[The Zone of Interest (film)|''The Zone of Interest'']] • ''[[Groundhog Day]]'' • [[Crni talas]] • ''[[Kaze no Tani no Naushika]]'' • ''[[Vargtimmen]]'' • ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' • ''[[Straume]]'' '''Arhitektura:''' [[Potsdamer Platz]] • [[Pjongjanški metro]] • [[Tvrđava Svetog Mihovila]] '''Videoigre:''' ''[[Civilization]]'' </div></div> </div></div> <div class="featured-grid featured-grid-pair"> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P religion.png|26px|link=|alt=]][[Datoteka:P philosophy.png|26px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Filozofija i religija == </div> </div><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Brooklyn Museum - The Exhortation to the Apostles (Recommandation aux apôtres) - James Tissot.jpg|96px|border|link=Historijski Isus]][[Datoteka:Cybele Getty Villa 57.AA.19.jpg|border|96px|link=Kibela]]</div> <div class="featured-list"> '''Filozofija:''' [[Antička filozofija]] • [[O strastima (Hrizip)|''O strastima'']] '''Religija:''' [[Historijski Isus]] • [[Kritika Biblije]] • [[Rano kršćanstvo]] • [[Ateizam]] • [[Hadis o dvanaest nasljednika]] • [[Imamet]] • [[Kult heroja]] • [[Islamizacija Albanije]] '''Mitologija:''' [[Kibela]] • [[Grčka mitologija]] • [[Rimska mitologija]] • [[Kupidon i Psiha]] • [[Kupidon]] </div></div> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P sport.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Sport == </div> </div><div class="featured-gallery">[[Datoteka:PAN-TUN (32).jpg|96px|border|link=FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]][[Datoteka:Défilé médaillés français JO 2012 3.jpg|96px|border|link=Rukometna reprezentacija Francuske]]</div> <div class="featured-list"> '''Takmičenja:''' [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2015.]] • [[UEFA Euro]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998.]] • [[UEFA Euro 2016.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2017.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.]] • [[EHF Euro 2016.]] • [[Afrički kup nacija 2010.]] • [[EHF Euro 2018.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]] • [[IHF Svjetsko prvenstvo u rukometu]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2019.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.]] • [[UEFA Euro 2020.]] • [[EHF Euro 2020.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938.]] • [[EHF Euro 2022.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] • [[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci]] • [[EHF Euro 2024.]] • [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.]] • [[AFC Azijski kup 1984.]] • [[UEFA Euro 2024.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.]] • [[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci]] • [[EHF Euro 2026.]] '''Ekipe:''' [[Rukometna reprezentacija Francuske]] • [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] • [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa]] • [[Boston Celtics]] • [[Dream Team]] • [[Fudbalska reprezentacija Estonije]] • [[Fudbalska reprezentacija Turske]] </div></div> </div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P physics.svg|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Nauka i tehnika == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:The Earth seen from Apollo 17.jpg|88px|border|link=Hipoteza o rijetkoj Zemlji]][[Datoteka:1l7v_opm.png|88px|border|link=ABC proteini]]</div> <div class="featured-list"> '''Astronomija:''' [[Hipoteza o rijetkoj Zemlji]] • [[Život na Marsu]] • [[90377 Sedna]] • [[Pluton]] • [[Svemirski centar Imam Homeini]] • [[Komet Shoemaker-Levy 9]] • [[Historija opservacije Marsa]] • [[Neptun (planeta)]] • [[Astronomija (Manilije)|''Astronomija'' (Manilije)]] • [[Merkur]] '''Hemija:''' [[Itrij]] • [[ABC proteini]] • [[Lipidi]] • [[Botulinski toksin]] '''Medicina:''' [[Rak pluća]] • [[Žuta groznica]] • [[Epilepsija]] • [[Meningitis]] • [[Tradicionalna medicina]] • [[Gojaznost]] • [[Shizofrenija]] • [[Migrena]] • [[Kontrola rađanja]] • [[Spavanje]] • [[Magnetna rezonantna tomografija]] • [[Denga groznica]] • [[Bolest kretanja]] • [[Antraks]] • [[Srednjovjekovna medicina]] • [[Lumbago]] • [[Raynaudov fenomen]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:IPod family.png|96px|border|link=Apple Inc.]][[Datoteka:Dampfturbine_Montage01.jpg|96px|border|link=Elektroenergetika]]</div> <div class="featured-list"> '''Matematika:''' [[Euklidov algoritam]] '''Informatika:''' [[Malware]] • [[Apple Inc.]] • [[Spyware]] • [[Commodore International]] • [[Facebook]] • [[YouTube]] • [[Frutiger Aero]] • ''[[Age of Mythology]]'' • [[The Oregon Trail (1985)|''The Oregon Trail'' (1985)]] • ''[[Ori and the Blind Forest]]'' '''Fizika:''' [[Elektroenergetika]] '''Tehnika:''' [[SMS Viribus Unitis]] • [[Global Positioning System]] </div></div> </div></div> </div> [[Kategorija:Istaknuti članci| ]] j0asub1p1xgrggyhluxrwz92sq1dhlw 42696974 42696973 2026-10-01T11:22:15Z Edgar Allan Poe 29250 /* Nauka i tehnika */ 42696974 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedija:Istaknuti_članci/styles.css" /> __NOTOC__ <div class="featured-page"> <div class="featured-hero"> <div class="featured-hero-main"> <div class="featured-hero-symbol">[[Datoteka:Cscr-featured.png|60px|alt=Zvijezda označava istaknute članke na Wikipediji|link=|Simbol istaknutih članaka]]</div> <div class="featured-hero-copy"> <div class="featured-shortcut">{{Prečac|WP:IČ}}</div> <div class="featured-page-title">Istaknuti članci</div> <div class="featured-description">Najkvalitetniji sadržaj Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku</div> </div> </div> <div class="featured-meta"><span>[[:Kategorija:Istaknuti članci|'''{{Broj istaknutih članaka}}''' {{plural:{{Broj istaknutih članaka}}|istaknuti članak|istaknuta članka|istaknutih članaka}}]]</span>•<span>Aktualni: '''[[{{Aktualni istaknuti članak}}]]'''</span></div> <div class="featured-actions"> <div class="featured-action">[[Šablon:Istaknuti članak|Aktualni]]</div> <div class="featured-action">[[Wikipedija:Istaknuti članci/Kandidati|Kandidati]]</div> <div class="featured-action">[[Wikipedija:Istaknuti članci/Kriteriji|Kriteriji]]</div> <div class="featured-action">[[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva|Arhiva]]</div> </div> </div> <div class="featured-jump"> <div class="featured-jump-title">Pregled po područjima</div> <div class="featured-jump-links">[[#Geografija|Geografija]]<span>•</span>[[#Biologija|Biologija]]<span>•</span>[[#Historija|Historija]]<span>•</span>[[#Biografije|Biografije]]<span>•</span>[[#Društvo|Društvo]]<span>•</span>[[#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]<span>•</span>[[#Filozofija i religija|Filozofija i religija]]<span>•</span>[[#Sport|Sport]]<span>•</span>[[#Nauka i tehnika|Nauka i tehnika]]</div> </div> <div class="featured-grid featured-grid-pair"> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P geography.svg|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Geografija == </div> </div><div class="featured-gallery featured-gallery-quad">[[Datoteka:France_cities.png|96px|border|alt=|link=Francuska]][[Datoteka:Coat of arms of Benin.svg|92px|alt=|link=Benin]][[Datoteka:NoviBG Nov30 2005.jpg|96px|border|alt=Novi Beograd|link=Novi Beograd]][[Datoteka:Lion-persepolis.JPG|92px|border|alt=|link=Persepolis]]</div> <div class="featured-list"> '''Države:''' [[Egipat]] • [[Uzbekistan]] • [[Francuska]] • [[Venezuela]] • [[Kambodža]] • [[Honduras]] • [[Benin]] • [[Češka]] • [[Fidži]] • [[Wales]] • [[Iran]] • [[Kuba]] • [[Estonija]] • [[Surinam]] • [[Sjeverna Koreja]] • [[Singapur]] • [[Panama]] '''Gradovi:''' [[Ljubljana]] • [[Novi Beograd]] • [[Vancouver]] • [[Persepolis]] • [[Šibenik]] • [[Teheran]] • [[Moskva]] '''Seizmologija:''' [[Potresi u Iranu]] '''Ostalo:''' [[Goli otok]] • [[Potsdamer Platz]] • [[Pjongjanški metro]] • [[Zaljevsko područje San Francisca]] • [[Geografija Irana]] • [[Geografija Albanije]] • [[Mount Everest]] </div></div> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P biology.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Biologija == </div> </div><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Cicerbita_alpina_mg-k.jpg|96px|border|alt=|link=Obične golupke]][[Datoteka:Harbour seal breast feeding 1150144.jpg|96px|border|link=Fauna Škotske]]</div> <div class="featured-list"> '''Općenito:''' [[Permsko-trijasko izumiranje]] • [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] • [[Nova hipoteza o jedinstvenom porijeklu]] • [[Genetika čovjeka]] • [[Održivost]] • [[Abiogeneza]] '''Biljke:''' [[Rosulja]] • [[Glavočike]] '''Insekti:''' [[Obične golupke]] • [[Bogomoljke]] '''Vodozemci:''' [[Vodozemci]] '''Reptili:''' [[Krokodili]] • ''[[Edmontosaurus]]'' • [[Pterosauri]] • ''[[Pterodactylus]]'' • [[Dromeosauridi]] • ''[[Spinosaurus]]'' • [[Fiziologija dinosaura]] • ''[[Compsognathus]]'' • ''[[Gryposaurus]]'' • ''[[Scelidosaurus]]'' '''Ptice:''' [[Vatroglavi kraljić]] • [[Harpija (ptica)]] '''Sisavci:''' [[Rudolfijev kit]] • ''[[Homo floresiensis]]'' • [[Snježni leopard]] • [[Rakun]] • [[Divovska vidra]] • [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] '''Ostalo:''' [[Meduze]] • [[Koraljni greben]] • [[Fauna Škotske]] • [[Fauna Australije]] • [[Koraljivor]] </div></div> </div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P icon Colosseum.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Historija == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Minoan_Ash.png|96px|border|alt=|link=Minojska erupcija]] [[Datoteka:Kusatma_Zonaro.jpg|96px|border|link=Bizantsko-osmanski ratovi]]</div> <div class="featured-list"> '''Mjesno određena:''' [[Historija Sjedinjenih Američkih Država]] • [[Historija Kine]] '''Stari vijek:''' [[Minojska erupcija]] • [[Heladski period]] • [[Majanski kalendar]] '''Klasična antika:''' [[Bitka kod Kane]] • [[Ropstvo u staroj Grčkoj]] • [[Pelazgi]] • [[Žene u antičkom Rimu]] • [[Liturgija u staroj Grčkoj]] • [[Lelantski rat]] • [[Prostitucija u antičkom Rimu]] • [[Ropstvo u antičkom Rimu]] • [[Rimsko Carstvo]] • [[Termopilska bitka]] • [[Ahemenidsko Carstvo]] • ''[[Praefectus urbi]]'' '''Srednji vijek:''' [[Bizantsko-osmanski ratovi]] • [[Građanski rat u Vizantiji (1341–1347)]] • [[Srednji vijek]] • [[Kasni srednji vijek]] • [[Bitka kod Karbale]] • [[Pečenezi]] • ''[[Anali franačkog kraljevstva]]'' • [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Encyclopedie_frontispice_full.jpg|96px|border|link=Prosvetiteljstvo]][[Datoteka:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg|96px|border|link=Romantizam]]</div> <div class="featured-list"> '''Novi vijek:''' [[Francuski revolucionarni kalendar]] • [[Ku Klux Klan]] • [[Rat Canudosa]] • ''[[Code civil]]'' • [[Krimski rat]] • [[Prosvjetiteljstvo]] • [[Romantizam]] • [[Bitka kod Visa]] • [[Velika Kolumbija]] • [[Italijanska renesansa]] • [[Portugalska renesansa]] • [[Renesansa u Škotskoj]] • [[Reformacija]] • [[Poljska renesansa]] • ''[[Devedeset pet teza]]'' • [[Elizabetansko doba]] • [[Malački Sultanat]] • [[Tjesnačka naselja]] '''Savremeno doba (1900–danas):''' [[Uskršnji ustanak]] • [[Drugi svjetski rat]] • [[Atentat na Johna F. Kennedyja]] • [[Opsada Skadra (1912–1913)]] • [[Bitka za Moskvu]] • [[Bitka za Vukovar]] • [[Drugi čečenski rat]] • [[Katinjski masakr]] • [[Invazija Sovjetskog Saveza na Poljsku]] • [[Rat u Bosni i Hercegovini]] • [[Afgansko-sovjetski rat]] • [[Opsada Dubrovnika]] • [[Deportacija krimskih Tatara]] • [[Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu]] • [[Benešovi dekreti]] • [[Neoklasicizam]] • [[Invazija na Poljsku]] • [[Hladni rat]] • [[Bitka za Srbiju]] • [[Demokratska Kampućija]] • [[Grčki građanski rat]] • [[Bitka na Neretvi]] • [[Operacija Schwarz]] • [[Kambodžanski genocid]] • [[Fudbalski rat]] • [[Operacija Weiss]] • [[Francuska Zapadna Afrika]] • [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] • [[Napad četnika na Užičku Republiku]] • [[Vijetnamski rat]] • [[Bitka na Sutjesci]] • [[Povlačenje kolaboracionista s Nijemcima (1944–1945)]] • [[Holokaust u Litvaniji]] • [[Nezavisna Albanija]] • [[Estonski rat za nezavisnost]] • [[Raspjevana revolucija]] • [[Srpska okupacija Albanije]] • [[Estonska vlada u egzilu]] • [[Koncentracijski logor Stara Gradiška]] • [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]] • [[Komunistička partija Jugoslavije tokom Velike čistke]] • [[Sook Ching]] • ''[[Fin de siècle]]'' • [[Shōnan-tō]] '''Ostalo:''' [[1991.]] • [[2015.]] • [[1974.]] </div></div> </div></div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P philosophy1.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Biografije == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|border|alt=|link=Edgar Allan Poe]][[Datoteka:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|96px|border|alt=|link=Piet Mondrian]]</div> <div class="featured-list"> '''Filozofija i teologija:''' [[Kelsos]] • [[Markion]] • [[Ali]] • [[Hasan ibn Ali]] • [[Bertrand Russell]] • [[Kusam ibn Abas]] • [[Seneka]] • [[Posejdonije]] • [[Hrizip]] • [[Aldo Manucije]] • [[Zajn al-Abidin]] • [[Ludwig Wittgenstein]] '''Književnost:''' [[Victor Hugo]] • [[Lewis Carroll]] • [[Franz Kafka]] • [[André Malraux]] • [[William Faulkner]] • [[Hesiod]] • [[Albert Camus]] • [[Apolonije Rođanin]] • [[Jean Anouilh]] • [[Edgar Allan Poe]] • [[H. P. Lovecraft]] • [[Ian Fleming]] • [[Lukijan]] • [[Edogawa Ranpo]] • [[Filenida]] • [[Marcijan Kapela]] • [[Fabije Plancijad Fulgencije]] • [[Jean Cocteau]] • [[Osamu Dazai]] • [[Mary Wollstonecraft Shelley]] • [[Zabel Jesajan]] '''Muzika:''' [[Himzo Polovina]] • [[Britney Spears]] • [[Roy Orbison]] • [[Safri Duo]] • [[Talk Talk]] • [[Simge (pjevačica)]] • [[Dmitrij Šostakovič]] • [[Ling tosite sigure]] • [[Falco]] • [[Kraftwerk]] • [[Phil Ochs]] '''Film:''' [[Marlene Dietrich]] • [[Sunny Leone]] • [[Branko Lustig]] • [[Nebojša Glogovac]] • [[Pier Paolo Pasolini]] '''Likovna umjetnost:''' [[Vojin Bakić]] • [[Piet Mondrian]] • [[Salvador Dalí]] • [[Renato Guttuso]] • [[Antun Augustinčić]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Albert Einstein Head cleaned.jpg|96px|border|link=Albert Einstein]][[Datoteka:Larry Bird Lipofsky.jpg|96px|border|link=Larry Bird]]</div> <div class="featured-list"> '''Nauka:''' [[Albert Einstein]] • [[Ernst Herzfeld]] • [[Husein Nasr]] '''Politika:''' [[Willy Brandt]] • [[Adolf Hitler]] • [[George H. W. Bush]] • [[Dimitrije Tucović]] • [[Ulysses S. Grant]] • [[John Brown (abolicionist)]] • [[Julije Cezar]] • [[Konstantin Veliki]] • [[Anvar Sadat]] • [[Edvard Beneš]] • [[Joseph Goebbels]] • [[Reinhard Heydrich]] • [[Hermann Göring]] • [[Mahmud Ahmadinežad]] • [[Rómulo Betancourt]] • [[Domaslava]] • [[Harry S. Truman]] • [[Alfred Rosenberg]] • [[Karl XII od Švedske]] • [[Mathieu Kérékou]] • [[Pavle Pavlović]] '''Sportaši:''' [[Novak Đoković]] • [[Bill Russell]] • [[Larry Bird]] • [[Kevin McHale (košarkaš)]] • [[Paul Keres]] • [[Dikembe Mutombo]] • [[Arvydas Sabonis]] • [[Armand Duplantis]] '''Ostalo:''' [[Braća Kray]] • [[Jack Trbosjek]] • [[Pocahontas]] • [[Roland Freisler]] • [[Leopold i Loeb]] • [[Smrt Edgara Allana Poea]] • [[Vilim Horvaj]] • [[Nikola Kovačević – Čudnovski]] • [[Vlajko Begović]] • [[Jakov Kranjčević]] • [[Sevasti Qiriazi]] </div></div> </div></div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P social sciences.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Društvo == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Iranrood Section.png|96px|border|link=Iranrud]][[Datoteka:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 051.jpg|96px|border|link=Code civil]]</div> <div class="featured-list"> '''Ekonomija i gospodarstvo:''' [[Iranrud]] '''Jezik i pismo:''' [[Vulgarni latinski jezik]] • [[Srpskohrvatski jezik]] • [[Dorski dijalekt]] • [[Afrički romanski jezik]] • [[Albanski jezik]] • ''[[Jezik i nacionalizam]]'' '''Gastronomija:''' [[Ishrana u staroj Grčkoj]] '''Demografija:''' [[Demografija SFR Jugoslavije]] • [[Egzodus Jevreja iz arapskih država]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Scottish independence referendum results.png|96px|border|link=Škotski referendum o nezavisnosti 2014.]][[Datoteka:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|96px|link=Britanska monarhija]]</div> <div class="featured-list"> '''Politika:''' [[Parlament]] • ''[[God Save the King]]'' • [[Škotski referendum o nezavisnosti 2014.]] • [[Britanska monarhija]] • ''[[Save Our Children]]'' • [[Savez komunista Jugoslavije]] • [[Samoupravni socijalizam]] '''Pravo:''' ''[[Code civil]]'' • [[Brak]] • [[Rat]] '''Psihologija:''' [[Seksualna revolucija]] '''Ostalo:''' ''[[The Washington Post]]'' • [[Ljudski rad]] • [[LGBTQ historija Njemačke]] • [[Hominizacija]] • [[Kineski kalendar]] • [[Suicid]] • [[Lezbejka]] </div></div> </div></div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:p_art.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Umjetnost i kultura == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"> <div class="featured-list"> '''Likovna umjetnost:''' [[Otonska renesansa]] • [[Srednjovjekovna umjetnost]] • [[Zapadno slikarstvo]] • [[Vikinška umjetnost]] '''Književnost:''' [[Rimska književnost]] • [[Starogrčka književnost]] • [[Naučna fantastika]] • ''[[Decameron]]'' • ''[[Nineteen Eighty-Four]]'' • [[Sherlock Holmes]] • ''[[Ubiti pticu rugalicu]]'' • [[Grčka komedija]] • ''[[Katalog žena]]'' • ''[[Apokolocintoza]]'' • [[Nobelova nagrada za književnost]] • [[Narodna književnost]] • [[Srednjovjekovna latinska književnost]] • [[Rimska komedija]] • [[Grčki epski ciklus]] • [[Oksirinhijski papirusi]] • ''[[Antigone]]'' • ''[[And Then There Were None]]'' • [[Ono (lik)]] • [[Fedra (Seneka)|''Fedra'' (Seneka)]] • [[Vizantijska književnost]] • [[Albanska književnost]] • [[Teatar u starom Rimu]] • [[Novogrčka književnost]] • ''[[Ningen Shikkaku]]'' '''Strip''': ''[[Usagi Yojimbo]]'' • [[Joker (lik)]] • [[Penguin]] • [[Riddler]] • [[Mr. Freeze]] • [[Two-Face]] • [[Mad Hatter (DC Comics)]] • [[Batman]] • [[Calendar Man]] • [[Scarecrow]] • [[Professor Pyg]] • [[Bleach (manga)|''Bleach'' (manga)]] • [[Catwoman]] '''Anime:''' ''[[Sailor Moon]]'' • [[Aria (anime)|''Aria'']] • ''[[Cardcaptor Sakura]]'' • [[Leomon]] • ''[[The Rose of Versailles]]'' • ''[[Cobra (manga)|Cobra]]'' • ''[[Psycho-Pass: The Movie]]'' • ''[[Neon Genesis Evangelion]]'' • ''[[Psycho-Pass]]'' • ''[[InuYasha]]'' • ''[[Sen to Chihiro no Kamikakushi]]'' • "[[Perfect World]]" • [[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]] • "[[Saint's Supper]]" • "[[The Gates of Judgment]]" • "[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]" </div></div> <div class="featured-column"> <div class="featured-list"> '''Muzika:''' [[Album]] • [[Popularna muzika u SFR Jugoslaviji]] • [[Novi val]] • [[Synthpop]] • [[Eurosong 2002.]] • [[Eurosong]] • [[Eurosong 2022.]] • "[[Smells Like Teen Spirit]]" • [[Dora (festival)|''Dora'' (festival)]] '''TV serije:''' [[Queer as Folk (američka TV serija)|''Queer as Folk'' (američka TV serija)]] • [[Dynasty (TV serija)|''Dynasty'' (TV serija)]] • [[Battlestar Galactica (miniserija)|''Battlestar Galactica'' (miniserija)]] • [[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]] • [[Šerlok Holms (TV serija)|''Šerlok Holms'' (TV serija)]] • [[The Man in the High Castle (TV serija)|''The Man in the High Castle'' (TV serija)]] • ''[[Bitange i princeze]]'' • "[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)]]" '''Film:''' [[Stargate (film)|''Stargate'' (film)]] • ''[[Cliffhanger]]'' • [[Holivudska crna lista]] • ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2]]'' • ''[[Lea i Darija]]'' • [[Conan the Barbarian (film, 1982)|''Conan the Barbarian'' (1982)]] • ''[[Svećenikova djeca]]'' • ''[[Les Vampires]]'' • [[Sherlock Holmes (film, 2009)|''Sherlock Holmes'' (film, 2009)]] • ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' • ''[[Blade Runner]]'' • ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]'' • [[Produkcijski kodeks MPAA]] • ''[[The Royal Tenenbaums]]'' • ''[[Fitna (film)|Fitna]]'' • ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' • ''[[RoboCop]]'' • ''[[The Deer Hunter]]'' • ''[[Z (film)|Z]]'' • [[The Killing Fields (film)|''The Killing Fields'']] • [[It (film, 2017)|''It'' (2017)]] • ''[[Desjat negritjat]]'' • ''[[No Country for Old Men (film)|No Country for Old Men]]'' • [[Batman (film, 1989)|''Batman'' (1989)]] • ''[[Being There]]'' • ''[[Pulp Fiction]]'' • [[Murder on the Orient Express (film, 1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]] • ''[[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]]'' • ''[[Asteroid City]]'' • [[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|''Smrt Djevojčice sa žigicama'']] • ''[[Dog Day Afternoon]]'' • ''[[Stalker (film)|Stalker]]'' • [[The Zone of Interest (film)|''The Zone of Interest'']] • ''[[Groundhog Day]]'' • [[Crni talas]] • ''[[Kaze no Tani no Naushika]]'' • ''[[Vargtimmen]]'' • ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' • ''[[Straume]]'' '''Arhitektura:''' [[Potsdamer Platz]] • [[Pjongjanški metro]] • [[Tvrđava Svetog Mihovila]] '''Videoigre:''' ''[[Civilization]]'' </div></div> </div></div> <div class="featured-grid featured-grid-pair"> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P religion.png|26px|link=|alt=]][[Datoteka:P philosophy.png|26px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Filozofija i religija == </div> </div><div class="featured-gallery">[[Datoteka:Brooklyn Museum - The Exhortation to the Apostles (Recommandation aux apôtres) - James Tissot.jpg|96px|border|link=Historijski Isus]][[Datoteka:Cybele Getty Villa 57.AA.19.jpg|border|96px|link=Kibela]]</div> <div class="featured-list"> '''Filozofija:''' [[Antička filozofija]] • [[O strastima (Hrizip)|''O strastima'']] '''Religija:''' [[Historijski Isus]] • [[Kritika Biblije]] • [[Rano kršćanstvo]] • [[Ateizam]] • [[Hadis o dvanaest nasljednika]] • [[Imamet]] • [[Kult heroja]] • [[Islamizacija Albanije]] '''Mitologija:''' [[Kibela]] • [[Grčka mitologija]] • [[Rimska mitologija]] • [[Kupidon i Psiha]] • [[Kupidon]] </div></div> <div class="featured-section"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P sport.png|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Sport == </div> </div><div class="featured-gallery">[[Datoteka:PAN-TUN (32).jpg|96px|border|link=FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]][[Datoteka:Défilé médaillés français JO 2012 3.jpg|96px|border|link=Rukometna reprezentacija Francuske]]</div> <div class="featured-list"> '''Takmičenja:''' [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2015.]] • [[UEFA Euro]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998.]] • [[UEFA Euro 2016.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2017.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.]] • [[EHF Euro 2016.]] • [[Afrički kup nacija 2010.]] • [[EHF Euro 2018.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]] • [[IHF Svjetsko prvenstvo u rukometu]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2019.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.]] • [[UEFA Euro 2020.]] • [[EHF Euro 2020.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938.]] • [[EHF Euro 2022.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.]] • [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] • [[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci]] • [[EHF Euro 2024.]] • [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.]] • [[AFC Azijski kup 1984.]] • [[UEFA Euro 2024.]] • [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.]] • [[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci]] • [[EHF Euro 2026.]] '''Ekipe:''' [[Rukometna reprezentacija Francuske]] • [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] • [[Fudbalska reprezentacija Hondurasa]] • [[Boston Celtics]] • [[Dream Team]] • [[Fudbalska reprezentacija Estonije]] • [[Fudbalska reprezentacija Turske]] </div></div> </div> <div class="featured-section featured-section-wide"><div class="featured-section-heading"> <div class="featured-section-icon">[[Datoteka:P physics.svg|52px|link=|alt=]]</div> <div class="featured-section-title"> == Nauka i tehnika == </div> </div> <div class="featured-columns"> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:The Earth seen from Apollo 17.jpg|88px|border|link=Hipoteza o rijetkoj Zemlji]][[Datoteka:1l7v_opm.png|88px|border|link=ABC proteini]]</div> <div class="featured-list"> '''Astronomija:''' [[Hipoteza o rijetkoj Zemlji]] • [[Život na Marsu]] • [[90377 Sedna]] • [[Pluton]] • [[Svemirski centar Imam Homeini]] • [[Komet Shoemaker-Levy 9]] • [[Historija opservacije Marsa]] • [[Neptun (planeta)]] • [[Astronomija (Manilije)|''Astronomija'' (Manilije)]] • [[Merkur]] '''Hemija:''' [[Itrij]] • [[ABC proteini]] • [[Lipidi]] • [[Botulinski toksin]] '''Medicina:''' [[Rak pluća]] • [[Žuta groznica]] • [[Epilepsija]] • [[Meningitis]] • [[Tradicionalna medicina]] • [[Gojaznost]] • [[Shizofrenija]] • [[Migrena]] • [[Kontrola rađanja]] • [[Spavanje]] • [[Magnetna rezonantna tomografija]] • [[Denga groznica]] • [[Bolest kretanja]] • [[Antraks]] • [[Srednjovjekovna medicina]] • [[Lumbago]] • [[Raynaudov fenomen]] </div></div> <div class="featured-column"><div class="featured-gallery">[[Datoteka:IPod family.png|96px|border|link=Apple Inc.]][[Datoteka:Dampfturbine_Montage01.jpg|96px|border|link=Elektroenergetika]]</div> <div class="featured-list"> '''Matematika:''' [[Euklidov algoritam]] '''Informatika:''' [[Malware]] • [[Apple Inc.]] • [[Spyware]] • [[Commodore International]] • [[Facebook]] • [[YouTube]] • [[Frutiger Aero]] • ''[[Age of Mythology]]'' • [[The Oregon Trail (1985)|''The Oregon Trail'' (1985)]] • ''[[Ori and the Blind Forest]]'' • ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'' '''Fizika:''' [[Elektroenergetika]] '''Tehnika:''' [[SMS Viribus Unitis]] • [[Global Positioning System]] </div></div> </div></div> </div> [[Kategorija:Istaknuti članci| ]] l1u4wkcodeyq2nfjpe2qh3h0rldv28n 10 4977 42696924 1760629 2026-10-01T03:53:31Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Astro-začetak]] na [[Šablon:Astronomija-začetak]] 1760629 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Saturn icon.png|35px]] | govori o = astronomiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Astronomija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Astronomija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|astro-začetak}} </noinclude> bsjp4jefek99jka00ks4zv83q1aek3d 42696926 42696924 2026-10-01T03:53:42Z Aca 108187 42696926 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Saturn icon.png|35px]] | govori o = astronomiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Astronomija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Astronomija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Astronomija-začetak}} </noinclude> g7n90grprwq87jjh97zadwsk7jjmi0r 10 4978 42696927 1759047 2026-10-01T03:54:01Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Astro-začetak]] na [[Šablon:Astronomija-začetak]] 42696927 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Astronomija-začetak]] 4a7ybwilc9l32appsuf0s5mnnv05jye 0 5211 42696752 42692895 2026-09-30T14:07:43Z ~2026-52773-68 397070 corrected map of districts 42696752 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | mikronacija = | konvencionalno_dugo_ime = Republika Panama | ime = | izvorno_ime = ''República de Panamá'' | ime_genitiv = Paname | status = | zastava = Flag of Panama.svg | alt_flag = | zastava2 = | alt_flag2 = | grb = Coat of arms of Panama.svg | alt_coat = | tip_simbola = | geslo = ''Pro Mundi Beneficio'' | geslo_prijevod = ''Za dobrobit svijeta'' | državna_himna = [[Himno Istmeño]] | kraljevska_himna = | drugi_simbol = | tekst_simbol = | drugi_tip_simbola = | tekst_tipa_simbola = | slika_karte = Panama on the globe (Americas centered).svg | loctext = | alt_map = | opis_karte = | slika_karte2 = | alt_map2 = | opis_karte2 = | glavni_grad = [[Ciudad de Panamá]] | latd = 8 | latm = 58 | latNS = N | longd = 79 | longm = 32 | longEW = W | najveći_grad = [[Ciudad de Panamá]] | tip_najvećeg_naselja = najveći grad | najveće_naselje = | službeni_jezici = [[španjolski jezik]] | nacionalni_jezici = | regionalni_jezici = | etničke_grupe = | etničke_grupe_godina = | religija = | demonim = | org_tip = | članstvo = | tip_vlasti = Unitarna [[Prezidencijalizam|predsjednička]] [[republika]] | vođa_titula1 = [[Predsjednik Paname|Predsjednik]] | vođa_ime1 = [[José Raúl Mulino]] | vođa_titula2 = [[Potpredsjednik Paname|Potpredsjednik]] | vođa_ime2 = ''Upražnjeno'' | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = | vođa_titula5 = | vođa_ime5 = | vođa_titula6 = | vođa_ime6 = | vođa_titula7 = | vođa_ime7 = | vođa_titula8 = | vođa_ime8 = | vođa_titula9 = | vođa_ime9 = | zakonodavac = [[Narodna skupština (Panama)|Narodna skupština]] | gornji_dom = | donji_dom = | suverenitet_tip = Nezavisnost | suverenitet_napomena = | uspostava_događaj1 = {{nowrap|od [[Špansko Carstvo|Španjolskog Imperija]]}} | uspostava_datum1 = [[28. studenog]] [[1821.]] | uspostava_događaj2 = {{nowrap|Unija s [[Velika Kolumbija|Velikom Kolumbijom]]}} | uspostava_datum2 = [[prosinac]] [[1821.]] | uspostava_događaj3 = od [[Kolumbija|Kolumbije]] | uspostava_datum3 = [[3. studenog]] [[1903.]] | uspostava_događaj4 = [[Ustav Paname|Aktualni ustav]] | uspostava_datum4 = [[11. listopada]] [[1972.]] | uspostava_događaj5 = | uspostava_datum5 = | uspostava_događaj6 = | uspostava_datum6 = | uspostava_događaj7 = | uspostava_datum7 = | uspostava_događaj8 = | uspostava_datum8 = | uspostava_događaj9 = | uspostava_datum9 = | uspostava_događaj10 = | uspostava_datum10 = | uspostava_događaj11 = | uspostava_datum11 = | uspostava_događaj12 = | uspostava_datum12 = | površina_km2 = 75417 | površina_oznaka = Ukupno | površina_fusnota = | površina_rang = 116 | vode = 2.9 | površina_oznaka2 = | površina_podaci2 = | površina_oznaka3 = | površina_podaci3 = | stanovništvo_proc = 4,337,768 | stanovništvo_proc_godina = [[2022.]] | stanovništvo_proc_rang = 127 | stanovništvo_oznaka2 = | stanovništvo_podaci2 = | stanovništvo_oznaka3 = | stanovništvo_podaci3 = | stanovništvo_popis = | stanovništvo_popis_godina = | stanovništvo_popis_rang = | gustoća_stanovništva = 57.5 | stanovništvo_gustina_rang = 122 | broj_članica = | GDP_PPP = $195.279 mlrd. | GDP_PPP_rang = | GDP_PPP_godina = [[2025.]] | GDP_PPP_per_capita = $42,772 | GDP_PPP_per_capita_rang = | GDP_nominal = $91.731 mlrd. | GDP_nominal_rang = | GDP_nominal_godina = [[2025.]] | GDP_nominal_per_capita = $20,092 | GDP_nominal_per_capita_rang = | Gini = 48.9 | Gini_ref = | Gini_rang = | Gini_godina = [[2023.]] | Gini_promjena = decrease positive | HDI = 0.839 | HDI_ref = | HDI_rang = 59 | HDI_godina = [[2023.]] | HDI_promjena = increase | valuta = [[panamska balboa]] (฿)<br>[[američki dolar]] ($) | valuta_kod = | vremenska_zona = [[Istočna vremenska zona (Sjeverna Amerika)|EST]] | utc_nadom = -5 | vremenska_zona_DST = | utc_nadom_DST = | DST_napomena = | antipodi = | datum_format = mm/dd/gggg<br>dd/mm/gggg | pozivni_broj = +507 | strana_vožnje = | internetski_nastavak = [[.pa]] | službeni_website = | slika_karte3 = | širina_karte = | alt_map3 = | opis_karte3 = | fusnota_a = | fusnota_b = | fusnota_c = | fusnota_d = | fusnota_e = | fusnota_f = | fusnota_g = | fusnota_h = | fusnota_1 = | fusnota_2 = | fusnota_3 = | fusnota_4 = | fusnota_5 = | fusnota_6 = | fusnota_7 = | fusnota_8 = | komentar = }} '''Panama''' ({{lang-es|Panamá}}), službeno '''Republika Panama''' ({{lang-es|República de Panamá}}), država je na krajnjem jugu [[Centralna Amerika|Centralne Amerike]], na samoj granici sa [[Južna Amerika|Južnom Amerikom]]. Na zapadu graniči sa [[Kostarika|Kostarikom]], a na jugoistoku sa [[Kolumbija|Kolumbijom]] dok na sjeveru izlazi na [[Karipsko more]], a na jugu na [[Tihi ocean]]. Glavni i najveći grad je [[Panamá|Ciudad de Panamá]], na čijem širem urbanom području živi više od polovice od nešto više od četiri milijuna stanovnika Paname. Prije dolaska [[Špansko Carstvo|španjolskih kolonizatora]] u [[16. vijek|XVI. vijeku]], na području Paname živio je velik broj indijanskih plemena. Godine [[1821.]], Panama se odvojila od Španjolske te je pristupila [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]], uniji [[Vicekraljevstvo Nova Granada|Nove Granade]], [[Ekvador]]a i [[Venezuela|Venezuele]]. Nakon raspada Velike Kolumbije [[1831.]] godine, Panama i Nova Granada spojile su se i utemeljile [[Republika Nova Granada|Republiku Novu Granadu]]. Uz podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], Panama se [[1903.]] godine odcijepila od Kolumbije, što je [[Inženjerski korpus Vojske Sjedinjenih Država|Inženjerskom korpusu američke vojske]] omogućilo da od [[1904.]] do [[1914.]] dovrši izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. [[Sporazumi Torrijos–Carter]] iz [[1977.]] godine dogovorili su povratak Panamskog kanala Panami na dan [[31. prosinca]] [[1999.]] godine.<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/ |title=Panama |work=CIA – [[The World Factbook]] |access-date=December 23, 2010 |archive-date=January 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123023447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/ |url-status=live }}</ref> [[Zona Panamskog kanala|Okolni teritorij]] vraćen je ranije, odnosno [[1979.]] godine.<ref name="19770907_usdos_panamacanaltreaty">{{cite book|title=United States Treaties and Other International Agreements|chapter=Panama Canal Treaty|volume=33|page=55|publisher=United States Department of State|chapter-url=https://books.google.com/books?id=n559BTeMBIsC&pg=PA39|author=Department of State, United States of America|date=1987|quote=Upon entry into force of this Treaty, the United States Government agencies known as the Panama Canal Company and the Canal Zone Government shall cease to operate within the territory of the Republic of Panama that formerly constituted the Canal Zone.|orig-year=Signed at Washington on September 7, 1977. Entered into force October 1, 1979.|id=33 UST 39; TIAS 10030|access-date=September 13, 2020|archive-date=January 24, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124105627/https://books.google.com/books?id=n559BTeMBIsC&pg=PA39#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Prihodi od korištenja kanala i danas čine velik udio u panamskom [[BDP]]-u, posebice nakon što je [[Projekt ekspanzije Panamskog kanala|projektom]] (koji je završen [[2016.]] godine) udvostručen njegov kapacitet. Ostali važni sektori su trgovina, bankarstvo i turizam. Panama spada u zemlje s visokim prihodima.<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=September 29, 2019 |archive-date=December 22, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222001529/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live }}</ref> Prema podacima iz [[2019.]] godine, Panama je bila na 57. mjestu u svijetu po [[Indeks humanog razvoja|indeksu humanog razvoja]].<ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=December 15, 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=December 16, 2020|archive-date=December 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}</ref> Godinu dana ranije, Panama je prema globalnom indeksu konkurentnosti [[Svjetski ekonomski forum|Svjetskog ekonomskog foruma]] bila osma najkonkurentnija ekonomija [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]].<ref>{{Cite web|url=https://wef.ch/2OX9YUm|title=Competitiveness Rankings|website=The Global Competitiveness Report 2018|language=en-US|access-date=March 18, 2019}}</ref> Godine [[2024.]], prema globalnom inovacijskom indeksu Panama je bila na 82. mestu.<ref>{{cite book|url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/assets/67729/2000%20Global%20Innovation%20Index%202024_WEB2.pdf|title=Global Innovation Index 2024. Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship|access-date=2024-10-01|author=[[World Intellectual Property Organization]]|year=2024|isbn=978-92-805-3681-2|doi=10.34667/tind.50062|website=www.wipo.int|location=Geneva|page=18|archive-date=October 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002034918/https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/assets/67729/2000%20Global%20Innovation%20Index%202024_WEB2.pdf|url-status=live}}</ref> Džungle zauzimaju oko 40% površine Paname, a u njima se nalazi mnogo različitih vrsta tropskih životinja i biljaka, mnoge od kojih su [[endem]]ske.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm |work=BBC News |title=Country profile: Panama |date=June 30, 2010 |access-date=July 25, 2010 |archive-date=July 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702022612/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm |url-status=live }}</ref> Panama je jedna od članica [[UN|Ujedinjenih nacija]] i drugih međunarodnih organizacija kao što su [[Organizacija američkih država]], [[Latinoameričko udruženje za integraciju]], [[Grupa 77]], [[Svetska zdravstvena organizacija]] i [[Pokret nesvrstanih]]. == Etimologija == Postoji nekoliko teorija o porijeklu imena "Panama":<ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Panama |title=Panama |language=en |access-date=May 7, 2025 }}</ref> #Jedna od teorija tvrdi da je država dobila ime po široko rasprostranjenoj vrsti drveta ''[[Sterculia apetala]]'' (na [[engleski|engleskom]] se ovo stablo naziva ''Panama tree''). Drvo ima nacionalni značaj za Panamu, a [[1969.]] godine proglašeno je nacionalnim drvetom.<ref>{{cite web |url=https://places.behindthename.com/name/panama |title=Meaning, origin and history of Panama |language=en |access-date=May 7, 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2007-09-15 |title=Árbol Nacional de Panamá: Sterculia apetala |url=https://biota.wordpress.com/2007/09/15/arbol-nacional-de-panama-sterculia-apetala/ |access-date=2025-05-08 |website=Biota Panama |language=es}}</ref> #Druga teorija bazira se na ideji da riječ "Panama" znači "mnogo leptira" na jednom od indijanskih jezika, moguće onom naroda [[Guaraní]]. Ova je teorija povezana s anegdotom da su prvi doseljenici u Panamu došli u kolovozu, kada u Panami ima naročito mnogo [[leptir]]a.<ref name=":3">{{Cite web |last=Campbell |first=Mike |title=Meaning, origin and history of the place name Panama |url=https://places.behindthename.com/name/panama/ |access-date=2025-05-08 |website=Behind the Name |language=en}}</ref> #Treća teorija tvrdi da riječ dolazi od reči "bannaba" naroda [[Guna Yala]], a koja je hispanizirana kao "panama", što znači "udaljen" ili "dalek".<ref name="PAN">{{cite web|url=http://www.pa/secciones/informacion/significado.html |title=Origen del Nombre Panamá |publisher=República de Panamá |access-date=July 25, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070214054429/http://www.pa/secciones/informacion/significado.html |archive-date=February 14, 2007}}</ref><ref name=":3" /> Postoji i naširoko rasprostranjena legenda prema kojoj su [[konkvistador]]i po dolasku u Panamu naišli na ribarsko selo naziva "Panamá", čiji naziv znači "obilje ribe". Iako je točna lokacija sela nepoznata, legenda je povezana uz izvještaje istraživača po imenu [[Antonio Tello de Guzmán]], koji je [[1515.]] godine opisao iskrcavanje u neimenovanom ribarskom selu na pacifičkoj obali Paname. Kasnije, [[1517.]] godine, poručnik [[Gaspar de Espinosa]] tamo je uspostavio trgovinsko sjedište, a dvije godine kasnije na toj je lokaciji [[Pedro Arias Dávila]] utemeljio [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panamu]], koji je zamijenio dotadašnje sjedište, naselje [[Santa María la Antigua del Darién]].<ref name=":4">{{cite web|title=Pedro Arias Dávila|url=https://www.britannica.com/biography/Pedro-Arias-Davila|website=Encyclopedia Britannica|access-date=April 4, 2021|archive-date=April 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415203557/https://www.britannica.com/biography/Pedro-Arias-Davila|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Narrative of the Proceedings of Pedrarias Davila/Narrative of Pascual de Andagoya - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/Narrative_of_the_Proceedings_of_Pedrarias_Davila/Narrative_of_Pascual_de_Andagoya |access-date=2025-05-08 |website=en.wikisource.org |language=en}}</ref> == Historija == {{main|Historija Paname}} === Pretkolumbovsko doba === [[File:Panama Embera 0617.jpg|thumb|left|Ples naroda [[Embera-Wounaan|Embera]], jednog od brojnih autohtonih naroda s područja Paname.]] [[Panamska prevlaka]] nastala je prije otprilike tri milijuna godina, kada je kopneni most između [[Sjeverna Amerika|Sjeverne]] i [[Južna Amerika|Južne Amerike]] konačno dovršen, a biljke i životinje su ga postupno prelazile u oba smjera. Postojanje prevlake utjecalo je na disperziju ljudi, poljoprivrede i tehnologije diljem Amerike od pojave prvih lovaca i sakupljača do ere sela i gradova.<ref name="Mayo, J 2004">Mayo, J. (2004). ''La Industria prehispánica de conchas marinas en Gran Coclé'', Panamá. Diss. U Complutense de Madrid, pp. 9–10.</ref><ref>Piperno, D. R. (1984). ''The Application of Phytolith Analysis to the Reconstruction of Plant Subsistence and Environments in Prehistoric Panama''. Dissertation, Temple University. Philadelphia, vol. 8 pp. 21–43.</ref> Najraniji otkriveni artefakti autohtonih naroda u Panami uključuju [[Paleoindijanci|paleoindijanske]] vrhove strijela ili koplja. Kasnije je središnja Panama bila dom nekih od prvih lončarskih radova u Americi, na primjer kulture u [[Monagrillo (arheološko nalazište)|Monagrillu]], koje datiraju iz razdoblja 2500. – 1700. p. n. e. One su se razvile u značajne populacije najpoznatije po svojim spektakularnim ukopima (koji datiraju iz razdoblja oko 500. – 900. n. e.) na arheološkom nalazištu Monagrillo i svojoj polikromnoj keramici u stilu [[Gran Coclé]]. Monumentalne monolitne skulpture na nalazištu [[Barriles]] (Chiriqui) također su važni tragovi ovih drevnih prevlačkih kultura.<ref>{{Cite web |title=Exhibition |url=https://researchcomputing.si.edu/exhibitions/stri.php?node=Archaeology_si_2774306 |access-date=2025-05-08 |website=researchcomputing.si.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Treasures of Sitio Conte and Personal Adornment of the Coclé {{!}} Fashion History Timeline |url=https://fashionhistory.fitnyc.edu/sitio-conte-cocle/ |access-date=2025-05-08 |website=fashionhistory.fitnyc.edu}}</ref> Prije dolaska Europljana, Panamu su naseljavali narodi [[Chibchan]], [[Chocoan]] i [[Cueva]]. Najveća skupina bili su Cueve (čija specifična jezična pripadnost nije dobro dokumentirana). Brojnost autohtonog stanovništva prevlake u vrijeme europske kolonizacije nije potvrđena. Procjene se kreću i do dva milijuna ljudi, ali novije studije sugeriraju da je broj bliže brojci od 200,000. Arheološki nalazi i svjedočanstva ranih europskih istraživača opisuju raznolike autohtone skupine koje pokazuju kulturnu raznolikost i sugeriraju da su se zajednice razvijale uz uobičajene regionalne trgovinske puteve. Postoje i dokazi da su [[Austronežani]] su imali trgovinsku mrežu s Panamom jer su [[kokos]]i stizali do pacifičke obale Paname s [[Filipini|Filipina]] u pretkolumbovsko doba.<ref>{{Cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Gunn |first2=Bee |last3=Olsen |first3=Kenneth |date=January 2014 |title=The presence of coconut in southern Panama in pre-Columbian times: clearing up the confusion |journal=Annals of Botany |volume=113 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.1093/aob/mct244 |pmid=24227445 |pmc=3864718 | issn=0305-7364 }}</ref> Kada je Panama kolonizirana, autohtoni narodi pobjegli su u šume i na obližnje otoke. Znanstvenici vjeruju da su zarazne bolesti bile glavni uzrok pada broja stanovnika autohtonog stanovništva. Autohtoni narodi nisu imali stečeni imunitet na bolesti poput [[Male boginje|malih boginja]], koje su stoljećima bile kronične među euroazijskim populacijama.<ref>Hays, J. N. (2005). ''[https://archive.org/details/epidemicspandemi0000hays/page/82 Epidemics and pandemics: their impacts on human history]'', ABC-CLIO, pp. 82–83, {{ISBN|1-85109-658-2}}</ref><ref>{{Cite book |last = Austin Alchon |first = Suzanne |title = A pest in the land: new world epidemics in a global perspective |url = https://books.google.com/books?id=YiHHnV08ebkC&pg=PA67 |publisher = University of New Mexico Press |date= 2003 |pages = 67–74 |isbn = 0-8263-2871-7}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why Blame Smallpox? The Death of the Inca Huayna Capac and the Demographic Destruction of Ancient Peru (Tawantinsuyu) |url=https://users.pop.umn.edu/~rmccaa/aha2004/whypox.htm? |access-date=2025-05-08 |website=users.pop.umn.edu}}</ref> === Kolonizacija === {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = horizontal | background color = | total_width = 400px | caption_align = | image1 = Bastidas.JPG | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = [[Konkvistador]] [[Rodrigo de Bastidas]] bio je prvi Europljanin koji je istražio [[Panamska prevlaka|Panamsku prevlaku]]. | image2 = Retrato de Vasco Nuñez de Balboa (1475-1517) - Anónimo.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = [[Vasco Núñez de Balboa]] izrazito je važna ličnost u historiji Paname. | footer = }} [[Rodrigo de Bastidas]] isplovio je prema zapadu iz [[Venezuela|Venezuele]] [[1501.]] godine u potrazi za zlatom i postao prvi Europljanin koji je istražio Panamsku prevlaku. Godinu dana kasnije, [[Kristofor Kolumbo]] posjetio je prevlaku i osnovao naselje u pokrajini [[Darién (provincija)|Darién]] koje je, međutim, bilo kratkoga vijeka.<ref>Bushnell, David, Woodward, Ralph Lee. "Central America". Encyclopedia Britannica, 7 May. 2025, https://www.britannica.com/place/Central-America. Accessed 8 May 2025</ref> Mukotrpno putovanje [[Vasco Núñez de Balboa|Vasca Núñeza de Balboe]] od [[Atlantik]]a do [[Pacifik]]a [[1513.]] godine pokazalo je da je prevlaka doista put između mora, a Panama je brzo postala i raskrižje i trgovinsko sjedište španjolskog carstva u [[Novi svijet|Novom svijetu]].<ref>Keen, Benjamin. "Vasco Núñez de Balboa". Encyclopedia Britannica, 8 Jan. 2025, https://www.britannica.com/biography/Vasco-Nunez-de-Balboa. Accessed 8 May 2025</ref> Kralj [[Fernando II od Aragona|Fernando II.]] imenovao je [[Pedro Arias Dávila|Pedra Ariasa Dávilu]] kraljevskim guvernerom. Stigao je u lipnju [[1514.]] godine s 19 brodova i 1,500 ljudi. Godine [[1519.]], Dávila je osnovao [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panamu]].<ref name=":4"/> Zlato i srebro dopremani su brodovima iz Južne Amerike, prevozili se preko prevlake i ukrcavali na brodove za Španjolsku. Ruta je postala poznata kao ''Camino Real'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Kraljevski put), iako je bila poznatija kao ''Camino de Cruces'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Put križeva) zbog velikog broja grobova uz put.<ref>{{Cite web |last=Heller |first=Carolyn |date=2025-03-31 |title=Hiking the Camino Real de Panamá, a Historic Sea-to-Sea Trade Route |url=https://www.cntraveler.com/story/hiking-the-camino-real-de-panama |access-date=2025-05-08 |website=Condé Nast Traveler |language=en-US}}</ref> Godine [[1520.]], [[Republika Genova|Đenovežani]] su kontrolirali panamsku luku. Đenovežani su od Španjolaca dobili koncesiju za korištenje luke uglavnom za trgovinu robljem, sve do uništenja prvobitnog grada [[1671.]] godine.<ref name="Genoa">{{Cite web |title=I Genovesi d'Oltremare i primi coloni moderni |url=http://www.giustiniani.info/oltremare.html |access-date=2020-08-05 |website=www.giustiniani.info |archive-date=2020-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223140429/http://www.giustiniani.info/oltremare.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=15. Casa de los Genoveses - Patronato Panamá Viejo |url=http://www.patronatopanamaviejo.org/ppv2014/es/el-sitio-arqueologico/los-monumentos/mapa-de-monumentos/15-casa-de-los-genoveses |access-date=2020-08-05 |website=www.patronatopanamaviejo.org |archive-date=2017-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911025455/http://www.patronatopanamaviejo.org/ppv2014/es/el-sitio-arqueologico/los-monumentos/mapa-de-monumentos/15-casa-de-los-genoveses }}</ref> U međuvremenu, [[1635.]] godine, Don [[Sebastián Hurtado de Corcuera]], tadašnji guverner Paname, regrutirao je Đenovežane, Peruance i Panamce kao vojnike za rat protiv muslimana na Filipinima i za osnivanje grada [[Zamboanga|Zamboange]].<ref>[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm "SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508103044/https://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm |date=May 8, 2021 }} (Zamboanga City History) "He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from Perú, as he made his voyage to Acapulco from that kingdom."</ref> ==== XVI. vijek ==== Panama je bila pod španjolskom kontrolom gotovo 300 godina ([[1538.]] – [[1821.]]) i postala je dio [[Vicekraljevstvo Peru|Vicekraljevstva Perua]], zajedno sa svim ostalim španjolskim posjedima u Južnoj Americi. Od samog početka, panamski identitet temeljio se na osjećaju "geografske sudbine", a panamska sreća varirala je ovisno o geopolitičkoj važnosti prevlake. Kolonijalno iskustvo iznjedrilo je panamski nacionalizam te rasno složeno i visoko stratificirano društvo, što je bio izvor unutarnjih sukoba koji su bili u suprotnosti s ujedinjujućom snagom nacionalizma.<ref>{{Cite book|title=La inmigración prohibida en Panamá y sus prejuicios raciales|last=Arango Durling |trans-title=Prohibited immigration in Panamá and its racial prejudices |first=Virginia |publisher=Publipan |date=1999 |lccn=2001388757 |location=Panamá |language=es }}</ref> Španjolske vlasti imale su malo kontrole nad većim dijelom teritorija Paname. Veliki dijelovi uspjeli su se oduprijeti osvajanju i pokrštavanju sve do kasnog kolonijalnog doba. Zbog toga su se autohtoni stanovnici tog područja često nazivali "indios de guerra" ([[srpskohrvatski|sh.]] "ratni Indijanci"). Međutim, Panama je bila strateški važna Španjolskoj jer je to bio najlakši način za prijevoz srebra iskopanog u [[Peru]]u u Europu. Srebro je iskrcavano na zapadnoj obali Paname, a zatim kopnenim putem prevoženo do [[Portobelo (Panama)|Portobela]] ili [[Nombre de Dios (Panama)|Nombre de Diosa]] na karipskoj strani prevlake radi daljnjeg prijevoza. Osim europske rute, postojala je i azijsko-američka ruta, koja je vodila do toga da su trgovci i avanturisti koji su nosili srebro iz Perua prelazili kopnom kroz Panamu kako bi stigli do [[Acapulco|Acapulca]] u [[Meksiko|Meksiku]] prije nego što bi otplovili do [[Manila|Manile]] na [[Filipini]]ma koristeći poznate [[Manilska galija|manilske galije]].<ref>[https://www.academia.edu/44625493/Connecting_China_with_the_Pacific_World Connecting China with the Pacific World By Angela Schottenhammer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527045556/https://www.academia.edu/44625493/Connecting_China_with_the_Pacific_World |date=May 27, 2021 }}(2019) (Page 144–145)</ref> Godine [[1579.]], kraljevski monopol koji je Acapulco u Meksiku imao nad trgovinom s Manilom na Filipinima ublažen je, a Panama je određena kao dodatna luka koja je mogla izravno trgovati s Azijom.<ref name="Fisher1997">{{cite book|author=John Robert Fisher|title=The Economic Aspects of Spanish Imperialism in America, 1492-1810|url=https://books.google.com/books?id=MRI-LiWuJh4C&pg=PA65|date=1997|publisher=Liverpool University Press|isbn=978-0-85323-552-1|pages=65–66}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = | background color = | perrow = 2/1 | total_width = 400px | caption_align = | image1 = P522 Sir Francis Drake. From the original Portrait.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = Morgan,Henry.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = | image3 = Flag of the Company of Scotland Trading to Africa and the Indies.svg | footer = Pirati [[Francis Drake]] (gore, lijevo) i [[Henry Morgan]] (gore, desno) napadali su Panamu u više navrata. Drakeovi [[Drakeov napad na Panamu|napadi]] dogodili su se u [[16. vijek|XVI. vijeku]], dok je Morgan [[Pljačka Paname|opljačkao i spalio Panamu]] stoljeće kasnije. Uz to, [[Kraljevina Škotska]] imala je strateški interes u Panami u sklopu [[Dariénska spletka|Dariénske spletke]] (dolje, zastava koju je koristila [[Škotska darijenska kompanija]]) krajem [[17. vijek|XVII. vijeka]], a koja je neslavno propala. }} Zbog nepotpune španjolske kontrole, panamska ruta bila je ranjiva na napade pirata (uglavnom nizozemskih i engleskih) i Afrikanaca "novog svijeta" zvanih ''[[Cimarroni (Panama)|cimarrones]]'', koji su se oslobodili ropstva i živjeli u komunama ili ''palenquesima'' oko ''Camino Reala'' u unutrašnjosti Paname te na nekim otocima uz pacifičku obalu Paname. Jedna takva poznata zajednica predstavljala je malo kraljevstvo pod vlašću [[Bayano|Bayana]], koje se pojavilo u periodu od [[1552.]] do [[1558.]] godine. Poznati [[Drakeov napad na Panamu|napadi]] Sir [[Francis Drake|Francisa Drakea]] na Panamu ([[1572.]] – [[1573.]]) i prolaz [[John Oxenham|Johna Oxenhama]] do Tihog oceana izvedeni su uz pomoć panamskih ''cimarrona'', a španjolske vlasti uspjele su ih staviti pod kontrolu tek sklapanjem saveza s njima koji im je jamčio slobodu u zamjenu za vojnu podršku [[1582.]] godine.<ref>{{cite journal|last=Pike |first= Ruth |title=Black Rebels: Cimarrons in Sixteenth Century Panama|journal=The Americas|volume= 64|issue=2 |date=2007|pages= 243–66|doi=10.1353/tam.2007.0161|s2cid=143773521}}</ref><ref>{{Cite web |title=Panama History |url=https://www.soulofamerica.com/international/panama/panama-history/ |access-date=2025-05-08 |website=Soul Of America |language=en-US}}</ref> ==== XVII. vijek ==== Sljedeći elementi pomogli su definirati prepoznatljiv osjećaj autonomije i regionalnog ili nacionalnog identiteta unutar Paname mnogo prije ostalih kolonija: prosperitet koji je Panama uživala tijekom prva dva stoljeća ([[1540.]] – [[1740.]]) uz doprinos kolonijalnom rastu; uspostava opsežne regionalne sudske vlasti (Kraljevska audijencija) kao dijela njezine jurisdikcije; i ključna uloga koju je odigrala na vrhuncu [[Španski Imperij|Španjolskog Imperija]], prvog modernog globalnog carstva.<ref>{{Cite web |title=Antique Map - Anonymus - Ansichten von der Landenge von Panama |url=https://www.asommer.de/en/karte/ansichten-von-der-landenge-von-panama/ |access-date=2025-05-08 |website=Antique Maps Adina Sommer |language=en-US}}</ref> Godine [[1671.]], gusar [[Henry Morgan]], uz odobrenje engleske vlade, [[Pljačka Paname|opljačkao je i spalio]] grad Panamu, drugi najvažniji grad u španjolskom Novom svijetu u to vrijeme. Panama je bila mjesto neuspjelog [[Dariénska spletka|Dariénske spletke]], u sklopu koje je [[1698.]] godine osnovana [[Kraljevina Škotska|škotska]] kolonija u regiji.<ref>{{Cite web |title=The Darien Scheme |url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofScotland/The-Darien-Scheme/ |access-date=2025-05-08 |website=Historic UK |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Darien Scheme: Scotland's ill-fated colony in Panama |url=https://trulyedinburgh.com/scotland-history/darien-scheme/ |access-date=2025-05-08 |website=Truly Edinburgh |language=en-GB |archive-date=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508091320/https://trulyedinburgh.com/scotland-history/darien-scheme/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Founding of the Darien Colony {{!}} History Today |url=https://www.historytoday.com/archive/founding-darien-colony |access-date=2025-05-08 |website=www.historytoday.com}}</ref> Spletka je propala iz više razloga, a nastali dug pridonio je [[Acts of Union 1707|ujedinjenju Engleske i Škotske 1707.]] godine.<ref>"[http://www.historic-uk.com/HistoryUK/Scotland-History/DarienScheme.htm The Darien Scheme – The Fall of Scotland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205194052/http://www.historic-uk.com/HistoryUK/Scotland-History/DarienScheme.htm |date=February 5, 2012 }}", Historic UK</ref><ref>{{Cite news |last=Carroll |first=Rory |date=2007-09-10 |title=The sorry story of how Scotland lost its 17th century empire |url=https://www.theguardian.com/uk/2007/sep/11/britishidentity.past |access-date=2025-05-08 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ==== XVIII. vijek ==== Godine [[1717.]] stvorena je [[Vicekraljevina Nova Granada]] (sjeverna Južna Amerika) kao odgovor na pokušaje drugih Europljana da zauzmu španjolski teritorij u karipskoj regiji; Panamska prevlaka stavljena je pod njezinu jurisdikciju. Međutim, udaljenost glavnog grada Nove Granade, [[Bogota|Santa Fea de Bogote]], pokazala se većom preprekom nego što je španjolska kruna očekivala jer je autoritet Nove Granade bio osporavan zbog senioriteta, manje udaljenosti i prethodnih veza s [[Vicekraljevina Peru|Vicekraljevine Perua]], pa čak i zbog vlastite inicijative Paname. Ovi zategnuti odnosi između Paname i Bogote trajali su stoljećima.<ref>{{Cite web |title=The Legendary Captain Morgan Raids Panama |url=https://www.thoughtco.com/captain-morgan-and-sack-of-panama-2136368 |access-date=2025-05-08 |website=ThoughtCo |language=en}}</ref><ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Viceroyalty of New Granada". Encyclopedia Britannica, 1 May. 2023, https://www.britannica.com/place/Viceroyalty-of-New-Granada. Accessed 8 May 2025.</ref><ref>{{Cite web |title=New Granada, Viceroyalty of {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/new-granada-viceroyalty |access-date=2025-05-08 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> Godine [[1744.]] biskup Francisco Javier de Luna Victoria DeCastro osnovao je [[Fakultet svetog Ignacija Lojolskog]], a [[3. lipnja]] [[1749.]] osnovao je Kraljevski i papinski univerzitet svetog Javiera.<ref name=":5">{{Cite web |title=La universidad en la colonia |url=https://www.metrolibre.com/opinion/la-universidad-en-la-colonia-LBML221192 |access-date=2025-05-08 |website=www.metrolibre.com |language=es-PA}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Jesuits in Panama |url=https://www.manresa-sj.org/stamps/2_Panama.htm |access-date=2025-05-08 |website=www.manresa-sj.org}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |title=Bishop Francisco Javier de Luna Victoria y Castro [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdeluna.html |access-date=2025-05-08 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> Međutim, do tada su važnost i utjecaj Paname postali beznačajni jer je moć Španjolske u Europi slabila, a napredak u navigacijskoj tehnici sve je više dopuštao brodovima da zaobiđu [[rt Horn]] kako bi stigli do Pacifika. Iako je ruta do Paname bila kratka, bila je i radno intenzivna i skupa zbog utovara i istovara te putovanja s natovarenim teretom potrebnog za prijelaz s jedne obale na drugu.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /> Kako su se [[Borba za nezavisnost Latinske Amerike|španjolsko-američki ratovi za nezavisnost]] zahuktavali diljem Latinske Amerike, [[Ciudad de Panamá]] pripremao se za nezavisnost; međutim, njihove planove ubrzao je jednostrano proglašeni "''Grito de La Villa de Los Santos''" ([[srpskohrvatski|sh.]] "Vapaj iz Grada Svetaca"), što su ga stanovnici [[Azuero (poluotok)|poluotoka Azuera]] objavili [[10. studenog]] [[1821.]] bez podrške glavnog grada i tako proglasili svoje odcjepljenje od Španjolskog Carstva. I u [[Veraguas]]u i u glavnom gradu ovaj je čin dočekan s prezirom, iako na različitim razinama. Za Veraguas je to bio ultimativni čin izdaje, dok je glavni grad smatrao da se radi o neučinkovitom i neregularnom činu koji ih je dodatno prisililo da ubrzaju svoje planove. [[File:JfPanama.jpg|frame|Isprva rojalist, pukovnik [[José de Fábrega]] postao je [[1821.]] godine predvodnik pokreta za nezavisnost Paname.]] Ipak, "Vapaj" je bio jasna poruka stanovnika Azuera, odnosno njihovog antagonizma prema pokretu za nezavisnost koji se organizirao u glavnom gradu. Istovremeno, političari u regiji glavnog grada s prijezorom su gledali na azueranski pokret, budući da su separatisti u Ciudad de Panami vjerovali da se njihovi kolege u Azueru bore ne samo za nezavisnost od Španjolske, već i za svoje pravo na samoupravu odvojeno od Ciudad de Paname nakon što Španjolci odu. Ovaj potez s Azuera smatran je iznimno riskantnim, pogotovo u svjetlu činjenice da su stanovnici poluotoka živjeli u strahu od pukovnika [[José de Fábrega|Joséa Pedra Antonija de Fábrege y de las Cuevasa]] ([[1774.]] – [[1841.]]). Pukovnik je bio odani rojalist i imao je sve vojne zalihe prevlake u svojim rukama. Na poluotoku su se brze odmazde i brzog kažnjavanja separatista. Međutim, ono na što su računali bio je utjecaj separatista u glavnom gradu. Od listopada [[1821.]], kada je bivši generalni guverner [[Juan de la Cruz Mourgeon]] napustio prevlaku i pokrenuo kampanju u [[Quito|Quitu]] te ostavio pukovnika na čelu, separatisti su postepeno privlačili Fábregu na svoju stranu. Tako je do [[10. studenog]] Fábrega postao pristaša pokreta za nezavisnost. Ubrzo nakon separatističke deklaracije o Los Santosu, Fábrega je okupio sve organizacije sa separatističkim interesima u glavnom gradu i formalno proglasio podršku grada pokretu za nezavisnost. Zahvaljujući vještom podmićivanju rojalističkih trupa, nije bilo vojnih posljedica za sudionike ovog događaja. === Postkolonijalni period === U 80 godina nakon nezavisnosti od Španjolske, Panama je bila dio [[Velika Kolumbija|Velike Kolumbije]], nakon što se dobrovoljno pridružila zemlji krajem [[1821.]] godine. Zatim je postala dio [[Republika Nova Granada|Republike Nove Granade]] [[1831.]] godine te je bila podijeljena na nekoliko provincija. Godine [[1855.]], unutar Republike stvorena je autonomna [[Panama (savezna država)|savezna država Panama]], koja je nastala spajanjem od provincija Paname, Azuera, Chiriquíja i Veraguasa. Nastavila je postojati kao savezna država u [[Granadinska Konfederacija|Granadinskoj Konfederaciji]] ([[1858.]] – [[1863.]]) i [[Sjedinjene Države Kolumbije|Sjedinjenim Državama Kolumbije]] ([[1863.]] – [[1886.]]). [[Ustav Kolumbije (1886.)|Ustav moderne Republike Kolumbije iz 1886. godine]] stvorio je novi [[Panama (departman)|departman]] na području Paname. Stanovnici prevlake pokušali su se odcijepiti od Kolumbije preko 80 puta. Zamalo su uspjeli [[1831.]] godine, a zatim ponovno tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]] ([[1899.]] – [[1902.]]), koji su domorodački Panamci percipirali kao borbu za prava na zemlju pod vodstvom [[Victoriano Lorenzo|Victoriana Lorenza]].<ref>{{cite book|last1=Müller-Schwarze|first1=Nina K.|title=The Blood of Victoriano Lorenzo: An Ethnography of the Cholos of Northern Coclé Province.|date=2015|publisher=McFarland Press|location=Jefferson, North Carolina}}</ref> ==== Rastući utjecaj Sjedinjenih Država ==== [[File:Roosevelt and the Canal.JPG|thumb|left|Američki predsjednik [[Theodore Roosevelt]] na lokaciji gradnje [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] [[1906.]] godine.]] Namjera [[SAD|Sjedinjenih Država]] da proširi svoju sferu utjecaja na Panamu, a posebno na izgradnju i kontrolu [[Panamski kanal|Panamskog kanala]], dovela je do [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|odcjepljenja Paname od Kolumbije]] [[1903.]] godine te njezine političke neovisnosti. Kada je [[Senat Kolumbije]] [[22. siječnja]] [[1903.]] godine odbacio [[sporazum Hay–Herrán]], Sjedinjene Države odlučile su podržati i poticati panamski secesionistički pokret.<ref>{{cite web |url=http://www.banrepcultural.org/node/86421 |title=Separación de Panamá: la historia desconocida |publisher=banrepcultural.org |access-date=April 9, 2016 |archive-date=January 16, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116174922/http://www.banrepcultural.org/node/86421 }}</ref><ref name="countrystudies">{{cite web|date = 2009|url = http://countrystudies.us/panama/8.htm|title = The 1903 Treaty and Qualified Independence|publisher = [[US Library of Congress]]|access-date = May 1, 2009|archive-date = October 11, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111011225556/http://countrystudies.us/panama/8.htm|url-status = live}}</ref> U studenom [[1903.]] godine, Panama je uz prešutnu podršku Sjedinjenih Država proglasila nezavisnost<ref>{{cite web |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/junio2004/panama%20ultimo.htm |title=Panamá: el último año |publisher=banrepcultural.org |access-date=April 9, 2016 |archive-date=October 9, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009021454/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/junio2004/panama%20ultimo.htm }}</ref> i sklopila [[sporazum Hay–Bunau-Varilla]] sa Sjedinjenim Državama bez prisutnosti ijednog Panamca. [[Philippe Bunau-Varilla]], francuski inženjer i lobist, predstavljao je Panamu iako su [[predsjednik Paname]] i delegacija stigli u [[New York (grad)|New York]] kako bi pregovarali o sporazumu. Bunau-Varilla bio je dioničar francuske tvrtke ''Compagnie Nouvelle du Canal de Panama'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Nova kompanija Panamskog kanala), koja je stekla prava izvorne francuske tvrtke koja je bankrotirala [[1889.]] godine.{{sfn|McCullough|1977|pp=276-282}} Sporazum je brzinski sastavljen i potpisan noć prije dolaska panamske delegacije u [[Washington, D.C.|Washington]]. Ugovorom su Sjedinjenim Državama dodijeljena prava "kao da su suverene" na podrućki širine otprilike 16 km i duljine otprilike 80 km. U toj zoni, Sjedinjene bi Države izgradile kanal, a zatim bi njime upravljale te ga utvrđivale i branile "u kontinuitetu". Godine [[1914.]], Sjedinjene Države dovršile su postojeći kanal duljine 83 km. Zbog strateške važnosti kanala tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Sjedinjene su Države značajno fortificirale pristup kanalu.<ref>{{Cite web |title=Security and Defense of the Panama Canal, 1903-2000 |url=https://ufdc.ufl.edu/AA00047733/00001 |access-date=2025-01-30 |website=ufdc.ufl.edu |archive-date=January 30, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250130202844/https://ufdc.ufl.edu/AA00047733/00001 |url-status=live }}</ref> Od [[1903.]] do [[1968.]] godine, Panama je bila ustavna demokracija kojom je dominirala komercijalno orijentirana [[oligarhija]]. Tijekom [[1950-e|1950-ih]], panamska vojska počela je osporavati političku hegemoniju oligarhije. Početkom [[1960-e|1960-ih]] započeo je period stalnog pritiska da se nanovo ispregovaraju uvjeti sporazuma Hay–Bunau-Varilla, uključujući nerede koji su izbili početkom [[1964.]], što je rezultiralo raširenim pljačkama i desecima smrtnih slučajeva te evakuacijom američkog veleposlanstva.<ref>{{Cite web|url=https://adst.org/2016/07/panama-riots-1964-beginning-end-canal/|title=The Panama Riots of 1964: The Beginning of the End for the Canal|date=July 19, 2016|access-date=November 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113025549/https://adst.org/2016/07/panama-riots-1964-beginning-end-canal/|archive-date=November 13, 2018}}</ref> [[File:A. Arias President of Panama (cropped).jpg|thumb|[[Arnulfo Arias]] pobijedio je na kontroverznim [[Opći izbori u Panami 1968.|izborima]] [[1968.]] godine, ali je [[Državni udar u Panami 1968.|svrgnut]] nakon samo deset dana na mjestu predsjednika. Arias je ranije bio predsjednik u dva navrata.]] Usred pregovora o sporazumu Robles–Johnson, Panama je [[1968.]] godine održala [[Opći izbori u Panami 1968.|izbore]]. Među kandidatima je bio dr. [[Arnulfo Arias]] (Unión Nacional),<ref name="Pizzurno Gelós 1989">Pizzurno Gelós, Patricia and Celestino Andrés Araúz (1996) ''Estudios sobre el Panamá Republicano (1903–1989)''. Colombia: Manfer S.A.</ref> koji je proglašen pobjednikom izbora koji su bili obilježeni nasiljem te optužbama za prevaru na štetu kandidata koalicije Alianza del Pueblo ([[srpskohrvatski|sh.]] Narodni savez). Dana [[1. listopada]] [[1968.]] Arias je preuzeo dužnost predsjednika Paname, obećavajući da će voditi vladu "nacionalnog jedinstva" koja će okončati vladajuću korupciju i utrti put novoj Panami. Tjedan i pol kasnije, odnosn [[11. listopada]] [[1968.]], Nacionalna garda ([[Španjolski|špa]]. ''Guardia Nacional'') [[Državni udar u Panami 1968.|svrgnula je Ariasa]] i označila početak politički turbulentnog razdoblje koje će kulminirati [[Invazija Sjedinjenih Američkih Država na Panamu|invazijom Sjedinjenih Država]] [[1989.]] godine. Arias, koji je obećao poštivati hijerarhiju Nacionalne garde, prekršio je pakt i započeo veliko restrukturiranje Garde. Kako bi sačuvali interese Garde, ali i svoje lične interese, potpukovnik [[Omar Torrijos]] i bojnik [[Boris Martínez]] predvodili su još jedan vojni udar protiv vlade.<ref name="Pizzurno Gelós 1989"/> Vojska se pravdala pričom da je Arias pokušavao uspostaviti diktaturu i obećala je povratak ustavnoj vlasti. U međuvremenu, Garda je provodila niz populističkih mjera s ciljem dobivanja podrške naroda u svezi s pučem. Te su mjere uključivale zamrzavanje cijena hrane, lijekova i druge robe do [[31. siječnja]] [[1969.]], kao i zamrzavanje najamnina te legalizaciju trajnog boravka skvoterskih obitelji u četvrtima oko povijesnog mjesta [[Panamá Viejo]].<ref name="Pizzurno Gelós 1989"/><ref>Pizzurno Gelós, Patricia and Celestino Andrés Araúz (1996) ''Estudios sobre el Panamá Republicano (1903–1989)''. Colombia: Manfer S.A., p. 529.</ref> Paralelno s tim, vojska je započela politiku represije protiv oporbe, koju su nazivali komunistima. Vojska je imenovala privremenu vladu, huntu, koja je trebala organizirati nove izbore. Međutim, Nacionalna garda pokazala se vrlo nevoljkom da napusti vlast i te se ubrzo počela nazivari Revolucionarnom vladom ([[španjolski|špa]]. ''El Gobierno Revolucionario''). ==== Torrijosova diktatura i uspon Manuela Noriege ==== {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Omar Torrijos with Panamanian farmers.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = Jimmy Carter and General Omar Torrijos signing the Panama Canal Treaty.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Dva lica [[Omar Torrijos|Omara Torrijosa]]: s panamskim farmerima – Torrijosova vlast bila je poznata po politici redistribucije zemljišta – u vojnoj odori za vrijeme diktature (gore) i prilikom rukovanja s američkim predsjednikom [[Jimmy Carter|Jimmyjem Carterom]] povodom potpisivanja [[Sporazumi Torrijos–Carter|sporazuma o povratku Panamskog kanala]] Panami (dolje). }} Pod kontrolom [[Omar Torrijos|Omara Torrijosa]], vojska je transformirala političku i ekonomsku strukturu zemlje, pokrenuvši masovno pokrivanje usluga socijalnog osiguranja i proširivši javno obrazovanje. [[Ustav Paname|Ustav]] je izmijenjen [[1972.]] godine. Kako bi provela te izmjene, vojska je reformirala zakonodavnu vlast i utemeljila novi jednodomni parlament, [[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodnu skupštinu predstavnika ''corregimienta'']], koja je zamijenila staru [[Narodna skupština (Panama)|Narodnu skupštinu]]. Nova skupština, koju se popularno nazivalo "Narodnom vlašću" ([[španjolski|špa.]] ''Poder Popular''), sastojala se od 505 članova imenovanih od strane vojske bez sudjelovanja političkih stranaka, koje je vojska eliminirala. Novi ustav proglasio je Omara Torrijosa najvišim vođom Panamske revolucije i priznao mu neograničenu vlast na šest godina, iako je, kako bi se zadržala fasada ustavnosti, [[Demetrio B. Lakas]] imenovan predsjednikom na isto razdoblje.<ref name="Pizzurno Gelós 1989"/> Godine [[1981.]], Torrijos je poginuo u avionskoj nesreći.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1981/08/02/obituaries/panama-leader-killed-in-crash-in-bad-weather.html|title=PANAMA LEADER KILLED IN CRASH IN BAD WEATHER|last=International|first=United Press|work=The New York Times|date=August 2, 1981|access-date=June 1, 2018|language=en|archive-date=August 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817120658/https://www.nytimes.com/1981/08/02/obituaries/panama-leader-killed-in-crash-in-bad-weather.html|url-status=live}}</ref> Torrijosova smrt promijenila je ton političke evolucije Paname. Unatoč [[Ustavni referendum u Panami 1983.|ustavnim amandmanima]] iz [[1983.]], koji su vojsci zabranili političko djelovanje, [[Obrambene snage Paname]] (FFDD), kako su se tada nazivale oružane snage, nastavile su dominirati panamskim političkim životom. Do tog je trenutka general [[Manuel Noriega]] već čvrsto kontrolirao i FFDD i civilnu vlast. Na [[Opći izbori u Panami 1984.|izborima]] [[1984.]] godine, među kandidatima su bili [[Nicolás Ardito Barletta Vallarino]] (koji je uživao podršku vojske u formi koalicije UNADE), prethodni čelnik [[Arnulfo Arias]] (kao kandidat oporbene koalicije ADO) i bivši general [[Rubén Darío Paredes]], kojeg je Manuel Noriega prisilio na prijevremeno umirovljenje, kao kandidat Narodne nacionalističke stranke (PAP). Barletta je proglašen pobjednikom kontroverznih izbora koji se danas smatraju namještenima. Barletta je naslijedio zemlju koja se nalazila u stanju ekonomske propasti, uz velike dugove prema [[MMF|Međunarodnom monetarnom fondu]] i [[Svjetska banka|Svjetskoj banci]]. Usred ekonomske krize i Barlettinih napora da smiri državne vjerovnike, došlo je do uličnih prosvjeda, kao i do vojne represije. U međuvremenu, Noriegin režim poticao je dobro skriveno kriminalno gospodarstvo koje je djelovalo kao paralelni izvor prihoda za vojsku i njihove saveznike, osiguravajući prihode od droge i pranja novca. Pred kraj [[Vojna diktatura u Panami|vojne diktature]], novi val kineskih migranata stigao je na prevlaku u nadi da će migrirati u Sjedinjene Države. Krijumčarenje Kineza postalo je ogroman posao, s prihodima do 200 milijuna dolara za Noriegin režim.<ref>Mon Pinzón, Ramón Arturo (1979). ''Historia de la Migración China Durante la Construcción del Ferrocarril de Panamá''. Masters Thesis. México: El Colegio de México.</ref> Vojna diktatura ubila je ili mučila više od stotinu Panamaca i prisilila najmanje stotinu disidenata na bijeg iz zemlje.<ref>Zárate, Abdiel (November 9, 2003). "Muertos y desaparecidos durante la época militar." Extra-centennial issue of ''La Prensa''.</ref> Kako su Sjedinjene Države podržavale Noriegin režim, general je počeo igrati dvostruku ulogu u Centralnoj Americi. Dok je [[Kontadorska skupina]], inicijativa koju su pokrenuli ministri vanjskih poslova raznih latinoameričkih zemalja, uključujući i Panamu, provodila diplomatske napore za postizanje mira u regiji, Noriega je opskrbljivao nikaragvanske [[Kontraši|Kontraše]] i druge gerilce u regiji oružjem i streljivom u ime [[CIA]]-je.<ref name="Pizzurno Gelós 1989"/> Dana [[6. lipnja]] [[1987.]], nedavno umirovljeni pukovnik [[Roberto Díaz Herrera]], ogorčen što je Noriega prekršio dogovoreni "Torrijosov plan" o nasljeđivanju koji bi ga učinio zapovjednikom vojske nakon Noriege, odlučio je osuditi režim. Otkrio je detalje izborne prijevare,<ref>{{Cite news |last=Preston |first=Julia |date=July 6, 1987 |title=PANAMANIAN PRESIDENT CALLS FOR PROBE |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1987/07/06/panamanian-president-calls-for-probe/34559ca5-6139-4669-8ff5-dcd056b9b7ca/ |access-date=March 22, 2022 |issn=0190-8286}}</ref> optužio Noriegu za planiranje Torrijosove smrti i izjavio da je Torrijos primio 12 milijuna dolara od iranskog šaha za davanje azila prognanom iranskom vođi. Također je optužio Noriegu za atentat na tadašnjeg vođu oporbe, dr. [[Hugo Spadafora|Huga Spadaforu]], koji je dekapitiran.<ref name="Pizzurno Gelós 1989"/><ref>{{Cite news |date=December 21, 1989 |title=Fighting in Panama; Panama's Troubled Past |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1989/12/21/world/fighting-in-panama-panama-s-troubled-past.html |access-date=March 22, 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322030333/https://www.nytimes.com/1989/12/21/world/fighting-in-panama-panama-s-troubled-past.html |url-status=live }}</ref> U noći [[9. lipnja]] [[1987.]] osnovana je skupina ''[[Cruzada Civilista]]'', koja je počela organizirati akcije građanskog neposluha te je pozvala na opći štrajk. Kao odgovor, vojska je suspendirala ustavna prava i proglasila izvanredno stanje u zemlji. Dana [[10. srpnja]], ''Cruzada Civilista'' pozvala je na masovne demonstracije, koje su nasilno ugušili "Dobermani", specijalna vojna jedinica za suzbijanje nereda. Istoga dana, kasnije poznatog kao ''El Viernes Negro'' ([[Srpskohrvatski|sh.]] "Crni petak"), mnogo je ljudi ozlijeđeno i ubijeno.<ref>{{Cite web |last=Becker |first=Meghan |date=March 28, 2010 |title=Panamanians campaign to overthrow dictator (The Civic Crusade), 1987-1989 |url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/panamanians-campaign-overthrow-dictator-civic-crusade-1987-1989 |access-date=April 30, 2022 |website=Swarthmore.edu |publisher=Swarthmore |archive-date=May 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513215929/https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/panamanians-campaign-overthrow-dictator-civic-crusade-1987-1989 |url-status=live }}</ref> Predsjednik Sjedinjenih Država [[Ronald Reagan]] tada je uveo niz sankcija protiv vojnog režima. Sjedinjene Države zamrznule su ekonomsku i vojnu pomoć Panami sredinom [[1987.]] kao odgovor na unutarnju političku krizu u Panami i napad na američko veleposlanstvo. Sankcije nisu uspjele svrgnuti Noriegu, ali su teško naštetile panamskom gospodarstvu. Bruto domaći proizvod (BDP) Paname pao je za gotovo 25 posto između [[1987.]] i [[1989.]] godine.<ref name="Acosta, Coleen 2008">Acosta, Coleen (October 24, 2008). [https://web.stanford.edu/class/e297a/Panama%20Imperialism%20and%20Struggle.htm "Iraq: a Lesson from Panama Imperialism and Struggle for Sovereignty"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211003220042/https://web.stanford.edu/class/e297a/Panama%20Imperialism%20and%20Struggle.htm |date=October 3, 2021 }}. ''Journals of the Stanford Course on Prejudice and Poverty''.</ref> Savezne porote u [[Tampa, Florida|Tampi]] i [[Miami]]ju prihvatile su [[5. veljače]] [[1988.]] optužnicu protiv Noriege za trgovinu drogom. [[Human Rights Watch]] je u svom izvješću iz [[1989.]] napisao: "''Washington je godinama zatvarao oči pred zlouporabama u Panami sve dok zabrinutost zbog trgovine drogom nije potaknula optužnice protiv generala [Noriege] od strane dviju saveznih porota na Floridi u veljači 1988. godine.''".<ref name="Panama">[https://www.hrw.org/reports/1989/WR89/Panama.htm "Panama"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113164637/https://www.hrw.org/reports/1989/WR89/Panama.htm |date=January 13, 2017 }}. ''Human Rights Watch World Report 1989''. hrw.org</ref> U travnju [[1988.]], Reagan je aktivirao [[Zakon o međunarodnim izvanrednim ekonomskim ovlastima]], zamrzavajući imovinu panamske vlade u svim američkim organizacijama. U svibnju [[1989.]] godine, Panamci su uvjerljivo glasali protiv Norieginih kandidata na izborima. Noriegin režim reagirao je tako što je odmah poništio izbore i započeo novi krug represije. ==== Američka invazija (1989.) ==== {{main|Invazija Sjedinjenih Američkih Država na Panamu}} {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Panama clashes 1989.JPEG | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Panamski gradovi pretrpjeli su značajnu štetu tijekom [[Invazija Sjedinjenih Američkih Država na Panamu|američke invazije]]. | image2 = Manuel Noriega with agents from the U.S. DEA.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Panamski diktator [[Manuel Noriega]] uhapšen je i prevezen u [[Miami]], gdje mu se sudilo za optužbe vezane uz trgovinu drogom i pranje novca. | footer = }} Sjedinjene Države izvršile su [[Invazija Sjedinjenih Američkih Država na Panamu|invaziju na Panamu]] [[20. prosinca]] [[1989.]] pod kodnim nazivom Operacija ''Just Cause''. Sjedinjene su Države izjavile da je operacija "nužna za zaštitu života američkih građana u Panami, obranu demokracije i ljudskih prava, borbu protiv trgovine drogom te osiguranje neutralnosti Panamskog kanala kako je propisano sporazumima Torrijos–Carter".<ref>''New York Times''. A Transcript of President Bush's Address on the Decision to Use Force, December 21, 1989. Web. January 2, 2008.</ref> Ubrzo su izvijestile o 23 poginula i 324 ranjena vojnika, a broj poginulih panamskih vojnika procjenjuje se na 450. Procjene broja poginulih civila u sukobu kreću se od 200 do 4,000. [[Ujedinjene nacije]] procijenile su broj poginulih panamskih civila na 500, [[Americas Watch]] iznio je procjenu od 300 poginulih civila, Sjedinjene Države dale su brojku od 202 ubijena civila, a bivši američki državni odvjetnik [[Ramsey Clark]] iznio je procjenu od 4,000 smrtnih slučajeva.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/04/01/world/panama-and-us-strive-to-settle-on-death-toll.html |title=Panama and U.S. Strive To Settle on Death Toll |last=Rohter |first=Larry |work=The New York Times |date=April 1990 |access-date=April 15, 2018 |archive-date=August 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815143126/https://www.nytimes.com/1990/04/01/world/panama-and-us-strive-to-settle-on-death-toll.html |url-status=live }}</ref> To je predstavljala najveću vojnu operaciju Sjedinjenih Država od [[Vijetnamski rat|Vijetnamskog rata]].<ref>Cajar Páez, Aristides. "La invasion." Extra-centennial issue of La Prensa, Nov.9 (2003): 22. Print.</ref> Broj američkih civila (i njihovih članova obitelji) koji su radili za Komisiju za Panamski kanal i američku vojsku, a koje su ubile Panamske obrambene snage, nikada nije u potpunosti otkriven. Dana [[29. prosinca]], [[Opća skupština Ujedinjenih nacija]] donijela je rezoluciju u kojoj se intervencija u Panami naziva "flagrantnim kršenjem međunarodnog prava te nezavisnosti, suvereniteta i teritorijalnog integriteta država".<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/documents/ga/res/44/a44r240.htm|title=A/RES/44/240. Effects of the military intervention by the United States of America in Panama on the situation in Central America|website=UN.org|access-date=June 29, 2017|archive-date=October 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024215048/http://www.un.org/documents/ga/res/44/a44r240.htm|url-status=live}}</ref> Donošenje slične rezolucije u [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti]] spriječio je veto koji su uložile Sjedinjene Države, [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Francuska]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/12/24/world/fighting-panama-united-nations-security-council-condemnation-invasion-vetoed.html|title=Fighting in Panama: United Nations; Security Council Condemnation of Invasion Vetoed|first1=Paul|last1=Lewis|first2=Special to The New York|last2=Times|newspaper=The New York Times|date=December 24, 1989|access-date=February 11, 2017|archive-date=December 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208053954/http://www.nytimes.com/1989/12/24/world/fighting-panama-united-nations-security-council-condemnation-invasion-vetoed.html|url-status=live}}</ref> Noriega je uhapšen i prevezen u Miami na suđenje. Sukob je završio [[31. siječnja]] [[1990.]] godine. Urbano stanovništvo, dobar dio kojeg je živio ispod granice siromaštva, uvelike je pogođeno invazijom iz [[1989.]] godine. Kao što je [[1995.]] godine istaknula Misija tehničke pomoći UN-a u Panami, borbe su raselile 20,000 ljudi. Najteže pogođena četvrt bila je četvrt [[El Chorrillo]] u glavnom gradu, gdje je nekoliko stambenih blokova potpuno uništeno.<ref>{{cite web|url=http://www.roatan.com/About-Locations/Panama.pdf|title=Panama |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103819/http://www.roatan.com/About-Locations/Panama.pdf|archive-date=March 4, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://topdocumentaryfilms.com/the-panama-deception/|title=The Panama Deception|via=topdocumentaryfilms.com|access-date=May 5, 2019|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505070320/https://topdocumentaryfilms.com/the-panama-deception/|url-status=live}}</ref><ref>Blum, William. Killing Hope: U.S. Military and C.I.A. Interventions Since World War II -Common Courage Press, 2008.</ref> Ekonomska šteta uzrokovana borbama procijenjena je na između 1.5 i 2 milijarde dolara.<ref name="Panama"/><ref>Pastor, Robert A. (2001) ''Exiting the Whirlpool: U.S. Foreign Policy Toward Latin America and the Caribbean'', p. 96, {{ISBN|0813338115}}.</ref> === Postintervencionistički period === Panamski izborni tribunal brzo je reagirao kako bi obnovio civilnu ustavnu vladu: rezultati izbora iz svibnja [[1989.]] ponovo su potvrđeni [[27. prosinca]] [[1989.]], a s njima i pobjeda predsjednika [[Guillermo Endara|Guillerma Endare]] te potpredsjednika [[Guillermo Ford|Guillerma Forda]] i [[Ricardo Arias Calderón|Ricarda Ariasa Calderóna]]. Međutim, često neskladna vlada teško je ispunjavala visoka očekivanja javnosti tijekom petogodišnjeg mandata. Nove policijske snage bile su značajno poboljšanje u odnosu na prethodnike, ali nisu bile u potpunosti sposobne odvratiti kriminal. [[Ernesto Pérez Balladares]] položio je predsjedničku prisegu [[1. rujna]] [[1994.]] godine nakon međunarodno nadzirane izborne kampanje.<ref name=":2">{{Cite web |title=Panama (02/07) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/panama/80437.htm |access-date=2023-11-15 |website=U.S. Department of State |archive-date=November 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115023048/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/panama/80437.htm |url-status=live }}</ref> Dana [[1. rujna]] [[1999.]], [[Mireya Moscoso]], udovica bivšeg predsjednika Arnulfa Ariasa, preuzela je dužnost nakon što je na slobodnim i poštenim izborima pobijedila kandidata [[Demokratska revolucionarna stranka (Panama)|PRD-a]] [[Martín Torrijos|Martína Torrijosa]], sina [[Omar Torrijos|Omara Torrijosa]].<ref>{{Cite web|url=http://www.latinamericanstudies.org/panama/moscoso.htm|title=Moscoso wins victory in Panama's presidential vote|website=LatinAmericanStudies.org|access-date=March 26, 2021|archive-date=October 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004215757/http://www.latinamericanstudies.org/panama/moscoso.htm|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/panama/95380.htm|title=Panama (11/07)|publisher=US Department of State|access-date=April 2, 2017|archive-date=April 3, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403111632/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/panama/95380.htm|url-status=live}}</ref> Tijekom svog mandata, Moscoso je pokušala ojačati socijalne programe, posebno za razvoj, zaštitu i opću dobrobit djece i mladih. Njezina administracija uspješno dovršila proces vraćanja Panamskog kanala i bila je učinkovita u upravljanju kanalom.<ref name=":0" /> [[File:Boris Johnson with Juan Carlos Varela in London - 2018 (27232646267).jpg|thumb|left|Britanski ministar vanjskih poslova [[Boris Johnson]] razmijenio je dresove nogometnih reprezentacija s predsjednikom [[Juan Carlos Varela|Varelom]] u [[London]]u [[14. svibnja]] [[2018.]] godine.]] [[Martín Torrijos]] (PRD) osvojio je predsjedničke izbore i zakonodavnu većinu u [[Narodna skupština (Panama)|Narodnoj skupštini]] [[2004.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2004/5/3/martin-torrijos-wins-panama-election|title=Martin Torrijos wins Panama election|website=AlJazeera.com|access-date=March 26, 2021|archive-date=April 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415203743/https://www.aljazeera.com/news/2004/5/3/martin-torrijos-wins-panama-election|url-status=live}}</ref> Torrijos je vodio svoju kampanju na platformi, između ostalog, "nulte tolerancije" prema korupciji, problemu svojstvenom administracijama Moscosove i Péreza Balladaresa.<ref name=":2" /> Nakon što je preuzeo dužnost, Torrijos je donio niz zakona koji su vladu učinili transparentnijom. Osnovao je Nacionalno vijeće za borbu protiv korupcije, čiji su članovi predstavljali najviše razine vlasti i civilnog društva, radničke organizacije i vjersko vodstvo. Osim toga, mnogi od njegovih najbližih ministara u kabinetu bili su nestranački [[Tehnokracija|tehnokrati]] poznati po svojoj podršci antikorupcijskim ciljevima Torrijosove vlade. Unatoč javnom stavu Torrijosove administracije o korupciji, mnogi poznati slučajevi,<ref name=":2" /> posebno oni koji uključuju političke ili poslovne elite, nikada nisu procesuirani. Konzervativni trgovinski magnat [[Ricardo Martinelli]] izabran je za Torrijosova nasljednika nakon uvjerljive pobjede na [[Opći izbori u Panami 2009.|općim izborima u Panami]] u svibnju [[2009.]] godine. Martinellijeve poslovne kvalifikacije privukle su birače zabrinute zbog usporavanja rasta tijekom [[Velika recesija|Velike recesije]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm |title=Panama Country Profile |work=[[BBC News]] |date=June 30, 2010 |access-date=July 25, 2010 |archive-date=July 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702022612/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm |url-status=live }}</ref> Kao kandidat četverostranačkog opozicijskog Saveza za promjene, Martinelli je osvojio 60% glasova, u odnosu na 37% kandidata vladajuće ljevičarske Demokratske revolucionarne stranke (PRD).<ref>{{Cite web |url=https://dialogo-americas.com/articles/martinelli-wins-panama-presidential-vote/ |title=Martinelli Wins Panama Presidential Vote |publisher=Diálogo Americas |date=May 4, 2009 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415203750/https://dialogo-americas.com/articles/martinelli-wins-panama-presidential-vote/ |url-status=live }}</ref> Dana [[4. svibnja]] [[2014.]] godine, potpredsjednik [[Juan Carlos Varela]], kandidat stranke [[Partido Panameñista]] pobijedio je na predsjedničkim izborima s više od 39% posto glasova ispred stranke njegovog svog političkog partnera Ricarda Martinellija, [[Cambio Democrático]], i njihovog kandidata [[José Domingo Arias|Joséa Dominga Ariasa]].<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/former-deputy-varela-wins-panama-presidential-election/a-17612154|title=Former deputy Varela wins Panama presidential election &#124; DW &#124; 05.05.2014|website=DW.COM|access-date=March 26, 2021|archive-date=April 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415213658/https://www.dw.com/en/former-deputy-varela-wins-panama-presidential-election/a-17612154|url-status=live}}</ref> Prisegnuo je [[1. srpnja]] [[2014.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.caribjournal.com/2014/07/02/juan-carlos-varela-sworn-in-as-new-president-of-panama/|title=Juan Carlos Varela Sworn in As New President of Panama|date=July 2, 2014|website=Caribbean Journal|access-date=March 26, 2021|archive-date=April 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415225743/https://www.caribjournal.com/2014/07/02/juan-carlos-varela-sworn-in-as-new-president-of-panama/|url-status=live}}</ref> Dana [[1. srpnja]] [[2019.]] godine, [[Laurentino Cortizo]] preuzeo je dužnost predsjednika.<ref>{{Cite web|url=https://www.presidencia.gob.pa/Noticias/Presidente-Laurentino-Cortizo-Cohen-posesiona-a-miembros-de-su-Gabinete|title=Presidente Laurentino Cortizo Cohen posesiona a miembros de su Gabinete (Official site)|access-date=July 3, 2019|archive-date=July 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703155652/https://www.presidencia.gob.pa/Noticias/Presidente-Laurentino-Cortizo-Cohen-posesiona-a-miembros-de-su-Gabinete|url-status=live}}</ref> Cortizo je bio kandidat PRD-a na predsjedničkim izborima u svibnju te godine.<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-panama-politics-idUSKCN1TW3ZN |title=Panama's new president takes office, pledges end to corruption |first=Elida |last=Moreno |newspaper=Reuters |date=July 1, 2019 |via=Reuters.com |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415220835/https://www.reuters.com/article/us-panama-politics-idUSKCN1TW3ZN |url-status=live }}</ref> Tijekom Cortizovog mandata, u zemlji su se zbili brojni događaji, uključujući [[Pandemija COVID-a 19|pandemiju COVID-19]] i njezine ekonomske posljedice te [[Prosvjedi u Panami 2022.|prosvjede iz 2022.]] i [[Prosvjedi u Panami 2023.|2023.]] godine<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=What is behind the largest protests in Panama in years? |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/20/what-is-behind-largest-protests-in-panama-in-years-explainer |access-date=2023-12-10 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=December 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210183443/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/20/what-is-behind-largest-protests-in-panama-in-years-explainer |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Salcedo |first=Andrea |date=2023-11-09 |title=Why ordinarily quiet Panama has erupted in deadly protests |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/07/panama-city-protests-copper-mine-deaths/ |access-date=2023-12-10 |issn=0190-8286 |archive-date=November 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107231108/https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/07/panama-city-protests-copper-mine-deaths/ |url-status=live }}</ref> Dana [[1. srpnja]] [[2024.]] godine, [[José Raúl Mulino]] položio je prisegu kao novi predsjednik Paname.<ref>{{cite news |title=José Raúl Mulino is sworn in as Panama's new president |url=https://www.independent.co.uk/news/ap-panama-panama-city-alejandro-mayorkas-colombia-b2572152.html |work=The Independent |date=1 July 2024 |language=en |archive-date=July 2, 2024 |access-date=July 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702015619/https://www.independent.co.uk/news/ap-panama-panama-city-alejandro-mayorkas-colombia-b2572152.html |url-status=live }}</ref> Mulino, bliski saveznik bivšeg predsjednika Ricarda Martinellija, pobijedio je na predsjedničkim izborima u svibnju iste godine.<ref>{{cite news |title=Stand-in Jose Raul Mulino wins Panama presidential race |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/6/mulino-wins-panama-presidential-race |work=Al Jazeera |language=en |archive-date=May 6, 2024 |access-date=July 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506121656/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/6/mulino-wins-panama-presidential-race |url-status=live }}</ref> Nakon što je bivši kontroverzni predsjednik inicijalno [[Ricardo Martinelli]] najavio svoju kandidaturu na [[Opći izbori u Panami 2024.|predsjedničkim izborima 2024.]] godine, Mulino je postao njegov potpredsjednički kandidat. Međutim, Martinelli je zbog osude za korupciju diskvalificiran iz predsjedničke utrke tako da je Mulino preuzeo njegovo mjesto uz njegovu podršku;<ref name=":z">{{Cite web |agency=AFP |date=12 March 2024 |title=José Raúl Mulino Leads Panama's Presidential Race, Replacing Disqualified Martinelli |url=https://ticotimes.net/2024/03/12/jose-raul-mulino-leads-panamas-presidential-race-replacing-disqualified-martinelli |access-date=24 March 2024 |website=The Tico Times |language=en-US |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324123428/https://ticotimes.net/2024/03/12/jose-raul-mulino-leads-panamas-presidential-race-replacing-disqualified-martinelli |url-status=live }}</ref> izabran je s 34% glasova te je tako postao prvi predsjednik od ustavnih reformi [[2009.]] godine koji obnaša dužnost bez potpredsjednika.<ref>{{cite news|title=Last-minute candidate José Raúl Mulino heads to victory in Panama presidential election|url=https://www.ajc.com/news/nation-world/mulino-stand-in-for-former-president-barred-from-running-leads-panama-presidential-vote-count/AA4DXB6EZRBSXAJU7HX43KLJFE/|work=Atlanta Journal|date=5 May 2024|author1=JUAN ZAMORANO|author2=MEGAN JANETSKY|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.ajc.com/news/nation-world/last-minute-candidate-jose-raul-mulino-heads-to-victory-in-panamas-presidential-election/AA4DXB6EZRBSXAJU7HX43KLJFE/|url-status=live}}</ref> Kao predsjednik, kritizirao je [[Panama Papers|Panamske dokumente]] i rekao da su "međunarodna zavjera s ciljem podrivanja ugleda i konkurentnosti" Paname<ref name=":y">{{Cite web |date=2024-07-03 |title=Panama's new president labels Panama Papers a 'hoax' as experts voice concerns about money laundering acquittals |url=https://www.icij.org/inside-icij/2024/07/panamas-new-president-labels-panama-papers-a-hoax-as-experts-voice-concerns-about-money-laundering-acquittals/ |website=ICIJ |language=en-US}}</ref> te je zeuzeo čvrst stav prema američkom predsjedniku [[Donald Trump|Donaldu Trumpu]] kada je ovaj zagovarao povratak kontrole nad [[Panamski kanal|Panamskim kanalom]], rekavši da Panama neće dati kontrolu nad kanalom [[SAD|Sjedinjenim Državama]].<ref>{{cite web |url= https://www.reuters.com/world/americas/trump-says-he-might-demand-panama-hand-over-canal-2024-12-22/ |title= Trump threatens to retake control of Panama Canal |first=Gram |last=Slattery |date=2024-12-22 |access-date=2024-12-23 |website=Reuters |archive-url= https://archive.today/https://www.reuters.com/world/americas/trump-says-he-might-demand-panama-hand-over-canal-2024-12-22/ |archive-date=2024-12-23}}</ref> == Geografija == {{main|Geografija Paname}} [[File:Panamamap-en.png|thumb|350px|Topografska mapa Paname.]] Panama se nalazi u [[Centralna Amerika|Centralnoj Americi]], između [[Kolumbija|Kolumbije]] i [[Kostarika|Kostarike]] te ima izlaz na [[Karipsko more]] i [[Tihi ocean]].<ref name="v327">{{cite web | title=Panama | website=Geography | date=2014-03-21 | url=https://kids.nationalgeographic.com/geography/countries/article/panama | access-date=2025-12-17}}</ref> Većim dijelom leži između 7° i 10° sjeverne geografske širine i 77° i 83° zapadne geografske dužine (malo područje leži zapadno od 83°).<ref name="u654">{{cite web | title=Figure 1: Map of Central America showing the location of Panama.... | website=ResearchGate | url=https://www.researchgate.net/figure/Map-of-Central-America-showing-the-location-of-Panama-Website-1_fig1_301779403 | access-date=2025-12-17}}</ref> Položaj države na [[Panamska prevlaka|Panamskoj prevlaci]] od iznimne je strateške važnosti. Od [[1999.]] godine, Panama je stekla punu kontrolu nad [[Panamski kanal|Panamskim kanalom]], koji spaja [[Atlantski ocean]] i Karipsko more sa sjevernim dijelom Tihog oceana.<ref name="u123">{{cite web | title=Office of the Historian | website=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations | date=1903-11-18 | url=https://history.state.gov/milestones/1977-1980/panama-canal | access-date=2025-12-17}}</ref> Ukupna površina Paname je 74,177.3 km².<ref name=area>{{cite web |url=https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P6221DATOS%20GENERALES%20%20%20%202013.pdf |title=Datos generales e históricos de la República de Panamá |language=es |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Panama|INEC]] |access-date=December 22, 2015 |archive-date=July 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710174146/https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P6221DATOS%20GENERALES%20%20%20%202013.pdf |url-status=live }}</ref> Dominantna značajka geografije Paname jest centralni planinski i brdoviti krajolik koji tvori [[Kontinentalna razvodnica|kontinentalnu razvodnicu]].<ref name="f361">{{cite web | title=The Geography of Panama: A Comprehensive Analysis | website=LAC Geo | date=2025-07-26 | url=https://lacgeo.com/geography-panama | access-date=2025-12-17}}</ref><ref name="y231">{{cite web | title=Panama Canal | website=Wartsila.com | date=2016-02-25 | url=https://www.wartsila.com/encyclopedia/term/panama-canal | access-date=2025-12-17}}</ref> Razvodnica ne čini dio velikih planinskih lanaca Sjeverne Amerike, a samo u blizini kolumbijske granice nalaze se visoravni povezane s [[Ande|andskim sustavom]] [[Južna Amerika|Južne Amerike]].<ref name="f361"/> Osovina koja tvori razvodnicu visoko je erodirani luk uzdizanja koji dolazi s morskog dna, u kojem su vrhovi nastali vulkanskim prodorima.<ref name="f361"/> Planinski lanac razvodnice naziva se [[Cordillera de Talamanca]], a nalazi se u blizini granice s Kostarikom. Dalje na istoku prelazi u lanac [[Serranía de Tabasará]], a dio bliže donjem sedlu prevlake, gdje se nalazi Panamski kanal, prelazi u lanac [[Sierra de Veraguas]].<ref name="y231"/> Lanac između Kostarike i kanala geografi uglavnom nazivaju nazivaju [[Cordillera Central (Kostarika)|Cordillera Central]].<ref name="f361"/> Najviša točka u zemlji je [[vulkan]] [[Barú]], koji se uzdiže na 3,474 m, a planina i okolno područje zaštićeni su statusom [[Nacionalni park Volcán Barú|nacionalnog parka]].<ref name="f741">{{cite web | title=Volcan Baru National Park | website=Baru Volcano National Park Panama | date=2021-02-15 | url=https://www.tourismpanama.com/outdoors-and-nature/nature-parks/national-parks/baru-volcano-national-park/ | access-date=2025-12-17}}</ref> Gotovo neprobojna džungla tvori [[Darijenski rascjep]] između Paname i Kolumbije, gdje djeluju kolumbijski gerilci i dileri droge, a ponekad uzimaju i taoce. To, kao i nemiri i pokreti za zaštitu šuma, stvaraju jedini prekid na [[Panamerička autocesta|Panameričkoj autocesti]], koja inače ide neprekinuto od [[Aljaska|Aljaske]] do [[Patagonija|Patagonije]]. === Hidrografija === {{main|Panamski kanal}} [[File:Chagres river.png|thumb|left|[[Rijeka Chagres]] na fotografiji iz [[1986.]] godine. Chagres najvažnija rijeka u Panami.]] Gotovo 500 rijeka teče surovim krajolikom Paname. Uglavnom su neplovne, a mnoge izviru kao brzi planinski potoci, vijugaju u dolinama i tvore obalne delte. Međutim, [[Chagres (rijeka)|rijeka Chagres]], smještena u centralnoj Panami, jedna je od rijetkih širokih rijeka i služi kao izvor hidroenergije. Centralni dio rijeke pregrađen je [[Gatun (brana)|branom Gatun]] i tvori [[jezero Gatun]], umjetno jezero koje je dio Panamskog kanala. Jezero je nastalo izgradnjom brane preko Chagresa između [[1907.]] i [[1913.]] godine. Nakon što je stvoreno, jezero Gatun bilo je najveće umjetno jezero na svijetu, a brana najveća zemljana brana. Chagres se ulijeva u [[Karipsko more]] na sjeverozapadu zemlje. Jezera [[Kampia (jezero)|Kampia]] i [[Madden (jezero)|Madden]] (koja također napaja Chagres) osiguravaju hidroenergiju za područje bivše zone kanala. [[Chepo (rijeka)|Rijeka Chepo]], još jedan izvor hidroenergije, jedna je od više od 300 rijeka koje se ulijevaju u [[Tihi ocean]]. Ove rijeke, usmjerene prema Pacifiku, duže su i sporije teku od onih na karipskoj strani. Njihovi su slivovi također opsežniji. Jedna od najdužih je [[Tuira (rijeka)|Tuira]], koja se ulijeva u [[zaljev San Miguel]] i jedina je rijeka u zemlji koja je plovna za veće brodove. ==== Luke ==== Na karipskoj obali nalazi se nekoliko prirodnih luka. Međutim, [[Cristóbal]], na karipskom kraju kanala, imao je jedine važne lučke objekte krajem [[1980-e|1980-ih]]. Brojni otoci arhipelaga [[Bocas del Toro (arhipelag)|Bocas del Toro]], u blizini plaža Kostarike, pružaju opsežno prirodno uporište i štite luku [[Almirante]], poznatu po [[banana]]ma. Više od 350 otoka [[San Blas (arhipelag)|arhipelaga San Blas]] u blizini Kolumbije proteže se na više od 160 km duž zaštićene karipske obale. Terminali luka smještenih na svakom kraju Panamskog kanala, luka [[Cristóbal (Colón)|Cristóbal]] i [[Balboa (Panama)|Balboa]], zauzimaju drugo i treće mjesto u Latinskoj Americi po broju kontejnerskih jedinica (TEU).<ref>{{cite web |author=CEPAL – Naciones Unidas |url=http://www.eclac.cl/cgi-bin/getprod.asp?xml=/Transporte/noticias/noticias/8/38828/P38828.xml&base=/tpl/top-bottom.xsl |title=Ranking 2009 de Actividad portuaria de contenedores en América Latina y el Caribe |publisher=Eclac.cl |date=March 22, 2010 |access-date=December 23, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511140155/http://www.eclac.cl/cgi-bin/getprod.asp?xml=%2FTransporte%2Fnoticias%2Fnoticias%2F8%2F38828%2FP38828.xml&base=%2Ftpl%2Ftop-bottom.xsl |archive-date=May 11, 2011 }}</ref> Luka Balboa prostire se na 182 hektara i sadrži četiri veza za kontejnere i dva višenamjenska veza. Ukupno su vezovi dugi preko 2,400 m, s obalnom dubinom od 15 m. Luka Balboa ima 18 super post-[[Panamax]] i Panamax dizalica za obalu te 44 portalne dizalice. Luka Balboa također sadrži 2,100 m².<ref>{{cite web |url=http://www.worldportsource.com/ports/PAN_Port_of_Balboa_1602.php |title=Port of Balboa |publisher=World Port Source |access-date=December 23, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712093447/http://www.worldportsource.com/ports/PAN_Port_of_Balboa_1602.php |archive-date=July 12, 2017 }}</ref> [[File:MS Monarch - Panama (15516512140).jpg|thumb|Luka u [[Cristóbal (Colón)|Cristóbalu]] dio je šireg lučkog kompleksa koji ima iznimnu važnost ne samo za Panamu, već i za cijelu Latinsku Ameriku.]] Lučki kompleks Cristóbal (koji obuhvaća kontejnerske terminale panamskih luka Cristóbal, međunarodni terminal Manzanillo i kontejnerski terminal Colón) pretovario je 2,210,720 TEU-a tijekom [[2009.]] godine, što ga čini drugim najvećim lučkim kompleksom u Latinskoj Americi, odmah iza [[Luka Santos|luke Santos]] u [[Brazil]]u. Izvrsne dubokomorske luke sposobne za prijevoz velikih [[VLCC]] tankera nalaze se u [[Charco Azul]]u, provincija [[Chiriquí (provincija)|Chiriquí]] (Pacifik) i [[Chiriquí Grande]]u, provincija [[Bocas del Toro]] (Atlantik), u blizini zapadne granice s Kostarikom. [[Transpanamski naftovod]], koji se proteže prevlakom dužinom od 131 km, prometuje između Charco Azula i Chiriquí Grandea od [[1979.]] godine.<ref>{{cite web |url=http://www.petroterminal.com/index.php?option=com_content&view=article&id=32%3Ahistory&catid=7%3Acorporate-profile&Itemid=98&lang=en |title=Our History |publisher=Petroterminal.com |date=February 9, 1997 |access-date=December 23, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134321/http://www.petroterminal.com/index.php?option=com_content&view=article&id=32:history&catid=7:corporate-profile&Itemid=98&lang=en |archive-date=October 28, 2014 }}</ref> === Klima === {{main|Klima Paname}} [[File:Koppen-Geiger Map PAN present.svg|thumb|left|Mapa Paname prema [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]].]] Panama ima tropsku klimu. Temperature su jednoliko visoke - kao i relativna vlažnost - i male su sezonske varijacije. Dnevni rasponi su niski; tijekom tipičnog sušnog dana u glavnom gradu, jutarnji minimum može biti 24 °C, popodnevni maksimum 30 °C. Temperatura rijetko prelazi 32 °C na duže vremenske periode. Temperature na pacifičkoj strani prevlake nešto su niže nego na karipskoj, a povjetarac se u većem dijelu zemlje pojačava nakon sumraka. Temperature su znatno niže u višim dijelovima planinskih lanaca, a mraz se može javiti na lancu [[Cordillera de Talamanca]] u zapadnoj Panami. Klimatske regije se manje određuju na temelju temperature, a više na temelju količine oborina, koja regionalno varira od manje od 1,300 mm do više od 3,000 mm godišnje. Gotovo sva kiša padne tijekom kišne sezone, koja obično traje od travnja do prosinca, ali varira u trajanju od sedam do devet mjeseci. Općenito, oborine su puno obilnije na karipskoj nego na pacifičkoj strani kontinentalne razdjelnice, dijelom zbog povremene aktivnosti tropskih [[ciklon]]a u blizini; Panama se nalazi izvan [[Glavna razvojna regija|glavne razvojne regije]]. Godišnji prosjek u glavnom gradu nešto je viši od polovice onoga u [[Colón (Panama)|Colónu]]. Panama je jedna od tri zemlje na svijetu koje imaju negativnu emisiju [[ugljik]]a, što znači da apsorbiraju više [[Ugljični dioksid|ugljičnog dioksida]] nego što ga ispuštaju u atmosferu. Druge dvije su [[Butan]] i [[Surinam]].<ref>{{Cite news |last=Goering |first=Laurie |date=November 3, 2021 |title=Forget net-zero: meet the small-nation, carbon-negative club |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/cop/forget-net-zero-meet-small-nation-carbon-negative-club-2021-11-03/ |access-date=March 8, 2022 |archive-date=February 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215012548/https://www.reuters.com/business/cop/forget-net-zero-meet-small-nation-carbon-negative-club-2021-11-03/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=PANAMA IS ONE OF THE THREE "CARBON NEGATIVE" COUNTRIES |url=https://grupoconsultorefe.com/recursos/latam-weekly/221/panama-is-one-of-the-three-carbon-negative-countries |access-date=March 8, 2022 |website=grupoconsultorefe.com |language=es |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308225635/https://grupoconsultorefe.com/recursos/latam-weekly/221/panama-is-one-of-the-three-carbon-negative-countries |url-status=live }}</ref> Klimatske promjene negativno utječu na Panamu, smanjujući razinu vode u Panamskom kanalu, što znači da manje brodova prolazi kroz njega, što posljedično ima negativan utjecaj na njezino gospodarstvo.<ref name=":9">{{Cite web |last=Krag |first=Jonas Schmidt Hansen, ea@era dk, Karen Sophie |date=2023-12-13 |title=Nyetableret alliance i Panama |url=https://www.verdensskove.org/nyetableret-alliance-i-panama/ |access-date=2025-08-22 |website=Verdens Skove |language=da-DK}}</ref> === Ekologija === Panamski tropski okoliš pogoduje brojnim biljnim vrstama. Teritorijem Paname dominiraju šume, koje su povremeno isprekidane pašnjacima, niskim raslinjem i usjevima. Iako je gotovo 40% Paname još uvijek pošumljeno, [[deforestacija]] predstavlja stalnu prijetnju kišom natopljenim šumama. Među uzroke deforestacije spadaju [[rudarstvo]]<ref name=":9" /> i izgradnja [[Panamerička autocesta|Panameričke autoceste]].<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=Eastern Panamanian Montane Forests |url=https://www.oneearth.org/ecoregions/eastern-panamanian-montane-forests/ |access-date=2025-08-22 |website=One Earth |language=en}}</ref> Pokrivenost drvećem smanjena je za više od 50% od [[1940-e|1940-ih]] godina. Naturalna poljoprivreda, široko rasprostranjena od sjeveroistočnih džungli do jugozapadnih travnjaka, uglavnom se fokusira na uzgoj [[kukuruz]]a, [[grah]]a i [[gomolj]]a. [[Močvare mangrova]] nalaze se duž dijelova obiju obala, a [[plantaža|plantaže]] [[banana]] dominiraju [[Delta|deltama]] nedaleko od granice s Kostarikom. Na mnogim mjestima, guste [[prašuma|prašume]] graniče s močvarom na jednoj strani teritorija te se protežu do nižih dijelova padina na drugoj strani. Panama je [[2019.]] imala prosječnu ocjenu [[Indeks integriteta šumskog krajolika|indeksa integriteta šumskog krajolika]] od 6.37/10, što je svrstava na 78. mjesto od ukupno 172 zemlje svijeta.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|display-authors=1|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|date=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> Dvije trećine panamskih šuma nalaze se na autohtonim područjima,<ref>{{Cite web |title=Panama |url=https://www.healthinharmony.org/panama |access-date=2025-08-21 |website=Health In Harmony |language=en-US}}</ref> a 25% panamskog teritorija je zaštićeno.<ref name=":8">{{Cite web |title=Panama National Parks {{!}} Global Alliance of National Parks |url=https://national-parks.org/panama |access-date=2025-08-21 |website=national-parks.org |language=en}}</ref> <gallery mode="packed" heights="220"> File:Atham 2024 flower 12.jpg|220|Orhideja golubica (''[[Peristeria elata]]'') proglašena je nacionalnim cvijetom Paname [[21. studenog]] [[1980.]] godine.<ref>{{Cite web |date=2 December 1980 |title=Por la cual se declara flor nacional, la flor del Espiritu Santo |url=https://docs.panama.justia.com/federales/leyes/46-de-1980-dec-2-1980.pdf |website=Justia Panama |publisher=Gaceta Oficial de Panamá}}</ref> File:Brookfieldzoo (18047492608).jpg|220|[[Orao harpija]] (''Harpia harpyja'') proglašen je nacionalnom pticom Paname [[10. travnja]] [[2002.]] godine.<ref>{{Cite web |date=12 April 2002 |title=Que declara al Águila Harpía ave nacional y dicta otras medidas |url=https://docs.panama.justia.com/federales/leyes/18-de-2002-apr-12-2002.pdf |website=Justia Panama |publisher=Gaceta Oficial de Panamá}}</ref> File:Sterculia apetala 293772360.jpg|220|Panamsko drvo (''[[Sterculia apetala]]'') proglašeno je nacionalnim drvetom Paname [[26. studenog]] [[1969.]] godine.<ref>{{Cite web |title=Decreto de Gabinete Numero 371 (de 26 de Noviembre de 1969) |url=https://momentofiscal.com/leyes/CAMBIOS%20CODIGO%20FISCAL/1969%20-%20Decreto%20de%20gabinete%20374.pdf |website=Momento Fiscal |publisher=Gaceta Oficial de Panamá |publication-date=16 December 1969}}</ref> </gallery> Panama ima 16 [[Nacionalni park|nacionalnih parkova]].<ref name=":8" /> [[Nacionalni park Soberanía]] ima najveću raznolikost ptica za promatranje, s više od 525 ptica koje nastanjuju to područje. Također ima razne sisavce poput [[kapibara]] i [[kojot]]a, gmazove poput [[Zelena iguana|zelene iguane]] te vodozemce poput [[Divovska gubavica|divovske gubavice]]. [[Nacionalni park Darién]], poznat po [[Darijenski rascjep|Darijenskom rascjepu]], najveći je nacionalni park u Centralnoj Americi i ujedno je i [[UNESCO-va svjetska baština]]. Tu je i [[Park prirode Metropolitano]] grada Paname, a najveći otok Paname, [[Coiba]], ujedno je i nacionalni park.<ref>{{Cite web |last1=Ahuja |first1=Dimple |last2=Biswas |first2=Utpala |date=2021-12-07 |title=5 National Parks In Panama Wildlife Enthusiasts Must Visit |url=https://traveltriangle.com/blog/national-parks-in-panama/ |access-date=2025-08-21 |language=en-IN}}</ref> U Panami se svake godine održava Festival harlekinskih žaba kako bi se podigla svijest o toj vrsti, koja je ugrožena uništavanjem staništa i zagađenjem.<ref>{{Cite web |title=Panama Wildlife Conservation |url=https://panamawildlife.org/amphibians/ |access-date=2025-08-21 |website=Panama Wildlife Conservation |language=en-US |archive-date=2025-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011054728/https://panamawildlife.org/amphibians/ |url-status=dead }}</ref> == Politika == {{main|Politika Paname|Izbori u Panami}} [[File:President José Raúl Mulino.jpg|thumb|150px|{{center|'''[[José Raúl Mulino]]'''<br /><small>[[Predsjednik Paname]]<br />od 2024.</small>}}]] Prema važećem [[Ustav Paname|ustavu]], Panama je [[demokratska republika]] s [[Prezidencijalizam|predsjedničkim sustavom vlasti]], odnosno [[Predsjednik Paname]] je i državni poglavar i predsjednik vlade, te višestranačkim političkim sustavom. [[Trodioba vlasti]] ustavom je propisana. Izvršnu vlast predstavlja vlada, dok zakonodavnu zajednički vrše vlada i [[Narodna skupština (Panama)|Narodna skupština]]. Sudska je vlast neovisna od izvršne i zakonodavne vlasti, a najviši sud u državi je [[Vrhovni sud pravde (Panama)|Vrhovni sud pravde]]. Izbori su univerzalni za sve građane starije od 18 godina. Opći izbori za izvršnu i zakonodavnu vlast održavaju se svake pete godine. Članove sudske vlasti (suce) imenuje šef države. Panamska [[Narodna skupština (Panama)|Narodna skupština]] bira se proporcionalnim zastupništvom u fiksnim izbornim okruzima, tako da su zastupljene mnoge manje stranke. Predsjednički izbori zahtijevaju većinu svih glasova (odnosno, ne zahtijeva se niti natpolovična većina); od posljednjih pet predsjednika, samo je bivši predsjednik [[Ricardo Martinelli]] uspio biti izabran s više od 50 posto glasova birača.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8031425.stm Tycoon elected Panama's president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620004924/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8031425.stm |date=June 20, 2017 }} Retrieved July 25, 2010</ref> Prema klasifikaciji indeksa Režimi svijeta iz [[2024.]] godine, Panama je opisana kao [[predstavnička demokracija]].<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2025, 25 Years of Autocratization – Democracy Trumped? | url=https://v-dem.net/documents/54/v-dem_dr_2025_lowres_v1.pdf | access-date=14 March 2025}}</ref> === Vojska === {{main|Javne snage Paname}} [[Obrambene snage Paname]] ([[španjolski]]: ''Fuerzas de Defensa de Panamá'', FDDP), kao i bivša Nacionalna garda, bile su oružane snage Paname sve dok ih [[Oružane snage Sjedinjenih Američkih Država]] nisu ukinule nakon [[Invazija Sjedinjenih Američkih Država na Panamu|invazije]] [[1989.]] godine.<ref name="t845">{{cite book | title=Transformation Concepts for National Security in the 21st Century | publisher=DIANE Publishing | date=2002 | isbn=978-1-4289-1111-6 | url=https://books.google.com/books?id=qQkeWFsQhgAC&dq=Panama+Defense+Forces+1989&pg=PA391 | access-date=2025-12-16 | page=389-395}}</ref> Godine [[1990.]] osnovane su [[Javne snage Paname]] ([[španjolski]]: ''Fuerza Pública de la República de Panamá'', FPP), koje danas figuriraju kao nacionalne sigurnosne snage u zemlji.<ref name="j675">{{cite book | last=Mann | first=Carlos Guevara | title=Panamanian Militarism | url=https://archive.org/details/panamanianmilita0000guev | publisher=Ohio University Press | publication-place=Athens, Ohio | date=1996 | isbn=978-0-89680-189-9}}</ref> Panama je druga zemlja u Latinskoj Americi (nakon [[Kostarika|Kostarike]]) koja je trajno ukinula stalnu vojsku i umjesto toga koristi snage javne sigurnosti.<ref name="j675"/> Kao takva, Panama nema vojsku, ali ima naoružanu policiju i sigurnosne snage, granične snage (SENAFRONT) te male zračne i pomorske snage (SENAN).<ref name="p010">{{cite web | title=Panama | website=United States Department of State | date=2025-01-03 | url=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/panama/ | access-date=2025-12-16}}</ref><ref name="x296">{{cite web | last=Ellis | first=Evan | title=Official Responses to Panama's Security Challenges | website=Global Americans | date=2023-04-12 | url=https://globalamericans.org/official-responses-to-panamas-security-challenges/ | access-date=2025-12-16}}</ref> Ove su snage zadužene za provedbu zakona i mogu izvoditi ograničene vojne akcije. Panamske snage surađuju sa saveznicima u održavanju sigurnosti u regiji.<ref name="d858">{{cite web | last=Vergun | first=David | title=U.S. Special Ops Conduct Combined Training With Panama, Formalize Commitment | website=U.S.&#32;Department&#32;of&#32;War | url=https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4146907/us-special-ops-conduct-combined-training-with-panama-formalize-commitment/ | access-date=2025-12-16 | archive-date=2025-12-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251223144406/https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4146907/us-special-ops-conduct-combined-training-with-panama-formalize-commitment/ | url-status=dead }}</ref> Godine [[2017.]], Panama je potpisala UN-ov [[Ugovor o zabrani nuklearnog oružja]].<ref>{{Cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=July 7, 2017 |access-date=August 15, 2019 |archive-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Panama adheres to the Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |url=https://www.panamatoday.com/panama/panama-adheres-treaty-prohibition-nuclear-weapons-5273 |work=Panama Today |date=September 20, 2017 |access-date=August 15, 2019 |archive-date=August 15, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815123543/https://www.panamatoday.com/panama/panama-adheres-treaty-prohibition-nuclear-weapons-5273 }}</ref> Javnim snagama upravlja Ministarstvo javne sigurnosti.<ref name="x296"/> U [[2023.]] godini, Javne snage uključivale su oko 20,000 policajaca, 3,600 uniformiranih osoba u pomorskim/zračnim snagama SEBAB te otprilike 4,500 osoba u graničnim snagama SENAFRONT (podijeljenih u 6 brigada, uključujući brigadu specijalnih snaga).<ref name="x296"/> Zračne i pomorske snage SENAN-a opremljene su helikopterima, transportnim zrakoplovima i malim brodovima, uključujući male patrolne brodove (ali ne i velikim ratnim plovilima).<ref name=IISS1>{{cite book| url=https://www.iiss.org/en/events/2024/02/the-military-balance-2024-launch/| title=The Military Balance 2024| author1=International Institute for Strategic Studies| author-link1=International Institute for Strategic Studies| date=13 February 2024| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| page= 444-445| isbn=978-1-032-78004-7}}</ref> U [[2024.]] godini zabilježeno je da snage imaju otprilike 19 malih plovila i 24 zrakoplova.<ref name=IISS1/> === Administrativna podjela === {{main|Administrativna podjela Paname}} {| style="background:transparent;font-size: 11px;float: {{{float|right}}}" |-style="background:#D21034; color:white; text-align:center;" !colspan=4|Administrativna podjela paname |- |colspan="4"|{{Image label begin|image=División Política de Panamá.svg|width=500|float=center}} {{Image label small|x=0.11|y=0.05|scale=500|text=''[[Bocas del Toro|Bocas<br />del Toro]]}} {{Image label small|x=0.43|y=0.19|scale=500|text=''[[Coclé]]}} {{Image label small|x=0.54|y=0.07|scale=500|text=''[[Colón (provincija)|Colón]]}} {{Image label small|x=0.07|y=0.19|scale=500|text=''[[Chiriquí (provincija)|Chiriquí]]}} {{Image label small|x=0.81|y=0.23|scale=500|text=''[[Darién (provincija)|Darién]]}} {{Image label small|x=0.38|y=0.31|scale=500|text=''[[Herrera (provincija)|Herrera]]}} {{Image label small|x=0.42|y=0.36|scale=500|text=''[[Los Santos (provincija)|Los Santos]]}} {{Image label small|x=0.50|y=0.14|scale=500|text=''[[Panamá Oeste|Panamá<br />Oeste]]}} {{Image label small|x=0.62|y=0.09|scale=500|text=''[[Panamá (provincija)|Panamá]]}} {{Image label small|x=0.28|y=0.28|scale=500|text=''[[Veraguas|Veraguas]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.05|scale=500|text=''[[Guna Yala]]}} {{Image label small|x=0.89|y=0.21|scale=500|text=''[[Emberá-Wounaan|Emberá]]}} {{Image label small|x=0.81|y=0.32|scale=500|text=''[[Emberá-Wounaan|Emberá]]}} {{Image label small|x=0.037|y=0.06|scale=500|text=''[[Naso Tjër Di|Naso<br />Tjër Di]]}} {{Image label small|x=0.18|y=0.18|scale=500|text=''[[Ngäbe-Buglé|Ngäbe-Buglé]]}} {{Image label small|x=0.74|y=0.10|scale=500|text=''[[Madungandí]]}} {{Image label small|x=0.82|y=0.13|scale=500|text=''[[Guna de Wargandí|Wargandí]]}} {{Image label small|x=0.58|y=0.29|scale=500|text='''[[Panamski zaljev|{{color|white|Panamski zaljev}}]]'''}} {{Image label small|x=0.05|y=0.35|scale=500|text='''[[Tihi ocean|{{color|white|Tihi ocean}}]]'''}} {{Image label small|x=0.28|y=0.04|scale=500|text='''[[Karipsko more|{{color|white|Karipsko more}}]]'''}} {{Image label small|x=0.92|y=0.39|scale=500|text=''[[Kolumbija|{{color|teal|Kolumbija}}]]}} {{Image label small|x=0.016|y=0.04|scale=500|text=''[[Kostarika|{{color|teal|K<br>o<br>s<br>t<br>a<br>r<br>i<br>k<br>a}}]]}} {{Image label end}} |-style="background:#D21034; color:white; text-align:center;" !colspan=4|Mapa koja prikazuje distrikte Paname u sklopu provincija |- |colspan=4|[[File:Mapa de Panamá (distritos 2020).svg|500px|Mapa koja prikazuje distrikte Paname u sklopu provincija]] |} Panama je primarno podjeljena na deset [[Provincije Paname|provincija]], na čijem se čelu nalazi guverner. Provincije se dalje dijele na [[Distrikti Paname|distrikte]] i ''[[Corregimiento (Panama)|corregimiente]]'', što su administrativne jedinice nižeg ranga. Uz provincije postoji i šest ''[[comarca]]'' (sh. domorodačke regije) u kojima živi domodoračko stanovništvo Paname. {| class="wikitable sortable" |- !style="width:150px;" colspan=2| Administrativna jedinica !style="width:45px;" | Sjedište !style="width:45px;" | Površina (km²)<ref name=census2023>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P0705547520231109105354CUADRO%2010.pdf |title=Cuadro 10. Superficie, Población Y Densidad De Población En La República, Según Provincia, Comarca Indígena, Distrito Y Corregimiento: Censos De 2000, 2010 Y 2023 |publisher=Instituto Nacional de Estadística y Censo, Contraloría General de la República de Panamá |access-date=5 March 2025}}</ref> !style="width:45px;" | Populacija<br>([[2023.]])<ref name=census2023/> !style="width:45px;" | Gustoća |- ! colspan=6 | Provincije |- | [[File:Bandera de la Provincia de Bocas del Toro.svg|45px|border]] | '''[[Bocas del Toro]]'''<br>(''Provincia de Bocas del Toro'') | {{nowrap|[[Bocas del Toro (grad)|Bocas del Toro]]}} | {{center|4,654.0}} | {{center|159,228}} | {{center|34.2}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Chiriquí.svg|45px|border]] | '''[[Chiriquí (provincija)|Chiriquí]]'''<br>(''Provincia de Chiriquí'') | [[David (grad)|David]] | {{center|6,584.2}} | {{center|471,071}} | {{center|71.5}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Coclé.svg|45px|border]] | '''[[Coclé]]'''<br>(''Provincia de Coclé'') | [[Penonomé]] | {{center|4,943.0}} | {{center|268,264}} | {{center|54.3}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Colón.svg|45px|border]] | '''[[Colón (provincija)|Colón]]'''<br>(''Provincia de Colón'') | [[Colón (Panama)|Colón]] | {{center|4,605.0}} | {{center|281,956}} | {{center|61.2}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Darién.svg|45px|border]] | '''[[Darién (provincija)|Darién]]'''<br>(''Provincia de Darién'') | [[La Palma (Darién)|La Palma]] | {{center|12,402.7}} | {{center|54,235}} | {{center|4.4}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Herrera.svg|45px|border]] | '''[[Herrera (provincija)|Herrera]]'''<br>(''Provincia de Herrera'') | [[Chitré]] | {{center|2,362.9}} | {{center|122,071}} | {{center|51.6}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Los Santos.svg|45px|border]] | '''[[Los Santos (provincija)|Los Santos]]'''<br>(''Provincia de Los Santos'') | [[Las Tablas (Los Santos)|Las Tablas]] | {{center|3,812.0}} | {{center|98,466}} | {{center|25.8}} |- | | '''[[Panamá (provincija)|Panamá]]'''<br>(''Provincia de Panamá'') | [[Ciudad de Panamá]] | {{center|8,478.5}} | {{center|1,439,575}} | {{center|169.8}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Panamá Oeste.svg|45px|border]] | '''[[Panamá Oeste]]'''<br>(''Provincia de Panamá Oeste'') | [[La Chorrera (Panama)|La Chorrera]] | {{center|2,892.1}} | {{center|653,665}} | {{center|226.2}} |- | [[File:Bandera de la Provincia de Veraguas.svg|45px|border]] | '''[[Veraguas]]'''<br>(''Provincia de Veraguas'') | {{nowrap|[[Santiago de Veraguas]] }} | {{center|10,597.5}} | {{center|259,791}} | {{center|24.5}} |- ! colspan=6 | Domorodačke regije (''comarcas indígenas'') |- | | '''[[Emberá-Wounaan]]'''<br>(''Comarca Emberá-Wounaan'') | [[Unión Chocó]] | {{center|4,365.5}} | {{center|12,358}} | {{center|2.8}} |- | [[File:Bandera de la Comarca Guna Yala.svg|45px|border]] | '''[[Guna Yala]]'''<br>(''Comarca Guna Yala'') | [[Gaigirgordub]] | {{center|2,307.6}} | {{center|32,016}} | {{center|13.9}} |- | [[File:Bandera de la Comarca Ngäbe-Buglé.svg|45px|border]] | '''[[Ngäbe-Buglé]]'''<br>(''Comarca Ngäbe-Buglé'') | [[Llano Tugrí]] | {{center|6,829.5}} | {{center|212,084}} | {{center|31.1}} |- | [[File:Flag_of_Nasi_Tjer_Di_Indigenous_Region.png|45px|border]] | '''[[Naso Tjër Di]]'''<br>(''Comarca Naso Tjër Di'') | [[Sieyic]] | {{center|1,606.2}} | {{N/A|}} | {{N/A|}} |- ! colspan=6 | Domorodački ''corregimienti'' |- | | '''[[Madungandí]]'''<br>(''Comarca Guna de Madungandí'') | [[Akua Yala]] | {{center|2,127.2}} | {{center|7,647}} | {{center|3.6}} |- | | '''[[Wargandí]]'''<br>(''Comarca Guna de Wargandí'') | [[Nurra]] | {{center|952.2}} | {{center|2,781}} | {{center|2.9}} |} == Stanovništvo == {{main|Demografija Paname}} {{Populacije kroz historiju |footnote = Izvori:<ref name="census 1911-2023 inec">{{cite web |last1=Gumercindo |first1=Lorenzo |title=Población en la república, por provincia y comarca indígena: censos de 1911 a 2023 |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P00453527620231009162255CUADRO%209.pdf |website=inec.gob.pa |publisher=Instituto Nacional de Estadística y Censo - Contraloría General de la República de Panamá |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726015644/https://www.inec.gob.pa/archivos/P00453527620231009162255CUADRO%209.pdf |archive-date=2025-07-26 |language=es |date=2023-10-06 |trans-title=Population in the republic, by province and indigenous region: censuses from 1911 to 2023}}</ref> |title = Populacija Paname<br>kroz historiju |percentages = |[[1911.]]|336742 |[[1920.]]|446098 |[[1930.]]|467459 |[[1940.]]|622576 |[[1950.]]|805285 |[[1960.]]|1075541 |[[1970.]]|1428082 |[[1980.]]|1805287 |[[1990.]]|2329329 |[[2000.]]|2839177 |[[2010.]]|3405813 |[[2023.]]|4064780 }} Procijenjeno je da je Panama [[2025.]] godine imala oko 4,600,000 stanovnika.<ref name="n807">{{cite web | title=World Population Dashboard -Panama | website=United Nations Population Fund | date=2025-03-28 | url=https://www.unfpa.org/data/world-population/PA | access-date=2025-12-18}}</ref> To je porast u odnosu na {{UN_Population|Panama}} stanovnika iz {{UN_Population|Year}} godine.{{UN_Population|ref}} Udio stanovništva mlađeg od 15 godina u [[2010.]] godini iznosio je 29%; 64.5% stanovništva bilo je između 15 i 65 godina, a 6.6% stanovništva imalo je 65 ili više godina.<ref name="WPP 2012">{{cite web |url=http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm |title=Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat, World Population Prospects: The 2012 Revision |publisher=Esa.un.org |access-date=April 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506065230/http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm |archive-date=May 6, 2011 }}</ref> Godine [[2010.]], etnička struktura panamske populacije izgledala je ovako: 65% populacije činili su [[mestici]] (mješovito bijelo i starosjedilačko), 12.3% starosjedioci, 9.2% crnci ili Afrikanci, 6.8% bili su [[mulati]] i 6.7% bijelaci.<ref name="cia" /><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=CIA.gov|date=December 2, 2021|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123023447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/|url-status=live}}</ref> Međutim, prema popisu stanovništva iz [[2023.]] godine, 698,114 ljudi izjasnilo se kao starosjedioci, što je 17.2% ukupnog stanovništva Paname i predstavlja značajan porast u odnosu na ranije podatke.<ref name="j692">{{cite web | title=Panama Perfil de Salud de los pueblos originarios | url=https://minsa.gob.pa/sites/default/files/direcciones/panama_perfil_de_salud_de_los_pueblos_originarios_2024.pdf |publisher=MINSA | access-date=2025-12-18}}</ref> [[Američki Indijanci|Američko indijansko stanovništvo]] uključuje sedam etničkih skupina: [[Ngäbe]], [[Guna]], [[Emberá]], [[Bokota|Buglé]], [[Embera-Wounaan|Wounaan]], [[Naso (narod)|Naso Tjër Di]] (Teribe) i [[Bribri]].<ref>{{cite web |url=http://www.iwgia.org/regions/latin-america/panama/887-update-2011-panama |title=Update 2011 – Panama |publisher=Iwgia.org |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307063455/http://www.iwgia.org/regions/latin-america/panama/887-update-2011-panama |archive-date=March 7, 2013 }}</ref> Većina Afropanamaca živi na području urbanog koridora [[Ciudad de Panamá]]–[[Colón (Panama)|Colón]] te u provincijama [[Darién (provincija)|Darién]] (ponajviše u [[La Palma (Darién)|La Palmi]]) i [[Bocas del Toro]]. Područja u [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panami]] sa značajnim afropanamskim utjecajem su Rio Abajo i Casco Viejo.<ref>{{Cite web |date=2023-01-03 |title=Top 3 Afro-Panamanian Places Black Expats in Panama City, Panama Should Visit. |url=https://allthingsbiola.com/2023/01/03/top-3-afro-panamanian-places-black-expats-in-panama-city-panama-should-visit/ |access-date=2024-09-08 |website=AllThingsBiola |language=en |archive-date=September 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908231240/https://allthingsbiola.com/2023/01/03/top-3-afro-panamanian-places-black-expats-in-panama-city-panama-should-visit/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Braga |first=Brunno |date=2023-10-06 |title=Panama: How To Experience Afro Culture in the Country |url=https://travelnoire.com/panama-afro-culture |access-date=2024-09-08 |website=Travel Noire |language=en |archive-date=September 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908231240/https://travelnoire.com/panama-afro-culture |url-status=live }}</ref> Crni Panamci potomci su afričkih robova dovedenih u Ameriku u sklopu [[Atlantska trgovina robljem|atlantske trgovina robljem]]. Drugi val crnaca došao je u Panamu s Kariba tijekom izgradnje [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. Panama također ima značajan broj [[Kinezi|kineskog]] i [[Indijci|indijskog]] stanovništva, koji su u zemlju došli u svrhu rada na kanalu tijekom njegove izgradnje. Većina kineskih Panamaca živi u [[Ciudad de Panamá|Ciudad de Panami]].<ref name="h748">{{cite web | title=Chinese Panamanians in Panama | website=Minority Rights Group | date=2024-04-12 | url=https://minorityrights.org/communities/chinese-panamanians/ | access-date=2025-12-18}}</ref> Kineski Panamci čine 4% ukupne populacije Paname.<ref name="Mon">{{citation|title=The Chinese of Panama also have a story to tell...|last=Mon|first=Ramon|date=Spring 2013|url=https://revista.drclas.harvard.edu/the-chinese-of-panama-also-have-a-story-to-tell/|journal=ReVista Harvard Review of Latin America|access-date=March 5, 2025|archive-date=March 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250305052102/https://revista.drclas.harvard.edu/the-chinese-of-panama-also-have-a-story-to-tell/|url-status=live}}</ref><ref name="Jackson">{{citation|title=Panama's Chinese community celebrates a birthday, meets new challenges|last=Jackson|first=Eric|volume=10|issue=9|date=May 2004|access-date=2007-11-07|url=http://www.thepanamanews.com/pn/v_10/issue_09/community_01.html|journal=The Panama News|archive-url=https://web.archive.org/web/20070916050839/http://www.thepanamanews.com/pn/v_10/issue_09/community_01.html|archive-date=2007-09-16}}</ref> Europljani i bijeli Panamci manjina su u Panami i čine 6.7% ukupne populacije. Panama je također dom male [[Arapi|arapske zajednice]], koja ima [[Džamija|džamije]] i prakticira [[islam]], kao i [[Židovi|židovske zajednice]] te mnogih [[sinagoga]]. <center> <gallery widths="350px" heights="320px"> File:PanamaPop2024.png|Populacijska piramida Paname za [[2024.]] godinu File:Panama population.svg|Kretanje populacije Paname od [[1960.]] do [[2017.]] godine </gallery> </center> === Religija === {{main|Religija u Panami}} {{Tortni grafikon|thumb=right|caption=Religija u Panami (2015.)<ref name=2015survey/> |label1=[[Katolici]]|value1=63.2|color1=DarkOrchid|label2=[[Protestanti]]|value2=25|color2=DodgerBlue|label3=[[Adventisti]]|value3=1.3|color3=SkyBlue|label4=[[Jehovini svjedoci]]|value4=1.4|color4=Aquamarine|label5=[[Mormoni]]|value5=0.6|color5=DarkTurquoise|label6=[[Budizam|Budisti]]|value6=0.4|color6=Yellow|label7=[[Judaizam|Židovi]]|value7=0.1|color7=Blue|label8=Bez religije|value8=7.6|color8=Honeydew|label9=Ostale religije|value9=0.4|color9=Gold}} [[Kršćanstvo]] je glavna religija u Panami, što je posljedica dugogodišnjeg [[Španjolska|španjolskog]] utjecaja iz kolonijalnog perioda. Službeno istraživanje koje je [[2015.]] godine provela vlada procijenilo je da se 63.2% stanovništva, odnosno 2,549,150 ljudi, identificira kao [[Katolicizam|rimokatolici]], a 25%, odnosno 1,009,740 ljudi, kao [[Evangelizam|evangelički protestanti]].<ref name="2015survey">{{Cite journal|date=December 2016|title=Segunda Encuesta Nacional de Hogares, Panama 2015|url=http://ministeriopublico.gob.pa/wp-content/multimedia/2017/09/Encuesta-de-Hogares-2015-16-viii-17-publicaci%C3%B3n-digital.pdf|journal=Ministerio Público de la República de Panamá|access-date=February 17, 2019|archive-date=February 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218081846/http://ministeriopublico.gob.pa/wp-content/multimedia/2017/09/Encuesta-de-Hogares-2015-16-viii-17-publicaci%C3%B3n-digital.pdf}}</ref> Procjenjuje se da [[Bahaizam|bahaistička]] zajednica u Panami čini 2% ukupnog stanovništva, odnosno oko 60,000 ljudi,<ref name="WCoC">{{cite web|title = Panama|work = World Council of Churches: WCC Member Churches|publisher = World Council of Churches|date = January 1, 2006|url = http://www.oikoumene.org/en/member-churches|access-date = July 1, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20170708044321/http://www.oikoumene.org/en/member-churches|archive-date = July 8, 2017}}</ref> uključujući oko 10% pripadnika naroda [[Ngäbe]].<ref name="guay">{{Cite journal |last = International Community |first = Baháʼí |author-link = Baháʼí International Community |title = In Panama, some Guaymis blaze a new path |journal = One Country |volume = 1994 |issue = October–December |date = October–December 1994 |url = http://info.bahai.org/article-1-8-1-18.html |access-date = April 7, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140802031749/http://info.bahai.org/article-1-8-1-18.html |archive-date = August 2, 2014 }}</ref> [[Jehovini svjedoci]] bili su sljedeća najveća kongregacija, koja je obuhvaćala 1.4% stanovništva, a slijede [[Kršćanska adventistička crkva|adventisti]] i [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|mormoni]] s 0.6%. Manje skupine uključuju [[Budizam|budističke]], [[Judaizam|židovske]], [[Anglikanstvo|anglikanske]], [[Islam|muslimanske]] i [[Hinduizam|hinduističke]] zajednice.<ref name="report">[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90262.htm International Religious Freedom Report 2007: Panama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408234244/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90262.htm |date=April 8, 2023 }}. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (September 14, 2007). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> Autohtone religije uključuju ibeorgun (među pripadnicima naroda [[Guna]]) i mamatatu (među pripadnicima naroda [[Ngäbe]]).<ref name="report" /> Postoji i mali broj [[Rastafarijanstvo|rastafarijanaca]].<ref name="report" /> === Jezici === {{main|Panamski španjolski jezik}} [[Španjolski]] je službeni i dominantan jezik u Panami. Španjolski koji se govori u Panami poznat je kao [[panamski španjolski]]. Oko 93% stanovništva govori španjolski kao svoj materinji jezik. Mnogi građani koji rade na međunarodnoj razini ili u poslovnim korporacijama govore i [[engleski]] i španjolski. Oko 14% Panamaca govori engleski;<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-panama.html |title=What Languages Are Spoken in Panama? |date=August 24, 2017 |publisher=World Atlas |access-date=January 1, 2020 |archive-date=June 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131839/https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-panama.html |url-status=live }}</ref> očekuje se da će se taj broj povećati jer je Panama uvela nastavu engleskog jezika kao obveznu u državnim školama.<ref>{{cite web |url=https://www.pearsonlearned.com/improving-english-for-panamas-first-bilingual-generation/ |title=Improving English for Panama's First Bilingual Generation |publisher=Pearson |access-date=January 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101163727/https://www.pearsonlearned.com/improving-english-for-panamas-first-bilingual-generation/ |archive-date=January 1, 2020 }}</ref> Indijanski jezici, poput [[Ngäbere jezik|ngäberea]], govore se diljem zemlje, uglavnom na područjima u kojima obitava starosjedilačko stanovništvo. Preko 400,000 Panamaca održava svoje materinje jezike i običaje.<ref name="Ethnologue Report for Panama">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PA|title=Panama|access-date=August 5, 2010|archive-date=March 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309065853/https://www.ethnologue.com/country/PA/|url-status=live}}</ref> Oko 4% govori [[francuski]], a 1% govori [[arapski]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=October 11, 2017|archive-date=March 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307124031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html}}</ref> U Panami se govorio i francuski [[kreolski jezik]], [[sanmiguelski kreolski francuski jezik|sanmiguelski kreolski francuski]], koji je u međuvremenu izumro.<ref>{{Cite web |title=Language in Panama |url=https://www.frommers.com/destinations/panama/in-depth/language/ |access-date=2025-09-14 |website=Frommers |language=en}}</ref> === Urbanizacija === {{main|Lista gradova u Panami}} Više od polovice stanovništva Paname živi na području urbanog koridora [[Ciudad de Panamá]]–[[Colón (Panama)|Colón]], koji se proteže kroz nekoliko gradova. Urbano stanovništvo Paname prelazi 75% ukupne populacije, što Panamu čini najurbaniziranijom zemljom u [[Centralna Amerika|Centralnoj Americi]].<ref name="Estado de Información Forestal en Panamá">{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/006/ad395s/AD395s06.htm |title=Corredor Transístmico Panamá -Colón |access-date=August 5, 2010 |archive-date=May 2, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060502061904/http://www.fao.org/docrep/006/ad395s/AD395s06.htm |url-status=live }}</ref> Većina najvećih [[Lista gradova u Panami|panamskih gradova]] dio je metropolitanskog područja [[Panamá (provincija)|glavnoga grada]]. Najveći gradovi su: {{Najveći gradovi u Panami}} == Ekonomija == [[File:GDP per capita development Panama.svg|thumb|300px|Kretanje panamskog [[BDP]]-a (per capita) u periodu od [[1950.]] do [[2018.]] godine.]] [[File:Panama econ 1981.jpg|thumb|300px|Mapa koja prikazuje distribuciju ekonomskih aktivnosti za [[1981.]] godinu.]] Prema podacima iz [[2025.]] godine, panamski je [[BDP]] iznosio 90.41 milijardu [[SAD|američkih dolara]];<ref name="m917">{{cite web | title=Panama Country Profile | website=IMF | url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PAN | language=ar | access-date=2025-12-17}}</ref> ''per capita'', to iznosi 19,800$.<ref name="m917"/> Iste godine, stopa nezaposlenosti bila je 8%, što je 2.7% više u odnosu na [[2012.]] godinu.<ref name="cia"/><ref name="m917"/> Panama je tijekom posljednjih godina imala snažan ekonomski skok, pri čemu je [[realni BPD]] u periodu od [[2006.]] do [[2008.]] godine bio prosječno veći od 10.4%. To je posljedica činjenice da ja panamska ekonomija bila jedna od najbrže rastućih ekonomija [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] i jedna od onih s najboljim upravljanjem.<ref>{{Cite web |last=Mann |first=Richard |date=2024-09-10 |title=Panama Leads Latin America in Productivity Growth and Prosperity |url=https://www.riotimesonline.com/panama-leads-latin-america-in-productivity-growth-and-prosperity/ |access-date=2025-06-19 |website=The Rio Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-15 |title=Panama Archives |url=https://www.focus-economics.com/countries/panama/ |access-date=2025-06-19 |website=FocusEconomics |language=en-US}}</ref> Časopis ''[[Latin Business Chronicle]]'' predvidio je da će u petogodišnjem periodu od [[2010.]] do [[2014.]] godine Panama imati najveći ekonomski rast u Latinskoj Americi.<ref>{{cite web |url=http://www.latinbusinesschronicle.com/app/article.aspx?id=3702 |title=Latin Business Chronicle |publisher=Latin Business Chronicle |date=October 7, 2009 |access-date=June 26, 2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717100429/http://www.latinbusinesschronicle.com/app/article.aspx?id=3702 |archive-date=July 17, 2010 }}</ref> Godine [[2025.]], Panama je bila duga najbrže rastuća ekonomija Latinske Amerike.<ref name="e274">{{cite web | last=Montero | first=Eduardo Achurra | title=Panama among the countries with the highest economic growth in Latin America in 2025, according to Cepal | website=IR Global | date=2025-09-24 | url=https://irglobal.com/article/panama-among-the-countries-with-the-highest-economic-growth-in-latin-america-in-2025-according-to-cepal/ | access-date=2025-12-17}}</ref> Prema [[Indeks ljudskog razvoja|indeksu ljudskog razvoja]], Panama je [[2025.]] godine bila na 59. mjestu.<ref name="n451">{{cite journal | last=Nations | first=United | title=Country Insights | journal=Human Development Reports | date=2025-05-06 | url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights#/ranks | access-date=2025-12-17 | page=}}</ref> Iako se Panama smatra zemljom s visokim dohotkom, ona i dalje ostaje zemlja oštrih kontrasta koje ovjekovječuju dramatične obrazovne razlike. Između [[2015.]] i [[2017.]] godine, stopa siromaštva u odnosu na one s manje od 5.5$ dnevno pala je s 15.4% na procijenjenih 14.1%.<ref>{{cite news|url= https://www.worldbank.org/en/country/panama/overview|work= worldbank.org|title= Panama Overview|access-date= March 11, 2019|archive-date= December 30, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211230201740/https://www.worldbank.org/en/country/panama/overview|url-status= live}}</ref> Prema podacima iz [[2025.]], nacionalni dug Panama iznosio je 59.6% BDP-a.<ref name="m917"/> Izvoz je [[2024.]] godine porastao na 37.37 milijardi dolara, u odnosu na 35.71 milijardu dolara iz [[2022.]] godine.<ref name="x113">{{cite web | title=The World Factbook | website=CIA | date=2025-12-10 | url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/factsheets/#people-and-society | access-date=2025-12-17 | archive-date=2025-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251111213904/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/factsheets/#people-and-society | url-status=dead }}</ref> Panamsko gospodarstvo, zbog svog ključnog geografskog položaja, uglavnom se temelji na dobro razvijenom uslužnom sektoru, posebno trgovini i turizmu. Predaja kanala i vojnih objekata Sjedinjenim Državama dovela je do velikih građevinskih projekata, a kanal ima značajan utjecaj na cjelokupno gospodarstvo Paname.<ref name="c654">{{cite journal | last1=Ojeda | first1=M. Laura | last2=Ramos | first2=M. Priscila | last3=Romero | first3=Carlos A. | last4=Mercatante | first4=Juan I. | last5=Hallak | first5=Juan Carlos | title=Unveiling the Panama Canal's economic influence: An input-output measuring | journal=Research in Transportation Business & Management | publisher=Elsevier BV | volume=63 | year=2025 | issn=2210-5395 | doi=10.1016/j.rtbm.2025.101508 | article-number=101508}}</ref><ref name="j962">{{cite web | title=The Economic Contribution of the Panama Canal and its Sensitivity to Internal and External Shocks | website=IDB Invest | date=2024-12-19 | url=https://idbinvest.org/en/publications/economic-contribution-panama-canal-and-its-sensitivity-internal-and-external-shocks | access-date=2025-12-17}}</ref> Tijekom [[2025.]] godine zabilježeno je da je kanal činio 7.7% BDP-a Paname i najmanje 20% državnih prihoda dolazilo je od dividendi od kanala.<ref name="c654"/> Industrije prirodnih resursa Paname uključuju vađenje [[Bakar|bakra]], šume [[mahagonij]]a, uzgoj [[škamp]]a i [[hidroenergija|hidroenergiju]].<ref name="x113"/> === Valuta === {{main|Panamska balboa}} Službena valuta u Panami je [[Panamska balboa|balboa]], koja je fiksirana u omjeru 1:1 prema [[Američki dolar|američkom dolaru]] od [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|panamske nezavisnosti]] [[1903]] godine. Međutim, u praksi, Panama je [[Dolarizacija|dolarizirana]]: američki dolari zakonsko su sredstvo plaćanja, pri čemu se jedino novčanice dolara koriste kao papirnati novac, a iako Panama ima vlastite kovanice, američki novčići naširoko su rasprostranjeni. Zbog vezanosti za američki dolar, Panama je tradicionalno imala nisku [[inflacija|inflaciju]]. Prema [[Ekonomska komisija za Latinsku Ameriku i Karibe|Ekonomskoj komisiji za Latinsku Ameriku i Karibe]], inflacija u Panami tijekom [[2006.]] godine iznosila je 2.0%, što je izmjereno prema ponderiranom [[Indeks potrošačkih cijena|indeksu potrošačkih cijena]].<ref>{{cite web |url=http://www.cepal.org/publicaciones/xml/2/27542/Anexo_estadistico.pdf |title=CEPAL.org |access-date=June 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824191044/http://www.cepal.org/publicaciones/xml/2/27542/Anexo_estadistico.pdf |archive-date=August 24, 2013 }}</ref> Balboa je zamijenila [[kolumbijski pezo]] [[1904.]] godine nakon što je Panama stekla nezavisnost. Novčanice balboe tiskao je [[1941.]] predsjednik [[Arnulfo Arias]]. Nekoliko dana kasnije povučene su iz optjecaja, zbog čega su dobile nadimak "sedmodnevni dolari". Nova vlada spalila je novčanice, ali rijetki primjerci tih novčanica mogu se pronaći u zbirkama. To su bile jedine novčanice koje je Panama ikada tiskala, a američke novčanice bile su u optjecaju i prije i poslije toga.<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=R. T. |title=Patriots and profiteers: economic warfare, embargo busting, and state-sponsored crime |date=2008 |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=978-0-7735-7489-2 |location=Montreal [Que.] |oclc=752267663 }}</ref> Dana [[28. travnja]] [[2022.]] godine, panamski zakonodavci izglasali su zakon kojim bi se legalizirala i regulirala upotreba [[bitcoin]]a i drugih [[kriptovaluta]]. Zakon je, među ostalim temama, regulirao korištenje kriptovaluta, trgovanje njima, tokenizaciju plemenitih metala i izdavanje digitalnih vrijednosnih papira. Zakon je građanima trebao omogućiti i da koriste svoja kriptovalutna sredstva za plaćanje [[porez]]a.<ref>{{Cite web |last=Hilaire and Moreno |date=April 28, 2022 |title=Panama passes bill to permit use of crypto assets |url=https://www.reuters.com/world/americas/panama-lawmakers-pass-bill-regulate-use-crypto-assets-2022-04-28/ |access-date=April 30, 2022 |website=Reuters.com |archive-date=April 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430032551/https://www.reuters.com/world/americas/panama-lawmakers-pass-bill-regulate-use-crypto-assets-2022-04-28/ |url-status=live }}</ref> Međutim, dana [[14. srpnja]] [[2023.]], [[Vrhovni sud pravde (Panama)|Vrhovni sud pravde]] proglasio je zakon neprovedivim.<ref>{{Cite web|title=Corte declaró inexequible proyecto de ley que regula uso de criptomonedas|trans-title=Court declared unenforceable bill regulating use of cryptocurrencies|url=https://www.laestrella.com.pa/economia/230714/corte-declaro-inexequible-proyecto-ley-regula-criptomonedas|website=La Estrella de Panamá|language=es|last=Guerrel|first=Ismael Gordón|date=July 14, 2023|access-date=July 28, 2023|archive-date=July 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727170439/https://www.laestrella.com.pa/economia/230714/corte-declaro-inexequible-proyecto-ley-regula-criptomonedas|url-status=live}}</ref> === Međunarodna trgovina === {| class="wikitable" style="text-align: left;" align="right" |- ! colspan="4" | Glavni trgovinski partneri<br>Paname za 2021. godinu |- ! colspan="2" |Izvoz<ref name="Exp.">{{cite web |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/export/pan/show/all/2021/|title=Exportaciones de Panamá por país de destino|source=OEC}}</ref> ! colspan="2" |Uvoz<ref name="Imp.">{{cite web |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/import/pan/show/all/2021/|title=Importaciones de Panamá por país de origen|source=OEC}}</ref> |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Kina}} |style="font-size:smaller"| {{center|16.4%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Kina}} |style="font-size:smaller"| {{center|23.1%}} |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Japan}} |style="font-size:smaller"| {{center|11.6%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Sjedinjene Države}} |style="font-size:smaller"| {{center|17.9%}} |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Gvatemala}} |style="font-size:smaller"| {{center|7.51%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Japan}} |style="font-size:smaller"| {{center|12.8%}} |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Južna Koreja}} |style="font-size:smaller"| {{center|6.19%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Ekvador}} |style="font-size:smaller"| {{center|10.5%}} |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Španjolska}} |style="font-size:smaller"| {{center|5.84%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Kolumbija}} |style="font-size:smaller"| {{center|6.39%}} |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Sjedinjene Države}} |style="font-size:smaller"| {{center|5.33%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Južna Koreja}} |style="font-size:smaller"| {{center|4.19%}} |- |style="font-size:smaller"| {{flag|Njemačka}} |style="font-size:smaller"| {{center|4.27%}} |style="font-size:smaller"| {{flag|Meksiko}} |style="font-size:smaller"| {{center|2.57%}} |} Međunarodna trgovina iznimno je važna za panamsko gospodarstvo, a sama Panama je, zahvaljujući [[Zona slobodne trgovine Colón|zoni slobodne trgovine Colón]], najvećoj slobodnoj trgovinskoj zoni na zapadnoj hemisferi, jedan od centara međunarodne trgovine na zapadnoj hemisferi.<ref name="z459">{{cite web | title=Panama Special Economic Zones | website=International Trade Administration | date=July 8, 2021 | url=https://www.trade.gov/market-intelligence/panama-special-economic-zones#:~:text=The%20Colon%20Free%20Zone%20(CFZ,Latin%20American%20and%20Caribbean%20markets. | access-date=May 21, 2024 | archive-date=May 21, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240521143451/https://www.trade.gov/market-intelligence/panama-special-economic-zones#:~:text=The%20Colon%20Free%20Zone%20(CFZ,Latin%20American%20and%20Caribbean%20markets. | url-status=live }}</ref> Tijekom [[2024.]] godine, slobodna trgovinska zona Colón zabilježila je ukupan promet robe u vrijednosti od 24.7 milijardi [[Američki dolar|američkih dolara]].<ref name="q860">{{cite web | title=Overview | website=Panama Logistics Web Portal | date=2025-04-15 | url=https://logistics.gatech.pa/en/trade/overview/ | access-date=2025-12-18}}</ref> Panamskom gospodarstvu dodatno pomažu trgovina te izvoz [[kava|kave]] i drugih poljoprivrednih proizvoda, uključujući [[banane]], [[palmino ulje]], [[šećerna trska]] i [[škamp]]i.<ref name="q860"/> Panama je [[2023.]] godine izvezla oko 3,000 metričkih tona kave, uglavnom u [[SAD|Sjedinjene Američke Države]].<ref name="e786">{{cite web | title=Panama Coffee Industry | website=International Trade Administration | date=2023-10-02 | url=https://www.trade.gov/market-intelligence/panama-coffee-industry | access-date=2025-12-18}}</ref> Međutim, primarni izvoz Paname je [[bakar|bakrena ruda]].<ref name="n817">{{cite web | title=Country Trade Profile: Panama | website=The Chartered Institute of Export & International Trade | date=2024-05-08 | url=https://www.export.org.uk/insights/features/country-trade-profile-panama/ | access-date=2025-12-18}}</ref> Izvoz bakrene rude iz Paname [[2022.]] godine procijenjen je na 3 milijarde dolara.<ref name="n817"/> U kontekstu međunarodne trgovine, izrazito je važan i Bilateralni investicijski ugovor (BIT), potpisan [[27. listopada]] [[1982.]] godine između vlada Sjedinjenih Američkih Država i Paname. Ugovor štiti američka ulaganja i pomaže Panami u njezinim naporima da razvije svoje gospodarstvo stvaranjem povoljnijih uvjeta za američka privatna ulaganja i time jačanjem razvoja njezina privatnog sektora. BIT je bio prvi takav ugovor koji su Sjedinjene Države potpisale na zapadnoj hemisferi.<ref>{{cite web |url=http://tcc.export.gov/Trade_Agreements/Bilateral_Investment_Treaties/index.asp |title=List of BITs currently in effect |publisher=Tcc.export.gov |access-date=June 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709145249/http://tcc.export.gov/Trade_Agreements/Bilateral_Investment_Treaties/index.asp |archive-date=July 9, 2010 }}</ref> Dodatni [[Američko-panamski sporazum o promicanju trgovine|Sporazum o promicanju trgovine]] (TPA) između Paname i Sjedinjenih Američkih Država potpisan je [[2007.]] godine; Panama ga je ratificirala [[11. srpnja]] [[2007.]], američki predsjednik [[Barack Obama|Obama]] [[21. listopada]] [[2011.]], a na snagu je stupio [[31. listopada]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web |url=http://trade.gov/mas/ian/tradeagreements/fta/tg_ian_002427.asp |title=The United States-Panama Trade Promotion Agreement (TPA) |website=Trade.gov |access-date=October 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113033819/http://trade.gov/mas/ian/tradeagreements/fta/tg_ian_002427.asp |archive-date=November 13, 2012 }}</ref> Panama je [[2019.]] godine potpisala još jedan takav sporazum, kojim se ukidaju carine na američke usluge.<ref>{{Cite web|url=https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements/panama-tpa|title=U.S.- Panama Trade Promotion Agreement|website=ustr.gov|language=en|access-date=March 19, 2019|archive-date=July 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715171019/https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements/panama-tpa|url-status=live}}</ref> Panamsko gospodarstvo u tom kontekstu značajno ovisi o Sjedinjenim Američkim Državama, koje uživaju brojne benefite zahvaljujući tom snažnom utjecaju. Međutim, posljednjih godina jača i utjecaj [[Kina|Kine]], koja je preuzela prvo mjesto od Sjedinjenih Država kao glavni trgovinski partner Paname.<ref name="Exp."/><ref name="Imp."/> === Turizam === {{main|Turizam u Panami}} [[File:Fortifications on the Caribbean Side of Panama Portobelo-San Lorenzo-108169.jpg|thumb|left|320px|[[Utvrde na karipskoj obali Paname: Portobelo i San Lorenzo]] proglašene su [[UNESCO-va Svjetska baština|UNESCO-vom Svjetskom baštinom]] [[1980.]] godine.]] Turizam je važna gospodarska djelatnost u Panami. Godine [[2025.]] objavljeno je da Panamu godišnje posjeti preko dva milijuna turista.<ref name="y613">{{cite web | title=Local Communities & Tourism in Panama | website=The Business Year - Interviews & news from around the world | date=2025-07-29 | url=https://thebusinessyear.com/article/local-communities-tourism-panama-2025/?srsltid=AfmBOorx9bvy1GNHe5LF6EtPgJfhOhORiQyfP2HiiBLcEskqEZFd2dhv | access-date=2025-12-17 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Samo u kolovozu [[2025.]] godine, Panamu su posjetila 194,422 posjetitelja.<ref name="s880">{{cite web | title=Panama Visitor Arrivals Growth [Up-to-date Chart & Data], 2006 | website=CEIC Data | date=2018-06-01 | url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/panama/visitor-arrivals-growth | access-date=2025-12-17}}</ref> U tu brojku ulaze i veliki brojevi turista koji dolaze [[kruzer]]ima; primjerice, tijekom [[2023.]] godine oko 320,000 putnika na kruzeru posjetilo je Panamu tijekom krstarenja.<ref name="y613"/> U [[2025.]] godini, države iz kojih je dolazio najveći broj turista bile su [[Sjedinjene Države]], [[Kolumbija]], [[Venezuela]], [[Ekvador]], [[Brazil]] i [[Španjolska]].<ref name="r679">{{cite web | title=2025 Panama Tourism Insights: Exploring the Crossroads of the Americas | website=2025 Panama Tourism Insights: Exploring the Crossroads of the Americas | date=2025-03-19 | url=https://gowithguide.com/blog/2025-panama-tourism-insights-exploring-the-crossroads-of-the-americas-5834?srsltid=AfmBOoopuSLS6w-smbJVzS3nUIuorUou8buz-vmEtmGFtCD5WlGAYsns | access-date=2025-12-17}}</ref> Turizam u Panami u kontinuiranom je porastu.<ref name="p638">{{cite web | title=Tourism Doing Business Investing in Panama | website=UN Tourism | url=https://www.untourism.int/investment/tourism-doing-business-investing-in-panama | access-date=2025-12-17 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Panama je [[2023.]] godine privukla 2,518,000 posjetitelja, što je u panamsko gospodarstvo donijelo 5,432,000,000 američkih dolara (rast od 20% u usporedbi s [[2019.]] godinom). [1] Primjerice, tjiekom [[2012.]] godine, panamsko je gospodarstvo uprihodilo 4,585,000,000 američkih dolara od turizma.<ref>{{Cite web |title=Panama Tourism Statistics 1995-2025 |url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/PAN/panama/tourism-statistics |access-date=2025-01-01 |website=www.macrotrends.net}}</ref> To je tada činilo 11.34% panamskog BDP-a;<ref>{{Cite web |title=Development and importance of tourism for Panama |url=https://www.worlddata.info/america/panama/tourism.php |access-date=2025-01-01 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> broj turista koji su te godine posjetili Panamu bio je 2,200,000.<ref>{{Cite journal |last1=Agarwal |first1=Tanya |last2=Suresh |first2=Sandeep |last3=Saha |first3=Sourish |last4=S. |first4=Varun |last5=Narayan |first5=Varun|date=March 9, 2014|title=The Republic of Panama: An Economic Analysis |language=en|journal=[[Elsevier]] |at=section 1.A.ii ("Tourism")|ssrn=2406629 }}</ref> Ekonomski poticaji za migrante, umirovljenike i druge doveli su to toga da se Panama smatra relativno dobrim mjestom za umirovljenje.<ref>{{cite web|last=Peddicord|first=Kathleen|editor-last=Brandon|editor-first=Emily|url=https://money.usnews.com/money/retirement/baby-boomers/slideshows/best-places-to-retire-in-panama|title=The 10 Best Places to Retire in Panama|work=[[U.S. News & World Report]]|date=July 28, 2022|access-date=December 19, 2022|archive-date=December 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219215348/https://money.usnews.com/money/retirement/baby-boomers/slideshows/best-places-to-retire-in-panama|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Ascarelli|first=Silvia|url=https://www.marketwatch.com/story/i-never-expected-to-retire-to-panama-but-we-are-living-very-comfortably-on-1-200-a-month-11633001564|title=I never expected to retire to Panama — but we are living 'very comfortably' on $1,200 a month|publisher=[[MarketWatch]]|date=June 4, 2022|orig-date=September 30, 2021|access-date=December 19, 2022|archive-date=December 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219215348/https://www.marketwatch.com/story/i-never-expected-to-retire-to-panama-but-we-are-living-very-comfortably-on-1-200-a-month-11633001564|url-status=live}}</ref> Investitori u nekretnine u Panami povećali su broj turističkih odredišta u posljednjih pet godina zbog interesa za ove poticaje za posjetitelje.<ref>[http://www.redfrogbeach.com/panama.html Redfrogbeach.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091013113646/http://www.redfrogbeach.com/panama.html |date=October 13, 2009 }}, [http://www.islapalenque.com/location/panama Isla Palenque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030091917/http://www.islapalenque.com/location/panama |date=October 30, 2011 }}, examples</ref> Panama je [[2012.]] godine donijela Zakon br. 80 kako bi potaknula strana ulaganja u turizam. Zakon br. 80 zamijenio je stariji Zakon br 8. 1994 godine. Zakon br. 80 predviđa stopostotno oslobođenje od poreza na dohodak i poreza na nekretnine tijekom 15 godina, bescarinski uvoz građevinskog materijala i opreme tijekom pet godina te oslobođenje od poreza na kapitalnu dobit tijekom pet godina.<ref>Juan José Espino Sagel. [https://web.archive.org/web/20160304043803/http://www.pardinilaw.com/publications/news.php?newsid=271&p=3&catid=6 Panama enacts new Tourism Law: Law 80 of 2012]. pardinilaw.com</ref> === Promet === {{main|Saobraćaj u Panami}} U Panami se nalazi [[Međunarodna zračna luka Tocumen]], najveća zračna luka u [[Centralna Amerika|Centralnoj Americi]] i sjedište [[Copa Airlines]]a, nacionalnog prijevoznika Paname. Osim toga, u zemlji postoji više od 20 manjih zračnih luka. U svibnju [[2022.]] godine, kako bi povećali ponudu zrakoplovnog goriva s nižim udjelom ugljika, [[vlada Paname]] i energetske tvrtke najavile su svoj plan za razvoj velike i napredne biorafinerije zrakoplovnog goriva u zemlji.<ref>{{Cite news |last=Kelly |first=Stephanie |date=May 18, 2022 |title=Exclusive: Panama to develop largest advanced biorefinery to make lower-carbon aviation fuel |url=https://www.reuters.com/business/sustainable-business/exclusive-panama-develop-largest-advanced-biorefinery-make-lower-carbon-aviation-2022-05-18/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518132415/https://www.reuters.com/business/sustainable-business/exclusive-panama-develop-largest-advanced-biorefinery-make-lower-carbon-aviation-2022-05-18/ |archive-date=May 18, 2022 |access-date=May 19, 2022 |work=Reuters |language=en}}</ref> Panamske ceste, promet i transportni sustavi uglavnom su sigurni, iako je noćna vožnja otežana i u nekim slučajevima ograničena od strane lokalnih vlasti. To se obično događa u [[Divlje naselje|divljim naseljima]].<ref name="travel">{{Cite web | url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_994.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204211128/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_994.html |archive-date=December 4, 2013 |date=December 4, 2013 | website= [[U.S. Department of State]] | title = Panama - County Specific Information}}</ref> Promet u Panami odvija se desnom stranom, a panamski zakon zahtijeva da vozači i putnici nose sigurnosne pojaseve.<ref name=travel/> Autoceste su općenito dobro razvijene za jednu latinoameričku zemlju, pri čemu veliki značaj ima [[Panamerička autocesta]], koja se proteže sod sjevera prema jugu, počevši na granici s [[Kostarika|Kostarikom]], ali završava na podrućju [[Darijenski rascjep|Darijenskog rascjepa]], odnosno prije granice s [[Kolumbija|Kolumbijom]]. Područje [[Ciudad de Panamá|glavnog grada]] dobro je povezano s gotovo 150 autobusnih linija javnog sustava [[MiBus]], zajedno s dvije linije brzog prijevoza [[Panamski metro|panamskog metroa]]. Prije nego što je vlada preuzela upravljanje nad autobusnim linijama, Panamom su upravljali privatni autobusi zvani "diablo rojos" ([[srpskohrvatski|sh.]]: "crveni vragovi"), koji su obično bili "umirovljeni" školski autobusi iz Sjedinjenih Država koje su njihovi vozači obojali u jarke boje. "Diablo rojos" koji su preostali sada se uglavnom koriste u ruralnim područjima. === Panama kao porezna oaza === Od početka [[20. vijek|XX. vijeka]], Panama je prihodima od kanala izgradila najveći Regionalni financijski centar (IFC)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JHLvCAAAQBAJ&pg=PA9|title=International Banking and Financial Centers|last1=Park|first1=Yoon S.|last2=Essayyad|first2=Musa|date=December 6, 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-009-2504-5|language=en|access-date=September 7, 2017|archive-date=February 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205142031/https://books.google.com/books?id=JHLvCAAAQBAJ&pg=PA9#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> u Centralnoj Americi, s konsolidiranom imovinom koja je više od tri puta veća od BDP-a Paname. Bankarski sektor izravno zapošljava više od 24,000 ljudi. Financijsko posredovanje donosi prihode koji iznose čak 9.3% BDP-a.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.presidencia.gob.pa/tmp/file/1503/INDEPENDENT%20EXPERT%20COMMITTEE.pdf|title=Committee of Independent Experts|publisher=Presidency of the Republic of Panama|date=November 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818023452/https://www.presidencia.gob.pa/tmp/file/1503/INDEPENDENT%20EXPERT%20COMMITTEE.pdf|archive-date=August 18, 2017}}</ref> Stabilnost je bila ključna snaga panamskog financijskog sektora, koji je imao koristi od povoljne ekonomske i poslovne klime u zemlji. Bankarske institucije bilježe snažan rast i solidne financijske prihode. Režim bankarskog nadzora uvelike je u skladu s [[Basel III|Bazelskim temeljnim načelima]] za učinkovit bankarski nadzor.<ref>{{Cite web|url=http://www.imf.org/external/NP/ofca/OFCA.aspx#P|title=Offshore Financial Centers (OFCs): IMF Staff Assessments (OFCA)|website=www.imf.org|language=en-US|access-date=June 4, 2017|archive-date=October 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025215945/http://www.imf.org/external/NP/ofca/OFCA.aspx#P|url-status=live}}</ref> Kao regionalno financijsko središte, Panama izvozi neke bankarske usluge, uglavnom u [[Latinska Amerika|Latinsku Ameriku]] i igra važnu ulogu u gospodarstvu zemlje. Međutim, Panama se još uvijek ne može usporediti s pozicijom koju imaju [[Hong Kong]] ili [[Singapur]] kao financijski centri u [[Azija|Aziji]]. Panama i dalje ima svjetsku reputaciju [[Porezna oaza|porezne oaze]], ali je pristala na povećanu transparentnost, posebno nakon objavljivanja [[Panamski papiri|Panamskih papira]] [[2016.]] godine. Značajan napredak postignut je u poboljšanju potpunog poštivanja preporuka za sprječavanje [[Pranje novca|pranja novca]]. Panama je u veljači [[2016.]] godine uklonjena sa sive liste [[FATF]]-a. [[Europska unija]] također je [[2018.]] godine uklonila Panamu sa svoje crne liste poreznih oaza.<ref>{{Cite web|title=EU Removes Panama, Seven Others, From Tax Haven Blacklist - ICIJ|date=January 23, 2018|url=https://www.icij.org/investigations/paradise-papers/eu-removes-panama-seven-others-tax-haven-black-list/|access-date=July 8, 2021|language=en-US|archive-date=January 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123201849/https://www.icij.org/investigations/paradise-papers/eu-removes-panama-seven-others-tax-haven-black-list/|url-status=live}}</ref> Međutim, potrebni su dodatni napori na tom polju, a [[MMF]] je više puta spominjao potrebu za jačanjem financijske transparentnosti i fiskalne strukture.<ref name=":1" /> == Obrazovanje i nauka == {{main|Obrazovanje u Panami}} [[File:Las colinas.JPG|thumb|300px|[[Univerzitet u Panami]] najveći je državni univerzitet u Panami. Prema podacima iz [[2008.]], na Univerzitetu je bilo upisano 74,059 studenata.]] Obrazovanje u Panami je obvezno za prvih šest godina osnovnog obrazovanja i prve tri godine srednje škole, odnosno od 6. do 15. godine života.<ref name="bn">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2030.htm "Background Note: Panama"]. [[Bureau of Western Hemisphere Affairs]], [[U.S. Department of State]] (February 2008). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref><ref>[http://www.oei.es/quipu/panama/Ley_Educ_34_95 Ministry of Education of Panama]{{Dead link|date=August 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U školskoj godini 2004./2005. bilo je oko 430,000 učenika upisanih u razrede od prvog do šestog (stopa upisanosti od 95%).<ref name=bn/> Ukupan broj upisanih u šest razreda srednje škole u istom razdoblju bio je 253,900 (stopa upisanosti od 60%).<ref name=bn/> Više od 94% Panamaca je pismeno (94.7% muškaraca i 93.5% žena).<ref name="cia.gov">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/|title=The World Factbook|access-date=October 25, 2014|archive-date=January 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123023447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/|url-status=live}}</ref> Od [[2004.]] godine, više od 92,500 panamskih studenata pohađalo je [[Univerzitet u Panami]], [[Tehnološki univerzitet u Panami]], [[Univerzitet West Coast (Panama)|panamsku filijalu Univerziteta West Coast]], [[Politehnički univerzitet Centralne Amerike]] te [[Univerzitet Santa Maria La Antigua]], privatnu katoličku instituciju.<ref name=bn/> Uključujući manje fakultete, u Panami postoji ukupno 88 visokoškolskih ustanova.<ref name=bn/> Kroz historiju, za obrazovanje u Panami mahom su bili zaduženi [[isusovci]]. Javno obrazovanje u Panami uvedeno je nedugo nakon [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|odvajanja od Kolumbije]] [[1903.]] Godine [[1906.]], [[metodisti]] su utemeljili Panamski koledž, koji danas nosi naziv [[Panamerički institut]]. Prvi napori bili su vođeni paternalističkim pogledom na ciljeve obrazovanja, što je vidljivo iz komentara na sastanku Prve panamske obrazovne skupštine iz [[1913.]] godine: "''Kulturna baština koja se daje djetetu trebala bi biti određena društvenim položajem koji će ili bi trebao zauzimati. Iz tog razloga, spolni odgoj trebao bi biti drugačiji u skladu s društvenom klasom kojoj bi učenik trebao pripadati.''" Ovaj na segregaciji utemeljeni elitistički svjetonazor brzo se promijenio pod utjecajem [[SAD|Sjedinjenih Država]].<ref name="cs">{{Country study|country=Panama|abbr=pa|editor=Sandra W. Meditz and Dennis M. Hanratty|date=December 1987|section=Education|last=Kluck |first= Patricia}}</ref> Do [[1920-e|1920-ih]], panamsko obrazovanje pridržavalo se progresivnog obrazovnog sustava, izričito osmišljenog kako bi pomogao sposobnim i ambicioznim pojedincima u potrazi za uzlaznom društvenom mobilnošću. Uzastopne nacionalne vlade dale su visoki prioritet razvoju sustava (barem) univerzalnog osnovnog obrazovanja. Krajem [[1930-e|1930-ih]], čak jedna četvrtina nacionalnog proračuna otišla je na obrazovanje. Između [[1920.]] i [[1934.]] godine, upisi u osnovne škole udvostručili su se. Nepismenost odraslih, koja je [[1923.]] godine bila na visokih 70%, pala je na otprilike polovicu odrasle populacije za nešto više od desetljeća.<ref name=cs/> Do početka [[1950-e|1950-ih]], nepismenost odraslih pala je na 28%. Međutim, stopa porasta pismenost također je opala, a daljnja poboljšanja bila su spora. Pedesete godine [[20. vijek|XX. vijeka]] u biti nisu donijele nikakvo poboljšanje; nepismenost odraslih [[1960.]] godine iznosila je 27%. Međutim, tijekom [[1960-e|1960-ih]] došlo je do značajnih pomaka, a stopa nepismenosti odraslih pala je za 8% do [[1970.]] godine. Prema procjenama iz [[1980.]] godine, samo 13% Panamaca starijih od 10 godina bilo je nepismeno, a muškarci i žene bili su približno podjednako zastupljeni među pismenima. Najznačajnija razlika bila je između urbane i ruralne Paname; 94% odraslih koji žive u gradovima bilo je pismeno, no, ta je brojka među ruralnom populacijom obuhvaćala manje od dvije trećine ruralne populacije – to je također brojka koja je obuhvaćala kontinuirano visoke stope nepismenosti među indijanskom populacijom.<ref name=cs/> Od [[1950-e|1950-ih]] do ranih [[1980-e|1980-ih]], upis u obrazovne ustanove rastao je brže od stope rasta stanovništva u cjelini i, većim dijelom tog razdoblja, brže od broja učenika školske dobi. Najveći porast zabilježen je kod upisa u srednje i visoko obrazovanje, koji se povećao deset, odnosno više od trideset puta. Do sredine [[1980-e|1980-ih]], stope upisa dječaka i djevojčica bile su približno jednake, iako su postojale značajne regionalne varijacije.<ref name=cs/> Upisi na više razine školovanja znatno su se povećali u relativnom i apsolutnom smislu od [[1960.]] godine. Između [[1960.]] i sredine [[1980-e|1980-ih]], upisi u srednje škole povećali su se oko četiri i pol puta, a u visoko obrazovanje gotovo dvanaest puta. Godine [[1965.]], manje od jedne trećine djece srednjoškolske dobi bilo je u školi, a samo 7% ljudi u dobi od 20 do 24 godine. Sredinom [[1980-e|1980-ih]], gotovo dvije trećine djece srednjoškolske dobi bilo je upisano, a oko 20% pojedinaca u dobi od 20 do 24 godine bilo je u visokoškolskim ustanovama.<ref name=cs/> == Kultura == {{main|Kultura Paname}} [[File:Tuna panama.jpg|thumb|300px|left|Panamci u narodnoj nošnji plešu tradicionalnu [[cumbia|cumbiju]] tijekom parade u lipnju.]] Suvremena [[kultura Paname]] mahom proizlazi iz europske glazbe, umjetnosti i tradicija koje su Španjolci donijeli u Panamu; dobar primjer toga je [[Božić]]na parada ([[španjolski]]: ''El desfile de Navidad''), koja se [[25. prosinca]] održava u glavnom gradu. Kola u paradi ukrašena su panamskim bojama, žene nose haljine zvane ''[[pollera]]'', a muškarci tradicionalne nošnje koje se zovu ''[[montuno]]''. Osim toga, marširajući orkestar u paradi, koji se sastoji od bubnjara, zabavlja publiku. U gradu se veliko božićno drvce osvijetli božićnim svjetlima, a svi okružuju drvce i pjevaju božićne pjesme.<ref>{{cite web|publisher=Bureau of Western Hemisphere Affairs|date=June 23, 2010|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2030.htm|title=Panama|access-date=May 21, 2019|archive-date=June 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604191011/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2030.htm|url-status=live}}</ref> No, unatoč snažnom utjecaju španjolske kulture, hegemonističke sile godinama su stvorile hibridne oblike koji spajaju afričku i autohtonu panamsku kulturu s europskom kulturom, što je temeljna odlika suvremene panamske kulture koja se ogleda u svim njezinim aspektima, a ponajviše u glazbi i plesu, koji tradicionalno kombiniraju brojne stilske i idejne utjecaje.<ref>{{cite web |url=http://panama-culture.com/ |title=The online almanac of Panama culture with travel links |publisher=Panama Culture |access-date=December 23, 2010 |archive-date=March 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314074449/http://panama-culture.com/ |url-status=live }}</ref> Izvan glavnoga grada, regionalni festivali na kojima sudjeluju lokalni glazbenici i plesači održavaju se tijekom cijele godine. Panamska miješana kultura odražava se u tradicionalnim proizvodima, poput rezbarija u drvu, ceremonijalnih maski i keramike, kao i u panamskoj arhitekturi, kuhinji i festivalima. U ranijim vremenima, košare su se plele u utilitarne svrhe, ali sada se mnoga sela gotovo isključivo oslanjaju na prihod od košara koje proizvode za turiste. [[File:KunaWomanSellingMolas.jpg|thumb|300px|Žena naroda [[Guna]] uz [[Mola (tekstil)|molu]], tradicionalnu panamsku dekorativnu tkaninu.]] Tradicionalna panamska muška odjeća, nazvana ''[[montuno]]'', sastoji se od bijelih pamučnih košulja, kratkih hlača i tkanih slamnatih šešira (''[[pintado]]s'').<ref name="m319">{{cite book | last=Hassig | first=Susan M. | title=Panama | publisher=Marshall Cavendish | date=2007 | isbn=978-0-7614-2028-6 | url=https://books.google.com/books?id=go0bwH-W8BkC&dq=Panama+clothing+montuno&pg=PA57 | access-date=2025-12-18 | page=}}</ref> Tradicionalna ženska odjeća je ''[[pollera]]'', duga puna haljina obično izrađena od bijelog pamuka ili finog lana od batista.<ref name="m319"/> Bijele je boje i potječe iz Španjolske iz [[16. vijek|XVI. vijeka]], a početkom [[19. vijek|XIX. vijeka]] bila je uobičajena odjeća u Panami, a nosile su je sluškinje, posebno dojilje; kasnije su je preuzele i žene iz viših klasa. Izvorna ''pollera'' sastoji se od nabrane bluze koja se nosi s ramena i suknje sa zlatnim gumbima. Suknja je također nabrana, tako da kada se podigne, izgleda poput paunovog repa ili lepeze od [[mantilja|mantilje]]. Uzorci na suknji i bluzi obično su cvijeće ili ptice. Žene naroda [[Guna]] tradicionalno nose bluze s uzorkom [[Mola (tekstil)|mole]].<ref name="m319"/> "Mola" je riječ naroda Guna za bluzu, ali izraz mola označava raskošne vezene tkanine koje izrađuju žene naroda Guna, a koji čine prednju i stražnju stranu ženske bluze; to je zapravo nekoliko slojeva tkanine, različitih boja, koji su labavo prošiveni, izrađeni postupkom koji se zove obrnuti ''[[appliqué]]''. Uz to, mola je primjer netaknute, jedinstvene kulture u Panami. Dva velika [[pompon]]a (''mota'') nalaze se sprijeda i straga, četiri vrpce vise sprijeda i straga od struka, pet zlatnih lančića (''caberstrillos'') visi od vrata do struka, zlatni križ ili medaljon na crnoj vrpci nosi se kao ogrlica, a svilena torbica nosi se na struku. Naušnice (''zaricillos'') obično su zlatne ili koraljne. Obuća obično odgovara boji ''pollere''. Kosa se obično nosi u punđi, koju drže tri velika zlatna češlja s biserima (''tembleques''), koji se nose poput krune. Kvalitetna ''pollera'' može koštati i do 10,000 $, a izrada može potrajati i godinu dana. Danas postoje različite vrste; ''pollera de gala'' sastoji se od bluze s kratkim rukavima i volanima, dvije duge suknje i podsuknje. Djevojke nose ''[[tembleques]]''<ref>''[https://web.archive.org/web/20170518133519/http://panamafolktembleques.com/ tembleques]''</ref> u kosi. Odjevnoj kombinaciji dodaju se zlatnici i nakit. ''Pollera montuna'' je svakodnevna haljina s bluzom, suknjom jednobojne boje, jednim zlatnim lancem, naušnicama s privjeskom i prirodnim cvijetom u kosi. Umjesto bluze spuštenih ramena, nosi se s uskom bijelom jaknom s naborima na ramenima i raširenim rubom.<ref>[https://web.archive.org/web/20110726000349/http://discoverytheater.org/education/guides/2010/Celebremos%20Panama!%20Resource%20Guide.pdf Celebremos Panama!]. Discovery Theater and Smithsonian Latino Center</ref> Tradicionalna odjeća u Panami ponekad se nosi na paradama, uz tradicionalni ples. Budući da na panamsku kulturnu baštinu utječu mnoge etničke skupine, [[Panamska kuhinja|tradicionalna kuhinja]] zemlje uključuje sastojke iz mnogih kultura iz cijelog svijeta: mješavinu španjolskih, panamskih autohtonih i afričkih tehnika, jela i sastojaka, što odražava raznoliku populaciju. Budući da je Panama kopneni most između dva kontinenta, ima veliki izbor tropskog voća, povrća i začinskog bilja koje se koristi u domaćoj kuhinji. Poznata ribarnica ''Mercado de Mariscos'' nudi svježe morske plodove i [[ceviche]], popularno jelo od morskih plodova. Male ulične trgovine nazivaju se ''kiosco'', a tu se uglavnom mogu kupiti ''[[empanada|empanade]]'', tipično latinoameričko pecivo, uglavnom prženo, koje može sadržavati razne sastojke, uključujući mesne ili vegetarijanske. Druga popularna vrsta peciva je ''[[pastelito]]'',<ref name="t631">{{cite book | last=Ford | first=Bryan | title=Pan y Dulce: The Latin American Baking Book (Pastries, Desserts, Rustic Breads, Savory Baking, and More) | publisher=Little, Brown | date=2024-11-12 | isbn=978-0-316-29384-6 | url=https://books.google.com/books?id=H8b3EAAAQBAJ&dq=pastelito+compared+with+empanada&pg=PT536 | access-date=2025-12-18}}</ref> koje se obično puni mesom i jede tijekom blagdana.<ref name="r119">{{cite book | last=Ebinger | first=Virginia Nylander | title=Aguinaldos: Christmas Customs, Music, and Foods of the Spanish-speaking Countries of the Americas | publisher=Sunstone Press | date=2012-09-15 | isbn=978-1-61139-135-0 | url=https://books.google.com/books?id=6Yh_h0d_wzUC&dq=Panama++pastelito,&pg=PA275 | access-date=2025-12-18 | page=23}}</ref> Tipična panamska jela blagog su okusa, bez pikantnosti tipične za neke latinoameričke i karipske susjede. Uobičajeni sastojci su [[kukuruz]], [[riža]], [[pšenično brašno]], [[banane]], ''yuca'' ([[manioka]]), govedina, piletina, svinjetina i plodovi mora. === Glazba i ples === {{main|Panamska muzika}} [[File:Ruben Blades by Gage Skidmore.jpg|thumb|upright|[[Rubén Blades]] smatra se ikonom [[salsa (muzika)|salsa muzike]].]] Panamska glazba rezultat je kulturnog miješanja, posebno onog koje se dogodilo tijekom posljednjih pet stoljeća između iberijskih tradicija, posebno onih iz [[Andaluzija|Andaluzije]] i [[Kanarski otoci|Kanarskih otoka]], te autohtonih američkih i zapadnoafričkih tradicija. Ovo miješanje obogaćeno je kulturnom razmjenom uzrokovanom raznim valovima migracija podrijetlom iz Europe, raznih dijelova [[Karibi|Kariba]] (uglavnom [[Barbados]]a, [[Trinidad i Tobago|Trinidada i Tobaga]], [[Jamajka|Jamajke]] i [[Sveta Lucija|Svete Lucije]]), Azije te nekoliko lokacija u Južnoj i Sjevernoj Americi. Ove migracije bile su posljedica [[Španski kolonijalni imperij|španjolske kolonizacije Amerike]], koja je bila prisiljena koristiti ''[[Camino Real (Panama)|Camino Real de Panamá]]'' kao međuoceanski trgovački put, uključujući trgovinu robljem (koje je u Panami ukinuto [[1851.]] godine); trgovine koja je proizašla iz iskorištavanja rudnika srebra u [[Vicekraljevstvo Peru|Vicekraljevstva Perua]] tijekom [[16. vijek|XVI.]] i [[17. vijek|XVII. vijeka]]; te legendarnog bogatstva sajma u [[Portobelo (Panama)|Portobelu]] između [[17. vijek|XVII.]] i [[18. vijek|XVIII. vijeka]], do izgradnje [[Panamska željeznica|Panamske željeznice]], započete [[1850.]], i [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. S ovim bogatim kulturnim nasljeđem, Panama je dala značajan doprinos razvoju [[Cumbia|cumbije]], [[décima|décima]], [[Mornarska pjesma|panamske salome]], [[pasillo|pasilla]], [[Bunde (Panama)|panamskog bundea]], [[bullerengue]]a, [[Punto (muzika)|punta]], [[tamborito|tamborita]], [[Mejorana (muzika)|mejorane]], [[bolero|bolera]], [[jazz]]a, [[salsa (muzika)|salse]], [[reggae]]a i [[kalipso (muzika)|kalipsa]], zahvaljujući, među ostalima, radu kompozitora poput [[Nicolas Aceves Núñez|Nicolasa Acevesa Núñeza]] (pasillo, cumbia, tamborito), [[Toni Moro|Tonija Mora]] (bolero i cha-cha-cha pjevač), [[Luis Russell|Luisa Russella]] (jazz), [[Ricardo Fábrega|Ricarda Fábrege]] (bolero), [[José Luis Rodríguez Vélez|Joséa Luisa Rodrígueza Véleza]] (cumbia i bolero), [[Basilio (pjevač)|Basilija]] (balada), [[Arturo Hassan|Artura "China" Hassana]] (bolero), [[Nando Boom|Nanda Booma]] (reggae), [[Lord Cobra|Lorda Cobre]] (kalipso), [[Rubén Blades|Rubéna Bladesa]] (salsa), [[Danilo Pérez|Danila Péreza]] (jazz), [[Xantos Jorge|Xantosa Jorgea]] (rock balada), [[Vicente Gómez Gudiño|Vicentea Gómeza Gudiña]] (pasillo), [[César Alcedo|Césara Alceda]] (pasillo), [[Roque Cordero|Roquea Cordera]] ([[Klasična muzika|klasika]]) i [[Sech]]a ([[reggaeton]] i [[dancehall]]). === Književnost === {{main|Panamska književnost}} Panamska književnost izvorno je bila kolonijalna, a prvim djelom panamske književnosti smatra se priča o liku imena Andrea de la Roca, čiji je autor španjolski vojnik [[Gonzalo Fernández de Oviedo]], a koja je [[1535.]] godine objavljena u zbirci ''[[Historia general y natural de las Indias]]'' ([[srpskohrvatski]]: ''Opća i prirodna historija Indija''); ta se godina ujedno i smatra početkom panamske književnosti.<ref name="e452">{{cite web | title=Early Modern Spain: Historia general y natural de las Indias, 1535 | website=Early Modern Spain | date=2005-07-25 | url=https://ems.kcl.ac.uk/content/etext/e026.html | language=es | access-date=2025-12-17}}</ref> Prvo djelo koje je sadržavalo tekstove autora rođenih u Panami bila je pjesnička antologija ''Llanto de Panamá a la muerte de don Enrique Enríquez'' ([[srpskohrvatski]]: ''Plač iz Paname povodom smrti dona Enriquea Enríqueza'') iz [[17. stoljeće|XVII. vijeka]]; iako je zbirka iz kolonijalnog perioda, većinu pjesama u njoj napisali su autori rođeni u Panami. Moderna panamska književnost započinje sredinom [[19. vijek|XIX. vijeka]],<ref name="q022">{{cite web | title=The Hunt for Panamanian Literature | url=https://www.hiram.edu/wp-content/uploads/2016/11/singleton.pdf |publisher=HIRAM| access-date=2025-12-17}}</ref> kada je dominantna bila poezija pod utjecajem [[romantizam|romantizma]], što se poklapalo s djelovanjem jakog pokreta za dekolonizaciju Latinske Amerike pa tako i Paname. [[Modernizam]] je u [[20. vijek|XX. vijeku]] doveo do jačanja proznih oblika; izvorno su to bile kratke priče,<ref>Jaramillo Levi, Enrique; Gajes del oficio, Panamá, 2007.</ref> a onda i romani. Tematski, dominirale su dvije veće skupine tema – one koje su se bavile životom u provinciji i [[Panamski kanal|Panamskim kanalom]]<ref name="n709">{{cite web | title=The Panamanian Novel | website=ReVista | date=2013-04-06 | url=https://revista.drclas.harvard.edu/the-panamanian-novel/ | access-date=2025-12-17}}</ref> i one koje su se bavile univerzalnim pitanjima. Suvremena književnost ponovo je gurnula fokus na kraće prozne oblike, a teme su sada više vezane uz urbani život i položaj pojedinca u svijetu. == Sport == [[File:Panama Al Brown Portrait BNF.jpg|thumb|200px|[[Panama Al Brown]] postao je prvi Latinoamerikanac koji je postao svjetski boksački prvak, a danas ga se smatra jednom od bokasčkih legendi.]] Sport igra veliku ulogu u svakodnevnom životu Paname. Prema anketi iz [[2024.]] godine, 48% Panamaca reklo je da im je [[bejzbol]] omiljeni sport, a slijede [[nogomet]] s 30%, [[boks]] sa 4% te [[šah]] i [[tenis]].<ref>{{Cite web |last=Caballero |first=Boris Alexander Cruz |date=2024-12-01 |title=Participa de la encuesta para determinar el deporte que más gusta en Panamá |url=https://www.tvn-2.com/tvmax/mas-deportes/encuesta-deporte-boxeo-beisbol-tenis-futbol-flag-football-panama-noticias-de-panama-hoy_11_2167451.html |access-date=2025-04-30 |website=Tvn Panamá |language=es}}</ref> [[Bejzbol]] je najpopularniji sport u Panami. [[Panamska profesionalna bejzbol liga]] profesionalna je [[zimska liga]] u zemlji. Prvo izdanje lige održano je [[1946.]] godine, ali natjecanje je imalo nekoliko prekida u trajanju od nekoliko desetljeća. [[Bejzbolska reprezentacija Paname]] osvojila je jednu srebrnu i dvije brončane medalje na [[Svjetsko prvenstvo u bezbolu|Svjetskom prvenstvu u bejzbolu]]. Najmanje 140 panamskih igrača igralo je profesionalni bejzbol u američkom [[MLB]]-u, što znači da je Panama dala više igrača u MLB-u nego ijedna druga centralnoamerička država.<ref>{{cite web |url=http://www.thebaseballcube.com/cities/PN.shtml |title=Baseball in Panama |publisher=The Baseball Cube |access-date=December 23, 2010 |archive-date=July 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720044412/http://www.thebaseballcube.com/cities/PN.shtml }}</ref> [[Nogomet]] je drugi najpopularniji sport u Panami. Najviši ligaški rang u Panami, [[Liga LPF]], utemeljena je [[1988.]] godine. [[Fudbalska reprezentacija Paname|Muška reprezentacija]] prvi put je nastupila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018. godine]], nastupivši u skupini G, gdje su igrali s [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgijom]], [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleskom]] i [[Fudbalska reprezentacija Tunisa|Tunisom]]. Međutim, reprezentacija je izgubila sve tri utakmice, ne uspjevši proći dalje od grupne faze; [[Felipe Baloy]] postao je prvi panamski igrač koji je postigao gol na Svjetskom prvenstvu. Žene se natječu u [[Ženska fudbalska liga (Panama)|Ženskoj nogometnoj ligi]] ([[španjolski]]: ''Liga de Fútbol Femenino''). [[Ženska fudbalska reprezentacija Paname|Ženska reprezentacija]] debitirala je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo za žene|Svjetskom prvenstvu]] [[FIFA Svjetsko prvenstvo za žene 2023.|2023.]] godine kao posljednja momčad koja se kvalificirala. Igrale su u skupini F s [[Ženska fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]], [[Ženska fudbalska reprezentacija Jamajke|Jamajkom]] i [[Ženska fudbalska reprezentacija Francuske|Francuskom]], gdje su završile posljednje s tri poraza, ali su postigle tri gola protiv Francuske. [[Marta Cox]] postigla je prvi gol Paname na Svjetskom prvenstvu za žene. [[Košarka]] je također popularna u Panami. Postoje regionalni timovi, kao i [[Košarkaška reprezentacija Paname|reprezentacija]] koja se natječe na međunarodnoj razini. Ostali popularni sportovi uključuju [[Odbojka|odbojku]], [[taekwondo]], [[golf]] i [[tenis]]. [[Ženska odbojkaška reprezentacija Paname]] natječe se u srednjoameričkoj zoni AFECAVOL ([[španjolski]]: ''Asociación de Federaciones CentroAmericanas de Voleibol'').<ref>{{cite news |title=Belize drops game to Nicaragua, drops to 1-4 at Central American Senior Women's Volleyball Championship |url=https://www.breakingbelizenews.com/2021/10/23/belize-drops-game-to-nicaragua-drops-to-1-4-at-central-american-senior-womens-volleyball-championship/ |access-date=December 28, 2021 |work=[[Breaking Belize News]] |date=October 23, 2021 |archive-date=April 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035656/https://www.breakingbelizenews.com/2021/10/23/belize-drops-game-to-nicaragua-drops-to-1-4-at-central-american-senior-womens-volleyball-championship/ |url-status=live }}</ref> U zemlji postoji i dugačka planinarska [[Transpanamska staza]],<ref>[https://web.archive.org/web/20160728065540/http://www.transpanama.org/ TransPanama Trail]</ref> koja se proteže diljem zemlje. Drugi, netradicionalni sportovi u zemlji imali su veliku važnost, poput [[triatlon]]a, koji je privukao pozornost mnogih sportaša diljem zemlje, a zemlja je bila domaćin međunarodnih natjecanja. [[Flag fudbal|Flag nogomet]] također je sve popularniji i kod muškaraca i kod žena. Popularni su još i [[američki nogomet]], [[ragbi]], [[hokej na travi]], [[softbol]] i drugi amaterski sportovi, uključujući [[skateboarding]], [[BMX]] i [[surfanje]], jer su brojne plaže Paname, poput Santa Cataline i Venaoa, bile domaćini međunarodnih natjecanja. [[Boks]] je također prilično popularan, a boksači iz Paname su primljeni u [[Mađunarodna boksačka kuća slavnih|Međunarodnu boksačku kuću slavnih]] uključuju prvog Latinoamerikanca koji je postao svjetski boksački prvak, [[Panama Al Brown|Ala Browna]], kao i [[Ismael Laguna|Ismaela Lagunu]], [[Roberto Durán|Roberta Durána]], [[Eusebio Pedroza|Eusebija Pedrozu]] i [[Hilario Zapata|Hilarija Zapatu]]. ==Reference== {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * Buckley, Kevin, ''Panama'', Touchstone, 1992. {{ISBN|0-671-77876-5}} * Diaz Espino, Ovidio, ''How Wall Street Created a Nation'', Four Walls Eight Windows, 2001. {{ISBN|1-56858-196-3}} * Gropp, Arthur E. ''Libraries and Archives of Panama: with Information on Private Libraries, Bookbinding, Bookselling, and Printing.'' New Orleans: Middle American Research Institute, Tulane University of Louisiana, 1941. * Harding, Robert C., ''The History of Panama'', Greenwood Publishing, 2006. * Harding, Robert C., ''Military Foundations of Panamanian Politics'', Transaction Publishers, 2001. {{ISBN|0-393-02696-5}} * Joster, R.M. and Sanchez, Guillermo, ''In the Time of the Tyrants, Panama: 1968–1990'', W.W. Norton & Company, 1990. * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * Porras, Ana Elena, ''Cultura de la Interoceanidad: Narrativas de Identidad Nacional de Panama (1990–2002)'', Editorial Carlos Manuel Gasteazoro, 2005. {{ISBN|9962-53-131-4}} * Serrano, Damaris, ''La Nación Panamena en sus Espacios: Cultura Popular, Resistencia y Globalización'', Editorial Mariano Arosemena, 2005. {{ISBN|9962-659-01-9}} * Villarreal, Melquiades, ''Esperanza o Realidad: Fronteras de la Identidad Panamena'', Editorial Mariano Arosemena, 2004. {{ISBN|9962-601-80-0}} * Weeks, John and Gunson, Phil, ''Panama. Made in the USA'', 1992. {{ISBN|978-0-906156-55-1}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Panama}} ; Vlada i uprava * [http://www.presidencia.gob.pa Predsjednik Paname] španski * [http://www.defensoria.gob.pa/Transparencia/Default.asp Lista panamskih vladinih agencija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929234752/http://www.defensoria.gob.pa/Transparencia/Default.asp |date=2007-09-29 }} španski * [http://www.mef.gob.pa Ministarstvo ekonomije i financija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050701233425/http://www.mef.gob.pa/ |date=2005-07-01 }} španski * [http://www.mire.gob.pa Ministarstvo vanjskih poslova] španski * [http://www.britannica.com/nations/Panama Encyclopaedia Britannica's Panama Country Page] engleski ; Novosti i informacije * [http://www.coha.org The Council on Hemispheric Affairs] An Independent Source of Latin American News and Opinion * [http://www.coolpanama.com/ CoolPanama.com] Panama Portal, An extended list of online radio broadcasts from Panama. Also all webcams and TV stations. španski, engleski ; Putovanja i turizam * [http://dmoz.org/Regional/Central_America/Panama Open Directory Project - ''Panama''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426093950/http://dmoz.org/Regional/Central_America/Panama/ |date=2006-04-26 }} * [http://www.visitpanama.com Official Site of the Panama Tourism Bureau ] * [http://www.pancanal.com Official Site of the Panama Canal Authority ] * [http://www.discount-travel-guide.org/central-america/panama-carnival.html Panama Carnival Guide ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060826202731/http://www.discount-travel-guide.org/central-america/panama-carnival.html |date=2006-08-26 }} * [http://www.panama-guide.com Republic of Panama's Premiere Visitor's Guide - ''Panama''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929062505/http://panama-guide.com/ |date=2019-09-29 }} {{Sjeverna Amerika}} {{Organizacija američkih država}} {{Zemlje članice Pokreta nesvrstanih}} {{Latinska unija}} {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} [[Kategorija:Panama| ]] [[Kategorija:Države u Sjevernoj Americi]] 4aslnbbwrxpm6agjg2s3b8rss4dkoc4 4 6344 42696749 42691019 2026-09-30T14:05:36Z MediaWiki message delivery 59777 /* September 2026 CEE Newsletter is out */ novi odjeljak 42696749 wikitext text/x-wiki {{Pijaca}} == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 18. januara 2026. u 14:21 (CET) (Ова порука је послата [[:Wikipedija:Pijaca-Пијаца]] и поставља се овде због преусмерења.) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Tiven2240@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. januara 2026. u 22:01 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == CEE Women 2026 == Unutar [[meta:Wikimedia_CEE_Spring|Wikimedia CEE Spring]] prevodilačkog wikipedijskog natjecanja se obično organiziraju tematska pod-natjecanja i aktivnosti među kojima je i onaj posvećen ženama i kompenziranju deficita sadržaja po pitanju roda u wikimedijskoj interpretaciji regije Srednje i istočne Europe (poticao sam i su-organizirao sam nekad)... Ove godine je opcija i dobiti manja sredstva (mikro-fond do 500eur) za provedbu širih aktivnosti (uključuje i druge wikimedijske projekte). Bilo bi dobro da se neko hoće primiti toga i potaknuti nove doprinose. Ako ste zainteresirane_i - pogledajte ovdje https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE_Women_Campaign_2026 i javite se za suradnju i/ili koordinaciju s drugima. --[[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 6. februara 2026. u 11:55 (CET) :Hvala ti Zblace na pozivu i na informacijama! Nastojat ću raditi na tome da sh.wiki facilitira veću angažiranost u podzastupljenim temama. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 6. februara 2026. u 13:19 (CET) ::Puno hvala i od moje strane. CEE Spring je natjecaj kojim bismo trebali dati veću pozornost. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 6. februara 2026. u 13:42 (CET) ::Ako trebaš pomoć da uradimo nešto zajedno online ili hibridno javi. Ja ću probati nešto sa ekipom na Wikidata, Commons a mogli bi i na Wikipedijama. – [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 14. februara 2026. u 07:36 (CET) :Sve aktivnosti kojima se smanjuje rodni jaz na Wikipediji izuzetno su važne. Podrška i s moje strane. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 7. februara 2026. u 01:25 (CET) :Danas je do ponoći krajnji rok za prijavu projekta...meni se osobno još niko nije javio a čini mi se niti da je objavljeno išta prema zajednici o koordiniarnoj-zajedničkoj akciji. Koliko vidim ovdje ima par nespecifičnih (kurtoaznih?) znakova opće podrške, pa nisam siguran što i kako dalje. Iako mi je ovaj SH Wikipeda bliža od HR/SR/BS...imao sam i dovoljno negativnih iskustava da nebi htio inicirati projektni prijedlog samostalno ovdje samo da bi se nešto desilo. Ako se neko organizira i koordinira drukčije na privatnoj osnovi/infrastrukturi to mi je i metodološki i etički problematično, ali ... o tom sam već pisao puno puta. – [[Korisnik:Zblace|Zblace]] ([[Razgovor s korisnikom:Zblace|razgovor]]) 22. februara 2026. u 09:04 (CET) ::Krajnji rok za što točno? Nisam znao da smo tako tanki s vremenom, jer takvog roka nisam vidio zapisanog na nekoj od Meta-Wiki stranica. Što se tiče privatnih infrastruktura i njihove funkcije, slobodno pitaj. [[WP:CEE Spring 2024]] sam organizirao samostalno, da, ali nije bio koordiniran uopće, kao ni [[WP:Mjesec Azije]] ili neki drugi u zadnje vrijeme manje plodni uređivački maratoni. Posljednjih sam nekoliko, takoreći, godina bio izuzetno zaokupljen drugim stvarima u stvarnom životu i projektu sam jedva doprinosio. Sve što sam tada organizirao je više bilo "reda radi, jer smo dosad održali" nego pomno iskoordinirani pothvat koji se kao provodi u tajnim chat kanalima van Wikimedije. CEE Spring 2025 je s moje strane propao jer nisam imao kapaciteta organizirati ga. Tkogod pokaže interes organizirati takve stvari sa mnom ili čak umjesto mene, vrlo je dobrodošao. Također, možemo mi raspravljati u nedogled što točno ne štima, zašto nema novih ljudi, zašto nema doprinosa koliko bi trebalo biti, zašto je urednička retencija takva kakva je, ali činjenica je da samo ponavljamo iste obrasce, a nadamo se drukčijem rezultatu. Tehnička infrastruktura shwiki projekta je vrlo zahrđala, a radi se između ostalog o nekim jako važnim aspektima uređivanja projekta (UX), poput šablona za citiranje. A jednom ako zađeš u to područje zamijetit ćeš da je to jedna duboka zečja rupa – modularni labirint. Optimalna implementacija glavne stvari X zahtjeva da se gradi na stvari Y, koju nadalje podupire 3 neke druge stvari, i tako dalje. Koliko je važno imati kod, važno je lokalizirati ga i prilagoditi lokalnom kontekstu, dokumentirati ga (i sam ga proučiti i shvatiti), ponekad čak i poboljšati gdje se uvidi prilika. Moj trenutni X je sve povezano sa nacrtima i njihovim stvaranjem. Trenutni Y, Z, W, itd. je sve sporedno što zahvatim raditi (a vidljivo je u zapisu doprinosa). Svako dobro. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. februara 2026. u 11:49 (CET) == Financijski poticaj za [[:m:Wikimedia CEE Spring 2026|CEE Spring 2026]] == Pozdrav svima! Fokus ove rasprave je ponuda grupe [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], pod fiskalnim sponzorstvom [[:m:Wikimedia Austria|Wikimedije Austrije]], da bilo kojoj zainteresiranoj zajednici omogući mikro-fond do 400 EUR u svrhu nagrađivanja najmarljivijih učesnika nadolazeće uređivačke akcije. Želimo li iskoristiti ovu priliku? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. februara 2026. u 05:40 (CET) ---- ; Rasprava Moje osobno mišljenje je: ovo praktički garantira da će svi ili bar većina učesnika dobiti značajnu novčanu nagradu za svoj doprinos srpskohrvatskoj Wikipediji u sklopu akcije. Obzirom na delikatnu situaciju u kojoj se nalazimo glede jezika, trebali bismo uspostaviti kriterije za učešće koji se dotiču [[WP:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija|prijenosa sadržaja s drugih Wikipedija]]. Pri definiranju kriterija učešća smatram da trebamo dati prednost kvaliteti nad kvantitetom. Kvalitet je, međutim, teže definirati objektivno. Neke metrike kojima raspolažemo: 1) veličina doprinosa u bajtovima 2) veličina doprinosa u riječima 3) broj projekata na srodnim jezicima koji članak već imaju 4) postotak preklapanja sa sadržajem na srodnim jezicima. Pozivam sve zainteresirane da se priključe raspravi s idejama i mišljenjima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. februara 2026. u 06:21 (CET) :Ovo je sasvim simpatična inicijativa, tako da podržavam. Što se tiče kriterija, mislim da bi svaki oblik prijenosa trebao biti strogo zabranjen - dakle, samo vlastoručno napisani/prevedeni članci, bez ikakvih strojnih prijevoda. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. februara 2026. u 13:26 (CET) :Vrlo lepa ideja. I ja sam saglasan da preneseni članci ne treba da ulaze u sastav takmičenja. Dodatne kriterijume svakako valja razmotriti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. februara 2026. u 15:03 (CET) :::i ja se slažem s ovom idejom. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 19:18 (CET) Hvala vam na podršci! Od uvaženog sam kolege @[[Korisnik:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] preko email-korespondencije dobio potvrdu da su zajednici srpskohrvatske Wikipedije obezbijeđena sredstva u iznosu od 400 EUR za dodjelu lokalnih nagrada. Popis suradnika s najboljim rezultatima će po završetku takmičenja biti proslijeđen fiskalnom sponzoru ovogodišnjeg izdanja takmičenja CEE Spring. Uz pristanak obiju strana u okviru ispod dajem uvid na relevantne mail-ove. {{Collapse top|Email korespondencija}} Dear Mohammad, I have consulted my community on-wiki and they support the incentive. Thus, the Serbo-Croatian Wikipedia (shwiki) community would like to request funding support to cover for local prizes – in any amount you deem reasonable. Given the project’s modest editing activity, a smaller allocation is appropriate. I took notice of the [[metawiki:CEE_Women_Campaign_2026/applications/CEE_Women_2026:_Multi-Wiki_Edit-a-thon_&_Training_(HR_+_EN/SH/BS)_with_Wikidata_&_Commons|CEE Women Campaign application]] that aims to cover shwiki. I'll aim to accommodate for the incoming contributions (which I hope there will be) to the best of my capacity. In the future, I'd probably like to have the [[metawiki:Cross-Project_Cooperation_Initiative|Cross-Project Cooperation Initiative]] involved in such endeavors. Thank you so much, on behalf of my community. Best regards, Vipz. <hr> Dear Vipz, Thank you for confirming the community’s support. You have up to 400 EUR available for local prizes. There is no need for a separate application, and you can use this amount to award prizes to your participants. After the contest ends, please share the list of winners with our fiscal sponsor (this year Wikimedia Austria), who will arrange sending the prizes accordingly. Best regards, Mohammad {{Collapse bottom}} Uskoro ću se pozabaviti izradom nužne infrastrukture i predloška za nagrađivanje (''1. veći iznos''; 2. ''malo manji iznos''; itd.), koji ću zainteresiranim korisnicima dati ovdje na uvid prije konačnog usvajanja. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 2. marta 2026. u 16:47 (CET) == Radionica / Portal Zajednice == {{Zaglavlje rasprave|Prijedlog nije dobio potrebnu potporu i odbačen je.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 24. marta 2026. u 03:09 (CET)|odbačeno}} Poštovane kolege, želio bih se prihvatiti cjelovitog preuređenja odjeljka [[Wikipedija:Portal zajednice|'''Portal Zajednice''' odnosno '''Radionice''']]. Mislim da je taj odjeljak zanemaren, prepušten samome sebi već godinama, a mogao bi pružiti prostor vrlo korisnim spravama i pomagalima, kako za nove tako i za iskusnije korisnike. Mogu li preuzeti taj pothvat? Imate li kakvih zamisli ili prijedloga? Riječ je o odjeljku koji sam isprva gotovo htio ukloniti, no ako ga promotrimo pozornije, vidjet ćemo da u njemu postoje solidne polazišne točke. Moja je zamisao sačuvati ključne sadržaje koje su kolege utemeljili, te potom sve svesti na najosnovnije, učiniti jasnijim i korisnijim. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 14. januara 2026. u 16:44 (CET) :Što se mene tiče, nije na odmet... :D Pogotovo za nove korisnike, mogu naučiti dosta! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. januara 2026. u 18:58 (CET) :Jedna od najvažnijih stranica na projektu, a potpuno zapuštena. Vreme je da se to promeni. Podržavam inicijativu. Stranica mora imati responzivan dizajn i ažuran sadržaj. Mora biti korisna kako za novajlije tako i za iskusne urednike i urednice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. januara 2026. u 00:46 (CET) ::::Nacrt: '''[[Korisnik:Inokosni organ/Radionica|Radionica]]''' (novopredloženi) usp. '''[[Wikipedija:Portal zajednice|Radionica]]''' (sadašnji "stari" oblik) ::::Mislim da je nacrt za novu radionicu dovršen i mogu ga podnijeti na vaš uvid. U donjoj sekciji navedite sve potrebne primjedbe: što nedostaje? Što je suvišno? Sviđa li vam se stil? Sviđaju li vam se boje? Koje bi dijelove teksta trebalo promijeniti? Koje bi tekstualne dijelove trebalo dodati? Što u kodu nije u redu? ::::Raspravu otvaram danas, 6. marta, i namjeravam je voditi dvije sedmice, dakle do 20. marta, nakon čega ćemo pristupiti završnom glasovanju i posljednjim izmjenama. Naravno, ako rasprava postigne suglasje prije 20. marta, možemo je zatvoriti i ranije, na vaš zahtjev. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 6. marta 2026. u 15:54 (CET) ::::@[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]], @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]], @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Aca|Aca]], @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]], @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]], @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], @[[Korisnik:Pokrajac|Pokrajac]], @[[Korisnik:Vitek|Vitek]], @[[Korisnik:Belirac|Belirac]], @[[Korisnik:Duma|Duma]], @[[Korisnik:Akatone|Akatone]], @[[Korisnik:Alekol|Alekol]], @[[Korisnik:Atricapilus|Atricapilus]], @[[Korisnik:Dwina744|Dwina744]], @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]], @[[Korisnik:SrpskiAnonimac|SrpskiAnonimac]], @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]], @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]], @[[Korisnik:Bakir123|Bakir123]], @[[Korisnik:Argo|Argo]], @[[Korisnik:Deni|Deni]], @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]], @[[Korisnik:Gliwi|Gliwi]], @[[Korisnik:MrKeefeJohn|MrKeefeJohn]], @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]], @[[Korisnik:Stephan1000000|Stephan1000000]], @[[Korisnik:Zblace|Zblace]] === Rasprava === {{komentar}} Ovo mi je rešenje baš prenatrpano. :) Mislim da radionica treba da bude dosta čitljivija i da sadrži samo stvari na kojima se trenutno radi ili planira raditi – poslovi u fokusu. Srodni projekti, rast broja članaka, statistika, historija, lista botova, linkovi ka pravilima i smernicama, dugmići, stari uvod radionice – sve to mi je nabacano. Te stvari treba razdvojiti i uklopiti u postojeće stranice. Radionica bi trebala obuhvatati sveže primere članaka za sređivanje i kada se jedan članak sredi, imamo onda sledeći prikazan. Neka vrsta To-Do liste podeljene po težini. Da ima stvari za novajlije, ali i stvari za iskusne urednike. Dakle, kad čovek ode u radionicu, on želi da ima alat i konkretan posao koji treba da obavi. Ovo sad je vrlo teško za snalaženje i čak kompleksnije od postojećeg, neažurnog dizajna radionice. Ipak, dopada mi se plava pozadina kao element dizajna i mislim da se sve treba unificirati i sažeti u jednu ili više plavih pozadinskih okvirića. Dizajn treba imati naveden specifičan problem i konkretne članke te kratko objašenjnje šta je potrebno uraditi i na koji način se najlakše to može uraditi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 16:12 (CET) === Zaključak === Rok od 20. marta je istekao i ne vidim nikakav napredak. Kako nema glasova za, mogu smatrati da je moj prijedlog odbijen, a plan obnove Radionice odgođen na neodređeno vrijeme. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 24. marta 2026. u 03:09 (CET) {{Podnožje rasprave}} == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 31. marta 2026. u 13:21 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == CEE Newsletter is out now! == Dear all, The first CEE Newsletter issue of 2026 is now live, and we are happy to share it with you. The past few months have been anything but quiet across our region. From Wikimedia CEE Spring and the CEE Women Campaign, to cross-border collaborations, youth initiatives, and new ideas taking shape, there is a lot happening -- and this issue brings together many of those stories in one place. You will find highlights from community activities, updates from the CEE Hub, international news, and a wide range of contributions from across the region. It is a good snapshot of what we have been working on together at the start of the year. As always, thank you to everyone who contributed -- by writing, sharing updates, or supporting behind the scenes. Take a moment to explore the issue and see what is going on across the region: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026 As always, we have prepared a Russian version of the same issue: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026/ru Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, Karo <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:KGruszczyk-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30270755 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:58 (CEST) </bdi> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Codename Noreste@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 30. aprila 2026. u 12:00 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Invitation: Call for Delegates Nominations and registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca == Dear Serbo-Croatian language community, On behalf of the Wikimedians of Romania and Moldova User Group, we are thrilled to invite you to the [[:m:Wikimedia_CEE_Meeting_2026/Registration|Wikimedia CEE Meeting 2026]]! This year, our regional gathering will take place in the heart of Transylvania, in the vibrant city of Cluj-Napoca, Romania. <span style="font-family:monospace,monospace">'''Dates: 18–20 September 2026. Location: Cluj-Napoca, Romania'''</span> === Call for Delegate Nominations === We are now officially opening the call for affiliates to nominate their delegates. Each affiliate is encouraged to select representatives who will actively contribute to the sessions, share local successes, and help strengthen our regional network. It is crucial to check the '''[[:m:Wikimedia CEE Meeting 2026/Eligible affiliates|eligibility subpage]]''' to see the number of delegates allocated to your community. This number tells you how many delegate scholarships are reserved for your community. <span style="font-family:monospace,monospace">'''Nomination Deadline: 30 May 2026'''</span> Please ensure that your nominations are submitted by this date to allow our organizing team enough time to manage travel logistics and visa support where necessary. === Registration process === Delegates, scholarship recipients, and all self-funded attendees can register using the Registration Form (given below). It is mandatory for each delegate application to contain a link to the documents supporting the respective nomination as delegate. All travel, accommodation, and food expenses (during the conference days) will be organized and covered by Wikimedians of Romania and Moldova User Group only for delegates and scholarship recipients. Registration is required for everyone to participate in the Wikimedia CEE Meeting. <p style="font-family:monospace,monospace;background-color:#bbb">'''Registration Form is here: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrSQ3JZCGa21AInWOCXnNjzhUZLV1n7LcSt8-0pd1L0Z4rMw/viewform Apply]'''</p> * '''Registration period for representatives of Wikimedia affiliations: <u>13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 May 2026, 23:59 (UTC)</u>.''' * Registration period for self-funded participants and for everyone else: 13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 June 2026, 23:59 (UTC). For any questions or unclear issues, please reach out to us at our official conference email: <p style="font-family:monospace,monospace">'''wmceem2026[[File:At sign.svg|17px|link=|@|class=skin-invert]]icf-fri.org'''</p> We look forward to welcoming you to Cluj-Napoca this September to share knowledge, foster new ideas, and celebrate our collective achievements. Warm regards,<br/>Wikimedia CEE Meeting 2026 Organizing Team<br/>Wikimedians of Romania and Moldova User Group<br/> – [[Korisnik:Gikü|Gikü]] ([[Razgovor s korisnikom:Gikü|razgovor]]) 13. maja 2026. u 22:54 (CEST) :@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Deni|Deni]] Ne(t)ko zainteresiran? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. maja 2026. u 10:59 (CEST) ::Hmmmm. Razmislim. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]], @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar]]? – [[Korisnik:Deni|Deni]] ([[Razgovor s korisnikom:Deni|razgovor]]) 14. maja 2026. u 14:22 (CEST) :::@[[Korisnik:Aca|Aca]], @[[Korisnik:Deni|Deni]], imate moju podršku da nas predstavljate na CEE Meetingu, kao i uvijek. Ako se za to odlučite, volio bih da raspravimo kako nas se planira predstavljati i da dogovorimo kakve su teme zapravo važne za ovu zajednicu. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. maja 2026. u 01:26 (CEST) ::::Samo jedan kandidat je iz naše zajednice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 15. maja 2026. u 02:57 (CEST) ::::Ja sam tebe i Edgara pingovao da i vi razmislite želi li jedan od vas da ode da nas predstavi. Bilo bi dobro :) – [[Korisnik:Deni|Deni]] ([[Razgovor s korisnikom:Deni|razgovor]]) 16. maja 2026. u 14:32 (CEST) :::::Broj zainteresiranih kandidata sa srpskohrvatskog govornog prostora je razmjerno malen u odnosu na broj raspoloživih delegacijskih mjesta - njih čak osam (8), odnosno više od 10 % svih stipendija. Tako mi se barem čini, a volio bih da se dokaže suprotno. Uvijek je moguće nešto dogovoriti s kolegama koji rade na jezično bliskim projektima. Što se tiče mene konkretno, ne mogu nas ići predstavljati ove godine. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 30. maja 2026. u 01:07 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30513878 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maja 2026. u 19:14 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Extending the Call for Delegates registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca == Hello! As mentioned [[#Invitation: Call for Delegates Nominations and registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca|above]], the Serbo-Croatian language community has scholarship spot(s) reserved for attending the [[:m:Wikimedia CEE Meeting 2026|Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca]]. By our accounts, your community has not yet filled up the reserved spot(s) for delegates. We are '''extending the deadline to June 10''', but please note that the '''June 10 deadline is final and will not be extended for anyone'''. '''Registration form is here:''' https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrSQ3JZCGa21AInWOCXnNjzhUZLV1n7LcSt8-0pd1L0Z4rMw/viewform Don't forget to provide a confirmation about the selection of delegates. For any questions or unclear issues, please reach out to us at our official conference email: :'''[mailto:wmceem2026@icf-fri.org wmceem2026@icf-fri.org]''' Thank you for your cooperation and CEE you Beyond the Crossroads in Cluj-Napoca! On behalf of Wikimedia CEE Meeting 2026 Organizing Team, Wikimedians of Romania and Moldova User Group -- – [[Korisnik:Gikü|Gikü]] ([[Razgovor s korisnikom:Gikü|razgovor]]) 29. maja 2026. u 23:32 (CEST) == Incompatibility with Parsoid == Hi, Sorry for English. We are facing a blocker on the [[mw:Parsoid/Parser_Unification|parsoid roll out]] to Serb-Croation Wikipedia. [[Template:refbegin]] and [[Template:Refend]] add "<nowiki>-{" and "}-</nowiki>" to articles to avoid language conversion on references but that won't work in parsoid anymore and is leading to visible wikitext on parsoid mode ([https://sh.wikipedia.org/wiki/Mary%20Wollstonecraft%20Shelley?useparsoid=1&variant=sh-cyrl example]). We can fix the existing cases by using a bot and simply add the wikitext in articles directly instead. I can do it but beforehand, I wanted to make sure it's okay by the community of Serb-Croation Wikipedia. See [[phab:T424399]] for more information. – [[Korisnik:Ladsgroup|Ladsgroup]] ([[Razgovor s korisnikom:Ladsgroup|razgovor]]) 15. juna 2026. u 04:36 (CEST) :@[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Aca|Aca]]: Is this relevant to your recent edits? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. juna 2026. u 06:15 (CEST) :Hello @[[Korisnik:Ladsgroup|Ladsgroup]]! Is the problem related to the language-converter markup being split across two transclusions, as opposed to one? Could the templates still help insert <code><nowiki>-{</nowiki></code> and <code><nowiki>}-</nowiki></code> with <code>subst:</code> or a similar workaround? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. juna 2026. u 16:15 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]] Hi, yup. That's the problem. I suggested one of two ways to move forward [[phab:T424399#12016870]] neither are really appealing but there isn't any other way. cc'ing @[[Korisnik:SAnanian (WMF)|SAnanian (WMF)]] in case he has other ideas. – [[Korisnik:Ladsgroup|Ladsgroup]] ([[Razgovor s korisnikom:Ladsgroup|razgovor]]) 15. juna 2026. u 16:57 (CEST) :::I suggest creating <code><nowiki>{{refbegin2}}</nowiki></code> without the <code>-{</code> and redefining <code><nowiki>{{refbegin}}</nowiki></code> as <code><nowiki>{{refbegin2}}</nowiki>-{</code> :::That avoids breaking the pages temporarily while the bot replaces <nowiki>{{refbegin}}</nowiki> with <nowiki>{{refbegin2}}</nowiki>-{ and lets you use <nowiki>{{subst:refbegin}}</nowiki> when you author the pages. :::Is there a serb-croatian translation of "refbegin" that would be a better name than "refbegin2"? We could localize the template name at the same time as fixing this incompatibility, perhaps. – [[Korisnik:Cscott|Cscott]] ([[Razgovor s korisnikom:Cscott|razgovor]]) 16. juna 2026. u 21:50 (CEST) ::::Tags <code><nowiki>-{</nowiki></code> and <code><nowiki>}-</nowiki></code> shouldn't be used there in the first place. They should be removed and integrated into the specific reference templates used in that list (Cite web, Cite book, etc.). Manually adding tags is not the most practical solution. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. juna 2026. u 01:42 (CEST) :::::{{za|+1}}, this might be a ''pretty'' good time to finally get going with cite template updates. @[[Korisnik:Cscott|Cscott]] how much time do we have on hand? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. juna 2026. u 02:20 (CEST) ::::::Removed the tags. Future cite template updates should follow these developments. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 20. juna 2026. u 21:41 (CEST) == Health Challenge 2026 - invitation and consent for CentralNotice == ''(Sorry for writing in English. You may consider to translate it to your language.)'' I would like to invite you to the now happening '''article writing challenge focused on health''' - '''[[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026|Health Challenge 2026]]'''. Just write articles in (any) Wikipedia (ideally from the [[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026/Focus articles|focus articles]]), [[:m:Health Challenge 2026/Participate|list them on the challenge page]] and you may win valuable prizes (of course, beyond helping the next generation of global health ;) Also, I would like to show a banner in this Wikipedia until the end of June 2026. You can see details at [[:m:CentralNotice/Request/Health Challenge 2026|MetaWiki CentralNotice request]]. If you agree, just write here that you agree and I will carry the rest. Also, please write here a translation of the banner text “Write articles about health and win valuable prizes.” That will help to show the banner in your language. If you have any question, please ask them preferably at the [[:m:Talk:Health Challenge 2026|talk page of the challenge]], as I may not be able to follow discussions on all local wikis. --[[Korisnik:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Razgovor s korisnikom:KuboF Hromoslav|razgovor]]) 17. juna 2026. u 17:17 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|razgovor]])</bdi> 23. juna 2026. u 19:11 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Codename Noreste@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. juna 2026. u 15:30 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Sannita (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == June 2026 CEE Newsletter is out == Dear all, The [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2026 June 2026 issue] of the CEE Newsletter has been published. After a three years of being an editor of the Newsletter, this will be my last issue. Over the years, I've been putting on multiple hats and now is time to take one off. I would like to share many thanks to everyone I had the honor of collaborating with. Many of you are not only readers, but also authors. It was always a great joy to read all the amazing stories from all around the region, you are the ones making this newsletter special. '''Read the full newsletter [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2026 here].''' As always, we have prepared a [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2026/ru Russian version] of the same issue. Happy reading! Take care, Jan --[[User:Janbery|janbery]] ([[User talk:Janbery|talk]]) 26. juna 2026. u 16:03 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Janbery@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30548854 --> == Prijedlog za sliku sedmice: 13. jula 2026. – 19. jula 2026. == <!-- Obrazac koji se nalazi ispod ovog zakomentiranog teksta popunite odgovarajućim podacima. Prazni ili nepotpuni prijedlozi bit će uklonjeni. Predloženi sadržaj moguće je raspraviti ili odgoditi. --> Predlažem novu sliku sedmice. * '''Slika (naziv datoteke):''' <nowiki>Datoteka:Lionel Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-250.jpg</nowiki> * '''Opis (popratni sadržaj):''' [[Lionel Messi]] u utakmici na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Svjetskom prvenstvu 2026.]] * '''Izvor (autor i datum):''' [[:commons:User:Berlination|Bryan Berlin]], 7. jula 2026. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 17. jula 2026. u 04:36 (CEST) :@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: A samo je dodaj, molim te. :) Nije kao da imamo previše opcija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. jula 2026. u 14:32 (CEST) ::Usput budi rečeno, ovaj autor ima sjajne fotke. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. jula 2026. u 14:33 (CEST) :::Možda bi bilo dobro sačekati tekmu večeras, pa videti je l' će biti prigodno. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. jula 2026. u 14:34 (CEST) ::::{{ping|Aca}} euuuuh, ne bih baš ovu sada XD – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 21. jula 2026. u 19:50 (CEST) :::::Au :D Bilo je baš teško gledati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21. jula 2026. u 19:56 (CEST) == Obavijest o člancima o Indijancima == U sklopu rješavanja kategorija vezanih uz SAD, otkrio sam da postoji hrpa (ali doslovno hrpa) članaka o Indijancima te da je kategorija u potpunom kaosu. Ima posla, ali to je manji problem. Naime, većina - ako ne i svi - tih članaka prebačena je s hr.wiki u nekom davnom periodu, a gdje ih je radio Zeljko, kvalitetu čijih doprinosa Wikipediji ne treba dodatno elaborirati. Problem je što je ogroman broj tih članaka temeljen na prijevodima s web stranica koje se ne mogu smatrati izvorima i radi se o amaterskim, nenaučnim i neakademskim izvorima koji sadrže nereferencirane, pogrešne ili podatke koje je gotovo nemoguće potvrditi. Ima tu članaka o plemenima kojih nema ni na jednoj drugoj Wiki niti ih Google nalazi na tražilici, članaka o jezičnim skupinama koji su pisani kao da su o plemenima i slično. Od onih članaka koji postoje na en.wiki, ogroman broj sadržajno potpuno odudara i suštinski je nepopravljiv jer se radi o pseudoznanstvenim podacima, ako ne i o potpunim izmišljotinama. Sukladno navedenom, obavještavam kolege da ćemo pristupiti čišćenju tih članaka. Oni članci koji nemaju svoje ekvivalente na drugim Wiki projektima bit će automatski brisani jer je temeljem generalnog uvida u sadržaj takvih članaka vjerojatnost da se radi o pseudoznanstvenom ili fabriciranom sadržaju iznimno velika. Članci koji postoje na drugim projektima ići će kroz provjeru - ako sadržajno odgovaraju, bit će propisno kategorizirani i eventualno označeni nekim od šablona za sređivanje, a ako sadržajno potpuno odudaraju od onoga što piše na drugim projektima, isti će biti brisani. Ovo je problem od ranih dana sh.wiki i nešto s čim se treba uhvatiti u koštac radi održavanja vjerodostojnosti i kvalitete projekta. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 19. jula 2026. u 13:53 (CEST) :Saglasan sam s ovim, a pseudonauku i pseudoistoriju prezirem, pa je ovo super prilika da se sve to pregleda i proveri. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. jula 2026. u 14:37 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. jula 2026. u 14:24 (CEST) </bdi> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:DreamRimmer@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> :@[[Korisnik:Kowal2701|Kowal2701]]: This seems to have become a Global North thing. And since we are Global No..where, it's good to be notified. :D Jokes aside, thanks for the delivery. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. jula 2026. u 23:54 (CEST) == Novi dizajn Radionice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje novog dizajna Radionice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. augusta 2026. u 14:15 (CEST)|Usvojeno}} Podstaknut naporima @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosnog organa]], koji je u martu pokrenuo ovo pitanje, rešio sam da napravim svoj predlog novog dizajna Radionice (Portala zajednice). Možete ga videti '''[[Wikipedija:Radionica|ovde]]'''. Dizajn inkorporira zaglavlje s interaktivnim dugmićima i nove zadatke sortirane po težini, navodi ključne wikiprojekte, pruža adekvatnu pomoć novim korisnicima i prikazuje ključne novosti na Wikipediji. Prilagođen je tamnoj temi i mobilnim uređajima. Kao referenca korišten je i Codex, Wikimedijin dizajn-sistem, a stilski okvir stvoren je pomoću modela GPT-5.6. Imate li neke sugestije u pogledu dizajna? Kako vam se čini? Želite li da ga službeno usvojimo? Radi transparentnosti, pingovaću korisnike koji su bili pozvani da učesvuju i u prošloj raspravi: @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]], @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]], @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Aca|Aca]], @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]], @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]], @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], @[[Korisnik:Pokrajac|Pokrajac]], @[[Korisnik:Vitek|Vitek]], @[[Korisnik:Belirac|Belirac]], @[[Korisnik:Duma|Duma]], @[[Korisnik:Akatone|Akatone]], @[[Korisnik:Alekol|Alekol]], @[[Korisnik:Atricapilus|Atricapilus]], @[[Korisnik:Dwina744|Dwina744]], @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]], @[[Korisnik:SrpskiAnonimac|SrpskiAnonimac]], @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]], @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]], @[[Korisnik:Bakir123|Bakir123]], @[[Korisnik:Argo|Argo]], @[[Korisnik:Deni|Deni]], @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]], @[[Korisnik:Gliwi|Gliwi]], @[[Korisnik:MrKeefeJohn|MrKeefeJohn]], @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]], @[[Korisnik:Stephan1000000|Stephan1000000]], @[[Korisnik:Zblace|Zblace]] Rasprava traje 7 dana. Unapred hvala na komentarima! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. jula 2026. u 00:22 (CEST) :Meni je ovo super i podržavam usvajanje – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. jula 2026. u 01:10 (CEST) :Da bi reč rekla! [[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] ([[Razgovor s korisnikom:Maria Sieglinda von Nudeldorf|razgovor]]) 25. jula 2026. u 07:55 (CEST) ::Mnogo zahvaljujem! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. jula 2026. u 10:50 (CEST) :Fino izgleda, dobro urađeno. – [[Korisnik:Duma|Duma]] ([[Razgovor s korisnikom:Duma|razgovor]]) 25. jula 2026. u 11:51 (CEST) {{podnožje rasprave}} == BCHS Arbitražni odbor == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji '''konsenzus protiv''' prijedloga da naša zajednica podrži formiranje BCHS Arbitražnog odbora. Srpskohrvatska zajednica trenutno ne podržava osnivanje takvog tijela niti se obavezuje na učešće u njegovom radu ako ono ipak bude formirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21. augusta 2026. u 04:44 (CEST)|Konsenzus protiv}} U tekućem U4C slučaju na Meta-Wikiju, korisnik {{k|ImStevan}} predložio je formiranje regionalnog BCHS arbitražnog odbora, koji bi delovao na svim našim projektima i pomagao u provođenju Univerzalnoga kodeksa ponašanja. Ovaj odbor činili bi iskusni korisnici s naših projekata, birani na posebnim izborima. Pre nego što se poradi na detaljima, zanima me kakvo mišljenje naša zajednica ima o ovom predlogu? Želimo li podržati osnivanje takvog tela i učestvovati u njegovom radu? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 8. augusta 2026. u 18:48 (CEST) :Moje iskustvo s AO-om bilo je katastrofalno i dok smatram da je ovo postavljeno na boljim temeljima, mislim da nema smisla iz dva razloga. Prvi je vezan uz moć kao takvu, a to je isti razlog koji je iskvario i izvorni AO, koji je postao sredstvo obračuna. Mislim da je ovo enciklopedija i da ljudi ne bi ovdje trebali dobivati nikakvu posebnu moć, a naročito ne neku interprojektnu da utječu na sudbine drugih projekata. To mi nije u duhu enciklopedije, več u duhu nekakve političke organizacije, a to nismo. Drugi je razlog sama politika. Čemu osnivanje dodatnih odbora? Lokalne zajednice trebale bi biti sposobne provoditi pravila i brinuti se same o sebi, a korisnici se ne bi trebali miješati u to što rade drugi projekti. Ne znam želi li itko te ovlasti, ali ja osobno ne želim ovlasti da kontroliram i sankcioniram što rade korisnici na srpskoj, bosanskoj ili hrvatskoj Wikipediji, niti bih volio da itko s tih projekata sankcionira išta što radimo mi ovdje (pa ostali bismo bez @[[Korisnik:Vipz|Vipzija]] u roku od sekunde :P). To je nepotrebno politiziranje projekta i to je dovelo do propasti i srpsku i hrvatsku Wikipediju svojedobno. Mislim da bilo kakva suradnja treba biti isključivo enciklopedijska, a nipošto ovakva, odnosno politički obojena. Sumarno, smatram da ovakav prijedlog kao takav nije u duhu Wikipedije kao enciklopedije te stoga ne podržavam niti osnivanje ovakvog odbora niti naše službeno sudjelovanje u njegovom radu ako se on ikada osnuje. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 8. augusta 2026. u 19:30 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: A gle, mi svakako imamo U4C, koji postoji kao globalni odbor i koji kontrolira provedbu Univerzalnog kodeksa ponašanja. Ovde bi stvar bila mnogo bolje utemeljena, jer bismo imali međukorak – regionalni odbor koji čine lokalni urednici, koji su mnogo bolje upoznati s našim lokalnim problemima i lokalnim potrebama (umesto birokrata s drugog kraja sveta). Ukoliko bismo ograničili delokrug ovakvog lokalnog odbora (tipa da se bavi samo pitanjima koja su prethodno raspravljana lokalno, a nisu dovela do jasnog konsenzusa), onda ne verujem da će tu moći da dođe do konsolidacije moći. Trenutno svako može da pokrene globalni U4C case ukoliko se o tom pitanju povela rasprava lokalno i nije dovela do rešenja. Mislim da takvo ograničenja može da se postavi i za ovakvo telo, i imali bismo jasan delokrug. Na kraju, situacija na srwikiju bila bi mnogo drugačija da je ovakvo telo postojalo, a ovakav arbitražni odbor, koji je postojao na hrwikiju, onemogućavao je Kuburi da potpuno preuzme kontrolu. To je bio razlog zašto je Kubura svim silama (uključujući i sockpuppete) želeo da rasformira Odbor, što mu je na kraju i uspelo. Mislim da dugoročno ovakvo telo može da bude od velike koristi za ljude koji se bave međuprojektnim radom, te da bude spona koja će neopozivo povezati projekte s našeg govornog područja. Wikimedijina procena dezinformacija na hrvatskoj Wikipediji takođe je pronašla kao moguće rešenje "objedinjavanje izbora u zajednici za [...] funkcionalne uloge", tako da mislim da bi ovakva stvar bila dobra za šire srpskohrvatsko područje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. augusta 2026. u 01:56 (CEST) ::Što se tiče politizacije, mislim da ona ne postoji jer je suva činjenica da mi uređujemo projekte na istom policentričnom jeziku, da se međusobno razumemo i da naši projekti u suštini imaju isti sadržaj i donekle zajedničku uredničku bazu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. augusta 2026. u 01:59 (CEST) :::Ali upravo o tome ti i govirim, Aco. Postoji već tijelo, dakle još jedno tijelo s istim ovlastima i lokalnim djelokrugom nema nikakvog smisla. To ubrzo prerasta u igru mpći, tim više što - kako si sam rekao - situacije poput one na sr.wiki bile bi rješavane drugačije. Tu dolazimo do politike. I to su, ''both'', razlozi zbog kojih sam protiv toga. Znaš i sam da sam ja podržao rješavanje problema na svim projektima, i hr. i sr., ali ne smatram da ti, Vipzi ili ja, ili bilo tko drugi, trebamo imati ovlasti rješavati probleme na drugim projektima. Zajednica bi trebala biti sposobna riješiti svoje probleme sama, a ako ne može - tu je Wikimedija. Znam da je proces dugotrajan, ali tako je - kako je. Nažalost. Mislim da osnivanje nekakvog dodatnog tijela samo po sebi ne bi donijelo puno dobroga i da bi produbilo jaz još i više. Jedini način na koji vidim da to funkcionira jest da članovi tog AO mogu biti isključivo korisnici s drugih Wikipedija, dakle ne ni s jedne lokalne Wikipedije, a to opet vraća sve na glavni U4C, tako da stvarno ne vidim svrhu ovoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. augusta 2026. u 18:03 (CEST) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Okej, cenim stav i zahvaljujem na klarifikaciji. Videćemo šta ostali misle o ovome. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11. augusta 2026. u 00:07 (CEST) {{komentar}} Eh. Ipak, njet. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 9. augusta 2026. u 16:07 (CEST) :@[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]]: Razlog? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 11. augusta 2026. u 00:05 (CEST) ::{{komentar}} Prema EAP-u iznad ^ (manje-više). --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 11. augusta 2026. u 19:18 (CEST) Ja na ovaj prijedlog gledam s više optimizma, u smislu da bi mogao biti sredstvo za poboljšanje ozračja među našim projektima. Međutim, smatram da bi takvo tijelo moralo biti strogo regulirano i prvenstveno usmjereno na čisto proceduralna pitanja. Naposljetku, vjerujem da bi takav Arbitražni odbor odbacivao – i prije samog razmatranja – oko 90 % zahtjeva zbog "nedostatka elemenata za procjenu" ili zato što je pitanje "irelevantno ili nije u nadležnosti AO-a" ili jednostavno zato što je zahtjev "tendenciozan" tj. pristran. Naravno, ne slažem se s postojanjem tijela koje bi imalo široke ovlasti nad svim projektima, jer bi to otvorilo vrata raznim manipulacijama. Ako već mora postojati takvo tijelo, ono se mora jednako odnositi na sve Wikipedije, a to je današnji AO.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 15. augusta 2026. u 12:31 (CEST) ::Da, to bi otprilike bila i ideja: da Arbitražni odbor deluje samo u slučajevima kada lokalne zajednice nisu mogle rešiti proceduralno pitanje. Uz to, svako pitanje mogu razmatrati prvo lokalni arbitri, a potom, ako ni oni ne mogu uspostaviti konsenzus, onda se pitanje može eskalirati na nivou celog odbora. Time pružamo dovoljno lokalne autonomije za rešavanje pitanja, a opet ostavljamo mogućnost za eventualna zajednička pitanja, kada je važno. Moć i delokrug odbora mora biti ograničena i dobro definirana, tu sam potpuno saglasan. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 15. augusta 2026. u 14:15 (CEST) :::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: O tvom komentaru povela se značajna rasprava, pa bih te zamolio za klarifikaciju sledeće rečenice: {{tq|Ako već mora postojati takvo tijelo, ono se mora jednako odnositi na sve Wikipedije, a to je današnji AO}}. Na koje tijelo si tačno referirao pod "današnjim AO"? Trenutno ne postoji nikakav lokalni ili globalni arbitražni odbor. Svaka klarifikacija stava je dobrodošla. Takođe, nisam skroz mogao razlučiti da li podržavaš ili se protiviš prijedlogu, ili si uzdržan? Tako da bi i to bilo korisno klarificirati, zbog toka rasprave. Hvala unapred! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 16:23 (CEST) {{komentar}} S obzirom na tok rasprave, produžio bih je na još nedelju dana kako bismo iskristalizirali konsenzus. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 15. augusta 2026. u 23:07 (CEST) :@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Mislim da za to nema potrebe. Konsenzus je jasan. Čak je i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], koji je imao najblaži stav, rekao da takvo tijelo već postoji, odnosno da nema potrebe za lokalnom kopijom već postojećeg tijela. Ne postoji osnova za produljenje rasprave. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 16. augusta 2026. u 03:50 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Po toj logici ne bi trebalo da postoji nijedan arbitražni odbor, jer je svaki kopija U4C-a? U4C treba da bude krajnja instanca odlučivanja, a ne zamena za lokalne administrativne strukture. Ne vidim ni jasan konsenzus za, ni jasan konsenzus protiv, tako da je produljenje raspave realna opcija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 03:54 (CEST) :::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Ummm... predlagateljev se glas u postizanju konsenzusa ne računa jer je jasno da je predlagatelj za ono što predlaže. To nalaže elementarna logika. U raspravi su sudjelovala 3 korisnika - dva su jasno protiv, jedan je rekao "mogao biti sredstvo za poboljšanje ozračja među našim projektima. (...) Ako već mora postojati takvo tijelo, ono se mora jednako odnositi na sve Wikipedije, a to je današnji AO.", što prilično jasno upućuje da prijedlog u ovoj formi nema podršku tog suradnika. U tom kontekstu, mislim da je jasan stav zajednice da prijedlog u ovom formatu nema podršku i da je to prilično čist konsenzus u ovom trenutku. Zato ovo treba zatvoriti, a ne produljivati. Produljivanje ove rasprave ide protiv pravila koja imamo o raspravama i konsenzusu. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 16. augusta 2026. u 04:14 (CEST) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Rasprave na Wikipediji ne funkcionišu na načelu prebrojavanja glasova, pogotovo ne onih jedva obrazloženih. Što se tiče Inokosnog, ta zadnja rečenica je malo konfuzno sročena, moram priznati, jer "AO" ≠ U4C. Trebalo bi pitati korisnika za klarifikaciju toga, a ne da pretpostavljamo šta je on htio napisati ili reći. Ukoliko je korisnik jasno protiv, zatvoriću kao "Konsenzus protiv". Ukoliko nije, diskusija se treba nastaviti jer "Nema konsenzusa". – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 04:27 (CEST) :::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Nije ovo prebrojavanje glasova, nego je ovo izvrtanje pravila, a to nije dobro. Nije rečenica sama po sebi konfuzna, ali čak i da je - konsenzus je i dalje jasan. Odnosno, prijedlog kao takav neće dobiti podršku. Jer koji je cilj? Ako pustiš još sedam dana, da se skupi 4-5 ljudi koji će dati podršku? Onda se svodi na prebrojavanje i preglasavanje, što opet nije konsenzus. Dakle, jedina svrha produljivanja ove rasprave je koja točno? Ako tražiš konsenzus kao jasno suglasje svih aktivnih korisnika, to se očito neće dogoditi pa će se rasprava zaključiti na način da - nema jasnog stava, odnosno da zajednica nije zauzela jednoglasan stav po ovom pitanju, što povlači za sobom izostanak podrške. Ako tražiš konsenzus kao više za opciju A nego za opciju B, onda je to direktno kontradiktorno onome što si sad rekao i još je grublje izigravanje pravila. Dakle, jasno je da ovaj prijedlog u ovom formatu i u ovom trenutku neće dobiti jednoglasnu podršku zajednice, a produljivanje rasprave za još tjedan dana neće doprinijeti ničemu. Sukladno tim pravilima, nema razloga za produljivanje rasprave još tjedan dana jer je situacija jasna. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 16. augusta 2026. u 05:02 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Konsenzus ne znači jednoglasnost, a ne znači ni puko prebrojavanje glasova u stilu "jedan strogo protiv a jedan slabo za". Input je trenutno veoma mali, a u praksi smo imali rasprave koje su trajale po dve nedelje (hint: rasprava o radionici). Zato je produljavanje realno, kako bismo videli kakav je stav šire zajednice, jer "sve aktivne korisnike" ne predstavljaju samo dva-tri stava. U ovom trenutku ne postoji ni konsenzus protiv, ali ne postoji ni konsenzus za (kao što kažeš: nema jasnog stava), čime su ispunjeni uslovi za produljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 05:30 (CEST) {{izvlaka}} Sukladno dogovoru, obavještavam kolege da će rasprava biti produžena do 20.8. u 23:59, kada je zadnji dan za izjašnjavanje. Zbog važnosti pitanja i inzistiranja predlagatelja, korektno je da se odobri određeno produženje u ovom trenutku da bi rasprava bila zaključena na korektan način. Naravno, ako se pokaže potreba, rasprava se može produžiti i nakon navedenog roka, ali o tom po tom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 16. augusta 2026. u 16:04 (CEST) :Mnogo zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 16:25 (CEST) ::Drage kolege, moje osobno (i najskromnije) mišljenje je da nije vrijeme za ovo. ::Prvo, postoji već tijelo koje je zaduženo za [[:meta:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Univerzalni kodeks ponašanja na Wikipediji]] i osobno se nadam da će taj nacrt što dalje i što dublje dostići svoje ciljeve. To je dobro sredstvo da se izbace političke i tendenciozne rasprave iz Wikipedije. Jedan BHS ogranak ovog odbora bi bila zanimljiva stvar, ali imajući u vid stajne između hr, bs, sh, sr wikipedija, mislim da bi ovakav prijedlog bio prihvaćen samo pod strogim uvjetima. To bi trebao biti kao neki "Lokalni ustavni sud Wikipedije", strogo reguliran pa kao i ostali ustavni sudovi, bavio bi s rijetkim slučajevima. Naknadni problem bi bio u tome što bi to dodatno birokratiziralo naše projekte. Po mome, procedure su vrlo bitne i daju nam stabilnost, ali što se više birokratiziramo, to se više gubi taj element slobode, igre, istrage, autentičnosti u korist birokratske legitimacije i stvaranje implicitne političke linije. Za mene to nije dobar pravac. Cilj je surađivati ​​sa susjednim projektima kako bismo zajednički rasli – i mi i oni – bez gubitaka za bilo koju stranu, dok birokratizacija vodi do [[Balkanizacija|balkanizacije]] tj. do strukturnog ukrućivanja i fragmentacije; ::Drugo, moje mišljenje nije tako bitno i želio bih znati mišljenje ostalih suradnika ([[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]], [[Korisnik:SrpskiAnonimac|SrpskiAnonimac]], [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]], [[Korisnik:نوفاك اتشمان|:نوفاك اتشمان]], [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]], [[Korisnik:Gliwi|Gliwi]], [[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]], [[Korisnik:Akatone|Akatone]], [[Korisnik:Duma|Duma]], [[Korisnik:Alekol|Alekol]], [[Korisnik:Vitek|Vitek]], [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]]). ::Treće: naravno, mnogo toga ovisi i o stajalištima susjednih zajednica – hr.wiki, bs.wiki i sr.wiki. Što oni misle o ovome? ::Ako se susjedne wikipedije slažu, ja nedvojbeno podržavam. Ali nažalost daleko smo od toga.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 17:48 (CEST) :::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Puno hvala na ovoj klarifikaciji! Što se mene tiče, ishod je sada puno jasniji. Budući da su pozvane ostale kolege da se izjasne, pričekat ćemo istek novog roka da vidimo ima li još kakvih mišljenja. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 16. augusta 2026. u 18:14 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Globalni administratori i stjuardi == {{anchor|globalsysops}}{{anchor|stewards}} {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za ratifikaciju odluke. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. augusta 2026. u 18:36 (CEST)|Ratificirano}} {{komentar}} Pozdrav svima, naime, (1.) radi ''lokalne'' ratifikacije ove naredne diskusije/odluke: [[:m:Talk:Small and large wikis#Change the status of sh.wiki]] (tamo na Meti), kao i (2.) radi ''neophodne'' formalnosti (i to povodom upita stjuarda), da li se slažete sa time da globalni administratori („global sysops”) – ali time ''automatski'' i stjuardi („stewards”) – ''povremeno'' (odnosno: ''po potrebi'') djeluju ovdje na sh.wiki ili ne...? --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 15. augusta 2026. u 00:14 (CEST) :Mislim da smo o ovom pitanju neformalno razgovarali svojevremeno, kada je bila navala LTA vandalizma. Svaka pomoć je dobrodošla u borbi protiv vandalizma, pa, evo, formalno '''podržavam''' promenu statusa. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 15. augusta 2026. u 01:07 (CEST) ::Da, slažem se s Acom, globalni administratori su nam pomagali u borbi protiv raznih vandalizama i mogu reći uvijek u granicama njihovih nadležnosti. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 15. augusta 2026. u 12:37 (CEST) :::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], [[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Vaš stav? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21. augusta 2026. u 20:31 (CEST) {{podnožje rasprave}} == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 26. augusta 2026. u 11:09 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> :Bonne idée ! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. augusta 2026. u 17:18 (CEST) :Prevedno na srpskohrvatski / српскохрватски. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. augusta 2026. u 18:25 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. septembra 2026. u 17:16 (CEST) (Ова порука је послата на [[:Wikipedija:Pijaca-Пијаца]] и поставља се овде због преусмерења.) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == September 2026 CEE Newsletter is out == Hi everyone, The [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/September_2026 September 2026 issue] of the CEE Newsletter has been published. This issue highlights diverse efforts to create, protect, and share open knowledge, featuring activities in education, GLAM, photography, and community engagement. It also explores new recognition and funding proposal, resources for smaller Wikipedia language editions, and peer-learning experiences. '''Read the full newsletter [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/September%202026 here].''' Enjoy the read!<br/> Caner (User:Kurmanbek) --[[User:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[User talk:Kurmanbek|talk]]) 30. septembra 2026. u 16:05 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Kurmanbek@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=31073719 --> d0psmj0pt82m885vl0s56an3us4watg 10 10962 42696841 42696599 2026-09-30T15:44:36Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Arheo-začetak]] na [[Šablon:Arheologija-začetak]] 42696599 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Macedonian archaeology stub icon.svg|20px|class=skin-invert]] | govori o = arheologiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Arheologija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Arheologija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|arheo-začetak}} </noinclude> f99n3n5nho4inc7qhid5ldpih3te2eq 42696845 42696841 2026-09-30T15:45:14Z Aca 108187 42696845 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Macedonian archaeology stub icon.svg|20px|class=skin-invert]] | govori o = arheologiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Arheologija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Arheologija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Arheologija-začetak}} </noinclude> 2h86qyvjgm5wtzihvwiyz647dk177wz 0 12932 42696890 42693761 2026-09-30T22:10:09Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42696890 wikitext text/x-wiki {{godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1988}} __NOTOC__ Godina '''1988''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXXXVIII]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u petak]] (link pokazuje kalendar). <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1988''': <br /> [[1988#Januar/Siječanj|<1>]] • [[1988#Februar/Veljača|<2>]] • [[1988#Mart/Ožujak|<3>]] • [[1988#April/Travanj|<4>]] • [[1988#Maj/Svibanj|<5>]] • [[1988#Jun/Juni/Lipanj|<6>]] <br /> [[1988#Jul/Juli/Srpanj|<7>]] • [[1988#Avgust/August/Kolovoz|<8>]] • [[1988#Septembar/Rujan|<9>]] • [[1988#Oktobar/Listopad|<10>]] • [[1988#Novembar/Studeni|<11>]] • [[1988#Decembar/Prosinac|<12>]] <br /> [[1988#Rođenja|Rođenja]] • [[1988#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - SFRJ je nestalna članica [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija]] 1988-89. * [[2. 1.]] - Potpisan Sporazum o slobodnoj trgovini između Kanade i SAD, na snazi od sledeće godine (Meksiko se pridružuje 1994, → [[NAFTA]]) * 4. 1. - Dio konstrukcije mosta na Poljičkoj ulici u Splitu se odvojio od potpornih stupova i srušio nekoliko centimetara ispred autobusa koji je stajao na stanici usmrtivši troje prolaznika.<ref>https://www.slobodnadalmacija.hr/novosti/hrvatska/clanak/id/190161/krivac-za-smrt-troje-mladih-splicana-i-dalje-mirno-seta-gradom</ref> * [[3. 1.]] - [[Slobodan Milošević]] lakše povređen u saobraćajnoj nezgodi kod Šimanovaca. * [[6. 1.]] - [[Srećko Badurina]] posvećen u Rimu za [[Šibenska biskupija|šibenskog biskupa]] (do 1996). * [[7. 1.]] - Predsedništvo [[SR Srbija|SR Srbije]] pokrenulo inicijativu za promenu ustava Srbije. * 7 - [[8. 1.]] - [[Afgansko-sovjetski rat]] - [[Bitka za brdo 3234]], sovjetski padobranci se odbranili od mnogobrojnijih mudžahedina u provinciji [[Paktijska pokrajina|Paktija]]. * [[8. 1.]] - Završena i treća jedinica [[nuklearna elektrana Palo Verde|nuklearke Palo Verde]] u Arizoni - sa 32.340 GWh neto proizvodnje (2017), najveća elektrana u SAD. * [[9. 1.]] - Jak zemljotres kod [[Tirana|Tirane]], osetio se u delovima Jugoslavije. * [[10. 1.]] - Okončana je [[operacija Magistral]], [[Opsada Kosta|Opkoljeni Host]] je deblokiran ali kada se vojska povukla krajem meseca, mudžahedini su nastavili opsadu. * [[11. 1.]] - [[Prva Intifada]]: štrajk palestinskih trgovaca u gradovima, barikade u selima, značajna izraelska represija. * [[13. 1.]] - Umro predsednik Republike Kine/[[Tajvan]]a [[Chiang Ching-kuo]], nasleđuje potpredsednik [[Lee Teng-hui]] (do 2000). * januar - Nakon 16 meseci lutanja, teretni brod ''Khian Sea'' izručio 4.000 tona toksičnog otpada na [[Haiti]]. * januar - U SSSR se feljtonski objavljuje roman "[[Doktor Živago]]". * januar - [[Radio Slobodna Evropa]] feljtonizira knjigu "Crveni horizonti" prebega iz ''[[Securitate]]e'' gen. [[Ion Mihai Pacepa|Iona Mihaia Pacepe]]: rumunske ulice su navodno puste tokom emisija, a direktor programa [[Vlad Georgescu]] umire od raka kasnije tokom godine, navodno ozračen od tajne službe<ref>Ion Mihai Pacepa. [https://www.nationalreview.com/2006/11/kremlins-killing-ways-ion-mihai-pacepa/ The Kremlin’s Killing Ways]. nationalreview.com November 28, 2006</ref>. * [[16. 1.]] - Prva [[slaninijada]] u [[Kačarevo|Kačarevu]]. * 16. 1. - U [[Narodna Republika Bugarska|Bugarskoj]] osnovano Nezavisno društvo za zaštitu prava čoveka. * 16. 1. - ''[[Carapintadas]]'': nova pobuna potpukovnika Alda Rica koji se protivi suđenjima za [[Prljavi rat]] u Argentini (još jedna slična u decembru). * [[17. 1.]] - Ponovljeni izbori na [[Haiti]]ju, [[Leslie Manigat]] izabran uz odziv manji od 10%. * [[27. 1.]] - Australija uvela prve [[plastične novčanice]] povodom 200-godišnjice naseljavanja. * [[29. 1.]] - SFRJ i Italija potpisale memorandum o razumevanju, trogodišnji program saradnje i razvoja po kome će Italija dati 417 miliona dolara pomoći i kredita<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/01/29/Italy-to-give-Yugoslavia-economic-aid/2025570430800/ Italy to give Yugoslavia economic aid]. upi.com Archives Jan. 29, 1988</ref>. * 30 - 31. 1. - [[Mateja Svet]] pobedila u veleslalomu i slalomu na Kranjskoj gori. * [[31. 1.]] - Nedeljnik "Špigel" objavljuje tekst telegrama koji bi doveo u vezu austrijskog predsednika [[Kurt Waldheim|Kurta Waldheima]] sa ratnim zločinima u Jugoslaviji, ali komisija istoričara koja se bavi njegovim slučajem ne može naći original telegrama. * 31. 1. - U Jugoslaviji zabeležen 21 slučaj AIDS<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/02/12/The-number-of-AIDS-cases-reported-to-the-World/4849571640400/ The number of AIDS cases reported to the World...]. upi.com Archives Feb. 12, 1988</ref>, u aprilu se pominje 34, u septembru 40. === Februar/Veljača === * [[4. 2.]] - [[Nikolaj Buharin]] rehabilitovan, kasnije tokom godine posmrtno vraćen u Akademiju nauka i partiju, tokom godine rehabilitovani još neki stari boljševici. * [[5. 2.]] - Sud na Floridi optužio vojnog diktatora Paname [[Manuel Noriega|Manuela Noriegu]] za trgovinu drogom, SAD sledećeg meseca uvode sankcije (→ [[Invazija SAD na Panamu]] 1989/90). * [[9. 2.]] - Velike poplave i klizišta u državi [[Rio de Janeiro (država)|Rio de Janeiro]], 300 mrtvih. * [[10. 2.]] - Jugoslovenska komisija istoričara i eksperata izjavljuje da je telegram koji povezuje Valdhajma sa ratnim zločinima falsifikat<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/02/10/Yugoslav-panel-says-Waldheim-document-forged/8738571467600/ Yugoslav panel says Waldheim document forged]. upi.com Archives Feb. 10, 1988</ref><ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/02/26/Missing-cable-linked-to-evidence-against-Waldheim/8978572850000/ Missing cable linked to evidence against Waldheim]. upi.com Archives Feb. 26, 1988</ref>. * [[12. 2.]] - Incident u Crnom moru: sovjetska fregata ''Bezzavetni'' namerno udarila u američku krstaricu ''USS Yorktown'' koji je tvrdila pravo nevinog prolaza kroz sovjetske vode. * [[12. 2.]] i [[19. 2.]] - Brojevi 8 i 9 "[[Mladina (časopis)|Mladine]]": uvodnik "Mamula Go Home" kritikuje prodaju oružja gladnoj Etiopiji, a sledeći broj izveštava o navodnoj upotrebi regruta za gradnju vile [[Branko Mamula|Branka Mamule]], saveznog sekretara narodne odbrane, u Opatiji. * [[13.2.|13]] - [[28. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1988|Zimska olimpijada u Kalgariju]], medalje za [[Jugoslavija na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Jugoslaviju]]: [[Mateja Svet]] srebrna ([[alpsko skijanje]]), Muški tim u skijaškim skokovima - srebrna, [[Matjaž Debelak]] bronzana (pojedinačno [[skijaški skokovi]]). * [[14. 2.]] - Požar u [[Biblioteka Ruske akademije nauka|Biblioteci Akademije nauka SSSR]] u Lenjingradu, uništeno između 300 i 400 hiljada knjiga od 12 miliona; 3,5 miliona jedinica je nakvašeno ali je većinom spašeno. * februar-april - [[Iračko-iranski rat]]: peti i najjači "Rat gradova", Iračani ispaljuju rakete na 37 iranskih gradova, a Iranci uzvraćaju. * [[17. 2.]] - Eksplozija auto-bombe ispred banke u [[Oshakati]]ju na severu Namibije, 27 mrtvih, Južna Afrika i [[SWAPO]] se međusobno optužuju. * [[19. 2.]] - Egipat traži od Jugoslavije izručenje [[Halid Abdel Naser|Halida Abdela Nasera]], sina pokojnog predsednika, pod optužbom da je finansirao grupu koja je napadala američko i izraelsko diplomatsko osoblje. [[Datoteka:Artsakh Occupation Map.jpg|mini|250px|[[Rat za Nagorno-Karabah]] (1994)]] * [[20. 2.]] - Regionalni sovjet [[Nagorno-Karabah]]a glasa za priključenje [[Jermenska Sovjetska Socijalistička Republika|Jermenskoj SSR]]. * [[21. 2.]] - Prikazana poslednja od 16 epizoda TV serije "[[Vuk Karadžić (TV serija)|Vuk Karadžić]]". * [[21. 2.]] i [[23. 2.]] - Dva [[Sami (šimpanza)|Samijeva]] spektakularna bekstva iz [[Beogradski zoološki vrt|beogradskog zoo-vrta]]. * [[22. 2.]] - [[Sukob u Askeranu]]: u [[Nagorno-Karabah]]u ubijena dva Azera - začetak [[rat za Nagorno-Karabah|rata u Nagorno-Karabahu]] između Jermena i Azerbejdžanaca; sledi mu [[Sumgaitski pogrom]] nad Jermenima [[27. 2.]]. * [[24. 2.]] - ''Hustler Magazine v. Falwell'' - [[Vrhovni sud SAD]] staje na stranu časopisa [[Hustler]], Prvi i Četrnaesti amandman sprečavaju naknadu za duševne boli zbog karikature, parodije ili satire koju razumna osoba ne bi protumačila kao stvarne. * [[26. 2.]] - U Beogradu završen prvi skup ministara inostranih poslova balkanskih zemalja ([[Jugoslavija]], [[Albanija]], [[Bugarska]], [[Grčka]], [[Rumunija]], [[Turska]]), prvi takav susret od početka 2. svetskog rata. Inicijativa za zabranu [[nuklearno oružje|nuklearnog]] i [[kemijsko ratovanje|hemijskog oružja]] na Balkanu. * [[27. 2.]] - [[JAT]]-ov avion [[Boeing 727-200]] iznajmljen turskoj avio-kompaniji udario u planinu na [[Kipar|Kipru]] - poginulo 7 članova jugoslovenske posade i 15 putnika. * 27. 2. - Izraelac [[Mordechai Vanunu]] osuđen na 18 godina zatvora zbog otkrivanja nuklearnog programa te zemlje, od čega će 11 provesti u samici. === Mart/Ožujak === * [[3. 3.]] - [[Socijalistička Republika Rumunija|Rumunsko]] Nacionalno veće pokreće program [[Sistematizacija (Rumunija)|Sistematizacije]] koji podrazumeva da se do 2000. poruši polovina od 14.000 sela; hiljade etničkih Mađara beže u Mađarsku<ref>[https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1988/08/09/romania-a-modern-horror-story/ce70356e-5c52-4f29-bb71-b1a38db9d83c/ Romania a modern horror story]. washingtonpost.com Archive By Jim Hoagl August 9, 1988</ref><ref>[http://www.nybooks.com/articles/1989/01/19/razing-romania/ Razing Romania]. nybooks.com January 19, 1989</ref>. * 3. 3. - Spajanjem Liberalne i Socijaldemokratske partije u Britaniji nastaju [[Liberalni demokrati (UK)|Liberalni demokrati]] (naziv od oktobra 1989), sledećeg jula lider postaje [[Paddy Ashdown]] (do 1999). * [[6. 3.]] - Operacija Flavius: [[Special Air Service|SAS]]-ovci ubili trojicu pripadnika [[IRA]]-e na [[Gibraltar]]u - trebalo je da ih uhapse jer su pripremali bombu. * [[8. 3.]] - Porodica Ovečkin, majka i 11-oro dece, otela avion kako bi pobegli iz SSSR - u napadu specijalaca poginula četiri taoca, petoro Ovečkinih izvršilo samoubistvo. * [[13. 3.]] - Japanska ostrva [[Honshu]] i [[Hokkaidō]] povezana [[tunel Seikan|tunelom Seikan]], dužine 53,85&nbsp;km, od čega 23,3 ispod mora. * 13. 3. - Članak Nine Andrejeve "Ne mogu se odreći principa" u "Sovjetskoj Rosiji": kritika Gorbačova i perestrojke - otkriveni konzervativni otpori promenama, strah liberala do odgovora u "Pravdi" 5. aprila. * [[14. 3.]] - [[Mihail Gorbačov]] stigao u petodnevnu posetu Jugoslaviji (Beograd, Ljubljana, Dubrovnik), potpisan dokument o poštovanju "jednakih prava i jednake sigurnosti" svih država (nemešanje u unutrašnje stvari drugih država), poziva na ujedinjenu Evropu s manje naoružanja. * mart - [[Iračko-iranski rat]]: iransko-kurdske ofanzive prema [[Sulejmanija (grad)|Sulejmaniji]] i brani Darbandikhan. * [[16. 3.]] - [[Hapad otrovnim gasom na Halabdžu]], [[Sadam Husein|Sadamov]] genocidni napad na domaće [[Kurdi|Kurde]] u gradu koju su nedavno zauzeli Iranci. * 16. 3. - [[Afera Iran-Contra]]: optuženi su potpukovnik [[Oliver North]] i kontraadmiral [[John Poindexter]]. * 16. 3. - Napad na groblju Milltown u Belfastu: militantni unionista napao pištoljem i bombama okupljene na sahrani trojice pripadnika IRA, ubijeno troje, šezdeset ranjenih. * [[17. 3.]] - Operacija Golden Pheasant: američko pojačanje honduraskoj vojsci, nakon što su nikaragvanske trupe ušle u Honduras protiv kontraških pozicija. * [[19. 3.]] - "Ubistvo kaplara" u Belfastu: dvojica britanskih kaplara ubijena nakon što su se uvezli u pogrebnu povorku ubijenih tri dana ranije. [[Datoteka:McD Slavija, Beograd 2.JPG|mini|200px|[[McDonald's]] na Slaviji (2013)]] * [[20. 3.]] - [[Eritrejski rat za nezavisnost]]: Eritrejci odneli važnu pobedu kod Afabeta. * [[23. 3.]] - [[Angolski građanski rat]]: okončana sedmomesečna Bitka kod Cuito Cuanavalea - obe strane tvrde da su pobedile, levičari iz FAPLA imaju više mrtvih. * 23. 3. - [[Nikaragva]]nska vlada i [[kontraši]] potpisali sporazum u Sapoi: primirje i neki ustupci kontrašima, sporazum propao posle nekoliko meseci<ref name="StedmanRothchild2002">{{cite book|author1=Stephen John Stedman|author2=Donald S. Rothchild|author3=Elizabeth M. Cousens|title=Ending Civil Wars: The Implementation of Peace Agreements|url=https://books.google.com/books?id=8Mj32gB7y3IC&pg=PA362|year=2002|publisher=Lynne Rienner Publishers|isbn=978-1-58826-083-3|pages=362–}}</ref>. * [[24. 3.]] - U kooperaciji sa Genexom, otvoren restoran [[Mekdonalds]] na [[beograd]]skoj Slaviji, prvi u Jugoslaviji i nekoj socijalističkoj zemlji, stotine ljudi u redu<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/03/24/Police-directed-traffic-and-kept-order-Thursday-in-front/1715575182800/ Police directed traffic and kept order Thursday in front...]. upi.com Archives March 24, 1988</ref>. * [[25. 3.]] - [[Demonstracija svećama u Bratislavi]] - prva javna demonstracija u Čehoslovačkoj od 1969. * [[29. 3.]] - U Parizu ubijena aktivistkinja [[Afrički nacionalni kongres|Afričkog nacionalnog kongresa]] [[Dulcie September]]. * 29. 3. - Sednice nekih odbora Skupštine SFRJ o napadima na JNA i SDB: liče na "kontrarevoluciju", "eskaliraju", "specijalni rat". * [[30. 3.]] - U Mađarskoj osnovan [[Fidesz]] (Savez mladih demokrata), u početku liberalna partija. === April/Travanj === * [[7. 4.]] - Umro [[Hamdija Pozderac]], bivši potpredsednik Jugoslavije. * [[10. 4.]] - Eksplozija skladišta oružja u kampu Ojhri kod [[Rawalpindi]]ja u Pakistanu, 93 mrtvih. * 10. 4. - Između japanskih ostrva [[Šikoku]] i [[Honshu]] otvoren [[Veliki most Seto]], niz od šest mostova i pet vijadukata dužine 13,1&nbsp;km. * [[11. 4.]] - [[60. dodjela Oscara]]: najbolji film je "[[The Last Emperor|Posljednji kineski car]]", ukupno devet nagrada od isto toliko nominacija; ''[[Moonstruck]]'' tri nagrade od šest nominacija. * [[14. 4.]] - [[Rat u Avganistanu (sovjetska invazija)|Rat u Avganistanu]]: [[Ženevski sporazum (1988)|Ženevski sporazum]] između [[Demokratska Republika Afganistan|afganistanske vlade]] i [[Pakistan]]a, uz SAD i SSSR kao garantore - određeno povlačenje sovjetskih trupa do februara 1989, zabranjeno slanje oružja ali obe strane to krše. * 14. 4. - [[Operacija Earnest Will]]: američka fregata ''USS Samuel B. Roberts (FFG-58)'' naletela na minu u Persijskom zalivu. * april - Militanti na čelu sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljom]] prekinuli beogradsko predavanje ekonomiste [[Branko Horvat|Branka Horvata]], zbog njegovih stavova o kosovskom pitanju<ref name="Dragović-Soso2002">{{cite book|author=Jasna Dragović-Soso|title=Saviours of the Nation?: Serbia's Intellectual Opposition and the Revival of Nationalism|url=http://books.google.com/books?id=ruiZyNgIII8C|date=January 2002|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|isbn=978-1-85065-457-5|page=158}}</ref>. (?) * [[16. 4.]] - U Tunisu ubijen [[Abu Džihad]], komandant vojnog krila [[Fatah]]a - [[Izrael]] ga optuživao za eskalaciju nasilja u [[Prva Intifada|Prvoj Intifadi]]. * 16. 4. - [[Crvene brigade]] u Italiji ubile senatora Ruffillija, savetnika premijera de Mite. * [[17. 4.]] - Operacija Ramadan Mubarak ili Druga bitka za Fao: Iračani proterali Irance sa poluostrva u [[Šat al-Arab]]u uz pomoć hemijskog oružja. To je prva od pet Operacija Tawakalna ala Allah (Verovali smo u Boga), uspešnih iračkih ofanziva do jula. * [[18. 4.]] - [[Operacija Praying Mantis]], odmazda za štetu na na Samuel B. Robertsu: američka mornarica potopila pet iranskih plovila uz 56 ubijenih i uništila dve naftne platforme. * [[22. 4.]] - Sporazum Jugoslavije i komiteta banaka-kreditora kojim je obuhvaćeno 6,5 milijardi dolara dugova bankama (reprogram u vidu 18-godišnjeg kredita sa grejs periodom od 6 godina na glavnicu). * 22. 4. - 5. 5. - Talačka kriza na francuskoj [[Nova Kaledonija|Novoj Kaledoniji]], nacionalisti ubili četiri žandarma. * [[24. 4.]] - Tuča na rukometnoj utakmici Pelister - Metaloplastika u Bitolju. * [[25. 4.]] - Počinju [[Poljski štrajkovi 1988.|prolećni štrajkovi]] i demonstracije u [[Poljska Narodna Republika|Poljskoj]] - za desetak dana su ugušeni intervencijom snaga reda. * 25. 4. - [[Ivan Demjanjuk]] prvi put osuđen u Izraelu za [[holokaust]] - na smrt, ali vrhovni sud će ukinuti presudu. * [[26. 4.]] - U Beogradu ustanovljena književna [[Nagrada Meša Selimović (Srbija)|nagrada "Meša Selimović"]], prvi dobitnici [[Dubravka Ugrešić]] ("Forsiranje romana rijeke") i [[Milorad Pavić]] ("Predeo slikan čajem"). * [[28. 4.]] - Aloha Airlines Flight 243 uspeo da sleti na Havajima nakon što mu je otpalo nekoliko metara trupa. * [[30. 4.]] - [[Pesma Evrovizije 1988.|Pesma Evrovizije]] u Dablinu: pobeđuje [[Celine Dion]] za Švajcarsku, [[Srebrna krila]] ("Mangup") šesti. * april-maj - [[Libanski građanski rat]]: sukob između [[Hezbolah]]a i pokreta [[Amal]] u [[Bejrut]]u, Hezbolah zauzima 80% šiitskih područja grada. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - Predsednik Predsedništva Lazar Mojsov otvorio Staru [[Budva|Budvu]], koja se obnavljala od potresa [[1979]]. * 1. 5. - [[InterCity-Express]] postigao brzinski rekord na specijalnoj deonici između Fulde i Würzburga, 406,9&nbsp;km/h. * [[4. 5.]] - [[Katastrofa PEPCON]] - ogromna eksplozija u fabrici raketnog goriva u [[Henderson, Nevada]]. * [[7. 5.]] (ili 8. 5.?) - Održan prvi [[Beogradski maraton]] - pobednici Rifat Zilkić i Radisavka Račić (23&nbsp;km). * [[8. 5.]] - Osnovan Demokratski savez, prva opoziciona partija u SSSR. * [[10. 5.]] - [[Afera Agrokomerc]]: pročitana optužnica protiv [[Fikret Abdić|Fikreta Abdića]] , [[Hakija Pozderac|Hakije Pozderca]] i još 23<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/05/10/Officials-indicted-in-Yugoslavian-financial-scandal/1336579240000/ Officials indicted in Yugoslavian financial scandal]. upi.com Archives May 10, 1988</ref> - menice bez pokrića u vrednosti od milijardu dolara, pominje se mogućnost smrtne kazne. * 10. 5. - Štrajkuje 3.000 radnika prištinske građevinske firme "Ramiz Sadiku", traže se martovska i aprilska plata i povišica od 100%. * 10. 5. - Zaplenjen ceo tiraž "Mladine" zbog članka "Noć dugih noževa", koji je najavljivao hapšenja u Sloveniji. * [[11. 5.]] - [[FK Borac Banja Luka]] osvojio [[Kup Maršala Tita]] (jedini drugoligaš koji je to uspeo). * [[13. 5.]] - [[Vijetnam]]ski politbiro usvojio rezoluciju br. 13 o inostranoj politici: proširiti odnose, okončati embargoe, privući strane investicije. U toku je povlačenje vijetnamskih trupa iz [[Narodna Republika Kampućija|Kampućije]]. * [[14. 5.]] - Savezna skupština podržala [[Savezno izvršno vijeće]] [[Branko Mikulić|Branka Mikulića]], što otvara put za sporazum sa MMF<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/05/14/Parliament-voted-Saturday-to-support-the-economically-embattled-government/9159579585600/ Parliament voted Saturday to support the economically embattled government...]. upi.com Archives May 14, 1988</ref>. Mikulić odbacuje pozive za ostavku iz Slovenije i Hrvatske zbog loše ekonomske situacije. * [[15. 5.]] - [[Raif Dizdarević]] dolazi na čelo [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništva SFR Jugoslavije]] nakon [[Lazar Mojsov|Lazara Mojsova]]. * 15. 5. - [[TV Zagreb]] počinje emitirati eksperimentalni treći program, u Zagrebu i okolici. * 15. 5. - Počinje povlačenje Sovjeta iz Afganistana. * [[16. 5.]] - Rekonstrukcija Saveznog izvršnog veća, gen. [[Veljko Kadijević]] postaje savezni sekretar za narodnu odbranu nakon adm. [[Branko Mamula|Branka Mamule]] (do 1992). ** SIV uvodi '''ograničenje uvećanja plata''', u skladu sa sporazumom sa MMF (stand-by kredit od 430 mil. dolara); prethodnog dana Skupština donela i zakon kojim se '''smanjuje javna potrošnja'''. Ovo izaziva nove štrajkove, npr. marš rudara iz Tuzle do Savezne skupštine krajem meseca<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/05/27/Communist-Party-seeks-way-out-of-Yugoslav-crisis/9215580708800/ Communist Party seeks way out of Yugoslav crisis]. upi.com Archives May 27, 1988</ref>. [[Datoteka:The Soviet Union 1988 CPA 5942 stamp (Perestroika (reformation). Worker. Industries and agriculture).jpg|mini|200px|Propagandna markica za [[Perestrojka|Perestrojku]]]] * maj - [[Perestrojka]]: stupa na snagu Zakon o kooperativama, prvi put od [[Nova ekonomska politika|Nove ekonomske politike]] 1920-tih dozvoljeno privatno vlasništvo u preduzećima. * maj - Gilgitski masakr: ugušena pobuna šiita na severu Pakistana, u čemu je učestvovala i oružana grupa na čelu sa [[Osama bin Laden|Osamom bin Ladenom]]. * svibanj - U Zagrebu otvorena Vojna bolnica, kasnija [[Klinička bolnica Dubrava]]. * [[22. 5.]] - [[János Kádár]] se povukao sa čela Mađarske radničke socijalističke partije, sledi [[Károly Grósz]] (do 1989). [[Narodna Republika Mađarska|Mađarska]] je u ekonomskim problemima, ove godine je olakšano putovanje na zapad. * [[24. 5.]] - ''Section 28'': u Velikoj Britaniji zabranjena promocija homoseksualnosti - povučeno 2000. u Škotskoj i 2003. u Engleskoj i Velsu. * [[25. 5.]] - U [[Beograd]]u održan poslednji [[Slet mladosti]] (poslednja štafeta nošena prethodne godine). * 25. 5. - Skupština SR Srbije donela Zakon o zabrani pušenja u javnim i radnim prostorijama. * [[26. 5.]] - Predsedništvo SFRJ demantuje pisanje "Mladine" da je vojska planirala puč i hapšenje nekih intelektualaca u SR Sloveniji prošlog marta. * [[27. 5.]] - Somalilandski rat za nezavisnost: gerila pokreće Hargeisa-Buraosku ofanzivu - [[Burao]] pada danas a [[Hargeisa]] do 1. juna. Vladine trupe vrše masovnu pljačku i ubijanje, oba grada su razorena u artiljerijskom i avionskom bombardovanju vlade. * [[28. 5.]] - SIV najavljuje ostatak paketa mera: kontrola plata, uklanjanje kontrole sa nekih uvoznih artikala i većine cena (što izaziva nezadovoljstvo radnika) - ovo je uslov da [[MMF]] reprogramira dugove i dâ nove kredite. Dinar devalviran 23,9%<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/05/28/Yugoslavia-introduces-sweeping-economic-reforms/8854580795200/ Yugoslavia introduces sweeping economic reforms]. upi.com Archives May 28, 1988</ref> (srednji kurs USD 1.922,75 din; DEM 1.129,4); struja skuplja 31%, benzin 32%. * [[29.5.|29]] - [[31. 5.]] - Konferencija SKJ: kritika rukovodstva jer ekonomska kriza podriva autoritet partije (zaduženost 21 mlrd. dolara, inflacija 170%, nezaposlenost 15%, životni standard pao 40% od 1980). CK SKJ dobio ovlašćenje da sazove vanredni kongres i zameni rukovodstvo ako se ekonomske reforme ne sprovedu brzo<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/05/31/The-ruling-Communist-Party-Central-Committee-received-authorization-Tuesday/7841581054400/ The ruling Communist Party Central Committee received authorization Tuesday...]. upi.com Archives May 31, 1988</ref>. * [[29. 5.]] - [[3. 6.]] - [[Moskovski samit (1988)|Moskovski samit]]: Gorbačov i Regan finalizuju [[Ugovor o nuklearnim snagama prelaznog dometa]] (INF); Regan se 31. 5. obraća studentima. [[Datoteka:EPP Summit March 2011 Jansa.jpg|mini|200px|[[Janez Janša]] (2011)]] * [[31. 5.]] - [[Janez Janša]], član predsedništva Socijalističke omladine u Sloveniji i saradnik "[[Mladina|Mladine]]", pritvoren u Ljubljani pod optužbom "odavanja vojne tajne", kao i zastavnik Ivan Borštner. Novinar David Tasić uhapšen 4. juna, svi su predati vojnom sudu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - SIV podneo Skupštini paket "radikalnih" protržišnih mera (slobodne cene, profitni motiv, akcije, likvidiranje preduzeća u stečaju). * [[3. 6.]] - Štrajk u pamučnoj industriji "Đuro Salaj" u Mostaru protiv vladinog dekreta o ograničenju plata. * [[4. 6.]] - [[Arzamas]]ka železnička katastrofa: eksplodirala tri vagona sa 120 tona eksplozivnih materija, 91 poginuli. * [[6. 6.]] - Predsedništvo SK Slovenije traži od vojnog suda da opravda optužbe protiv uhapšene trojice. * [[10. 6.]] - "[[Pevajuća revolucija]]", masovne pevačke demonstracije u [[Estonska Sovjetska Socijalistička Republika|Estonskoj SSR]]. * [[11. 6.]] - Na Wembleyju održan veliki koncert povodom predstojećeg 70. rođendana [[Nelson Mandela|Nelsona Mandele]]. * 11. 6. - Operacija Mount Hope III: Amerikanci pokupili u Čadu helikopter sovjetske izrade [[Mil Mi-24]], zaostao iz konflikta sa Libijom. * [[12. 6.]] - Završeno Prvenstvo Jugoslavije u fudbalu: Crvena Zvezda poen ispred Partizana, u Kup UEFA idu još Velež i Dinamo (Zg). * 12. 6. - [[Parlamentarni izbori u Francuskoj 1988]] na kojima pobjedu odnosi lijevi blok na čelu sa [[Socijalistička partija (Francuska)|socijalistima]] i preuzima vladu od [[Okupljanje za republiku|desnice]], okončavši tako kohabitaciju predsjednika [[François Mitterrand|Mitteranda]] i premijera [[Jacques Chirac|Chiraca]]. * 12. 6. - Vrhunac proslave [[1000-godišnjica krštenja Rusije|1000-godišnjice krštenja Rusije]] (→ [[Krštenje Rusije]]). * 13 - 16. 6. - Očajnički iranski kontranapad - početni prodori odbijeni. * [[14. 6.]] - Počinje mali požar u [[Yellowstone]]-u koji će do jeseni sagoreti 3.000 kv.km (36%) parka. * [[jun]] - U intervjuu [[NIN]]-u Milošević poziva na slogu svih nacionalnih snaga, "Srbija mora da se... konstituiše kao država, odnosno kao republika, bez obzira na specifičnosti, na način na koji su to druge republike u Jugoslaviji". * jun - Samit [[Arapska liga|Arapske lige]] u Alžiru, odlučeno da se finansijski pomaže Prva intifada. * [[16. 6.]] - Demonstracije u Budimpešti povodom 30-godišnjice pogubljenja [[Imre Nagy]]a, policija pretukla stotinak ljudi i uhapsila 19. * [[17. 6.]] - Demonstracije radnika "Zmaja" pred zgradom Skupštine SFRJ. Taj prvobitno socijalni protest, kao i mnogi masovni protesti koji su usledili, predstavljao je uvod u "događanje naroda". * [[18. 6.]] - Operacija Četrdeset zvezda: iračke snage i [[Narodni mudžahedini Irana]] zauzeli Mehran. * [[20. 6.]] - Festival [[Ilidža]] - najuspešniji debitant [[Svetlana Ceca Ražnatović|Svetlana Veličković]], sa pesmom "Ja sam cvetak zanovetak". * 20. 6. - Vojni udar na Haitiju: odgovor komandanta vojske i bivšeg šefa države [[Henri Namphy|Henrija Namphyja]] na pokušaj predsednika [[Leslie Manigat|Manigata]] da ga smeni. * [[21. 6.]] - U [[Ljubljana|Ljubljani]] veliki miting podrške uhapšenoj [[Ljubljanska četvorica|trojici]] (Janša, Borštner, Tasić, kao i Zavrl - optužnica podignuta 30. juna). Istog dana počinje štrajk radnika mariborskog TAM-a<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/06/23/About-10000-strike-over-wage-freeze/2065583041600/ About 10,000 strike over wage freeze]. upi.com Archives June 23, 1988</ref>, traže 50% povišice, u jednom trenutku su blokirali međunarodnu prugu. JNA tvrdi da se uvećalo neprijateljstvo prema njenom osoblju u Sloveniji<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/06/23/Local-officials-defend-anti-state-protests/9164583041600/ Local officials defend anti-state protests]. upi.com Archives June 23, 1988</ref>. * [[22. 6.]] - Prikazan film ''[[Who Framed Roger Rabbit]]''. * [[25. 6.]] - Okončan [[UEFA Euro 1988]] u Zapadnoj Nemačkoj: SSSR - Holandija 0:2. * [[26. 6.]] - [[Airbus A320]]-111 pao na aeromitingu u Habsheimu. * [[27. 6.]] - Sudar vozova na pariskoj Gare de Lyon, 56 mrtvih. * [[28. 6.]] - Hanoverski samit [[Evropski savet|Evropskog saveta]] ponovo pokreće debatu o [[Ekonomska i monetarna unija Europske unije|Ekonomskoj i monetarnoj uniji]], od Delorovog komiteta guvernera centralnih banaka zatraženo da predlože novi raspored koraka. * [[30. 6.]] - [[Stipe Šuvar]] novi predsjednik Predsjedništva CK SKJ nakon [[Boško Krunić|Boška Krunića]] (protukandidat bio [[Ivica Račan]]). === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Završena XIX konferencija [[KPSS]]: okončava se monopol partije u ekonomskim i drugim nepolitičkim pitanjima, najesen izmene ustava i izbornog sistema, biće osnovan Kongres narodnih deputata. * 1. 7. - Uveden nemački indeks akcija [[DAX]]. [[Datoteka:Iran Air 655 Strait of hormuz 80.jpg|mini|200px|[[Iran Air let 655]]]] * [[3. 7.]] - [[Iran Air let 655]]: američka krstarica [[USS Vincennes (CG-49)|USS ''Vincennes'']] oborila [[iran]]ski putnički avion, nakon što je pogrešno identifikovan kao lovac - poginulo 290 ljudi. * 3. 7. - Završen drugi most preko [[Bosfor]]a, [[most Fatih Sultan Mehmet|Fatih Sultan Mehmet]], raspona 1.090 metara. * [[4. 7.]] - Izdat je debitantski album [[Kylie Minogue]], ''[[Kylie (album)|Kylie]]'' (godinu dana nakon debitantskog singla ''Locomotion''). * [[6. 7.]] - Radnici iz Borova pred Saveznom skupštinom, deo upao u zgradu, traže duplo veće plate. Radnici varaždinskog "Vartilena" u Zagrebu. * 6. 7. - Eksplozija gasne platforme ''Piper Alpha'' u Severnom moru, poginulo 165 radnika i dvojica na spasilačkom brodu. * [[7. 7.]] - Sastanak [[Savet za uzajamnu ekonomsku pomoć|Saveta za uzajamnu ekonomsku pomoć]] (SEV) u Pragu ističe cilj stvaranja integrisanog tržišta, uz više pažnje prema kapitalističkim zakonima ponude i potražnje - Rumunija protiv. * [[9. 7.]] - U [[Novi Sad|Novom Sadu]] održan prvi miting u znak podrške srpskom državnom rukovodstvu: došlo je oko 1000 Srba sa Kosmeta kojima se pridružuje više desetina hiljada Novosađana. Do oktobra se u svim većim mestima Srbije, pod pokroviteljstvom Socijalističkog saveza, organizuju mitinzi podrške Srbima i Crnogorcima sa Kosova, kao i predsedniku CK [[SK Srbije]] [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]]). Ova događanja nazvana su "mitinzi istine" ili "mitinzi solidarnosti". * 9. 7. - U "[[Politika (novine)|Politici]]" prvi put objavljena rubrika "Odjeci i reagovanja"<ref>[http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=304239 Govor naroda], vreme.rs</ref>. * [[11. 7.]] - [[Mihail Gorbačov]] stigao u šestodnevnu posetu Poljskoj. * 11. 7. - Palestinski militanti napali grčki kruzer ''City of Poros'', ubijeno devet turista, ranije tokom dana na doku u Pireju eksplodirala auto-bomba s dvojicom putnika, možda namenjena brodu. * [[12. 7.]] - Prikazan prvi film ''[[Die Hard]]''. * jul - [[Dejan Savićević]] i [[Darko Pančev]] potpisali za [[FK Crvena Zvezda|"Zvezdu"]]. * jul - Odbor za odbranu slobode misli i izražavanja izneo Predlog za kritičko preispitivanje istorijske uloge [[Tito|Josipa Broza Tita]]. * 17. 7. - Prema "Vjesnikovoj" analizi, tokom 1987. i '88. nije bilo susreta fudbalske Velike četvorke bez sukoba navijača, što je naročito bilo izraženo između Crvene zvezde i Hajduka; rivalstvo postoji i između riječke "Armade" i Dinamovih [[Bad Blue Boys]]a.<ref>"Od navijača Zvezde spasavaj se ko može!", Borba, 19. jul 1988, str. 9</ref> * [[18. 7.]] - Počelo suđenje Četvorici pred vojnim sudom u Ljubljani, pred zgradom su protesti. Dva dana kasnije, deo delegata slovenačke skupštine stoji minut tišine, protestujući zbog suđenja trojici novinara. * [[19. 7.]] - Početak masovnih pogubljenja političkih zatvorenika u Iranu, uglavnom Narodnih mudžahedina ali i ostalih levičara - narednih meseci ubijeno najmanje 4.400 ljudi. Između ostalih, stavljeno na teret zameniku teheranskog tužitelja [[Ebrahim Raisi|Ebrahimu Raisiju]] (izabran za predsednika 2021). * [[20. 7.]] - [[Michael Dukakis]] imenovan za kandidata [[Demokratska stranka SAD|Demokrata]] na predsedničkim izborima (jaki kandidati su bili i [[Jesse Jackson]] i [[Al Gore]]). * 20. 7. - Rezolucija 598 poziva na primirje između Iraka i Irana - Iran je prihvata. * [[23. 7.|23]] - [[30. 7.]] - 35. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Život sa stricem]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/35-pulski-filmski-festival/ 35. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016111449/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/35-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[25. 7.]] - Skupština Srbije usvojila Nacrt amandmana na Ustav SR Srbije. Iste večeri, CK SK Srbije oštro osudio "autonomaško ponašanje vojvođanskih komunista" i pozvao narod da masovno izađe na ulice i dâ podršku "ugroženim Srbima sa Kosova". * [[26. 7.|26.]] - [[30. 7.]] - Operacija Mersad ("Zaseda") je poslednja velika operacija Iračko-iranskog rata, uspešan iranski kontranapad na Narodne mudžahedine. * [[27. 7.]] - Četvorica osuđena na zatvorske kazne u Ljubljani (na slobodi do pravosnažnosti), 10.000 okupljenih pred zgradom suda.<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/07/27/A-military-court-Wednesday-sentenced-three-journalists-and-a/4603585979200/ A military court Wednesday sentenced three journalists and a...]. upi.com Archives July 27, 1988</ref> Vrhovni vojni sud potvrdio u oktobru. * [[28. 7.]] - Mošti kneza [[Lazar Hrebeljanović|Lazara]] krenule iz Nove Ravanice kod [[Vrdnik]]a u njegovu zadužbinu [[manastir Ravanica|Ravanicu]] kod [[Ćuprija|Ćuprije]], (stižu [[9.9.|9. septembra]] [[1989]]). * [[30. 7.]] - CK SKJ preti oštrijim merama na Kosovu, poziva na zaustavljanje iseljavanja Srba i Crnogoraca sa Kosova, neki traže smenu [[Boško Krunić|Boška Krunića]] i dr. * [[31. 7.]] - [[Jordan]] se odriče pretenzija na [[Zapadna obala|Zapadnu obalu]]. === Avgust/August/Kolovoz === * [[4. 8.]] - SFRJ: struja skuplja 40%, železnica 70, ulje 66%. * [[8. 8.]] - [[Ustanak 8888]] u [[Burma|Burmi]] protiv socijalističko-vojne hunte u kome će stradati hiljade ljudi. * 8. 8. - Predstavnici Angole, Južne Afrike i Kube dogovorili primirje. * 8. 8. - [[Hip hop]] grupa N.W.A objavila album ''[[Straight Outta Compton]]'', proboj za ''[[gangsta rap]]''. * [[10. 8.]] - Jugoslovenski general-major [[Slavko Jović]] postavljen za komandanta vojnih posmatrača u Iraku i Iranu (misija [[UNIIMOG]]). * [[11. 8.]] - [[Osama bin Laden]], [[Abdulah Jusuf Azam]] i [[Ayman al-Zawahiri|al-Zawahirijeva]] frakcija [[Egipatski islamski džihad|Egipatskog islamskog džihada]] stvaraju [[Al-Kaida|Al-Kaidu]] ("Osnova"), savez bin Ladenovog novca i egipatske ekspertize. * [[12. 8.]] - Prikazan film ''[[The Last Temptation of Christ]]'', neki hrišćani protestuju, u nekim zemljama će biti zabranjen. * [[15. 8.]] - Počinju [[Poljski štrajkovi 1988.|letnji štrajkovi]] u [[Poljska Narodna Republika|Poljskoj]], masovniji od prolećnih * avgust - [[Jarkko Oikarinen]] napravio u Finskoj protokol ''Internet Relay Chat'' ([[IRC]]), krajem godine se povezuje američka i skandinavska mreža. * 16 - 18. 8. - Talačka kriza u Gladbecku: pljačka banke se pretvara u talačku krizu i jurnjavu po Nemačkoj i Holandiji. * [[17. 8.]] - U avionskom udesu poginuo vojni predsednik [[Pakistan]]a [[Muhammad Zia-ul-Haq]], kao i načelnik generalštaba i američki ambasador u toj zemlji. * [[18. 8.]] - Potpredsednik [[George H. W. Bush]] prihvata nominaciju Republikanske stranke i obećava: "Čitajte mi s usana: nema novih poreza" (što će ga progoniti u kampanji 1992.). * [[20. 8.]] - Okončan [[Iračko-iranski rat]] - odneo milion života. * [[20.8.|20]] - [[21. 8.]] - U [[Titograd]]u i [[Kolašin]]u masovni mitinzi solidarnosti sa Srbima i Crnogorcima na Kosovu - prvi takvi van Srbije, u Titogradu se skandira "Hoćemo oružje". * [[21. 8.]] - Nepalski zemljotres pogodio tu zemlju i severnu Indiju, najmanje 700 mrtvih. * ca. 23. 8. - Stampedo u redu za hleb u Titovom [[Veles]]u, povređeno 20 osoba. * [[26. 8.]] - [[Aung San Suu Kyi]] se obraća masi pred pagodom Shwedagon i postaje simbol borbe protiv burmanskog režima. * 26. 8. - Iranski izbeglica [[Mehran Karimi Nasseri]] se "zaglavio" na aerodromu De Gaulle u Parizu do 2006. * [[28. 8.]] - Nesreća na aero-mitingu u bazi [[Ramstein]] u Nemačkoj - tri aviona iz akro-grupe ''[[Frecce Tricolori]]'' se sudarila, jedan pao u masu, poginulo 75 ljudi. * [[31. 8.]] - Autobus se sudario sa kamionom kod [[Jablanica|Jablanice]] i pao u jezero, poginula 32 putnika iz [[Paraćin]]a. * 31. 8. - Sastanak [[Lech Wałęsa|Lecha Wałęse]] i ministr un. poslova gen. [[Czesław Kiszczak|Czesława Kiszczaka]]: štrajkovi će biti okončani a "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]]" će biti legalizovana. === Septembar/Rujan === * Krajem leta u Jugoslaviji uveden "narodni hleb/kruh". * septembar?<ref>[http://visoko.co.ba/belma-buljubasic-osvajanje-slobode-u-tamnom-vilajetu/63310/ Belma Buljubašić: Osvajanje slobode u “tamnom vilajetu”]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. visoko.co.ba</ref> - [[Afera Neum]] dobija publicitet: partijski funkcioneri SR BiH su dobijali povoljne kredite za podizanje vikendica u [[Neum]]u. * [[3. 9.]] - Veliki miting u [[Smederevo|Smederevu]], traži se ujedinjena Srbija. [[Datoteka:50k-Yugoslav dinar-1988 05.jpg|mini|250px|Novčanica od 50.000 dinara ("pet miliona" starih)]] * [[5. 9.]] - U opticaj ulazi novčanica od 50.000 (novih) [[jugoslovenski dinar|dinara]] (zelena, lik devojke i Dubrovnik), vredi oko 17,8 dolara, prosečna plata je 316.000 dinara (novčanica vredi oko 33 DEM, do decembra 1989. pada ispod 1 DEM<ref name="povteclist">[http://www.kunalipa.com/katalog/tecaj/yu-dinar-1966-1991.php Povijesne tečajne liste: Jugoslavenski dinar 1966.-1991.] kunalipa.com</ref>). * 5. 9. - Zajednička sednica predsedništava SR Srbije i CK SK Srbije o Kosovu: tamo je teror, treba prihvatiti poruke sa mitinga solidarnosti (srpsko rukovodstvo se pozicionira i kao vlast i kao opozicija "birokratama"<ref>Jović 2003, 423</ref>). * [[7. 9.]] - SKJ traži od Miloševića da zabrani mitinge, što on odbija<ref name="PoliceSep131988">[http://www.upi.com/Archives/1988/09/13/Police-reinforcements-sent-to-troubled-province/3989590126400/ Police reinforcements sent to troubled province]. upi.com Archives Sept. 13, 1988</ref>. * [[11. 9.]] - Masakr u St. Jean Bosco na Haitiju: napad na parohiju [[Jean-Bertrand Aristide|Jean-Bertrand Aristida]], gine najmanje 13 ljudi, crkva izgorela a učesnici sledećeg dana prete novim napadima. * 12 - [[14. 9.]] - Uragan Gilbert razara Jamajku i meksički Jukatan. * [[13. 9.]] - Na Kosovo poslato još 270 milicionera zbog velikih tenzija (prošlog oktobra poslato 300); srpska deca iz Prekala bojkotovala školu jer ih Albanci maltretiraju<ref name="PoliceSep131988" />. * [[14. 9.]] - Predsednik Saveznog odbora SUBNOR-a Jugoslavije gen. [[Petar Matić Dule]] dao ostavku nakon što je u medijima kritikovan kao separatista; ostavku podneo i sekretar gen. [[Dušan Pekić]] koji je bio s njim u sporu<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/09/16/Demonstrations-plague-Yugoslavia/1845590385600/ Demonstrations plague Yugoslavia]. upi.com Archives Sept. 16, 1988</ref>. * [[15. 9.]] - Miting radnika u beogradskoj Rakovici. * [[16. 9.]] - Otkriven spomenik braniocima Beograda u Prvom svetskom ratu. * [[17. 9.]] - [[2. 10.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] Održane [[XXIV. Olimpijske igre - Seul 1988.|XXIV. Olimpijske igre]] u [[Seul]]u. Poslednje [[Jugoslavija na Letnjim olimpijskim igrama 1988.|učešče SFR Jugoslavije]] na letnjim igrama, osvojeno 12 medalja: 3 zlatne ([[Jasna Šekarić]] i [[Goran Maksimović]] u streljaštvu i vaterpolisti), 4 srebrne i 5 bronzanih. * [[18. 9.]] - Mitinzi solidarnosti na Cetinju i Nikšiću (gde je izvikivano "Hoćemo Ruse" ili možda "Hoćemo gusle"). * 18. 9. - Još jedan vojni udar na Haitiju, doveden gen. [[Prosper Avril]] (do 1990). * [[20. 9.]] - Govor [[Margaret Thatcher]] u [[Brugge|Bruggu]] protiv evropske ekonomske i političke unije, protivi se totalnom ukidanju kontrole na granicama. * [[21. 9.]] - Grupa pitomaca vojnih škola napadnuta u sarajevskoj ulici Vase Miskina, od strane grupe, većinom, maloletnika (slični napadi i 31. 8. i 28. 9.).<ref>"Huliganstvo sa daljinskim upravljačem", Borba 1988-10-01, str. 7</ref> * [[22. 9.]] - Veliki miting u [[Kraljevo|Kraljevu]] - protiv "socijalističke buržoazije", za solidarnost sa Srbima na Kosovu. * 22. 9. - Istekao mandat predsjednika [[Libanon]]a [[Amine Gemayel|Amina Gemayela]], nasljednik ne može biti izabran do novembra 1989; [[Selim Hoss]] i [[Michel Aoun]] imaju suparničke administracije. * [[23. 9.]] - Oko 10.000 srpskih i crnogorskih srednjoškolaca bojkotuje nastavu i protestuje u Prištini. "Oslobođenje" javlja da su četvorica vojnika Albanaca osuđeni za planiranje ubistva stražara i krađu oružja iz skladišta<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/09/23/Serbian-teenagers-demonstrate-in-Yugoslavia/9461590990400/ Serbian teenagers demonstrate in Yugoslavia]. upi.com Archives</ref>. * 23. 9. - Kod [[Stratzing]]a u Austriji pronađena [[Venera iz Galgenberga]] stara 30.000 godina. * [[24. 9.]] - [[Bogoljub Karić]], privatni preduzetnik iz [[Peć]]i, odlikovan [[Orden rada|Ordenom rada]] sa srebrnim vencem. * 24. 9. - [[Ben Johnson (atletičar)|Ben Johnson]] postavlja svetski rekord na 100 metara sa 9,79 sekundi, ali tri dana kasnije je diskvalifikovan zbog dopinga. * [[24.9.|24]] - [[26. 9.]] - Veliki protesti oko sastanka Svetske banke i MMF-a u Zapadnom Berlinu. * [[26. 9.]] - [[Franc Šetinc]] i [[Boško Krunić]], članovi politbiroa SKJ, dali ostavku; Šetinc napada srpski nacionalizam i "bezumlje koje nas... gura u katastrofu...". * [[28. 9.]] - Na Kosovu uhapšeno 42-oje osumnjičenih separatista koji su delili letke u kojima se pozivalo na pobunu. * [[29. 9.]] - [[NASA]] nastavlja sa letovima [[Space Shuttle]]-a, prekinutim 1986. zbog tragedije "Čelendžera". * [[30. 9.]] - Dr. Josip Sokolić izveo prvu transplantaciju srca u Zagrebu. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Andrej Gromiko]] se povlači s položaja predsednika Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR, nastavlja [[Mihail Gorbačov]] (položaj ukinut sledeće godine). [[Vladimir Krjučkov]] novi šef [[KGB]] umesto [[Viktor Čebrikov|Viktora Čebrikova]] (do 1991). * [[2. 10.]] - Zvanični početak proizvodnje [[Jugo Florida|Jugo Floride]].<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19881003|page:1 "Borba", 3. okt. 1988]</ref> * [[4. 10.]] - Ispred savezne skupštine u Beogradu se okupili radnici iz [[Rakovica|Rakovice]], nezadovoljni platama - Slobodan Milošević im obećao ispunjenje zahteva, kao i izmene ustava Srbije te "zaustavljanje kontrarevolucije na Kosovu" ("A sad svako na svoj radni zadatak!"). [[Datoteka:Novi Sad, Mihajla Pupina, budova vlády Vojvodiny večer.jpg|mini|"Banovina" u Novom Sadu]] * [[5. 10.]] - Demonstranti iz Bačke Palanke dolaze u [[Novi Sad]], gde sa još nekoliko desetina hiljada ljudi traže ostavke pokrajinskih i lokalnih rukovodilaca ("Srušićemo vladu u Novome Sadu"); SK Srbije podržava demonstracije, optužuje vojvođansko rukovodstvo da je ohrabrilo albanski separatizam odbijanjem podrške mitinzima istine<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/10/05/Rally-shakes-local-Yugoslav-leaders/3812592027200/ Rally shakes local Yugoslav leaders]. upi.com Archives Oct. 5, 1988</ref><ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/10/06/Yugoslav-provincial-Communist-Party-leadership-quits-as-protesters-clash-with-police/6588592113600/ Yugoslav provincial Communist Party leadership quits as protesters clash with police]. upi.com Archives Oct. 6, 1988</ref>. "Banovina" i rukovodioci tadašnje [[SAP Vojvodina|SAP Vojvodine]] su gađani jogurtom. * 5. 10. - [[Brazil]] dobija demokratski [[Ustav Brazila|Ustav]]. * 5. 10. - [[Augusto Pinochet]] poražen na referendumu za još jedan mandat - odlazi s vlasti 1990. * 5. 10. - Krvavi neredi u [[Alžir]]u protiv vladajuće [[Fronta narodnog oslobođenja (Alžir)|Fronte narodnog oslobođenja]] isprovocirani skokom cena; [[Chadli Bendjedid]] sutradan proglasio vanredno stanje; uvertira za reforme. * [[6. 10.]] - "[[Jogurt revolucija]]": sukob demonstranata i milicije, Milovan Šogorov i predsedništvo [[SK Vojvodine]] daju ostavku (protesti se nastavljaju i sutradan). * [[7. 10.]] - [[Antibirokratska revolucija]] u [[SR Crna Gora|Crnoj Gori]] započinje s masovnim radničkim demonstracijama čiji je cilj srušiti rukovodstvo [[SK Crne Gore]]; traže se veće plate i izražava podrška Miloševiću. * [[8. 10.]] - Milicija razbija demonstracije oko crnogorske skupštine, kod Žute Grede bačen suzavac na radnike koji su dolazili iz Nikšića; savezna partija osuđuje "nacionalističke snage" koje koriste proteste za "podrivanje ustavnog položaja" ove republike. * [[9. 10.]] - Radnici i studenti u Titogradu i Nikšiću štrajkuju zbog upotrebe sile prethodnog dana. * 9. 10. - Predsednik predsedništva [[Raif Dizdarević]] se obratio naciji preko televizije, upozorava na mogućnost vanrednog stanja usred krize u kojoj se zemlja nalazi. * 9. 10. - Predsedništvo CK SK Slovenije šalje pismo podrške P CK SK Crne Gore: šovinisti pokušavaju iskoristiti stihiju nezadovoljstva zbog stanja u zemlji. Slovensko rukovodstvo prvi put otvoreno kritizira srpske političare.<ref>Jović 2003, 425</ref> * 9. 10. - Dva vagona ekspresnog voza Skopje-Beograd iskočila iz šina u Lapovu, 33 mrtvih. * [[11. 10.]] - CK SK Srbije osuđuje podršku koju je slovenački CK dao intervenciji milicije u Titogradu i odbacuje optužbe za nacionalizam. * [[12. 10.]] - Izašao prvi broj hrvatskog časopisa za žene "Mila" (izlazi do 2005.). * [[13. 10.]] - Crnogorski sekretar za unutrašnje poslove Lazar Đođić podneo ostavku (titogradski studenti štrajkuju glađu, pridružilo im se nekoliko stotina beogradskih kolega). Peticija radnika banjalučkog "Rudija Čajavca" zahteva hitne reforme i rešavanje kosovskog problema. Ivica Račan indirektno optužuje Miloševića da želi biti "novi Tito". * 13. 10. - Druga predizborna debata u SAD, Dukakis kaže da ne bi podržao smrtnu kaznu čak i ako bi njegova supruga bila žrtva - misli se da mu je to bio glavni razlog za neuspeh. * [[14. 10.]] - Intervju predsednika predsedništva Slovenije [[Janez Stanovnik|Janeza Stanovnika]], u kome optužuje svog srpskog pandana Miloševića za staljinističke tendencije i nameru prevlasti u federaciji. * 14. 10. - SIV najavljuje olakšavanje programa štednje. * [[15. 10.]] - Milošević u intervjuu: biće ustavne krize ako Srbija ne dobije veću kontrolu nad pokrajinama<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/10/15/Serbian-Communist-Party-leader-Slobodan-Milosevic-said-in-an/1720592891200/ Serbian Communist Party leader Slobodan Milosevic said in an...]. upi.com Archives Oct. 15, 1988</ref>. * oktobar - [[Salvadorski građanski rat]]: izveštaj Amnesty International tvrdi da su odredi smrti oteli, mučili i ubili stotine osumnjičenih disidenata u proteklih 11 meseci. * [[16. 10.]] - [[Milanko Renovica]] i [[Kolj Široka]], članovi predsedništva CK SKJ dali ostavke (prvi se dovodi u vezu sa "nezakonitim dozvolama za građenje"). * [[17.10.|17]] - [[19. 10.]] - XVII (vanredna) sednica CK SKJ koja se trebala baviti krizom u zemlji, ali bez rezultata; na glasanju o poverenju predstavnik Srbije [[Dušan Čkrebić]] nije dobio dovoljan broj glasova (ponudio ostavku, ali Milošević to nije dozvolio); [[Vasil Tupurkovski]] prvi put koristi izraz "[[neprincipijelna koalicija]]"; [[Vinko Hafner]] preti prstom Miloševiću. * [[19. 10.]] - U Ujedinjenom Kraljevstvu zabranjeno prenošenje intervjua sa pripadnicima [[IRA]]-e - [[BBC]] ovo zaobilazi angažovanjem glumaca. * [[20. 10.]] - U [[škotska|škotskom]] gradu [[Kirkcaldy]]ju hrvatski politički emigrant [[Nikola Štedul]] preživljava atentat nakon koga je uhapšen njegov počinitelj, agent [[UDBA|SDB]] [[Vinko Sindičić]]. * 20. 10. - Oko 40.000 Srba protestuje u Kosovu Polju zbog glasa nepoverenja Dušanu Čkrebiću, učenici i studenti nastavljaju bojkot nastave. * [[22. 10.]] - Savezna skupština odobrila ustavne amandmane - više tržišnih mehanizama, Srbija ima veću kontrolu na Kosovu (treba da ih odobre i republičke i pokrajinske skupštine). * [[25. 10.]] - Predsjednik crnogorskog izvršnog vijeća [[Vuko Vukadinović]] daje ostavku nakon što pet članova vlade nije dobilo povjerenje u skupštini. * [[27. 10.]] - Predsednik Regan odlučio da se zbog ugrađenih prislušnih uređaja sruši skoro završena nova ambasada u [[Moskva|Moskvi]]. * [[29. 10.]] - Masakr kod El Ampara u Venecueli, 14 ribara ubijeno jer su zamenjeni za gerilce. * 29. 10. - U Japanu puštena konzola [[Sega Mega Drive]] (u Evropi od 1990). * [[30. 10.]] - Prva intifada: autobus kod Jerihona napadnut Molotovljevim koktelima, stradalo pet Izraelaca. * 30. 10. - [[Ayrton Senna]] dobio prvi od tri šampionata Formule 1. * [[oktobar]] - Inflacija u Jugoslaviji 217%. * jesen - Pokret imama u [[BiH]], povodom odnosa u [[Islamska zajednica|Islamskoj zajednici]]. === Novembar/Studeni === * [[2. 11.]] - [[Morisov crv]] se smatra prvim [[kompjuterski crv|kompjuterskim crvom]]. * [[3. 11.]] - [[Sri Lanka]]nski [[Tamili]] pokušali puč na [[Maldivi]]ma ali sprečila ih indijska vojska. * [[8. 11.]] - [[Predsjednički izbori u SAD 1988]] na kojima pobjeđuje [[Republikanska stranka SAD|republikanski]] kandidat i tadašnji [[potpredsjednik SAD|potpredsjednik]] [[George H. W. Bush]] sa 426 elektorskih glasova prema 111 za [[Michael Dukakis|Dukakisa]] (40:10 u državama, 53,4:45,6% u glasovima). * [[9. 11.]] - Prvi put se sastaje [[Međuvladin panel o klimatskim promjenama]]. * [[10. 11.]] - Američko vazduhoplovstvo priznalo postojanje aviona [[Lockheed F-117 Nighthawk]]. * 10. 11. - Predsednik Bundestaga Philipp Jenninger drži kontroverzan i loše oblikovan govor povodom 50-godišnjice [[Kristalna noć|Kristalne noći]], sutradan podnosi ostavku. * [[13. 11.]] - Američki [[American Broadcasting Company|ABC]] prikazao prvu epizodu serije "[[Rat i sećanje (serija)|Rat i sećanje]]", snimljenu 1986-87, nastavak "[[Vetrovi rata (serija)|Vetrova rata]]" iz 1983. Dvanaest epizoda je prikazano do maja 1989, tada je to bio najskuplji TV projekt. Nagrađena je ali i izgubila dosta novca - sa širenjem video uređaja i kablovske televizije dolazi do opadanja formata mini serije. * [[15. 11.]] - Palestinska deklaracija nezavisnosti: [[PLO]] proglasio u Alžiru [[Država Palestina|Državu Palestinu]] uz pominjanje UN-ovog Plana o podeli iz 1947 i svih rezolucija od tada, što se smatra indirektnim priznanjem Izraela (→ [[Rešenje sa dve države]]). SFRJ sutradan priznaje Palestinu. * 15. 11. - Prvi i poslednji let sovjetskog "šatla" [[Buran]]. * [[16. 11.]] - Na prvim slobodnim izborima u 10 godina, glasači u [[Pakistan]]u izabiru [[Benazir Bhutto]] za premijera. Time je postala prva žena u modernoj historiji muslimanskih zemalja koja je izabrana za ovako visoku funkciju. * 16. 11. - Vrhovni Sovjet [[Estonska Sovjetska Socijalistička Republika|Estonske SSR]] usvojio Deklaraciju suverenosti, po kojoj su zakoni republike iznad zakona SSSR - prvi takav čin (ocenjeno neustavnim 26. 11.). * [[17. 11.]] - Na sednici Pokrajinskog komiteta [[SK Kosova]], sa dužnosti predsednika Predsedništva PK SKK smenjena [[Kaćuša Jašari]], a [[Azem Vlasi]] razrešen članstva u tom telu. * [[17.11.|17]] - [[21. 11.]] - Masovne demonstracije Albanaca u Prištini zbog smene Jašari i Vlasija, došli i rudari iz Trepče - najveća albanska okupljanja od 1981. * [[18. 11.]] - Američki predsjednik [[Ronald Reagan]] potpisao zakon o smrtnoj kazni rasparčivačima droge. * [[19. 11.]] - Masovni miting na [[beograd]]skom Ušću, milion ljudi iskazalo podršku tadašnjem srpskom rukovodstvu na čelu sa [[Slobodan Milošević|Slobodanom Miloševićem]]. * [[22. 11.]] - Javnosti predstavljen prototip stelt bombardera [[B-2 Spirit]]. * [[23. 11.]] - Kosovska vlada zabranila javna okupljanja i grupna putovanja. * [[25. 11.]] - [[Alija Izetbegović]] pušten iz zatvora posle pet godina. * [[24. 11.]] - Prva epizoda ''[[Mystery Science Theater 3000]]''. * [[25. 11.]] - Amandmani IX-XLVIII na [[Ustav SFRJ]]. Nema više predstavnika SKJ u Predsedništvu SFRJ, koje tako ima 8 članova. Ozvaničena himna "[[Hej Sloveni]]". Više nezavisnosti za državne i privatne firme, pravo na štrajk, utrostručen zemljišni maksimum, mogućnost akcionarstva. * [[26. 11.]] - U Berlinu prvi put dodeljene [[Evropske filmske nagrade]]. * [[27. 11.]] - Demonstracije Hrvata ispred jugoslovenskog konzulata u [[Sidnej]]u, jedan od tinejdžera koji su pokušali da preskoče ogradu pogođen u vrat. * [[29. 11.]] - [[Bangladeš]] i Zapadni Bengal u Indiji pogođeni ciklonom, 6.240 mrtvih. === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Benazir bhutto 1988 cropped.jpg|mini|180px|[[Benazir Bhutto]]]] * [[1. 12.]] - [[Bahrudin Bijedić]], generalni konzul SFRJ u Čikagu, Vinko Mir, šef njujorškog ogranka [[Ljubljanska banka|Ljubljanske banke]], i još trojica optuženi u SAD za pranje novca (Bijedić i Mir oslobođeni optužbi sledećeg septembra); sumnjiče se i za špijunažu<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/12/05/Espionage-hinted-in-money-laundering-case/4352597301200/ Espionage hinted in money-laundering case]. upi.com Archives Dec. 5, 1988</ref><ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/12/15/Indicted-Yugoslav-consul-general-target-of-spy-probe/1419598165200/ Indicted Yugoslav consul general target of spy probe]. upi.com Archives Dec. 15, 1988</ref>. * 1. 12. - Održan prvi [[Svetski dan borbe protiv side]]. * 1. 12. - Vrhovni sovjet SSSR sproveo amandmane na ustav i izbornu reformu, izbori za [[Kongres narodnih deputata SSSR]] sledećeg marta. * 1. 12. - Počinje desetogodišnji Bugenvilski građanski rat za otcepljenje [[Otok Bougainville|otoka Bougainvilla]] od Papue Nove Gvineje. * [[2. 12.]] - [[Australija|Australska]] vlada zatvorila jugoslovenski konzulat u Sidneju, jer nisu želeli predati policiji čuvara koji je ranio hrvatskog demonstranta pre pet dana. * 2. 12. - [[Benazir Buto]] postala premijer [[Pakistan]]a, kao prva žena na čelu jedne [[islam]]ske zemlje (1988-90 i 1993-96). * [[5. 12.]] - Kosovski PK odbio povratak Kaćuše Jašari i Azema Vlasija na položaje i ocenio da su novembarske demonstracije u Prištini bile spontane i nisu bile antijugoslovenske (podele između Albanaca i Srba u tom telu). * [[5.12.|5]] - [[6. 12.]] - Štrajk u rudniku uglja u [[Labin]]u (traže bonus jer su ispunili godišnju kvotu), radnici iz obućarske industrije pred Saveznom skupštinom u Beogradu. [[Datoteka:1988 Spitak earthquake - Collapse of Floors, Leninakan, Armenia.tif|mini|230px|Jermenski zemljotres]] * [[7. 12.]] - Spitački zemljotres na severu [[Jermenska Sovjetska Socijalistička Republika|Jermenske SSR]], poginulo više od 25.000 ljudi, 12.000 je povrijeđeno, a pola miliona ostalo bez domova. Uništeno je deset odsto jermenske industrije. * 7. 12. - Samit [[Mihail Gorbačov|Gorbačov]]-[[Ronald Reagan|Reagan]]-[[George H. W. Bush|Bush]] na Governors Islandu kod New Yorka. Gorbačov u UN najavljuje smanjenje sovjetske vojske za 500.000 ljudi (10%) i povlačenje 10.000 tenkova, 8.500 artiljerijskih cevi i 800 borbenih aviona iz istočne Evrope i evropskog SSSR. * [[9. 12.]] - Prvi let švedskog aviona [[JAS 39 Gripen]]. * [[11. 12.]] - Pao jugoslovenski vojni transportni avion koji je dopremao pomoć u Jermeniju, posada nastradala. * [[12. 12.]] - Otvoren Muzej zvuka u Beogradu. * [[14. 12.]] - Proradio [[TAT-8]], prvi transatlantski telefonski kabl sa [[Optičko vlakno|optičkim vlaknima]]. * [[16. 12.]] - Prikazan ''[[Rain Man]]'', najunosniji film iz ove godine u SAD, dobitnik četiri Oskara. * [[18. 12.]] - U Poljskoj osnovan [[Građanski komitet "Solidarnost"]] - put prema [[Okrugli stol (Poljska)|Okruglom stolu]] u februaru. * [[19. 12.]] - Fudbaler [[Miodrag Belodedić]] legalno stigao iz Rumunije u Jugoslaviju, gde zatim i ostaje - igraće za Zvezdu, u početku bez ugovora<ref>[http://jurnalul.ro/scinteia/special/viata-de-fotbalist-belodedici-a-ramas-in-iugoslavia-318175.html Viaţă de fotbalist: Belodedici a rămas în Iugoslavia!]. jurnalul.ro</ref>. * [[20. 12.]] - "Imigranti iz Jugoslavije" ukrali na njujorškoj Petoj aveniji dijamante vredne 700.000 dolara (ekvivalent 1,4 miliona iz 2016) - uhapšeni kasnije tokom dana, dok su pregledali plen i pili šampanjac<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/12/20/Suspects-arrested-in-diamond-heist/2519598597200/ Suspects arrested in diamond heist]. upi.com Archives Dec. 20, 1988</ref>. * 20. 12. - U Beču potpisana [[Konvencija Ujedinjenih nacija protiv nezakonitog prometa opojnih droga i psihotropnih supstanci]] (na snazi od 1990). [[Datoteka:Boeing 747-121, Pan American World Airways - Pan Am AN0076297.jpg|mini|220px|Nastradali Pan Amov avion]] * [[21. 12.]] - '''Eksplodirao [[Pan Am]]-ov avion iznad [[Lokerbi]]ja''' u Škotskoj - 259 mrtvih iz aviona i 11 iz naselja - za teroristički akt je optužena Libija. * [[22. 12.]] - U sarajevskoj "[[Skenderija|Skenderiji]]" prikazan "[[Dom za vešanje]]". * 22. 12. - Potpisani Njujorški sporazumi između Kube, Angole i Južne Afrike kojim se strane trupe povlače iz Angole i omogućava nezavisnost [[Namibija|Namibije]] 1990. Rezolucijom SB UN osnovana Verifikaciona misija UN za Angolu (tamošnji [[Angolski građanski rat|građanski rat]] se nastavlja). * 22. 12. - Ubijen [[Chico Mendes]], brazilski sindikalista i ekologista. * [[28. 12.]] - Savezna skupština odbila prihvatiti zakon potreban za nastavak podrške MMF-a Jugoslaviji - povod za ostavku vlade. * [[29. 12.|29.]] i 30. 12. - Savezna skupština usvojila Zakon o preduzećima (stupa na snagu 1. januara)<ref>Službeni list SFRJ 77/88, → [http://bpp.uzzpro.gov.rs/Register.aspx?AspxAutoDetectCookieSupport=1 Baza pravnih propisa] bpp.uzzpro.gov.rs</ref> - osnova [[Markovićeva privatizacija|Markovićeve privatizacije]]. Sutradan usvojen i Zakon o stranim ulaganjima. * [[30. 12.]] - Predsednik [[SIV]]-a [[Branko Mikulić]] dao ostavku, ne želeći da prihvata odgovornost za nagomilane ekonomske probleme (inflacija 250% itd.) - prvi pad jugoslovenske vlade od [[1939]]. === Kroz godinu === * Prosečna radnička plata u Jugoslaviji 116 dolara<ref>[http://www.nytimes.com/1988/10/05/world/irate-yugoslavs-march-on-parliament.html?scp=54&sq=Yugoslavia&st=nyt Irate Yugoslavs March on Parliament], New York Times, Oct. 4, 1988</ref> (ekvivalent 238 dolara iz 2017. prema [http://www.bls.gov/data/inflation_calculator.htm CPI Inflation Calculator] u SAD). Zvanični tečaj dinara prema [[Njemačka marka|DEM]] pao je sa 773,70 na 2.728,55 novih dinara.<ref name="povteclist" /> * Opozicioni pokreti cvetaju u istočnoj Evropi<ref>[http://www.upi.com/Archives/1988/12/13/Opposition-movements-bloom-in-East-Europe/8871597992400/ Opposition movements bloom in East Europe]. upi.com Archives Dec. 13, 1988</ref>. * Nastala Inicijativa za globalnu [[Eradikacija poliomijelitisa|eradikaciju poliomijelitisa]]. * Otkriven [[Gigantski magnetootpornički efekat]]. * [[Stephen Hawking]] objavio ''[[A Brief History of Time]]''. == 1988. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "[[Đekna još nije umrla, a ka' će ne znamo]]" (TV Titograd); "Ranjenik", "Tragom ptice dodo", "Zagubljen govor" (TV Sarajevo); "Četrdeset osma - Zavera i izdaja", "Mala Nada", "[[Portret Ilije Pevca]]", "Roman o Londonu", "Večernja zvona" (TV Beograd). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Dom za vešanje]]", "[[Život sa stricem]]", "[[Sokol ga nije volio]]" "[[Braća po materi]]", "[[Zaboravljeni (film)|Zaboravljeni]]", "[[Za sada bez dobrog naslova]]", "[[Kuća pored pruge]]", "[[Šta radiš večeras]]", "[[Tako se kalio čelik]]", "[[Vanbračna putovanja]]", "[[Klopka (film iz 1988.)|Klopka]]", "[[Čavka (film)|Čavka]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1988.]]). * Neki domaći muzički/glazbeni albumi<ref>[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&format_exact=Album&year=1988&decade=1980&country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1988 on Discogs]. discogs.com (pristup. 17. 7. 2016.)</ref> (→ [[:Kategorija:Albumi 1988.]]): ** Pop/rock: <small>[[Bijelo dugme]]</small>: "Ćiribiribela"; <small>[[Riblja čorba]]</small>: "Priča o ljubavi obično ugnjavi"; <small>[[Parni valjak]]</small>: "Sjaj u očima"; <small>[[Bajaga i instruktori]]</small>: "Prodavnica tajni"; <small>[[Haustor]]</small>: "Tajni grad"; <small>[[Električni orgazam]]</small>: "Letim, sanjam, dišem"; <small>[[Partibrejkers]]</small>: "Partibrejkers II"; <small>[[Prljavo kazalište]]</small>: "Zaustavite Zemlju"; <small>[[Bolero (muzička grupa)|Bolero]]</small>: "O Jesenjinu"; <small>[[Đorđe Balašević]]</small>: "Panta rei"; <small>[[Elvis J. Kurtović & His Meteors]]</small>: "Čudesan svijet privatluka"; <small>[[Đavoli (glazbeni sastav)|Đavoli]]</small>: "Ostani uz mene"; <small>[[Crvena jabuka]]</small>: "Sanjati"; <small>[[Galija (muzička grupa)|Galija]]</small>: "Daleko je Sunce"; <small>[[Oktobar 1864]]</small>: "Igra bojama"; <small>[[Yu grupa]]</small>: "Ima nade"; <small>[[Valentino (sastav)|Valentino]]</small>: "No.4"; <small>[[Rambo Amadeus]]</small>: "O tugo jesenja"; <small>[[Kerber (muzička grupa)|Kerber]]</small>: "Ljudi i bogovi"; <small>[[Tutti Frutti Band]]</small>: "Stvari lagane"; <small>[[Psihomodo pop]]</small>: "Godina zmaja"; <small>[[Massimo Savić|Massimo]]</small>: "Riječi čarobne"; <small>[[Snežana Mišković|Viktorija]]</small>: "Spavaćeš sam"; <small>[[ITD Band]]</small>: "Skidam te pogledom"; <small>[[Kaliopi]]</small>: "Rođeni"; <small>[[Slađana Milošević]]</small>: "Alexandra Slađana Milošević & Darko Kraljić"; <small>[[Zana (grupa)|Zana]]</small>: "Grupa Zana"; <small>[[Neki to vole vruće (bend)|Neki to vole vruće]]</small>: "Kakva noć"; <small>[[Heroji (grupa)|Heroji]]</small>: "88"; <small>[[Fit]]</small>: "Uz Rijeku"; <small>[[Griva (muzička grupa)|Griva]]</small>: "Što te tata pušta samu"; <small>[[Boye (grupa)|Boye]]</small>: "Dosta! Dosta! Dosta!" ** Zabavni: <small>[[Hari Mata Hari]]</small>: "Ja te volim najviše na svijetu"; <small>[[Magazin (grupa)|Magazin]]</small>: "Besane noći"; <small>[[Boris Novković]]</small>: "Dok svira radio"; <small>[[Novi fosili]]</small>: "Nebeske kočije"; <small>[[Neda Ukraden]]</small>: "Posluži nas srećo" i "Ponoć je"; <small>[[Meri Cetinić]]</small>: "Potraži me"; <small>[[Oliver Dragojević]]</small>: "Svirajte noćas za moju dušu"; <small>[[Vlado Kalember]]</small>: "Vino na usnama"; ** Folk: <small>[[Nervozni Poštar]]</small>: "Nervozni Poštar"; <small>[[Miroslav Ilić]]</small>: "Balada o nama"; <small>[[Dragana Mirković]]</small>: "Najlepši par"; <small>[[Svetlana Ražnatović|Svetlana Veličković]] - Ceca</small>: "Cvetak zanovetak"; <small>[[Boban Zdravković]]</small>: "Klinka"; <small>[[Džej Ramadanovski]]</small>: "Ljubio sam nisam znao" i "Zar ja da ti brišem suze"; <small>[[Mira Kosovka]]</small>: "Za šaku ljubavi"; <small>Mikić, Perčević</small>: "Niko nema što Srbin imade". ** Debitantski albumi (ne mora biti početak karijere): Ceca, Rambo Amadeus, [[Snežana Babić]] - Sneki, Psihomodo pop, Legende, Ruž, [[Mira Škorić]], Viktorija, Džej, Fit, [[Garavi sokak]], Boye, [[Marta Savić]], [[Instant Karma]]... * Neka vozila uvedena 1988: <gallery> Fiat Tipo silver 5door.jpg|[[Fiat Tipo]] (Evropski auto godine '89) 1990 Opel Vectra GLS (19384050978).jpg|[[Opel Vectra]] Volkswagen Passat sedan B3.jpg|[[Volkswagen Passat]] B3 1989 BMW 525i (E34) sedan (2015-11-13) 01.jpg |[[BMW E34]] Renault 19 rear 20071126.jpg|[[Renault 19]] 1992-1994 Suzuki Vitara (SE416C Type2) JX softtop 01.jpg|[[Suzuki Vitara]] Bundesarchiv Bild 183-1990-0404-423, Pkw Wartburg 1.3.jpg|[[Wartburg 1.3]] </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1988.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[5. 1.]] - [[Miroslav Raduljica]], srpski košarkaš * [[13. 1.]] - [[Miloš Biković]], glumac * [[15. 1.]] - [[Skrillex]], muzičar, DJ * [[21. 1.]] - [[Ashton Eaton]], američki dekatlonac * [[15. 2.]] - [[Rui Patrício]], portugalski golman * [[17. 2.]] - [[Natascha Kampusch]], austrijska djevojka, poznata po bijegu nakon osam godina zatočeništva * [[20. 2.]] - [[Robyn Rihanna Fenty|Rihanna]], kraljica r'n'b glazbe sa Barbadosa * [[29. 2.]] - [[Marko Marković (trubač)|Marko Marković]], trubač * [[10. 3.]] - [[Ivan Rakitić]], nogometaš * [[14. 3.]] - [[Sasha Grey]], erotski model, glumica * [[16. 3.]] - [[Miloš Mićović]], model, pevač * [[27. 3.]] - [[Ermin Zec]] , bosansko-hercegovački nogometaš * 27. 3. - [[Jessie J]], kantautorka * [[29. 3.]] - [[Bojana Drča]], odbojkašica === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[1. 4.]] - [[Sandra Afrika]], pevačica * [[9. 4.]] - [[Mate Selak]], hrvatski nogometaš * [[10. 4.]] - [[Haley Joel Osment]], glumac * [[20. 4.]] - [[Nina Janković]], glumica * [[5. 5.]] - [[Adele (pjevačica)]] * [[8. 5.]] - [[Danijel Alibabić]], kantautor * [[23. 5.]]? - [[Petar Strugar]], glumac * [[29. 5.]] - [[Daria Kinzer]], hrvatska pjevačica * [[1. 6.]] - [[Domagoj Duvnjak]], hrvatski rukometni reprezentativac * [[7. 6.]] - [[Michael Cera]], glumac * [[11. 6.]] - [[Claire Holt]], glumica * [[20. 6.]] - [[Marco Graziani]], hrvatski violinist === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[14. 7.]] - [[Damir Martin]], veslač * [[1. 8.]] - [[Nemanja Matić]], fudbaler * [[2. 8.]] - [[Valent Sinković]], veslač * [[7. 8.]] - [[Anikka Albrite]], glumica * [[11. 8.]] - [[Boris Malagurski]], proizvođač dokumentaraca * [[12. 8.]] - [[Tyson Fury]], britanski bokser * [[21. 8.]] - [[Robert Lewandowski]], fudbaler * [[23. 8.]] - [[Niki Leinso]], hrvatska glazbenica * [[26. 8.]] - [[Tori Black]], glumica * [[30. 8.]] - [[Ernests Gulbis]], letonski teniser * [[3. 9.]] - [[Jérôme Boateng]], nemački fudbaler * [[4. 9.]] - [[Doris Pinčić]], glumica * [[21. 9.]] - [[Bilawal Bhutto Zardari]], pakistanski političar, Benazirin sin * [[23. 9.]] - [[Juan Martín del Potro]], argentinski teniser * [[24. 9.]] - [[Monika Kiš]], model, glumica i voditeljica * [[28. 9.]] - [[Danijela Grgić]], hrvatska atletičarka * 28. 9. - [[Marin Čilić]], tenisač * [[29. 9.]] - [[Anja Alač]], glumica === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Diego Costa]], španski fudbaler * [[20. 10.]] - [[Candice Swanepoel]], južnoafrički model * [[2. 11.]] - [[Igor Karačić]], hrvatski rukometaš * [[5. 11.]] - [[Virat Kohli]], kriketaš * [[6. 11.]] - [[Emma Stone]], glumica * 6. 11. - [[Conchita Wurst]], ''drag'' persona, pobednica Pjesme Evrovizije 2014. * [[7. 11.]] - [[Tinie Tempah]], engleski reper * [[15. 11.]] - [[B.o.B]], hip hop muzičar i producent * [[20. 11.]] - [[Dušan Tadić]], fudbaler * [[1. 12.]] - [[Armin Muzaferija]], pjevač * 1. 12. - [[Manuel Štrlek]], hrvatski rukometaš * [[5. 12.]] - [[Miralem Sulejmani]], srpski fudbaler * [[17. 12.]] - [[David Rudisha]], kenijski atletičar * 17. 12. - [[Filip Kasalica]], fudbaler * [[27. 12.]] - [[Hayley Williams]], pjevačica ''Paramore'' == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1988.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[4. 1.]] - [[Predrag Milošević]], kompozitor, dirigent, pedagog (* [[1904]]) * [[5. 1.]] - [[Pete Maravich]], košarkaš (* [[1947]]) * [[7. 1.]] - [[Venko Markovski]], makedonski pisac. (* [[1915]].) * 7. 1. - [[Milan Srdoč]], glumac (* [[1920]]) * 7. 1. - [[Trevor Howard]], glumac (* [[1913]]) * [[9. 1.]] - [[Juraj Krnjević]], predratni hrvatski političar (* [[1895]]) * [[14. 1.]] - [[Georgij Maljenkov]], bivši premijer SSSR (* [[1902]]) * [[15. 1.]] - [[Seán MacBride]], lider IRA, nobelovac za mir (* [[1904]]) * [[16. 1.]] - [[Andrija Artuković]], ministar u NDH, ratni zločinac (* [[1899]]) * [[20. 1.]] - [[Philippe de Rothschild]], automobilista, dramaturg, uzgajivač vina (* [[1902]]) * [[25. 1.]] - [[Colleen Moore]], glumica (* [[1899]]) * [[28. 1.]] - [[Klaus Fuchs]], fizičar, špijun (* [[1911]]) * [[31. 1.]] - [[Nedeljko Gvozdenović]], srpski slikar (* [[1902]]) * [[1. 2.]] - [[Heather O'Rourke]], glumica (* [[1975]]) * [[5. 2.]] - [[Emeric Pressburger]], filmski producent (* [[1902]]) * [[6. 2.]] - [[Zvonimir Rogoz]], hrvatski glumac i redatelj (* [[1887]].) * 6. 2. - [[Vladislav Todorović]] Šilja, slikar (* 1933) * [[10. 2.]] - [[Krsto Popivoda]], učesnik NOB, društveno-politički radnik, narodni heroj (* [[1910]]) * [[15. 2.]] - [[Richard Feynman]], američki fizičar, nobelovac (* [[1918]]). === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[7. 3.]] - [[Divine]], američki glumac/ca (* [[1945]]) * [[9. 3.]] - [[Kurt Georg Kiesinger]], bivši kancelar Nemačke (* [[1904]]) * [[10. 3.]] - [[Andy Gibb]], kantautor, muzičar (* [[1958]]) * 10. 3. - [[Svetislav Glišović]], fudbaler, trener (* [[1913]]) * [[13. 3.]] - [[John Holmes]], američki pornografski glumac (* [[1944]].) * [[22. 3.]] - [[Rudolf Matz]], hrvatski skladatelj i glazbeni pedagog (* [[1901.]]) * [[24. 3.]] - [[Hamid Hadžibegić]], historičar, filolog (* [[1898]]) * [[7. 4.]] - [[Hamdija Pozderac]], bivši potpredsednik predsedništva SFRJ === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[8. 5.]] - [[Robert A. Heinlein]], američki SF pisac (* [[1907]]) * [[10. 5.]] - [[Mato Džaja]], bh. povjesničar književnosti (* [[1906]]) * [[11. 5.]] - [[Kim Philby]], britanski obaveštajac, špijun za Sovjete (* [[1912]]) * [[3. 6.]] - [[Anna Mahler]], vajarka (* [[1904]]) * [[11. 6.]] - [[Giuseppe Saragat]], bivši predsednik Italije (* [[1898]]) * [[18. 6.]] - [[Ivica Ivanac]], književnik, dramaturg (* [[1936]]) * [[16. 6.]] - [[Kim Milford]], kantautor (* [[1951]]) * [[25. 6.]] - [[Hillel Slovak]], gitarista ''Red Hot Chili Peppers'' (* [[1962]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[18. 7.]] - [[Nico]], kantautorka, manekenka, glumica (* [[1938]]) * [[25. 7.]] - [[Judith Barsi]], glumica, žrtva zločina (* [[1978]]) * [[27. 7.]] - [[Frank Zamboni]], pronalazač (* [[1901]]) * [[30. 7.]] - [[Raško Dimitrijević]], književnik, kritičar, prevodilac (* [[1898]]) * [[2. 8.]] - [[Nada Klaić]], hrvatska povjesničarka (* [[1920]].) * 2. 8. - [[Raymond Carver]], pisac kratkih priča (* [[1938]]) * [[10. 8.]] - [[Arnulfo Arias]], bivši predsednik [[Panama|Paname]]. (* [[1901]]) * [[11. 8.]] - [[Anne Ramsey]], američka glumica (* [[1929]]) * 11. 8. - [[Ahmed Smajlović]], islamski učenjak, prevodilac (* [[1938]]) * [[12. 8.]] - [[Jean-Michel Basquiat]], američki umetnik (* [[1960]]) * [[13. 8.]] - [[Momčilo Novković]], viceadmiral JRM, narodni heroj (* [[1916]]) * [[14. 8.]] - [[Enzo Ferrari]], proizvođač automobila (* [[1898]]) * [[17. 8.]] - [[Muhammad Zia-ul-Haq]], predsednik Pakistana (* [[1924]]) * [[21. 8.]] - [[Ray Eames]], umetnik, dizajner (* [[1912]]) * [[22. 8.]] - [[Rejhan Demirdžić]], bosanskohercegovački glumac (* [[1927]]) * [[25. 8.]] - [[Milan Prelog]], povjesničar umjetnosti (* [[1919]]) * [[27. 8.]] - [[Milivoj Nikolajević]], slikar (* [[1912]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[1. 9.]] - [[Luis Alvarez]], fizičar, nobelovac (* [[1911]]) * [[5. 9.]] - [[Gert Fröbe]], glumac (* [[1913]]) * [[21. 9.]] - [[Rudi Alvađ]], bh. glumac (* [[1929]]) * [[23. 9.]] - [[Tibor Sekelj]], geograf, istraživač i putopisac (* [[1912]]) * [[26. 9.]] - [[Branko Zebec]], hrvatski nogometaš i trener (* [[1929]].) * [[28. 9.]] - [[Vicko Krstulović]], učesnik NOB, društveno-politički radnik SRH i SFRJ, narodni heroj (* [[1905]]) * [[1. 10.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac (* [[1926]]) * 1. 10. - [[Aleksa Benigar]], slovensko-hrvatski svećenik (* [[1893]].) * [[2. 10.]] - [[Alec Issigonis]], dizajner Mini Morrisa (* [[1906]]) * [[3. 10.]] - [[Franz Josef Strauss]], njemački političar iz CSU, premijer Bavarske (* [[1915]]) * [[4. 10.]] - [[Zlatko Grgić]], hrvatski autor crtanih filmova i karikatura * [[9. 10.]] - [[Felix Wankel]], pronalazač tipa motora sa rotacionim klipom (* [[1902]]) * [[29. 10.]] - [[Dmitar Zaklan]], general-potpukovnik JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[31. 10.]] - [[George Uhlenbeck]], fizičar (* [[1900]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[12. 11.]] - [[Janika Balaž]], romski muzičar iz Novog Sada (* [[1925]]) * [[13. 11.]] - [[Milan Timotić]], predratni pevač (* [[1908]]) * [[19. 11.]] - [[Veljko Mandić]], glumac (* [[1924]]) * 19. 11. - [[Christina Onassis]], Aristotelova kćerka (* [[1950]]) * [[20. 11.]] - [[Ante Gabrić]], hrvatski katolički svećenik (* [[1915]].) * [[27. 11.]] - [[John Carradine]], glumac (* [[1906]]) * [[28. 11.]] - [[Dragutin Dobričanin]] - Guta, srpski glumac (* [[1922]]) * [[30. 11.]] - [[Aleksandar Deroko]], srpski arhitekta (* [[1894]]) * [[6. 12.]] - [[Roy Orbison]], pevač (* [[1936]]) * [[16. 12.]] - [[Sylvester James|Sylvester]], disko muzičar (* [[1947]]) * [[22. 12.]] - [[Rexhai Surroi]], novinar, diplomat (* [[1929]]) * [[27. 12.]] - [[Hal Ashby]], filmski režiser (* [[1929]]) === Kroz godinu === * [[Vlado Dijak]], pjesnik, tekstopisac (* 1925) * [[Rešad Kadić]], književnik, novinar (* 1912) * [[Selim Salihović]], sevdalija i sazlija (* 1910) * [[Meho Meha Sefić]], slikar (* 1919) == Nobelova nagrada za 1988. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Leon Max Lederman]], [[Melvin Schwartz]] i [[Jack Steinberger]] (za metod [[Neutrino|neutrinskog]] zraka i demonstraciju dubletske strukture [[lepton]]a putem otkrića [[Mionski neutrino|mionskog neutrina]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Johann Deisenhofer]], [[Robert Huber]] i [[Hartmut Michel]] (određenje trodimenzionalne strukture [[fotosintetski reakcioni centar|fotosintetskog reakcionog centra]], → [[:en:Photosynthetic reaction centre|en]]) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[James W. Black]], [[Gertrude B. Elion]] i [[George H. Hitchings]] (otkriće važnih principa u tretmanu lekovima) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Naguib Mahfouz]] (koji je, putem dela bogatih u nijansi - sad jasno realističan, sad evokativno dvosmislen - formirao arapsku narativnu umetnost koja važi za celo čovečanstvo) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Mirovne snage UN]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Maurice Allais]] (pionirski doprinos teoriji tržišta i efikasnom korišćenju resursa) == Literatura == * [http://www.e-novine.com/feljton/27459-Priprema-odstrel.html Priprema za odstrel (1) (e-novine)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612124143/http://www.e-novine.com/feljton/27459-Priprema-odstrel.html |date=2010-06-12 }} * [https://www.znaci.org/00001/23_8.htm Besmislena Yu-ratovanja] == Povezano == * [[Antibirokratska revolucija]] * [[Kronologija raspada SFRJ]] == Reference == {{reference|2}} ;Literatura * Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003 == Vanjske veze == * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/87-4-8.shtml Yugoslavia's "Serbian Question"]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Patrick Moore, Radio Free Europe (Open Society Archives) * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/87-4-22.shtml What Went Wrong in Yugoslavia: the Failure of the Self-Management Model]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vladimir Sobell and Ljubo Siro, RFE-OSA {{commonscat|1988}} [[Kategorija:1988.]] 2kvk3cp7hlja7znc7dow14t2fbcmrwe 4 24009 42696809 42696663 2026-09-30T15:28:51Z Aca 108187 /* Ostalo */ 42696809 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedia-začetak}} |{{center|{{Wikipedia-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedia, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] 3uxcnaub8vjiev0oemytcngymd6bfy1 42696818 42696809 2026-09-30T15:33:08Z Aca 108187 /* Ostalo */ 42696818 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] q0xym1zwhgoinjsxdw4bvksyqtcxh0b 42696819 42696818 2026-09-30T15:33:15Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696819 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipediјa:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] rxgvnie9n9mbaknngh4papkd62jdlos 42696820 42696819 2026-09-30T15:33:36Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696820 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] mpwlz445qj0iyuc463561l1dt2cna6g 42696828 42696820 2026-09-30T15:35:42Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696828 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatomija-začetak}} | {{Anatomija-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] np30roqhbr7rn8pynjw66g7m3dofaz7 42696846 42696828 2026-09-30T15:45:29Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696846 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatomija-začetak}} | {{Anatomija-začetak}} |- | {{tl|Arheologija-začetak}} | {{Arheologija-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] 322glrdz0o44xjxnuqv80ueqcckrmg7 42696922 42696846 2026-10-01T03:48:51Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696922 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatomija-začetak}} | {{Anatomija-začetak}} |- | {{tl|Arheologija-začetak}} | {{Arheologija-začetak}} |- | {{tl|Arhitektura-začetak}} | {{Arhitektura-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] r9yufy4yvakipbttete1w3d29pija8a 42696931 42696922 2026-10-01T03:54:28Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696931 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatomija-začetak}} | {{Anatomija-začetak}} |- | {{tl|Arheologija-začetak}} | {{Arheologija-začetak}} |- | {{tl|Arhitektura-začetak}} | {{Arhitektura-začetak}} |- | {{tl|Astronomija-začetak}} | {{Astronomija-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] ocq9eqcda0ivmpt1qlnohtz2unvf66o 42696940 42696931 2026-10-01T03:57:46Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696940 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatomija-začetak}} | {{Anatomija-začetak}} |- | {{tl|Arheologija-začetak}} | {{Arheologija-začetak}} |- | {{tl|Arhitektura-začetak}} | {{Arhitektura-začetak}} |- | {{tl|Astronomija-začetak}} | {{Astronomija-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biologija-začetak}} | {{Biologija-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] d0hxtq4vhvbvks7f1vgzhnzi1yyorwe 42696945 42696940 2026-10-01T04:00:37Z Aca 108187 /* Povezano */ 42696945 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:ŠZZ}} Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Opći šablon: {{tl|Biografija-začetak}} {{Biografija-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Naučnik-začetak}} |{{center|{{Naučnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Naučnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Političar-začetak}} |{{center|{{Političar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Političari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Teniser-začetak}} |{{center|{{Teniser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Teniseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vladar-začetak}} |{{center|{{Vladar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vladari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Elektronika-začetak}} |{{center|{{Elektronika-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Elektronika, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Opći šablon: {{tl|Sport-začetak}} {{Sport-začetak}} Specifični šabloni: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbal-začetak}} |{{center|{{Fudbal-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbal, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Vaterpolo-začetak}} |{{center|{{Vaterpolo-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Vaterpolo, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}}\ |- |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedija-začetak}} |{{center|{{Wikipedija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} == Povezano == * [[Šablon:Kutija za začetak]] * [[Wikipedija:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Anatomija-začetak}} | {{Anatomija-začetak}} |- | {{tl|Arheologija-začetak}} | {{Arheologija-začetak}} |- | {{tl|Arhitektura-začetak}} | {{Arhitektura-začetak}} |- | {{tl|Astronomija-začetak}} | {{Astronomija-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biologija-začetak}} | {{Biologija-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Ekologija-začetak}} | {{Ekologija-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Fran-začetak}} | {{Fran-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Hrvatska-začetak}} | {{Naselje-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Italija-začetak}} | {{Naselje-Italija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Jemen-začetak}} | {{Naselje-Jemen-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Meksiko-začetak}} | {{Naselje-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Rumunija-začetak}} | {{Naselje-Rumunija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovačka-začetak}} | {{Naselje-Slovačka-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Planina-začetak}} | {{Planina-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{Ptica-začetak}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Teatar-začetak}} | {{Teatar-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|UK-začetak}} | {{UK-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{Životinja-začetak}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] k25k6ebesygjjphqpshnyare4io3275 10 25015 42696932 42696595 2026-10-01T03:56:35Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696595 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Exceptional newcomer.svg|30px]] | govori o = biologiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Biologija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Biologija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|biol-začetak}} </noinclude> r84439xss1ywbkkv64rf34ad22egc3h 42696934 42696932 2026-10-01T03:56:50Z Aca 108187 42696934 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Exceptional newcomer.svg|30px]] | govori o = biologiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Biologija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Biologija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Biologija-začetak}} </noinclude> 1q8m3rdac8lj4cqikyzzu2gskliiru0 10 25021 42696935 1759666 2026-10-01T03:57:12Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696935 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Biologija-začetak]] fprfarcdxap1bo48xt9zzp3joh9gulh 10 31640 42696913 1760465 2026-10-01T03:47:28Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 1760465 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Farm-Fresh egyptian pyramid.png|30px]] | govori o = arhitekturi }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Arhitektura, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Arhitektura, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|arhit-začetak}} </noinclude> thwynacjtci9lbmug9hk4kw89xyfoy2 42696915 42696913 2026-10-01T03:47:42Z Aca 108187 42696915 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Farm-Fresh egyptian pyramid.png|30px]] | govori o = arhitekturi }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Arhitektura, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Arhitektura, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Arhitektura-začetak}} </noinclude> sh1dzzcmt7reqevlwhrqmu8pceqvfda 10 31643 42696916 1760459 2026-10-01T03:48:16Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696916 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 10 33077 42696839 4745217 2026-09-30T15:42:58Z Aca 108187 42696839 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Nuvola apps edu science.svg|25px]] | govori o = hemiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Kemija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Kemija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|hemija-začetak}}<br /> ili<br /> '''<nowiki>{{kemija-začetak}}</nowiki>''' </noinclude> t4ba70mrcy11q89cyuk9bsgxuw6kmc4 10 33258 42696812 40755340 2026-09-30T15:30:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Wikipedia-začetak]] na [[Šablon:Wikipedija-začetak]]: update 40755340 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Wikipedia-logo.png|30px]] | govori o = Wikipediji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Wikipedia, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Wikipedia, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Wikipedia-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> kq8qqflrty3jd6cedg1mv8h0w5dofp1 42696814 42696812 2026-09-30T15:30:25Z Aca 108187 + 42696814 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Wikipedia-logo.png|30px]] | govori o = Wikipediji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Wikipedia, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Wikipedia, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Wikipedija-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> 7psxm994lavk2klnjhls93su60rdjxf 42696816 42696814 2026-09-30T15:31:24Z Aca 108187 + 42696816 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Wikipedia-logo.png|30px]] | govori o = Wikipediji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Wikipedija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Wikipedija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Wikipedija-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> 4pp9dkc6r83w4iflfnhxe0upk06lvm8 10 36454 42696936 1759667 2026-10-01T03:57:16Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696936 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Biologija-začetak]] fprfarcdxap1bo48xt9zzp3joh9gulh 10 38295 42696937 1759668 2026-10-01T03:57:19Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696937 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Biologija-začetak]] fprfarcdxap1bo48xt9zzp3joh9gulh 10 38444 42696843 1759530 2026-09-30T15:44:57Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arheo-začetak]] na [[Šablon:Arheologija-začetak]] 42696843 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Šablon:Arheologija-začetak]] ai36bwmbqgkmr38usiggr9zvfb570sp 10 42112 42696928 1759048 2026-10-01T03:54:04Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Astro-začetak]] na [[Šablon:Astronomija-začetak]] 42696928 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Astronomija-začetak]] 4a7ybwilc9l32appsuf0s5mnnv05jye 0 44357 42696754 42551654 2026-09-30T14:28:24Z Argo 40546 +ref 42696754 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = Vjesnik | logo = [[Datoteka:Vjesnik Logo.svg|180px|centre]] | slika = Vjesnik bok.jpg | opis = Nekadašnje sjedište Vjesnika u Zagrebu | tip = dnevne [[novine]] | format = [[cijeli format]], [[berliner (format)|berliner]] | osnivanje = 24. lipanj 1940 | prestanak_izlaženja = 20. travanj 2012<ref name="zadnjibroj">{{cite news|url=http://www.politikaplus.com/novost/55490/danas-tiskan-zadnji-broj-vjesnika-od-sutra-samo-na-internetu|title=Danas tiskan zadnji broj Vjesnika, od sutra samo na internetu|date=20. 4. 2012|work=Poltika Plus|accessdate=18. VI 2012|archive-date=2012-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429055721/http://www.politikaplus.com/novost/55490/Danas-tiskan-zadnji-broj-Vjesnika-od-sutra-samo-na-internetu}}</ref> | vlasnik = [[Savez komunista Hrvatske|Komunistička partija Hrvatske]] (1940-1944)<br />[[Hrvatska]] (1944 - 2012) | price = | owners = | izdavač = [[Tiskarsko i izdavačko poduzeće Vjesnik|Vjesnik d.d.]] (1946–2008)<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=64988 |title=Vjesnik d.d. |encyclopedia=[[Hrvatska enciklopedija]] |edition=mrežno |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |year=2021 |access-date=30. 1. 2023}}</ref><br />[[Narodne novine]] d.d. (2008–2010)<ref name="narodne-novine"/><br />Tiskara Vjesnik (2010–2012)<ref name="narodne-novine">{{cite web |url=https://net.hr/danas/hrvatska/narodne-novine-vise-nece-izdavati-cfd7e822-b1d1-11eb-bb3a-0242ac150015 |title=Narodne novine više neće izdavati Vjesnik |publisher=net.hr |date=16. 6. 2010 |access-date=30. 1. 2023 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130205040/https://net.hr/danas/hrvatska/narodne-novine-vise-nece-izdavati-cfd7e822-b1d1-11eb-bb3a-0242ac150015 }}</ref> | chiefeditor = | staff = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | circulation = | sjedište = Slavonska avenija 4,<br />[[Zagreb]], [[Croatia]] | ISSN = 0350-3305 | website = [http://www.vjesnik.hr/ www.vjesnik.hr] |}} '''Vjesnik''' je bio [[Hrvatska|hrvatski]] politički dnevni list, koji je izlazio [[Zagreb]]u. Uz njega je postojala i izdavačka kuća, sa nizom drugih izdanja, koja je u vrijeme [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] imala je osobito velik značaj. Prvi broj izašao je [[24. 6.|24. lipnja]] [[1940]]. godine, a list se zvao ''Politički vjesnik''. Prilikom tiska je načinjena pravopisna greška, pa je pogrešno stajalo "vijesnik" umjesto "vjesnik". List je, u ilegali, pokrenuo Centralni komitet [[Savez komunista Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]]. Početkom [[1941]]. godine list dobiva naziv ''Vjesnik radnog naroda''. Početkom [[Drugi svjetski rat|II. svjetskog rata]] izlazi kao mjesečnik, sada nazvan ''Vjesnik Hrvatske jedinstvene nacionalno-oslobodilačke fronte'', preselivši u jesen 1941. na [[Kordun]], pa [[1942]]. u zaselak Tomići kraj [[Drežnica (Ogulin)|Drežnice]]. Zanimljivo je da u zaglavlju lista od kolovoza 1941. stoji parola "[[Smrt fašizmu - sloboda narodu!]]" koju prihvaća cijeli oslobodilački pokret. Od [[1943]]. tiska se na Kapeli, ponovno kao tjednik. Redakcija se, shodno tijeku rata, nastavlja seliti, a u siječnju [[1945]]. stiže u [[Split]]. Od 11. svibnja 1945., pod današnjim imenom, ''Vjesnik'' izlazi kao dnevnik. Tek se tada i službeno u impresumu navodi ime glavnog urednika; bio je to [[Šerif Šehović]]. Prve poratne godine ''Vjesnika'' protječu u službi novoj vlasti. Šezdesetih godina širi se dopisnička mreža, list se sadržajno osvježava, a naklada raste. ''Vjesnikova'' kuća tada izdaje časopise i revije, od kojih su najpoznatiji bili ''Vjesnik u srijedu'' (VUS) i ''[[Start (magazin)|Start]]''. Pokreće se akcija "Plava vrpca Vjesnika", nagrada za pothvate spašavanja na moru. Uoči "[[Hrvatsko proljeće|Hrvatskog proljeća]]", list dostiže nakladu od preko 100.000 primjeraka. Godine [[1990]]. dolazi u interesnu sferu nove, [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]-ove vlasti i već 1991. obznanjuje se lista od pedesetak nepoćudnih osoba koje više ne trebaju dolaziti na svoj posao u Vjesniku.<ref>{{cite web |last=Dragojević |first=Rade |authorlink=Rade Dragojević |date=2026-09-30 |title=Kad informacije služe ratu |url=https://www.portalnovosti.com/kad-informacije-sluze-ratu/ |url-status=live |publisher=[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]] |issn=1845-8955 |accessdate=2026-09-30|quote=Neočekivano je sazvan sastanak svih zaposlenika na kojem je javno pročitan popis od 50-ak ljudi, uglavnom novinara i fotoreportera, mladih i starijih [...] Nakon čitanja popisa otpisanih, zavladala je mučna tišina, većina odstrijeljenih bila je u šoku, ostali su gledali u pod.}}</ref> Kraće vrijeme, 1992. godine, list nosi naziv ''Novi vjesnik''. Za ''Vjesnik'' je karakteristično da, za razliku od drugih vodećih dnevnih listova u post-komunističkom razdoblju, nije bio privatiziran, te da je sve vrijeme bio u državnom vlasništvu. Posljednji tiskani broj izašao je [[20. 4.|20. travnja]] [[2012]]. Nakon toga do [[26. 4.|26. travnja]] [[2012]] izlazi u elektronskom obliku (e-novine), a zatim samo kao internetski portal Vjesnik.hr. Portal je u lipnju 2012. prestao s radom. == Glavni urednici == * [[Mladen Iveković]] (1940.) * [[Josip Gjergja]] (1941.) * [[Šime Balen]] (1943.) * [[Šerif Šehović]] (1945.) * [[Branko Priselac]] (1946.) * [[Josip Kirigin]] (1946.) * [[Branko Škrinjar]] (1947.-1948.) * [[Zvane Črnja]] * [[Franko Franulović]] * [[Živko Vnuk]] (1950.) * [[Frane Barbieri]] (1951.-1953.) * [[Joško Palavršić]] (1953.-1955.) * [[Božidar Novak]] (1955.-1963.) * [[Milan Beslać]] (1963.-1966.) * [[Mirko Peršen]] (1966.-1968.) * [[Josip Vrhovec]] (1968.-1969.) * [[Milovan Baletić]] (1970.-1971.) * [[Drago Auguštin]] (1972.-1975.) * [[Pero Pletikosa]] (1975.-1983.) * [[Davor Šošić]] (1984.-1986.) * [[Uroš Šoškić]] (1986.-1987.) * [[Stevo Maoduš]] (1987.-1990.) * [[Hidajet Biščević]] (1990.-1992.) * [[Radovan Stipetić]] (1992.-1993.) * [[Božidar Petrač]] (1993.) * [[Krešimir Fijačko]] (1993.-1994.) * [[Ante Ivković]] (1994.- 1996.) * [[Nenad Ivanković]] (1996.-2000.) * [[Igor Mandić]] (2000.) * [[Zlatko Herljević]] (2000.- 2001.) * [[Krešimir Fijačko]] (2001.- 2004.) * [[Andrea Latinović]] (2004.- 2005.) * [[Darko Đuretek]] (2005.- 2010.) * [[Bruno Lopandić]], (2010.- 2012.) * [[Mirela Lilek, glavna urednica portala Vjesnik.hr]], (2011.- ) == Suradnici == * [[Gerhard Ledić]] (1926. - 2010.) * [[Žarko Susić]] (1915. - 2010.) * [[Fran Višnar]] (1951. - 2015.) == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.vjesnik.hr/razno/Vjesnik60/Default.asp?c=1 Feljton povodom 60. godišnjice Vjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213013210/http://www.vjesnik.hr/razno/Vjesnik60/Default.asp?c=1 |date=2009-02-13 }} * [http://www.hnd.hr/vjesnik-novina-koja-je-nestajala VJESNIK - novina koja je nestala] [[Kategorija:Hrvatske dnevne novine]] 01ps3o3uzbn0vy78omdofzx7df84lss 10 46278 42696917 1760460 2026-10-01T03:48:21Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696917 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 10 51233 42696823 1759038 2026-09-30T15:35:00Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Anatom-začetak]] na [[Šablon:Anatomija-začetak]] 42696823 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Anatomija-začetak]] j85x6129cejrv2ijvndf0t29wo7gsto 10 51234 42696821 42696594 2026-09-30T15:34:41Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Anatom-začetak]] na [[Šablon:Anatomija-začetak]] 42696594 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Bone.png|30px]] | govori o = anatomiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Anatomija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Anatomija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|anatom-začetak}} </noinclude> 4l8jzs6rhlku7pjd6d2jtjizkat40q8 42696827 42696821 2026-09-30T15:35:29Z Aca 108187 42696827 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Bone.png|30px]] | govori o = anatomiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Anatomija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Anatomija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Anatomija-začetak}} </noinclude> 8vr40sf6vbmc3lc0377exs2u2wuzm73 10 52352 42696918 1760461 2026-10-01T03:48:25Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696918 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 0 54097 42696991 42557732 2026-10-01T11:56:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696991 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = City of Miami |nickname = [[Magic City|The Magic City]] |settlement_type = [[grad]] |motto = |image_skyline = Miami skyline 20080516.png |imagesize = 250x200px |image_caption = Panorama [[Downtown Miami|središta]] i [[Midtown Miami]]ja s [[Interstate 195 (Florida)|ceste Julia Tuttle]] |image_flag = Flag of Miami, Florida.svg |flag_size = |image_seal = Escudo de Miami.svg |seal_size = |image_map = Miami-Dade_County_Florida_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Miami_Highlighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = Lokacija u [[Okrug Miami-Dade (Florida)|Okrugu Miami-Dade]] i državi [[Florida|Floridi]] |image_map1 = Miami.gif |mapsize1 = 250px |map_caption1 = U.S. Census Bureau map showing city limits |subdivision_type = [[Popis zemalja|Zemlja]] |subdivision_name = {{flag|SAD}} |subdivision_type1 = [[Političke podjele SAD|Država]] |subdivision_name1 = {{flag|Florida}} |subdivision_type2 = [[Popis okruga u Floridi|Okrug]] |subdivision_name2 = [[Datoteka:Flag of Miami-Dade County, Florida.png|20px]] [[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade]] |government_footnotes = |government_type = Mayor-Commissioner Plan |leader_title = [[gradonačelnik]] |leader_name = [[Manny Diaz]] [[nezavisni političar|(nez.)]] |leader_title1 = [[Gradski menažer]] |leader_name1 = Pedro G. Hernandez |leader_title2 = Gradski advokat |leader_name2 = Julie O. Bru |leader_title3 = [[Gradski sekretar]] |leader_name3 = Priscilla Thompson |established_title = naseljen |established_date = 1825 |established_title2 = [[Municipalna korporacija|ustanovljen]] |established_date2 = 28. jula 1896. |area_magnitude = 1 E8 |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = 143.15 |area_land_km2 = 92.42 |area_water_km2 = 50.73 |area_total_sq_mi = 55.27 |area_land_sq_mi = 35.68 |area_water_sq_mi = 19.59 |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = 15.896 |area_metro_sq_mi = 6.137 |population_as_of = 2007 |population_footnotes = <ref name=censuspop>{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2007-04-12.xls |title=Annual Estimates of the population for the Incorporated Places of Florida |publisher=[[US Census Bureau]] |accessdate = 11. 08. 2007. |format=XLS}}</ref> |population_note = 2007 estimate |population_total = 409,719 |population_density_km2 = 4433 |population_density_sq_mi = 11.483 |population_metro = 5413212 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Miamian |timezone = [[Sjevernoamerička istočna vremenska zona|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Istočno ljetno vrijeme|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 25 |latm = 47 |lats = 16 |latNS = N |longd = 80 |longm = 13 |longs = 27 |longEW = W |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |elevation_m = 2 |elevation_ft = 6 |postal_code_type = [[ZIP Code]] |postal_code = 33101-33102, 33107, 33109-33112, 33114, 33116, 33119, 33121-33122, 33124-33170, 33172-33190, 33193-33197, 33199, 33222, 33231, 33233-33234, 33238-33239, 33242-33243, 33245, 33247, 33255-33257, 33261, 33265-33266, 33269, 33280, 33283, 33296, 33299 |area_code = [[Area code 305|305]], [[Area code 786|786]] |blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS code]] |blank_info = 12-45000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0295004{{GR|3}} |website = http://www.ci.miami.fl.us/ |footnotes = }} '''Miami''' je grad smješten u jugoistočnom kutu [[sjedinjene Američke Države|američke]] savezne države [[Florida|Floride]]. Miami je drugi najveći grad na Floridi te najveći grad i sjedište okruga Miami-Dade. Također je najveći grad u metropolitanskom području ("Područje utjecaja") južne Floride, koje se sastoji od okruga Miami-Dade, Broward i Palm Beach te je najveće metropolitansko područje u jugoistočnom SAD-u. Veliki porast broja stanovnika posljednjih godina rezultat je migracija unutar SAD-a kao i [[imigracija|imigracije]]. Šire područje Miamija mjesto je gdje se susreću brojne [[Kultura|kulture]] i nalazi se pod snažnim utjecajem velike populacije etničkih [[Latinoamerikanci|Latinoamerikanaca]] i [[Karibi|karipskih]] otočana, od kojih su mnogi izvorni govornici [[španski jezik|španjolskog]] i [[Haićanski jezik|haićanskog jezika]]. Važnost regije kao međunarodnog financijskog i kulturalnog središta uzdigla je Miami do statusa svjetskog grada, a uz [[Atlanta|Atlantu]] grad je jedno od najvažnijih poslovnih središta u jugoistočnom SAD-u. == Historija == [[Datoteka:Julia DeForest Tuttle.jpg|thumb|left|Jane Tuttle, ''Mother of Miami'']] Miami je kao grad službeno osnovan [[28. 7.|28. srpnja]] [[1896]]. godine, dok su područje na kojem je grad osnovan bilo naseljeno više od tisuću godina [[Tequesta]] Indijancima, a to je područje 1566., [[Španija|Španjolskoj]] prisvojio [[Pedro Menéndez de Avilés]]. Španjolska misija izgrađena je godinu kasnije. Godine 1836., sagrađena je tvrđava Dallas gdje su se odvijale bitke tijekom Drugog seminolskog rata. U 1920-ima, događa se veliki porast stanovništva i izgradnje infrastrukture. Do 1940., u Miamiju je živjelo 172 172 stanovnika. Nagli razvoj grada počinje dolaskom željeznice. Lokalna uzgajivačica citrusa Julia Tuttle, uvjerila je željezničkog magnata [[Henry Flagler|Henrya Flaglera]] u gradnju željeznice sve do Miamija. Dana [[28. 7.|28. srpnja]] [[1896]]., Miami je službeno proglašen gradom s preko 300 stanovnika. Nagli razvoj grada koji je počeo [[1920-e|1920-ih]], poremetile su krize nekretnina, uragan [[1926]]., te [[velika ekonomska kriza|velika depresija]] [[1930-e|1930-ih]]. Početkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Miami je zbog svog položaja odigrao važnu ulogu u borbi protiv njemačkih [[U-Boot|podmornica]]. Rat je potaknuo rast stanovništva čiji se broj podigao na skoro pola milijuna. Dolaskom [[Fidel Castro|Castrovog]] režima na vlast na Kubi [[1959]]. godine, veliki broj [[Kubanci|Kubanaca]] doselio se u Miami, što je dodatno povećalo broj stanovnika. Od novijih kriza najznačajnije su pobuna zbog premlaćivanja [[Arthur McDuffie|Arthura McDuffieja]], narko ratovi, uragan Andrew, te afera Eliána Gonzáleza. Danas je Miami grad u velikom razvoju, koji privlači veliki broj stanovnika. == Geografija == Miami se, zajedno sa svojim predgrađima, nalazi na širokoj ravnici između močvarnog područja [[Everglades]] na zapadu i zaljeva [[Biscayne (zaljev)|Biscayne]] na istoku. Prosječna nadmorska visina ovog područja je dva metra, a najviša visina teritorija ne prelazi 12 metara. U južnim dijelovima aglomerizacijskog područja Miamija nalazi se brdoviti [[Miami Rock Ridge]]. Glavni dio grada nalazi se na obalama zaljeva Biscayne, gdje se nalazi nekoliko stotina prirodnih i umjetnih otoka u plićaku, od kojih se na najvećem nalazi Miami Beach zajedno sa poznatim dijelom [[South Beach]]. === Klima === U Miamiju vlada topla i blaga [[tropska klima]] tijekom cijele godine, koja je pod umjerenim utjecajem [[Golfska struja|golfske struje]] koja prolazi 24&nbsp;km od obale. Prosječna godišnja temperatura je 24 [[celzijus|°C]]. Najmanja prosječna godišnja temperatura je 15,1&nbsp;°C ([[januar|siječanj]]), a najviša 31,6&nbsp;°C ([[jul|srpanj]]). Prosječna godišnja količina padalina je 1480&nbsp;mm. Najkišovitiji mjesec je lipanj s 220&nbsp;mm kiše. Najviša temperatura u gradu je zabilježena [[21. 7.|21. srpnja]] [[1942]]. godine, a iznosila je 37,8&nbsp;°C. Najniža temperatura je zabilježena [[27. 1.|27. siječnja]] [[1940]]., i to -2&nbsp;°C. [[Snijeg]] je u gradu pao samo jednom, [[20. 1.|20. siječnja]] [[1977]]. godine. {| class="wikitable" align="center" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Mjesec<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=20227&refer=&units=metric Podaci]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} s stranice Weatherbase.com</ref> ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | sij. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | velj. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | ožu. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | tra. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | svi. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | lip. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | srp. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | kol. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | ruj. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | lis. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | stu. ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | pro. |------------- |'''Prosječna temperatura (u °C)'''||20||20||22||23||26||27||28||28||27||26||23||20 |------------- |'''Prosječne padaline (u mm)'''||50||50||60||70||140||220||150||190||210||170||70||40 |------------- |} Budući da se nalazi između dvije velike vodene površine koje su poznate po orkanskoj aktivnosti, Miami je prema statistici veliki grad kojeg će najvjerojatnije zahvatiti ova nepogoda. Grad je pretrpio uragane Cleo ([[1964]].), Betsy ([[1965]].), Andrew ([[1992]].), Irene ([[1999]].), te uragane [[Uragan Katrina|Katrina]] i [[Uragan Wilma|Wilma]] [[2005]]. godine. [[Datoteka:Miamiskyline20070811 cropped.jpg|800px|središte|thumb|Pogled na Miami s Miami Beacha]] == Stanovništvo == Područje grada Miamija je 43. po broju stanovnika u SAD-u. U cijelom južnofloridskom urbanom području, koje uključuje okruge Miami-Dade, Broward i Palm Beach, živi više od 5,4 milijuna stanovnika, po čemu je šesto u SAD-u po naseljenosti<ref name="metropop">[http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt List of Population of Urbanized Areas]</ref> i najveće urbano područje u jugoistočnom SAD-u. Prema popisu stanovništva iz 2006. godine, na području grada živi 404.048 stanovnika, a rasni sastav grada je sljedeći:<ref>{{en icon}}[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/12/1245000.html QuickFacts for Miami (city), Florida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621170829/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/12/1245000.html |date=2012-06-21 }}</ref> * 66,62% [[bijela (kavkaska) rasa|bijelci]] (11,8% su bijelci koji nisu hispanskog podrijetla)<ref>[http://www.muninetguide.com/states/florida/municipality/Miami.php Miami Demographics] MuniNetGuide</ref> * 22,31% [[negroidi|crnci]] (od kojih je veliki broj karipskog podrijetla) * 0,22% [[Indijanci]] * 0,66% [[azijati|azijci]] * 0,04% stanovništvo s pacifičkih otoka * 5,42% druge rase * 4,74% dvije ili više rasa * 65,76% činilo je stanovništvo hispanskog podrijetla. {| class="wikitable" cellpadding="3px" style="margin: 0 0 0 0;border:1px solid #999; text-align:center; line-height:10px; font-size:85%; background-color: #FFFFFF" width="100%" |- |align=center bgcolor=#E5E5E5 colspan=12 |'''Razvoj stanovništva Miamija'''<ref>''[http://www.historical-museum.org/history/sfhm242.htm Miami: One Hundred Years of History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619030335/http://www.historical-museum.org/history/sfhm242.htm |date=2006-06-19 }}'' Paul S. George i [http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Miami-Population-Profile.html Miami: Population Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118051117/http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Miami-Population-Profile.html |date=2009-01-18 }} na [http://www.city-data.com|City-data.com] {{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | bgcolor=#efefef | '''Godina''' || [[1850]]. ||[[1896]]. || [[1910]]. || [[1920]]. || [[1950]]. || [[1980]]. || [[1990]]. || [[2000]]. ||[[2006]]. |- | bgcolor=#efefef | '''Stanovništvo''' || 96<ref>''[http://www.miamidade.gov/info/history.asp Miami Dade County History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070117074016/http://www.miamidade.gov/info/history.asp |date=2007-01-17 }}'' - accès le 7 mai 2007</ref> || 300 || 5 500 || 30 000 || 172 000 || 346 681 || 358 648 || 362 470 || 404 048<ref>{{en icon}} [http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US12&-_box_head_nbr=GCT-T1-R&-ds_name=PEP_2006_EST&-_lang=en&-format=ST-9S&-_sse=on Florida by place] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200215223603/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US12&-_box_head_nbr=GCT-T1-R&-ds_name=PEP_2006_EST&-_lang=en&-format=ST-9S&-_sse=on |date=2020-02-15 }}</ref> |} Prema nacionalnom ili etničkom podrijetlu, 34,1% stanovništva grada čine [[Kubanci]], 22,3% [[Afroamerikanci]], 5,6% [[Nikaragvanci]], 5,0% [[Haićani]], 3,6% [[Portorikanci]] i 3,3% [[Honduranci]]. Prema UN-ovom programu za razvoj, Miami je prvi u svijetu po postotku stanovništva koje nije rođeno u zemlji u kojoj se nalazi grad (59%), a slijedi ga [[Toronto]] (50%). [[Datoteka:miami ocean drive.jpg|thumb|200px|desno|Ocean Drive]] '''Od 134 198 domaćinstava :''' * 26,3% imaju najmanje jedno maloljetno dijete * 36,6% čine vjenčani parovi * 18,7% su samohrani roditelji * 37,9% ne čine obitelji Prosječna veličina domaćinstva je 2,61 osoba, a obitelji 3,25 članova. '''Stanovništvo prema dobi čine :''' * 21,7% maloljetnici, * 8,8% od 18 do 24 godine, * 30,3% od 25 do 44 godine, * 22,2% od 45 do 64 godine, * 17% stariji od 65 godina. Stanovništvo je relativno staro : srednja starost stanovništva je 39,2 godine, naspram 36,4 godine što je američki prosjek. Spolni omjer je 100 žena na 98,9 muškaraca. Među odraslim stanovništvom na 100 žena dolazi 97,3 muškaraca. === Jezici === Tri službena gradska jezika su [[engleski jezik|engleski]], [[španski jezik|španjolski]] i [[haićanski]] (oblik [[Kreolski jezici temeljeni na francuskom jeziku|kreolskog francuskog]]). Uz ove jezike u gradu se govori i mnoštvom drugih jezika. Grad ima najveći broj govornika španjolskog jezika u nelatinskoj Americi<ref>{{en icon}}[http://spanish.about.com/od/historyofspanish/a/where_spoken.htm Where is Spanish Spoken Outside Spain?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081009124708/http://spanish.about.com/od/historyofspanish/a/where_spoken.htm |date=2008-10-09 }} Gerald Erichson, About, Inc.</ref>. Godine [[2000]]., za 66,75% stanovništva materinski jezik je bio [[španski jezik|španjolski]]. Govornici [[engleski jezik|engleskog]] čine 25,45%, [[haićanski|kreolskog francuskog]] 5,20%, a [[francuski jezik|francuskog]] 0,76% stanovništva<ref name="MLALanguage">{{en icon}}[http://www.mla.org/map_data_results&state_id=12&county_id=&mode=&zip=&place_id=45000&cty_id=&ll=&a=&ea=&order=r Data Center Results - Miami, Florida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070817043803/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D12%26county_id%3D%26mode%3D%26zip%3D%26place_id%3D45000%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |date=2007-08-17 }} [[Modern Language Association]]</ref>. Druge materinske jezike stanovništva činili su [[portugalski jezik|portugalski]] s 0,41%, [[nemački jezik|njemački]] s 0,18%, [[italijanski jezik|talijanski]] s 0,16%, [[arapski jezik|arapski]] s 0,15%, [[kineski jezik|kineski]] s 0,11%, i [[grčki jezik|grčki]] s 0,08% stanovništva. Postotak stanovništva grada kojima materinski jezik nije engleski je ukupno 74,54%, što je jedan od najvećih postotaka u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u<ref name="MLALanguage" />. == Gospodarstvo == [[Datoteka:Miamimanhattanizationdowntown.jpg|thumb|250px|''Downtown Miami'']] Miami je jedan od najvažnijih financijskih središta u SAD-u. Grad je središte regionalne trgovine sa snažnom međunarodnom poslovnom zajednicom. Zbog blizine s [[Latinska Amerika|Latinskom Amerikom]] grad je sjedište za latinoameričke operacije za više od 1400 multinacionalnih kompanija, uključujući [[AIG]], [[American Airlines]], [[Cisco Systems|Cisco]], [[The Walt Disney Company|Disney]], [[Exxon]], [[FedEx]], [[Kraft Foods]], [[Microsoft]], [[Oracle Corporation|Oracle]], [[SBC Communications]], [[Sony]], i [[Visa International]]. Sjedišta nekoliko velikih kompanija nalaze se na području Miamija, uključujući [[Alienware]], [[Bacardi]], [[Brightstar Corporation]], [[Burger King]], [[Carnival Cruise Lines]], [[Espírito Santo Financial Group]], [[Greenberg Traurig]], [[Interval International]], [[Lennar]], [[Norwegian Cruise Lines]], [[Perry Ellis International]], [[Royal Caribbean Cruise Lines]], [[Ryder|Ryder Systems]], [[Telefonica|Telefonica USA]], [[TeleFutura]], [[Telemundo]], [[U.S. Century Bank]] i [[World Fuel Services]]. Međunarodna zračna luka u Miamiju, kao i morska luka su među najaktivnijim lukama u SAD-u, pogotovo po prijevozu tereta iz Južne Amerike i Kariba. U središtu Miamija nalazi se najveća koncentracija međunarodnih banaka u SAD-u. Grad je bio domaćin pregovorima o Američkom slobodnom trgovinskom području [[2003]]. godine. Vrlo važan dio gospodarstva čini i turizam, što se posebno odnosi na plaže šireg područja Miamija koje privlače posjetitelje iz cijelog svijeta, te dio širek područja grada namjenjen noćnom životu, koji se nalazi u [[South Beach]]u u [[Miami Beach]]u. U industrijskom smislu Miami je važno kamenolomsko i skladišno središte. Prema podacima Ureda za popis stanovništva SAD-a, Miami je treći grad po siromaštvu u SAD-u, a iza njega su samo [[Detroit]] u Michiganu i [[El Paso, Teksas|El Paso]] u Teksasu. Ovo je i jedan od rijetkih gradova u SAD-u čije je lokalna vlast bankrotirala, 2001. godine<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html Gloom over Miami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228053601/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html |date=2010-02-28 }}, [[Time Magazine|Time]]</ref> Ovo je također i jedan od gradova u kojem je život najneisplativiji, prosjek cijene smještaja iznosi 42,8% prosječnog dohotka, dok je nacionalni prosjek 27%.<ref>[http://www.bizjournals.com/specials/pages/71.html Where’s the least expensive place to own a home?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070501070506/http://www.bizjournals.com/specials/pages/71.html |date=2007-05-01 }}, [[American City Business Journals]]</ref> == Promet == === Zračni promet === Međunarodna zračna luka u Miamiju (''Miami International Airport'') je jedna od najprometnijih zračnih luka na svijetu. Ovo je glavna [[aerodrom|zračna luka]] u području Miamija koja ima godišnji promet od preko 35 milijuna putnika. Prema stranom prometu ovo je treća luka u SAD-u (ispred nje su zračna luka John F. Kennedy u [[New York]]u i LAX u [[Los Angeles]]u), te sedma u svijetu. Zračna luka je povezana stalnim letovima s preko 70 gradova u Sjevernoj i Južnoj Americi, Europi i Bliskom istoku. Šire područje grada služi i obližnja međunarodna zračna luka Fort Lauderdale-Hollywood. === Pomorski promet === Miamijska luka za pomorski promet je najveća luka namjenjena brodovima za kružna putovanja u svijetu. Godine [[2005]]., kroz luku je prošlo 3 605 201 putnika. Ovo je također i jedna od najznačajnijih luka za teretni promet u SAD-u, s uvozom od skoro deset milijuna tona tereta godišnje. Prema prometu s Latinskom Amerikom, je ovo druga luka u Sjevernoj Americi, a ispred nje je samo luka južne Louisiane. Luka se nalazi na 2,10&nbsp;km² i ima sedam putničkih terminala. Najznačajniji uvozni teretni promet čine roba, građevinski materijali i alkoholna pića. Najznačajniji izvozni teretni promet čine roba, tiskovine i tekstili. Zemlja iz koje se najviše uvozi je [[Narodna Republika Kina|Kina]], dok je zemlja u koju se najviše izvozi [[Honduras]]. === Javni promet === [[Datoteka:MiamiMetroBus.jpg|thumb|''Metrobus'' u Miamiju]] Za javni promet u gradu zaduženo je društvo [[Miami-Dade Transit]] koje upravlja jevnim prijevozom u okrugu Miami-Dade. Ovo društvo upravlja najvećom prijevozonom mrežom na Floridi, i 14. je po važnosti u SAD-u<ref>''[http://www.miamidade.gov/transit/transitfacts.asp Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119043554/http://www.miamidade.gov/transit/transitfacts.asp |date=2008-01-19 }}'' na [http://www.miamidade.gov/transit/ službenoj stranici] društva</ref>. Javni prijevoz čini : * ''Metrorail'' - [[metro]] linija dugačka 36&nbsp;km koju koristi oko 62 300 putnika dnevno. Postoje planovi za otvaranje tri nove linije u budućnosti. * ''Metromover'' - oblik nadzemne željeznice koji povezuje središte grada i spaja se s Metrorailom na postajama ''Government Center'' i ''Brickell''. Linija je dugačka 7,1&nbsp;km. * ''Metrobus'' - [[autobus]]na mreža s više od 100 linija koju dnevno koristi oko 267 700 putnika. * ''Paratransit'' - oblik prijevoza namijenjen hendikepiranim osobama. === Cestovni i željeznički promet === Kroz Miami prolaze četiri državne autoceste, to su I-75, I-95, I-195, I-395, te više državnih cesta, kao U.S. Route 1, U.S. Route 27, U.S. Route 41 i U.S. Route 441; na koje se spaja cestovna mreža Floride. U Miamiju je južni kraj [[Amtrak]]ovih atlantskih željeznica, a zadnja stanica nalazi se u [[Hialeah]]u, u predgrađu. == Kultura == === Miami u popularnoj kulturi === [[Datoteka:Miami.jpg|thumb|left|250px|Pogled na nebodere u Miamiju]] Radnja mnogih televizijskih serija zbiva se u Miamiju, kao što su serije ''[[Nip/Tuck|Reži me]]'', ''[[CSI: Miami]]'' i ''[[Dexter]]''. ''[[The Jackie Gleason Show]]'' bio je sniman u [[Miami Beach]]u od 1964. do 1970. godine. Radnja [[NBC]]-evog sitcoma ''[[Good Morning, Miami]]'' se događa u radnom okruženju televizijske stanice u Miamiju. Radnja sitcomova ''[[The Golden Girls|Zlatne djevojke]]'' i ''[[Empty Nest]]'', kao i detektivskih serija ''[[Surfside 6]]'' i ''[[Poroci Miamija (serija)|Poroci Miamija]]'' također se događaju u Miamiju. Grad je 2004. i 2005. ugostio ''[[MTV Video Music Awards]]''. U gradu je snimljen i veliki broj reality showova. [[Datoteka:Biscayne National Park.jpg|thumb|right|200px|Pogled na [[Nacionalni park Biscayne]]]] Radnja videoigre ''[[Grand Theft Auto: Vice City]]'' i ''[[Grand Theft Auto: Vice City Stories]]'' događa se u izmišljenom gradu [[Vice City]], koji je uvelike temeljen na Miamiju. Kroz igru se čak mogu čuti brojni likovi koji govore haićanskim kreolskim i španjolskim jezikom. Miami je i središte latinoameričke televizijske i filmske produkcije. Ovdje se snimaju mnogi programi na španjolskom jeziku, većinom u [[Hialeah]]u i [[Doral]]u. Ovi programi uključuju televizijske kvizove, informativne emisije i telenovele kao ''Morelia'' i ''La Mujer de Mi Vida''. Među najpopularnijim programima u španjolskom govornom području su subotnji show ''[[Sábado Gigante]]'' i talk showovi ''[[Cristina Saralegui]]'' i ''[[El Gordo y la Flaca]]''. U gradu su snimljeni mnogi filmovi, kao što su: ''[[Svi su ludi za Mary]]'', ''[[Wild Things|Divlja igra]]'', ''[[Ace Ventura: Pet Detective|Ace Ventura: Šašavi detektiv]]'', ''[[Prebrzi i prežestoki]]'', ''[[Zločesti dečki]]'' i ''[[Bad Boys II|Zločesti dečki 2]]'', ''[[Transporter 2]]'', ''[[Krletka]]'', ''[[Zamjenik]]'', ''[[Blow]]'', ''[[True Lies|Istinite laži]]'', ''[[Reno 911!: Miami]]'', ''[[Quick Pick]]'', ''[[Miami Vice|Poroci Miamija]]'' (temeljen na istoimenoj televizijskoj seriji), ''[[Cocaine Cowboys]]'', ''[[Scarface|Lice s ožiljkom]]'', te filmovi [[Džejms Bond|Jamesa Bonda]] ''[[Goldfinger]]'', ''[[Operacija Grom]]'' i ''[[Casino Royale]]''. === Muzika === Glazbena kultura grada je vrlo bogata i raznolika. Latinoamerikanci su iz svojih domovina donijeli instrumente [[conga]] i [[rumba]], koji su se ovdje udomaćili kao i [[salsa]], [[bachata]], [[merengue]], [[vallenato]], te [[reggae]], [[soca]], [[kompa]], [[zouk]], [[calypso]], i [[steeldrum]]. Tijekom [[1970-e|1970-ih]] u Miamiju su djelovali brojni glazbeni umjetnici iz [[disco]] žanra. Miami je poznat po [[freestyle]] glazbi, obliku dance glazbe koji je bio vrlo popularan u 1980-im i 1990-im godinama, a koji je bio pod jakim utjecajem electro, hip-hop i disco glazbe. Poznati hip-hop glazbenici iz Miamija su [[2 Live Crew]], [[Dre]], [[J.T. Money]] (iz [[Poison Clan]]a), [[Pretty Ricky]], [[Trick Daddy]], [[Trina]], [[Pitbull (glazbenik)|Pitbull]], te [[Rick Ross]]. U Miamiju se odvija elektronski [[Winter Music Conference]], kao i mnogi drugi festivali vezani uz electro glazbu. Miami je zajedno sa susjednim [[Miami Beach]]om poznat po slavnim noćnim klubovima. === Mediji === Najveći dnevni listovi u Miamiju su ''[[The Miami Herald]]'' i ''[[South Florida Sun-Sentinel]]'' na engleskom jeziku i ''[[El Nuevo Herald]]'' i ''[[Diario Las Americas]]'' na španjolskom jeziku. ''The Miami Herald'' su također i najvažnije lokalne novine s preko milijun čitatelja. Miami je dvanaesto po veličini radijsko tržište i sedamnaesto po veličini televizijsko tržište u SAD-u. Televizijske stanice koje djeluju na području Miamija su [[WAMI]] ([[Telefutura]]), [[WBFS]] ([[My Network TV]]), [[WSFL]] ([[The CW Television Network|The CW]]), [[WFOR]] ([[CBS]]), [[WHFT]] ([[TBN]]), [[WLTV]] ([[Univision]]), [[WPLG]] ([[American Broadcasting Company|ABC]]), [[WPXM]] ([[i television network|ION]]), [[WSCV]] ([[Telemundo]]), [[WSVN]] ([[Fox Broadcasting Company|FOX]]), [[WTVJ]] ([[NBC]]), [[WPBT]] ([[Public Broadcasting Service|PBS]]), [[WLRN]] i [[WSBS]] Mega TV. == Sport == {| class="wikitable" |- !Momčad !Liga !Stadion !Osnutak !Naslovi |- |[[Florida Marlins]] |[[Major League Baseball|MLB]] (bejzbol) |[[Dolphin Stadium]] |1993. |2 |- |[[Miami Heat]] |[[NBA]] (košarka) |[[AmericanAirlines Arena]] |1988. |1 |- |[[Miami Dolphins]] |[[NFL]] (američki nogomet) |[[Dolphin Stadium]] |1966. |2 |- |[[Miami FC]] |[[USL]] (nogomet) |[[Tropical Park Stadium]] |2006. |0 |- |[[Florida Panthers]] |[[Laku noć, Hrvatska|LNH]] (hokej na ledu) |[[BankAtlantic Center]] |1993. |0 |} == Gradovi prijatelji == Miami je zbratimljen s deset gradova:<ref>{{en icon}}{{es icon}}[http://www.ci.miami.fl.us/MIC/pages/SisterCities/default.asp Zbratimljeni gradovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070526222509/http://www.ci.miami.fl.us/MIC/pages/SisterCities/default.asp |date=2007-05-26 }}</ref> * [[Datoteka:Flag of Colombia.svg|20px]] [[Bogota|Bogotá]], [[Kolumbija]] * [[Datoteka:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Buenos Aires]], [[Argentina]] * [[Datoteka:Flag of Japan.svg|20px]] [[Kagošima]], [[Japan]] * [[Datoteka:Flag of Peru.svg|20px]] [[Lima]], [[Peru]] * [[Datoteka:Flag of Spain.svg|20px]] [[Madrid]], [[Španija|Španjolska]] * [[Datoteka:Flag of Haiti.svg|20px]] [[Port-au-Prince]], [[Haiti]] * [[Datoteka:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Cingtao]], [[Narodna Republika Kina|Kina]] * [[Datoteka:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Salvador (Brazil)|Salvador]], [[Brazil]] * [[Datoteka:Flag of Chile.svg|20px]] [[Santiago de Chile|Santiago]], [[Čile]] * [[Datoteka:Flag of the Dominican Republic.svg|20px]] [[Santo Domingo]], [[Dominikanska Republika]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MorrisEncyclopediaOfAmericanHistory}} * {{MancallEncyclopediaOfAmericanHistory}} * {{KutlerDictionaryOfAmericanHistory}} * {{BoyerOxfordCompanionToUnitedStatesHistory}} * {{KazinConcisePrincetonEncyclopedia}} * {{KaneAmericanCounties2004}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|SAD}} {{Commonscat|Miami, Florida}} * {{en icon}}{{es}}[http://www.ci.miami.fl.us/ Službene stranice grada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808011858/http://www.ci.miami.fl.us/ |date=2006-08-08 }} * {{en icon}}{{es}}{{fr}}[http://www.miami-info.com/ Vodič kroz Miami] {{Miami-Dade County, Florida-lat}} {{Okruzi Floride-lat}} {{Podjela SAD}} [[Kategorija:Gradovi na Floridi]] nf6wj37tnmtpofvg7j95ijn1z1sks82 10 59716 42696824 1759039 2026-09-30T15:35:04Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Anatom-začetak]] na [[Šablon:Anatomija-začetak]] 42696824 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Anatomija-začetak]] j85x6129cejrv2ijvndf0t29wo7gsto 0 60948 42696878 42687079 2026-09-30T20:45:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696878 wikitext text/x-wiki '''Lista LGBT manifestacija''' obuhvata [[parada ponosa LGBT osoba|parade ponosa]], filmske festivale, sportska takmičenja itd. Ovi događaji koje organizuje [[LGBT zajednica]] imaju za cilj promociju jednakih prava za sve osobe različitih [[seksualna orijentacija|seksualnih orijentacija]], [[rodni identitet|rodnih identiteta]] i [[rodno izražavanje|rodnog izražavanja]]. Najčešći simbol koji se vidi na ovim događajima je [[zastava duginih boja]]. Najveći događaj sa 3.5 miliona učesnika i učesnica jeste parada ponosa u [[Sao Paulo|Sao Paulu]]. == Svet == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- |[[Gay Games]] |Različito |[http://www.gaygames.com www.gaygames.com] |leto |1982 |- |[[World Outgames]] |Različito |[http://www.copenhagen2009.org/ www.copenhagen2009.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214235118/http://www.copenhagen2009.org/ |date=2009-12-14 }} |leto |2006 |- |[[Worldpride]] |različito |[http://www.pridelondon.org/about-us/worldpride2012 www.pridelondon.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806153850/http://www.pridelondon.org/about-us/worldpride2012 |date=2010-08-06 }} |leto |2000 |- |[[Coming Out Day]] |Na raznim mestima istovremeno | |11. oktobar |1988 |- |[[Međunarodni dan protiv homofobije]] |Na različitim mestima istovremeno | |17. maj |2005 |} == Evropa == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Evropi|Evropa]] === |- | [[Rainbow Rampage]] | Evropa | [http://www.rainbowrampage.com/ www.rainbowrampage.com] | jun | |- | [[EuroGames]] | Evropa | [http://www.eurogames.info/ www.eurogames.info] | jul | 2002 |- | [[Europride]] | Evropa | [http://www.europride.info/ www.europride.info] | | 1992 |- | [[Mr Gay Europe]] | Evropa | [http://www.mrgayeurope.com/ www.mrgayeurope.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207195609/http://www.mrgayeurope.com/ |date=2008-02-07 }} | avgust | 2003 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Austriji|Austrija]] === |- | [[Gay Snowhappening Soelden]] | [[Soelden]] | [http://www.soelden.at/gaysnowhappening/ www.soelden.at/gaysnowhappening] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021015715/http://www.soelden.at/gaysnowhappening/ |date=2007-10-21 }} | mart | |- | [[Identities Queer Film Festival]] | [[Beč]] | [http://www.identities.at/ www.identities.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226205139/http://www.identities.at/ |date=2009-02-26 }} | jun | |- | [[Life Ball]] | [[Beč]] | [http://www.lifeball.org/ www.lifeball.org] | maj | 1993 |- | [[Regenbogen-Parade]] | [[Beč]] | [http://www.hosiwien.at/parade/parade.html www.hosiwien.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218123745/http://www.hosiwien.at/parade/parade.html |date=2008-02-18 }} | jul | 1996 |- | [[Regenbogenball]] | [[Beč]] | [http://www.hosiwien.at/regenbogenball www.regenbogenball.at] | januar | 1998 |- | [[EuroSki Pride]] | [[Saalbach]] | [http://www.eurosipride.com www.euroskipride.com]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | mart | 2007 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Belgiji|Belgija]] === |- | [[World Outgames Antwerp 2013]] | [[Antwerp]] | [http://www.woga2013.org/ www.woga2013.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106040300/http://www.woga2013.org/ |date=2014-01-06 }} | avgust | 2013 |- | [[Belgian Lesbian and Gay Pride]] | [[Bruxelles]] | [http://www.blgp.be/ www.blgp.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126012713/http://www.blgp.be/ |date=2021-01-26 }} | maj | |- | [[NaviGAYtion]] | [[Antwerp]] | [http://www.navigaytion.be/ www.navigaytion.be] | jun | |- | [[EuroGames]] | [[Antwerp]] | [http://2007.eurogames.info/ 2007.eurogames.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122154955/http://2007.eurogames.info/ |date=2009-01-22 }} | 12-15 jul | 2007 |- | [[Swim for Life]] | [[Bruxelles]] | [http://www.swimforlife.be/ www.swimforlife.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602231727/http://www.swimforlife.be/ |date=2009-06-02 }} | novembar | 1996 |- | [[Brussels Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Bruxelles]] | [http://www.fglb.org/FGLB/Le_festival.html www.glb.org/FGLB/Le_Festival.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081111063234/http://www.fglb.org/FGLB/Le_festival.html |date=2008-11-11 }} | januar | 1986 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[položaj LGBT osoba u Bugarskoj|Bugarska]] === |- | [[Sofia Pride]] | [[Sofija]] | http://www.gaypride-bg.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612022253/http://gaypride-bg.com/ |date=2009-06-12 }} | jun | 2008 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Crnoj Gori|Crna Gora]] === |- | [[Montenegro Pride]] | [[Podgorica]] | [http://www.queermontenegro.org/ www.queermontenegro.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407081143/http://queermontenegro.org/ |date=2014-04-07 }} | 21. Oktobar | 2013 |- | [[Merlinka festival|Festival kvir filma 'Merlinka']] | [[Podgorica]] | [http://www.merlinka.com/ www.merlinka.com] | Maj | 2014 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Češkoj|Češka]] === |- | [[Queer Parade]] | [[Brno]] | [http://www.queerparade.cz www.queerparade.cz] | jun | 2008 |- | [[Mezipatra Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Prague]] | [http://www.mezipatra.cz www.mezipatra.cz] | novembar | 2000 |- | [[Queer Pride Parade and Festival]] | [[Tábor]] | [http://www.queerprideparadetabor.cz www.queerprideparadetabor.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612102639/http://www.queerprideparadetabor.cz/ |date=2010-06-12 }} | jun | 2009 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Danskoj|Danska]] === |- | [[Copenhagen Pride]] | [[Kopenhagen]] | [http://www.copenhagenpride.dk/ www.copenhagenpride.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014174430/http://www.copenhagenpride.dk/ |date=2013-10-14 }} | avgust | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Estoniji|Estonija]] === |- | [[Tallinn Pride]] | [[Tallinn]] | [http://www.pride.ee/ www.pride.ee]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Finskoj|Finska]] === |- | [[Helsinki Pride]] | [[Helsinki]] | [http://www.helsinkipride.fi/ www.helsinkipride.fi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160705120413/http://www.helsinkipride.fi/ |date=2016-07-05 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Francuskoj|Francuska]] === |- | [[Grenoble International Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Grenoble]] | [http://www.vuesdenface.com/ www.vuesdenface.com] | april | |- | [[Gay Pride Lorraine]] | [[Metz]], [[Lorraine (région)|Lorraine]] | [http://gaypridelorraine.free.fr/ www.gaypridelorraine.free.fr] | mart | |- | [[Gay Pride Lyon]] | [[Lyon]], [[Rhône-Alpes]] | [http://www.fierte.net/ www.fierte.net] | jun | |- | [[HappyGaySkiWeek]] | [[Avoriaz]] | [http://happygayholidays.com/ www.happygayholidays.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413192518/http://www.happygayholidays.com/ |date=2009-04-13 }} | | |- | [[L'Existrans]] | [[Pariz]] | [http://www.asbfrance.org/ www.asbfrance.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033853/http://www.asbfrance.org/ |date=2007-06-29 }} | oktobar | |- | [[Lesbian & Gay Pride Bordeaux]] | [[Bordeaux]] | [http://lgpbordeaux.net/ www.lgpbordeaux.net] | jun | |- | [[Lesbian & Gay Pride Lille]] | [[Lille]] | [http://www.lgplille.org/ www.lgplille.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706004321/http://www.lgplille.org/ |date=2009-07-06 }} | | |- | [[Lesbian & Gay Pride Montpellier]] | [[Montpellier]] | [http://www.montpelliergay.com/ www.montpelliergay.com] | | |- | [[Lesbian & Gay Pride région Centre]] | [[Tours]] | [http://www.lgpregioncentre.org/ www.lgpregioncentre.org] | maj | 2006 |- | [[Marseille Pride]] | [[Marseille]] | [http://www.marseillepride.org/ www.marseillepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713193658/http://www.marseillepride.org/ |date=2009-07-13 }} | | |- | [[Paris Pride]] | [[Pariz]] | [http://www.inter-lgbt.org/ www.inter-lgbt.org] | jun | |- | [[Solidays]] | [[Pariz]] | [http://www.solidarite-sida.org/ www.solidarite-sida.org] | jul | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Grčkoj|Grčka]] === |- | [[Athens Pride]] | [[Athens]] | [http://www.athenspride.eu/index-en.html www.athenspride.eu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070116102840/http://www.athenspride.eu/index-en.html |date=2007-01-16 }} | jun | 2005 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Holandiji|Holandija]] === |- | [[Amsterdam Gay Skinhead Week]] | [[Amsterdam]] | [http://www.agskins.nl/ www.agskins.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516210157/http://www.agskins.nl/ |date=2014-05-16 }} | april | |- | [[Amsterdam Gay Pride]] | [[Amsterdam]] | [http://www.amsterdamgaypride.nl/ www.amsterdamgaypride.nl] | avgust | |- | [[Leather Pride]] | [[Amsterdam]] | [http://www.leatherpride.nl/ www.leatherpride.nl] | novembar | |- | [[The Midsummer Canal Festival]] | [[Utrecht]] | [http://www.midzomergracht.nl/ www.midzomergracht.nl] | jun | |- | [[The Pink Kermis]] | [[Tilburg]] | [http://www.tilburgsekermis.nl/ www.tilburgsekermis.nl] | | |- | [[Pinkster Tennis Tournament]] | [[Amsterdam]] | [http://smashing-pink.nl www.smashing-pink.nl]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | maj | |- | [[White Party]] | [[Amsterdam]] | [http://www.riedijkproductions.com www.riedijkproductions.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415071711/http://www.riedijkproductions.com/ |date=2009-04-15 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Hrvatskoj|Hrvatska]] === |- | [[Zagreb Pride]] | [[Zagreb]] | [http://www.zagreb-pride.net/ www.zagreb-pride.net] | jun/Jul | 2002 |- | [[Queer Zagreb]] | [[Zagreb]] | [http://www.queerzagreb.org/ www.queerzagreb.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930183256/http://www.queerzagreb.org/ |date=2009-09-30 }} | april/Maj | 2003 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Irskoj|Irska]] === |- | [[Cork Pride]] | [[Cork]] | [http://www.corkpride.com/ www.corkpride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621000635/http://www.corkpride.com/ |date=2009-06-21 }} | kraj maja-jun | |- | [[Alternative Miss Cork]] | [[Cork]] | [http://www.gaycork.com/altmisscork www.gaycork.com/altmisscork]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Feb | |- | [[Dublin Pride]] | [[Dublin]] | [http://www.dublinpride.org/ www.dublinpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134831/http://dublinpride.org/ |date=2016-03-04 }} | jun | |- | [[GAZE - Dublin Lesbian & Gay Film Festival]] | [[Dublin]] | [http://www.gaze.ie/ www.gaze.ie] | | |- | [[Galway Gay Pride]] | [[Galway]] | [http://www.brodireland.com/ www.brodireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222181446/http://www.brodireland.com/ |date=2008-12-22 }} | |- | [[Limerick Gay Pride]] | [[Limerick]] | [http://www.gaylimerick.com/ www.gaylimerick.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003200711/http://www.gaylimerick.com/ |date=2008-10-03 }} | avgust | 2005 |- | [[Waterford Gay Pride]] | [[Waterford]] | [http://www.gaywaterford.com/ www.gaywaterford.com] | avgust | |- | [[Dublin Gay Theatre Festival|International Dublin Gay Theatre Festival]] | [[Dublin]] | [http://www.gaytheatre.ie/ www.gaytheatre.ie] | maj | 2004 |- | [[Mr Gay Ireland]] | [[Dublin]] | [http://www.queerid.com/mrgayireland www.queerid.com/mrgayireland]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | oktobar | 2005 |- | [[Sligo Gay Pride]] | [[Sligo]] | [http://www.nwprideireland.com/ www.nwprideireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140216162020/http://nwprideireland.com/ |date=2014-02-16 }} | avgust | 2006 |- | [[Alternative Miss Ireland]] | [[Dublin]] | [http://www.alternativemissireland.com/ www.alternativemissireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031130022307/http://www.alternativemissireland.com/ |date=2003-11-30 }} | mart | 1987 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba na Islandu|Island]] === |- | [[Reykjavík Gay Pride]] | [[Reykjavík]] | [http://www.gaypride.is/ www.gaypride.is] | avgust | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Italiji|Italija]] === |- | [[European Gay Ski Week]] | [[Pila]] | [http://www.alternative-holidays.com/ www.alternative-holidays.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309102836/http://www.alternative-holidays.com/ |date=2009-03-09 }} | mart | |- | [[Gay Open Tennis]] | [[Milan]] | [http://www.atomoitalia.org/ www.atomoitalia.org] | septembar | |- | [[Gay Village, Italy]] | Rome | [http://www.gayvillage.it/ www.gayvillage.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126175723/http://www.gayvillage.it/ |date=2011-11-26 }} | jun - septembar | |- | [[International Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Torino]] | [http://www.turinglfilmfestival.com/2006/loader.htm www.turinglfilmfestival.com] | april | |- | [[Milan Pride]] | [[Milan]] | [http://www.pridemilano.org/ www.pridemilano.org] | jun | |- | [[Rome Pride]] | Rim | [http://www.romapride.it/ www.romapride.it] | jun | 2000 |- | [[Catania Pride]] | [[Catania]] | | jun | |- | [[Torino Pride]] | [[Turin]] | [http://www.torinopride2006.it/ www.torinopride2006.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904070820/http://www.torinopride2006.it/ |date=2006-09-04 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Latviji|Latvija]] === |- | [[Riga Pride and Friendship Days]] | [[Riga]] | [http://www2.mozaika.lv/?lang=2&mid2=1 www.mozaika.lv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015103441/http://www2.mozaika.lv/?lang=2&mid2=1 |date=2008-10-15 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Luksemburgu|Luksemburg]] === |- | [[Gay Mat]] | [[Luksemburg (grad)|Luksemburg]] | [http://www.gaymat.lu/ www.gaymat.lu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207065315/http://www.gaymat.lu/ |date=2012-02-07 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Mađarskoj|Mađarska]] === |- | [[Budapest Gay Dignity Procession]] | [[Budimpešta]] | [http://www.budapestpride.hu/ www.budapestpride.hu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701070822/http://www.budapestpride.hu/ |date=2009-07-01 }} | jul | 1997 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Malta]] === |- | [[Malta Gay Pride March]] | [[Valetta]]/[[Paceville]] | | | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Moldaviji|Moldavija]] === |- | [[Moldova Lesbian and Gay Pride]] | [[Chişinău]] | [http://www.gay.md/ www.gay.md] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114072825/http://gay.md/ |date=2007-11-14 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Nemačkoj|Nemačka]] === |- | [[Christopher Street Day]] | [[Berlin]] | [http://www.csd-berlin.de/ www.csd-berlin.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123213615/http://www.csd-berlin.de/ |date=2020-11-23 }} | jun | |- | Christopher Street Day | [[Dresden]] | [http://www.csd-sachsen.de/ www.csd-sachsen.de]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | |- | Christopher Street Day | [[Erfurt]] | [http://csd-mitteldeutschland.de/ www.csd-mitteldeutschland.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108195234/http://csd-mitteldeutschland.de/ |date=2016-11-08 }} | August | 2012 |- | Christopher Street Day | [[Hamburg]] | [http://www.hamburg-pride.de/ www.hamburg-pride.de] | jun | |- | Christopher Street Day | [[Minhen]] | [http://www.csd-munich.de/ www.csd-munich.de] | jul | |- | Cologne Leather Pride | [[Köln]] | [http://www.rheinfetisch.de/ www.rheinfetisch.de] | maj - jun | |- | [[Cologne Pride]] | [[Köln]] | [http://www.colognepride.de/ www.colognepride.de] | jul | |- | Come-Together-Cup | [[Köln]] & Berlin & [[Essen]] | [http://www.come-together-cup.de/ www.come-together-cup.de] | jun | |- | [[Easter Leather Gathering & German Mr. Leather]] | [[Berlin]] | [http://www.blf.de/ www.blf.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029045210/http://www.blf.de/ |date=2011-10-29 }} | mart or April | |- | Fantasypride | [[Köln]] | [http://www.fantasypride.de/ www.fantasypride.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928223300/http://www.fantasypride.de/ |date=2007-09-28 }} | jun | |- | [[Festival at Pulverteich]] | [[Hamburg]] | [http://www.heinfiete.de/ www.heinfiete.de] | | |- | [[Folsom Europe Street Fair]] | [[Berlin]] | [http://www.folsomeurope.com/ www.folsomeurope.com] | septembar | |- | [[Frankfurt Gay Pride]] | [[Frankfurt]] | | | |- | [[Friedrichshain Gay & Lesbian Park Party]] | [[Berlin]] | [http://www.parkfest-friedrichshain.de/ www.parkfest-friedrichshain.de] | | |- | [[Gay Games]] Cologne 2010 | [[Köln]] | [http://www.games-cologne.com/ www.games-cologne.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070125231751/http://www.games-cologne.com/ |date=2007-01-25 }} | jul - August 2010 | |- | [[Gay Oktoberfest at Bräurosi]] | | [[München]] | [http://www.mlc-muenchen.de/ www.mlc-muenchen.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010230647/http://www.mlc-muenchen.de/ |date=2008-10-10 }} | septembar | |- | [[Hamburg Pride]] | [[Hamburg]] | [http://www.hamburgpride.com/ www.hamburgpride.com] | | |- | IGLTA World Convention | [[Köln]] | [http://www.iglta.com/ www.iglta.com] | maj | |- | [[International Gay Rubber Weekend]] | [[Berlin]] | [http://www.blf.de/ www.blf.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029045210/http://www.blf.de/ |date=2011-10-29 }} | septembar | |- | International German Bear Pride | [[Köln]] | [http://www.bearparty.de/content/blogsection/11/68/ www.bearscologne.de] | maj | |- | [[Lesbisch-schwules Stadtfest Berlin]] | [[Berlin]] | [http://www.gay-stadtfest.de/ www.gay-stadtfest.de] | jun | |- | [[Run For More Time]] | [[Frankfurt am Main]] | [http://www.lauf-fuer-mehr-zeit.de/ www.lauf-fuer-mehr-zeit.de] | septembar | |- | Snowpride | [[Köln]] | [http://www.snowpride.de/ www.snowpride.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506082903/http://www.snowpride.de/ |date=2009-05-06 }} | januar | |- | [[Sylvester on Mehringdamm]] | [[Berlin]] | [http://www.aha-berlin.de/ www.aha-berlin.de] | decembar | |- | The Night of Lights / Die Nacht der Lichter | [[Köln]] | [http://www.nachtderlichter.de// www.nachtderlichter.de] | novembar - December | |- | [[Verzaubert Queer Film Festival]] | | [[München]] & [[Frankfurt]] & [[Köln]] & Berlin | [http://www.verzaubertfilmfest.com/ www.verzaubertfilmfest.com] | novembar | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Norveškoj|Norveška]] === |- | [[Bergen Pride]] | [[Bergen]] | [http://www.bergengaypride.com/ www.bergengaypride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080816013105/http://www.bergengaypride.com/ |date=2008-08-16 }} | | |- | [[International Gay and Lesbian Filmfestival]] | [[Oslo]] | [http://www.oglff.org/ www.oglff.org] | jun | 1990 |- | [[Skeive dager]] | [[Oslo]] | [http://www.skeivedager.no/ www.skeivedager.no] | jun | |- | [[Stavanger på skeivå]] | [[Stavanger]] | [http://www.skeiva.no/ www.skeiva.no] | septembar | |- | [[Raballder Cup]] | [[Oslo]] | [http://www.raballdercup.com/ www.raballdercup.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915215415/http://www.raballdercup.com/ |date=2008-09-15 }} | mart | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Poljskoj|Poljska]] === |- | [[Kraków Gay & Lesbian Culture Festival]] | [[Kraków]] | [http://www.tolerancja.org.pl/ www.tolerancja.org.pl] | april | 2004 |- | [[Equality Parade]] | [[Varšava]] | [http://www.paradarownosci.pl/ www.paradarownosci.pl] | jun | 2001 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Portugal|Portugal]] === |- | [[Lisbon Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://www.lisbonfilmfest.org/ www.lisbonfilmfest.org] | septembar | |- | [[Lisbon LGBT Pride Parade]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://portugalpride.org/ www.portugalpride.org] | jun | |- | [[Arraial Pride Party]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://www.ilga-portugal.pt/ www.ilga-portugal.pt] | jun | |- | [[Porto Pride]] Party | [[Porto]] | [http://www.portopride.org/ www.portopride.org]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828233058/http://www.portopride.org/ |date=2008-08-28 }} | jul (druga nedelja) | |- | [[Porto LGBT Pride Parade]] | [[Porto]] | [http://www.orgulhoporto.org/ www.orgulhoporto.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711163905/https://orgulhoporto.org/ |date=2020-07-11 }} | jul (druga nedelja) | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Rumuniji|Rumunija]] === |- | [[GayFest]] | [[Bucharest]] | [http://www.gay-fest.ro www.gay-fest.ro] | maj/jun | 2004 |- | [[Gay Film Nights]] | [[Cluj-Napoca]] | [http://www.beanangel.ro/sfg/ www.beanangel.ro/sfg] | septembar/oktobar | 2004 |- | [[International Lesby Festival]] | [[Cluj-Napoca]] | [http://estiunica.org/en/content/projects/fil www.estiunica.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626101930/http://estiunica.org/en/content/projects/fil |date=2009-06-26 }} | februar | 2009 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Rusiji|Rusija]] === |- | [[Moscow Pride]] | Moscow | [http://www.moscowpride.ru/ www.moscowpride.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031065607/http://www.moscowpride.ru/ |date=2010-10-31 }} | maj | 2006 |- | [[International Gay and Lesbian Film Festival «Side by Side»]] | [[Sankt Peterburg]] | [http://www.sbsff.com/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813083518/http://www.sbsff.com/en/ |date=2009-08-13 }} | oktobar | 2008 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Srbiji|Srbija]] === |- | [[Belgrade Pride]] | [[Beograd]] | |organizovana je samo jedna parada, koja je nasilno prekinuta. Najavljena je parada za 2010. godinu. | jun, 2001 |- | [[Queer Beograd]] | [[Beograd]] | [http://www.queerbeograd.org/ Queer Beograd Web Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822231333/http://www.queerbeograd.org/ |date=2019-08-22 }} | oktobar | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Sloveniji|Slovenija]] === |- | [[Ljubljana Pride]] | [[Ljubljana]] | [http://www.ljubljanapride.org/ www.ljubljanapride.org] | jul | 2001 |- | [[Festival gejevskega in lezbičnega filma]] | [[Ljubljana]] | [http://www.ljudmila.org/siqrd/fglf/ Festival gejevskega in lezbičnega filma] | decembar | 1984 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Španiji|Španija]] === |- | [[Sitges Gay Carnival]] | [[Sitges]] | [http://www.gaysitgesguide.com/carnival/index.html www.sitgesgaycarnival.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203114832/http://www.gaysitgesguide.com/carnival/index.html |date=2008-02-03 }} | februar | |- |- | [[Bearcelona]] | [[Barcelona]] | [http://bearcelona.org/ www.bearcelona.org] | mart | |- | [[Barcelona Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Barcelona]], [[Catalonia]] | [http://www.gaybarcelona.net/ www.gaybarcelona.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421010014/http://www.gaybarcelona.net/ |date=2009-04-21 }} | jul | |- | [[Carnival Maspalomas]] | [[Maspalomas]], [[Gran Canaria]], [[Kanari]] | [http://maspalomas.com/ www.maspalomas.com] | mart | |- | [[Gay Pride Maspalomas]] | [[Maspalomas]], [[Gran Canaria]], [[Kanari]] | [http://gaypridemaspalomas.com/ www.gaypridemaspalomas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721122457/http://www.gaypridemaspalomas.com/ |date=2009-07-21 }} | maj | |- | [[Gay Pride Valencia]] | [[Valencia]] | [http://www.lambdavalencia.org/ www.lambdavalencia.org] | jun | |- | [[Ibiza Gay Pride]] | [[Ibiza]] | [http://www.ibizapride.net/ www.ibizapride.net] | jun | |- | [[Pride Barcelona]] | [[Barcelona]] | [http://www.pridebarcelona.org/ www.pridebarcelona.org] | jun | 2009 |- | [[Loveball Festival]] | [[Barcelona]] | [http://www.loveball.info/ www.loveball.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080809072139/http://www.loveball.info/ |date=2008-08-09 }} | avgust | |- | [[Madrid Gay Pride]] | [[Madrid]] | [http://www.madoweb.com/ www.madoweb.com] | | |- | [[Maspalomas Pride]] | [[Maspalomas]], [[Kanarska ostrva]] | [http://www.gaypridemaspalomas.com/ www.gaypridemaspalomas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721122457/http://www.gaypridemaspalomas.com/ |date=2009-07-21 }} | maj | |- | [[Sleazy Madrid]] | [[Madrid]] | [http://www.sleazymadrid.com/ www.sleazymadrid.com] | april | |- | [[Circuit Festival]] | [[Barcelona]] | [http://www.circuitfestival.net/] | avgust |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Švedskoj|Švedska]] === |- | [[Mr Gay Sweden]] | [[Stockholm]] | [http://www.qx.se/ www.qx.se] | | 1999 |- | [[Stockholm Gay Skinhead Week]] | [[Stockholm]] | [http://www.gayskin.se/sgsw/Home.html www.gayskin.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203054310/http://www.gayskin.se/sgsw/Home.html |date=2008-12-03 }} | | |- | [[Stockholm Pride]] | [[Stockholm]] | [http://www.stockholmpride.org/ www.stockholmpride.org] | | 1998 |- | [[Regnbågsfestivalen]] | [[Malmö]] | [http://www.rfsl.se/malmo/?p=1823 www.rfsl.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224024243/http://www.rfsl.se/malmo/?p=1823 |date=2009-02-24 }} | | 1995 |- | [[HBT-GBG]] | [[Gothenburg]] | [http://www.hbt-gbg.se/ www.hbt-gbg.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160418204711/http://www.hbt-gbg.se/ |date=2016-04-18 }} | | 2007 |- | [[International Swedish Gay Camp]] | izletište u blizini [[Baltičko more|Baltičkog mora]] | [http://www.gaycamp.se/ www.gaycamp.se] | jul | 1983 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Švajcarskoj|Švajcarska]] === |- | [[Luzern Pride]] | [[Luzern]] | [http://www.gay.ch/ www.gay.ch] | jun | |- | [[Swing - Swiss Gay Skiing & Snowboarding Week]] | [[Davos]], [[Graubünden]] | [http://gayskitrips.com/ gayskitrips.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511165805/http://www.gayskitrips.com/ |date=2008-05-11 }} | mart | |- | [[Swiss Gay Pride]] | [[Lausanne]] | [http://pridelausanne.canalblog.com/ pridelausanne.canalblog.com] | | |- | [[Zürich Pride]] | [[Zürich]] | [http://www.csdzh.ch/ www.csdzh.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114195351/http://www.csdzh.ch/ |date=2015-11-14 }} | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Turskoj|Turska]] === |- | [[Lambda Istanbul Pride Week March]] | [[Istanbul]] | [http://www.lambdaistanbul.org/ www.lambdaistanbul.org/] | jun | 2003 |- | [[March Against Homophobia]] | [[Ankara]] | [http://www.kaosgl.org/ www.kaosgl.org] | maj | 2007 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Ujedinjenom Kraljevstvu|Ujedinjeno Kraljevstvo]] === |- | [[Bear Pride London]] | London | http://bearpride.co.uk/ | maj | 2007 |- | [[Belfast Pride]] | [[Belfast]], [[Northern Ireland]] | http://www.belfastpride.com/ | avgust | 1991 |- | [[Birmingham Pride]] | [[Birmingham]] | http://www.birminghampride.com/ | maj | |- | [[Blackpool Pride]] | [[Blackpool]] | http://www.prideblackpool.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713043017/http://www.prideblackpool.com/ |date=2009-07-13 }} | maj | 2006 |- | [[Bourne Free Pride Festival]] | [[Bournemouth]] | http://www.bournefree.co.uk/ | jul | 2003 |- | [[Brighton Pride]] | [[Brighton]] | http://www.brightonpride.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050618075502/http://www.brightonpride.org/ |date=2005-06-18 }} | avgust | |- | [[Cardiff Mardi Gras]] | [[Cardiff]] | http://www.cardiffmardigras.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531185552/http://www.cardiffmardigras.co.uk/ |date=2008-05-31 }} | septembar | |- | [[Doncaster Pride]] | [[Doncaster]] | http://www.doncasterpride.co.uk/ | avgust | 2009 |- | [[The London Drag Olympics]] | London | [http://www.thewayoutclub.com/ | april | |- | [[Glasgay! Festival]] LGBT Arts Festival | [[Glasgow]] | http://www.glasgay.co.uk | oktobar | |- | [[Homotopia]] | [[Liverpool]] | http://www.homotopia.net/ | novembar | |- | [[Huddersfield Pink Picnic]] | [[Castle Hill, Huddersfield]] | http://www.thepinkpicnic.co.uk | jul | |- | [[Hull Pride]] | [[Kingston upon Hull|Hull]] | http://www.hullpride.org.uk/ | |- | [[Leeds Pride]] | [[Leeds]] | http://www.leedspride.com/ | avgust | |- | [[Leicester Pride]] | [[Leicester]] | http://www.leicesterpride.co.uk/ | |- | [[Cardiff Lesbian & Gay Ball]] | [[Cardiff]] | http://www.mrgaywales.com/ | maj | |- | [[Lincolnshire Pride]] | [[Lincoln, Lincolnshire|Lincoln]] | http://www.lincolnshirepride.com/ | jul | 2006 |- | [[London Lesbian & Gay Film Festival]] | London | http://www.llgff.org.uk/ | mart | 1986 |- | [[London Pride Festival Fortnight]] | London | http://www.pridelondon.org/ | jun | |- | [[London Pride Parade & Rally]] | London | [http://www.pridelondon.org/ www.pridelondon.org] | jul | |- | [[Manchester Pride]] | [[Manchester]] | [http://www.manchesterpride.com/ www.manchesterpride.com] | avgust | |- | [[Mr Gay UK]] | [[Blackpool]] | http://mrgayuk.co.uk/home {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007191048/http://www.mrgayuk.co.uk/home/ |date=2009-10-07 }} mrgayuk.co.uk | maj-jul | 1993 |- | [[Mr Gay Wales]] | [[Cardiff]] | http://www.mrgaywales.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308204020/http://www.mrgaywales.com/ |date=2007-03-08 }} mrgaywales.com | maj-jul | 2005 |- | [[National Student Pride]] | UK | http://www.studentpride.co.uk/ | | 2005 |- | [[Nottingham Pride]] | [[Nottingham]] | http://www.nottinghampride.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227062035/http://nottinghampride.co.uk/ |date=2009-02-27 }} | jul | 1999 |- | [[Outsiders LGBT Film Festival]] | [[Liverpool]] | http://www.outsidersfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208094359/http://www.outsidersfilmfestival.com/ |date=2008-02-08 }} | Svakog meseca, sa centralnim događajem u oktobru | 2004 |- | [[Oxford Pride]] | [[Oxford]] | [http://www.oxfordpride.org.uk/ www.oxfordpride.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701162604/http://www.oxfordpride.org.uk/ |date=2009-07-01 }} | jul | 2003 |- | [[Cambridge Pink Festival]] | [[Cambridge]] | http://www.pinkfestival.com/ www.pinkfestival.com] | | |- | [[Pride in Aberdeen]] | [[Aberdeen]] | http://www.prideinaberdeen.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224060058/http://www.prideinaberdeen.org.uk/ |date=2008-02-24 }} | | |- | [[Pride in Canterbury]] | [[Canterbury]] | http://www.prideincanterbury.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713085242/http://www.prideincanterbury.org.uk/ |date=2009-07-13 }} | | |- | [[Pride London]] | London | http://www.pridelondon.org/ | | |- | [[Pride Glasgow]] | [[Glasgow]] | http://www.prideglasgow.co.uk/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | |- | [[Pride Scotia]] | [[Edinburgh]] i [[Glasgow]] | http://www.pride-scotia.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720041553/http://www.pride-scotia.org/ |date=2009-07-20 }} | Početkom leta. Mesto održavanja se menja na dve godine. | |- | [[Reading Pride]] | [[Reading, Berkshire|Reading]] | http://www.readingpride.co.uk/ | septembar | |- | [[Plymouth Pride Event]] | [[Plymouth]] | http://www.plymouthprideevent.co.uk/ | jul 7 | 2007 |- | [[Soho Pride]] | London | [http://www.sohopride.net/] | avgust | |- | Sparkle (transgender celebration) | [[Manchester]] | [http://www.sparkle.org.uk/ www.sparkle.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708035011/http://www.sparkle.org.uk/ |date=2009-07-08 }} | jun / Jul | 2005 |- | [[Stoke Pride]] | [[Stoke-on-Trent]], England | http://www.gaystoke.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626132201/http://gaystoke.org.uk/ |date=2009-06-26 }} | avgust | 2008 |- | [[Middlesbrough Gay Pride]] | [[Middlesbrough]] |[https://web.archive.org/web/20080628140151/http://ts1.gazettelive.co.uk/2008/01/middlesbrough_to_host_annual_g.html] | septembar | 2007 |- | [[GFestgayWise LGBT Arts Festival]] | [[London]] | http://www.gaywisefestival.org.uk/index.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430072648/http://www.gaywisefestival.org.uk/index.php |date=2009-04-30 }} | novembar | 2006 |- |} == Amerike == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Argentini|Argentina]] === |- | [[Buenos Aires Pride]] | [[Buenos Aires]] | [http://www.marchadelorgullo.org.ar/ www.marchadelorgullo.org.ar] | novembar | 1992 | |- | [[International Gay/Lesbian/Trans Film Festival in Argentina]] | [[Buenos Aires]] | [http://www.diversa.com.ar/ www.diversa.com.ar] | oktobar | 2004 | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Brazilu|Brazil]] === |- | [[Festival MixBrasil de Cinema e Video da Diversidade Sexual São Paulo]] | [[São Paulo]] | [http://mixbrasil.com.br/ www.mixbrasil.com.br] | novembar | |- | [[Parada do Orgulho GLBT de São Paulo]] (São Paulo Pride) | [[São Paulo]] | [http://www.paradasp.org.br/ www.paradasp.org.br] | jun | 1996 |- | [[Pride Parade Brasília]] | [[Brasília]], [[Brazilian Federal District|Distrito Federal]] | [http://www.mixbrasil.uol.com.br/ www.mixbrasil.uol.com.br] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118212912/http://mixbrasil.uol.com.br/ |date=2006-11-18 }} | jul | |- | [[Pride Salvador]] | [[Salvador, Bahia]] | [http://www.ggb.org.br/ www.ggb.org.br] | jun | |- | [[Diversity Parade Florianópolis]] | [[Florianópolis, Santa Catarina]] | [http://www.diversidadefloripa.com.br/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | septembar | |- | [[Pride Rio de Janeiro]] | [[Rio de Janeiro]] | [http://pageoneq.com/news/2007/Hundreds_of_thousands_fill_Rio_for_cel_1015.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018092436/http://pageoneq.com/news/2007/Hundreds_of_thousands_fill_Rio_for_cel_1015.html |date=2007-10-18 }} | oktobar |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Kanadi|Kanada]] === |- | [[AIDS Walk for Life]] | nacionalno | [http://www.aidswalkforlife.ca/Home.htm Scotiabank AIDS Walk for Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813042542/http://www.aidswalkforlife.ca/Home.htm |date=2009-08-13 }} | 14-21 septembar, 2008 | 1996 <small>(Vancouver 1986)</small> |- | [[Bal en Blanc]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | maj | |- | [[Black & Blue Festival]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | oktobar | |- | [[Canadian Rockies International Rodeo]] | [[Calgary]], Kanada | | jun | |- | [[Capital Pride (Ottawa)|Capital Pride]] | [[Ottawa]], Kanada | [http://www.capitalpride.ca Capital Pride] | | |- | [[Calgary Pride]] | [[Calgary]], [[Alberta]] | http://www.pridecalgary.ca | | |- | [[Divers/Cité]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.diverscite.org/ Divers/Cité]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Edmonton Pride]] | [[Edmonton]], [[Alberta]] | [http://www.prideedmonton.org Pride Edmonton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802182147/http://www.prideedmonton.org/ |date=2009-08-02 }} | | |- | [[Fet Fair North]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.ffnto.com/ FFN]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213215938/http://www.ffnto.com/ |date=2009-12-13 }} | | |- | [[Friends For Life Bike Rally]] | [[Toronto]] to [[Montreal]] | [http://www.bikerally.org/ www.bikerally.org] | 26 - 31 jul, 2009 | | |- | [[Global Pride]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.bigrogerevents.com/ http://www.bigrogerevents.com/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jul (iste nedelje kada i Vancouver Pride) | |- | [[Hot & Dry Weekend]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | maj | |- | [[image+nation]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.image-nation.org/ www.image-nation.org] | novembar | |- | [[Inside Out Film and Video Festival]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.insideout.on.ca/ www.insideout.on.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118220453/http://www.insideout.on.ca/ |date=2006-11-18 }} | | |- | [[Leather Ball & Church Street Fetish Fair]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/ www.mrlt.com] | avgust | |- | [[London Lesbian Film Festival]] | [[London, Ontario]] | [http://www.llff.ca/] | | |- | [[Mr. Leather Ottawa]] | [[Ottawa]], [[Ontario]] | [http://www.ottawaknights.com/ www.ottawaknights.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501221435/http://www.ottawaknights.com/ |date=2009-05-01 }} | novembar | |- | [[Mr. Leatherman Toronto]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/ www.mrlt.com] | novembar | |- | [[Mr. Vancouver Leather]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.vancouverleather.com/title/ Vancouver Leather] | novembar | |- | [[Pride Week (Toronto)|Pride Week]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.pridetoronto.com/ www.pridetoronto.com] | jun | 1981 |- | [[Pride London Festival]] | [[London, Ontario]] | [http://www.pridelondon.ca/ www.pridelondon.ca] |- | [[Prism Toronto]] | [[Toronto|Toronto, Kanada]] | [http://www.prismtoronto.com/ http://www.prismtoronto.com/] | jun (istog vikenda kada i Toronto Pride) | |- | [[Rapture: Vancouver]] | [[Vancouver|Vancouver, Kanada]] | [http://www.tfdpresents.com/ http://www.tfdpresents.com/] | jul (istog vikenda kada i Vancouver Pride) | |- | [[Reel Pride]] | [[Winnipeg]], [[Manitoba]] | [http://www.reelpride.org/ www.reelpride.org] | oktobar | 1987 |- | [[Resurrection (Toronto)|Resurrection]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/mlt_events/index.htm www.mrlt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080429203021/http://www.mrlt.com/mlt_events/index.htm |date=2008-04-29 }} | april |- | [[Saskatoon Pride]] | [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]] | [http://www.saskatoonpride.ca/ www.saskatoonpride.ca] | jun 9-17 |- | [[Sudbury Pride]] | [[Greater Sudbury]], [[Ontario]] | [http://www.sudburypride.ca/ www.sudburypride.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429013125/http://www.sudburypride.ca/ |date=2009-04-29 }} | jul/August | 1997 |- | [[tri-Pride (Cambridge, Kitchener, Waterloo)]] | [[Region of Waterloo]], [[Ontario]] | [http://www.tri-pride.ca/ www.tri-pride.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221143551/http://www.tri-pride.ca/ |date=2009-02-21 }} | maj 31-June 7 2009 | 1990 |- | oktobar |- | [[Twist Week End]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | jul | |- | [[Vancouver Pride Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.vancouverpride.ca/ www.vancouverpride.ca] | jul | |- | [[Vancouver Queer Film & Video Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.outonscreen.com/ Vancouver Queer Film & Video Festival] | avgust | |- | [[Victoria Pride Festival]] | [[Victoria, British Columbia]] | [http://www.victoriapridesociety.org/index.html Victoria Pride Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703040924/http://www.victoriapridesociety.org/index.html |date=2009-07-03 }} | jun 28 - jul 5, 2009 | 1994<ref>{{Cite web |title=12th annual Victoria Pride Day Parade & Festival - 2006 |url=http://www.tourismvictoria.com/Content/EN/436.asp?id=3943 |access-date=2009-08-26 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011190316/http://www.tourismvictoria.com/Content/EN/436.asp?id=3943 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Windsor Pride]] | [[Windsor, Ontario]] | [http://www.windsorpride.com/ www.windsorpride.com] | | |- | [[Winnipeg Pride]] | [[Winnipeg]], [[Manitoba]] | [http://www.gaypridewinnipeg.com/ www.gaypridewinnipeg.com] | jun | 1987 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Kolumbiji|Kolumbija]] === |- | [[Marcha de la Ciudadania LGBT]] | [[Bogotá]], [[Colombia]] | [http://www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/index.htm/ www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723055518/http://www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/index.htm |date=2009-07-23 }} | jun | 1996 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Meksiku|Meksiko]] === |- | [[Cancún International Gay Festival]] | [[Cancún]], [[Quintana Roo]] | [http://cancungayfestival.com/ www.cancungayfestival.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080901031322/http://www.cancungayfestival.com/ |date=2008-09-01 }} | maj | |- | [[Latin Fever]] | [[Puerto Vallarta]], [[Jalisco]] | [http://www.willgorges.com/ www.willgorges.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609151708/http://www.willgorges.com/ |date=2009-06-09 }} | novembar | |- | [[marcha del orgullo LGBTT]] | [[Mexico City]] | [http://orgullolgbt.info/ www.orgullolgbt.info] | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Peruu|Peru]] === |- | [[Marcha de Orgullo]] | [[Lima]] | [http://www.orgulloperu.net www.orgulloperu.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810113230/http://orgulloperu.net/ |date=2009-08-10 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Portoriku|Portoriko]] === |- | [[Boquerón Pride]] | [[Boquerón, Puerto Rico|Boquerón]] | | jun | |- | [[San Juan Pride]] | [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] | | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u SAD|Sjedinjene Američke Države]] === |- | [[Rainbow Rampage]] | od [[Seattle]]a do San Francisca | [http://rainbowrampage.com/ www.rainbowrampage.com] | septembar | |- | [[AIDS Walk Fort Lauderdale]] | [[Ft. Lauderdale, Florida]] | [http://aidswalk.net/ www.aidswalk.net] | april | |- | [[AIDS Walk Miami]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=185930 www.kintera.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210143750/http://www.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=185930 |date=2007-02-10 }} | april | |- | [[AIDS Walk New York]] | [[New York City, New York]] | [http://www.aidswalk.net www.aidswalk.net] | maj | 1986 |- | [[Albuquerque Pride]] | [[Albuquerque, New Mexico]] | [http://www.abqpride.com/ www.abqpride.com] | jun | |- | [[Alegria Events]] | [[New York City]] and [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://alegriaevents.com/ http://alegriaevents.com/] | Year-round (usually during three day holiday weekends) | |- | [[Atlanta Pride]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://atlantapride.org/ atlantapride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218141810/http://atlantapride.org/ |date=2009-02-18 }} | jun/jul | 1971 |- | [[Atlantic Stampede Rodeo]] | [[Gaithersburg, Maryland]] | [http://www.asgra.org/ www.asgra.org] | septembar | |- | [[Austin Pride Parade]] | [[Austin, Texas]] | [http://www.austinprideparade.org/ www.austinprideparade.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207123206/http://austinprideparade.org/ |date=2009-02-07 }} | jun | |- | [[Baltimore Pride]] | [[Baltimore, Maryland]] | [http://baltimorepride.org/ baltimorepride.org] | jun | |- | [[Bear Invasion]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.bearinvasion.com/ www.bearinvasion.com] | avgust | |- | [[Blue Ball (circuit party)|Blue Ball]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://blueballphilly.com/ www.blueballphilly.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710131019/http://www.blueballphilly.com/ |date=2007-07-10 }} | maj | |- | [[Boise Pride]] | [[Boise, Idaho]] | [http://www.boisepride.org/ http://www.boisepride.org/] | avgust | |- | [[Bronx Pride]] | [[Bronx|Bronx, New York]] | [http://bronxpride.org/// http://bronxpride.org/] | jun | |- | [[Brooklyn Pride]] | [[Brooklyn|Brooklyn, New York]] | [http://www.brooklynpride.org// www.brooklynpride.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901051608/http://www.brooklynpride.org/ |date=2009-09-01 }} | jun | |- | [[Culture in Boston, Massachusetts#Events|Boston Pride]] | [[Boston, Massachusetts]] | [http://www.bostonpride.org/ www.bostonpride.org] | jun | |- | [[Triangle Foundation#Camping.OUT|Camping.OUT]] | [[Northern Michigan]] | [http://www.campingout.org/ www.campingout.org] | avgust | 2006 |- | [[Capital Pride (Washington)|Capital Pride]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.capitalpride.org/ www.capitalpride.org] | jun | 1975 |- | [[Capital City Pride]] | [[Olympia, Washington]] | [http://www.capitalcitypride.net] | jun | 1991 |- | [[Cedar Rapids Pridefest]] | [[Cedar Rapids, Iowa]] | [http://www.crglrc.org/crpride/ www.crglrc.org/crpride]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | 1997 |- | [[Central New York Pride]] | [[Syracuse, New York]] | [http://www.cnypride.org/ www.cnypride.org] | jun 20 | |- | [[Charlotte Pridefest]] | [[Charlotte, North Carolina]] | [http://www.pridecharlotte.com/ www.pridecharlotte.com] | jul | |- | [[Cherry Weekend]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.cherryfund.org/ www.cherryfund.org] | jun | |- | [[Chesapeake Pride Festival]] | [[Crownsville, Maryland]] | [http://www.chesapeakepridefestival.org/ www.chesapeakepridefestival.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328150317/http://www.chesapeakepridefestival.org/ |date=2009-03-28 }} | jul 19 | 2008 |- | [[Chicago Bear Pride]] | [[Chicago]], [[Illinois]] | [http://www.glbears.com/ www.glbears.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918202310/http://www.glbears.com/ |date=2008-09-18 }} | maj | |- | [[Chicago Pride Parade]] | [[Chicago]], [[Illinois]] | [http://www.chicagopridecalendar.org/ www.chicagopridecalendar.org] | jun | 1970 |- | [[Christopher Street West]] | [[West Hollywood, Los Angeles, California]] | [http://www.lapride.org/ www.lapride.org] | jun | 1970 |- | [[Cleveland Pride]] | [[Cleveland]], [[Ohio]] | [http://www.clevelandpride.org/ www.clevelandpride.org] | | |- | [[Cleveland Black Pride, BGP]] | [[Cleveland]], [[Ohio]] | [http://www.bgpcleveland.com/ www.bgpcleveland.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Colors Light San Diego Rodeo]] | [[San Diego, California]] | [http://sandiegorodeo.com/ www.sandiegorodeo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220040900/http://www.sandiegorodeo.com/ |date=2008-12-20 }} | jun | |- | [[Colossus Weekend]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.guspresents.com/ www.guspresents.com] | jun | |- | [[Columbus Pride]] | [[Columbus, Ohio]] | [http://www.columbuspride.org/ www.columbuspride.org] | jun | 1981 |- | [[Come Out With Pride]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.mbaorlando.org/pages/come-out-with-pride.php/ www.mbaorlando.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806055125/http://mbaorlando.org/pages/come-out-with-pride.php |date=2009-08-06 }} | oktobar | 2004 |- | [[Dallas Pride]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.dallaspride.org/ www.pridedallas.org] |- | [[DC Black Pride]] | [[Washington, D.C.]] | [http://dcblackpride.org/ www.dcblackpride.org] | maj | 1991 |- | [[Delaware Pride]] | [[Rehoboth Beach, Delaware]] | [http://www.delawarepride.org/ www.delawarepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828232327/http://www.delawarepride.org/ |date=2009-08-28 }} | jun | |- | [[East-Central Minnesota Pride]] | [[Pine City, Minnesota]] | [http://www.menscircle.org/ www.menscircle.org] | jun | 2005 |- | [[Equality Forum]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://equalityforum.com/about.cfm www.equalityforum.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230205427/http://www.equalityforum.com/about.cfm |date=2008-12-30 }} | maj-jun | |- | [[Fantasia Fair]] | [[Boston, Massachusetts]] | [http://www.fantasiafair.org/ www.fantasiafair.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802051556/http://fantasiafair.org/ |date=2009-08-02 }} | oktobar | |- | [[Fantasy Fest]] | [[Key West, Florida]] | [http://www.fantasyfest.net/ www.fantasyfest.net] | oktobar | |- | [[FilmOut San Diego]] | [[San Diego, California]] | [http://filmoutsandiego.com/ www.filmoutsandiego.com] | april | |- | [[Folsom Street East]] | [[New York City, New York]] | [http://folsomstreeteast.org/ www.folsomstreeteast.org] | jun | 1997 |- | [[Folsom Street Fair]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.folsomstreetfair.com/ www.folsomstreetfair.com] | septembar | |- | [[Frameline]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.frameline.org/ www.frameline.org] | jun | |- | [[Ft. Wayne Pride]] | [[Ft. Wayne, Indiana]] | [http://www.fortwaynepride.org/ www.fortwaynepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503075130/http://www.fortwaynepride.org/ |date=2009-05-03 }} | jul | |- | [[Hartford Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Hartford, Connecticut]] | [http://www.ctglff.org/ www.ctglff.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | |- | [[Miami Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.miamigaylesbianfilm.com/ www.miamigaylesbianfilm.com] | april | |- | [[Gay Days at Walt Disney World]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.gaydays.com/ www.gaydays.com] | jun | 1991 |- | [[Gay Easter Parade]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gayeasterparade.com/ www.gayeasterparade.com] | mart | |- | [[Gay Mardi Gras]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gaymardigras.net/ Gay Mardi Gras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203000139/http://www.gaymardigras.net/ |date=2012-02-03 }} | February | |- | [[Gay Spring Break]] | [[Key West, Florida]] | [http://www.gayspringbreak.org/ www.gayspringbreak.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009232503/http://www.gayspringbreak.org/ |date=2009-10-09 }} | februar-april | |- | [[Houston Gay Rodeo]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.tgra.org/ www.tgra.org] | oktobar | |- | [[Hairrison Street Fair]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.hairrison.org/ www.hairrison.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Halloween New Orleans]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gayhalloween.com/ www.gayhalloween.com] | oktobar | |- | [[Heritage of Pride]] | [[New York City, New York]] | [http://www.hopinc.org/ www.hopinc.org] | jun | 1970 |- | [[Honolulu Rainbow Film Festival]] | [[Honolulu]], [[Hawaii]] | [http://hglcf.org/ www.hglcf.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109130437/http://www.hglcf.org/ |date=2010-01-09 }} | maj | 1989 |- | [[Houston Pride]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.pridehouston.org/ www.pridehouston.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814005115/http://www.pridehouston.org/ |date=2009-08-14 }} | jun | 1979 |- | [[Idapalooza Fruit Jam]] | [[Tennessee]] | [http://www.planetida.com/ www.planetida.com] | jun |- | [[Indy Pride]] | [[Indianapolis, Indiana]] | [http://www.gayindy.org/ www.gayindy.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508160544/http://www.gayindy.org/ |date=2009-05-08 }} | jun | |- | [[International Day of Transgender Visibility]] | razne lokacije | | mart | 2009 |- | [[International Gay & Lesbian Festival]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillyfests.com/ www.phillyfests.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908100740/http://phillyfests.com/ |date=2008-09-08 }} | jul | |- | [[International Gay & Lesbian Film Fest]] | [[Tampa, Florida]] | [http://www.tiglff.com/ www.tiglff.com] | oktobar | |- | [[International Mr. Leather]] | [[Chicago, Illinois]] | [http://www.imrl.com/ www.imrl.com] | maj | |- | [[Jersey Pride]] | [[Asbury Park, New Jersey]] | [http://www.jerseypride.org// http://www.jerseypride.org/] | jun | |- | [[Jersey City Pride]] | [[Jersey City, New Jersey]] | [http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907080550/http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml |date=2009-09-07 }} | avgust | |- | [[Kalamazoo Pride]] | [[Kalamazoo, Michigan]] | [http://www.kalamazoopride.com www.kalamazoopride.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | 2007 |- | [[KinkFest]] | [[Portland, Oregon]] | [http://www.kinkfest.org/ www.kinkfest.org] | mart | |- | [[LA Bear Quake]] | [[Los Angeles, California]] | [http://www.bearquake.com/ www.bearquake.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410033307/http://www.bearquake.com/ |date=2022-04-10 }} | jul | |- | [[Lake Tahoe Winterfest]] | [[Tahoe (jezero)|Jezero Tahoe]] (Nevada) | [http://www.LakeTahoeWinterFest.com www.LakeTahoeWinterFest.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828082643/http://www.laketahoewinterfest.com/ |date=2009-08-28 }} | mart |- | [[Las Vegas Pride]] | [[Las Vegas, Nevada]] | [http://www.lasvegaspride.org/] | maj | 1983 |- | [[Lazy Bear Weekend]] | [[Guerneville, California]] | [http://www.lazybearweekend.com www.lazybearweekend.com] | jul | |- | [[Liberty Open]] | New York City | [http://www.metrotennisgroup.com/ www.metrotennisgroup.com] | jul | |- | [[Long Beach Lesbian & Gay Pride]] | [[Long Beach, California]] | [http://www.longbeachpride.com www.longbeachpride.com] | maj | 1983 |- | [[Long Island Pride]] | [[Huntington, New York]] | [http://liprideparade.com/ liprideparade.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205043555/http://liprideparade.com/ |date=2006-12-05 }} | | |- | [[Los Angeles Pride / Christopher Street West]] | [[West Hollywood, Los Angeles, California]] | [http://www.lapride.org/ www.lapride.org] | jun | 1970 |- | [[Los Angeles / Valley Pride]] | [[Studio City, Los Angeles, California]] | [http://www.lavalleypride.org/ www.lavalleypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110305135236/http://www.lavalleypride.org/ |date=2011-03-05 }} | oktobar | 2000 |- | [[LUEY Weekend]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.lueyweekend.com/ www.lueyweekend.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831072700/http://lueyweekend.com/ |date=2009-08-31 }} | mart | 1973 |- | [[Madison Pride and MAGIC Picnic]] | [[Madison, Wisconsin]] | [http://www.madisonpride.org/ www.madisonpride.org] | | |- | [[Memorial Day Pensacola Beach Pride]] | [[Pensacola, Florida]] | [http://www.memorialweekendpensacola.com www.memorialweekendpensacola.com] [http://www.gaydaypensacola.com www.gaydaypensacola.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806124156/http://gaydaypensacola.com/ |date=2020-08-06 }} | maj | |- | [[Tidal Wave Pool Party (Bears)]] | [[Orlando Florida (Wet & Wild)]] | [http://www.tidalwaveparty.com] | jun | |- | [[Triangle Foundation#Michigan Lesbian & Gay ComedyFest|Michigan Lesbian and Gay ComedyFest]] | [[Dearborn, Michigan]] | [http://www.comedyfest.org/ www.comedyfest.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202220954/http://www.comedyfest.org/ |date=2010-02-02 }} | mart | |- | [[Mid-Atlantic Leather Weekend]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.leatherweekend.com/ www.leatherweekend.com] | Mid-January (Martin Luther King, Jr. Day Weekend) | 1985 |- | [[Mid-South Pride]] | [[Memphis, Tennessee]] | [http://www.midsouthpride.org/ www.midsouthpride.org] |- | [[Milwaukee LGBT Film & Video Festival]] | [[Milwaukee, Wisconsin]] | [http://www4.uwm.edu/psoa/programs/film/lgbtfilm/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227101100/http://www4.uwm.edu/psoa/programs/film/lgbtfilm/index.html |date=2009-02-27 }} | septembar |- | [[Minnesota AIDS Walk]] | [[Minneapolis, Minnesota]] | [http://www.minnesotaaidswalk.org/ www.minnesotaaidswalk.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709073015/http://www.minnesotaaidswalk.org/ |date=2010-07-09 }} | maj | 1987 |- | [[Apjx]] | | [https://apjx.blogspot.com/ Apjx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810072053/https://apjx.blogspot.com/ |date=2021-08-10 }} | |- | [[Modesto Pride]] | [[Modesto, California]] | [http://www.spcpride.org/ www.spcpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211185241/http://www.spcpride.org/ |date=2009-02-11 }} | septembar |- | [[MondoHomo Dirty South]] | [[Atlanta, Georgia]] Alternative queer music, arts & culture festival over Memorial Day weekend | [http://www.mondohomo.com/ www.mondohomo.com] | maj | |- | [[Montana Pride]] | [[Montana]] (rotates annually among major Montana towns) | [http://www.qnewsmontana.com/ www.qnewsmontana.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323042745/http://www.qnewsmontana.com/ |date=2009-03-23 }} | jun | |- | [[Pride of Monterey County, Inc.]] | [[Monterey, CA]] | [http://www.montereypride.org/ www.montereypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721101633/http://montereypride.org/ |date=2009-07-21 }} | jul | |- | [[Triangle Foundation#Motor City Pride|Motor City Pride]] | [[Detroit, Michigan]] | [http://www.motorcitypride.org/ www.motorcitypride.org] | prve nedelje juna | |- | [[Nashville Pride]] | [[Nashville, Tennessee]] | [http://www.nashvillepride.org/ www.nashvillepride.org] | jun 20 | 1988 |- | [[NewFest - NY LGBT Film Festival]] | [[New York City, New York]] | [http://www.newfest.org www.newfest.org] | End of May - June | |- | [[New York City Pride]] | [[New York City, New York]] | [http://www.nycpride.org www.nycpride.org] | jun | 1969 |- | [[New Orleans Weekend For Ladies]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.neworleansforladies.com www.neworleansforladies.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519065617/http://www.neworleansforladies.com/ |date=2009-05-19 }} | Fourth of July Weekend Friday - Sunday Thanksgiving Weekend Friday - Sunday | 2008 |- | [[North Carolina Pride]] | [[Durham, North Carolina]] | [http://www.ncpride.org www.ncpride.org] | septembar | 1981 |- | [[Northampton Pride]] | [[Northampton, Massachusetts]] | [http://www.northamptonpride.org/ www.northamptonpride.org] | maj | |- | [[Oklahoma City Pride]] | [[Oklahoma City, Oklahoma]] | [http://www.okcpride.com/ www.okcpride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704122719/http://www.okcpride.com/ |date=2008-07-04 }} | jun | 1988 |- | [[Orlando Bear Bust]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.bearbust.org/ www.bearbust.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | | |- | [[OutFest (Ann Arbor)|OutFest]] | [[Ann Arbor, Michigan]] | | avgust | |- | [[OutFest (street festival)|OutFest]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillypride.org/ www.phillypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000111025439/http://www.phillypride.org/ |date=2000-01-11 }} | oktobar | |- | [[Outfest]] | [[Los Angeles, California]] | [http://www.outfest.org/ www.outfest.org] | jul | |- | [[Out Takes Dallas Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.outtakesdallas.org/ www.outtakesdallas.org] | novembar | 1999 |- | [[Palm Springs Pride]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.pspride.org/ www.pspride.org] | novembar | |- | [[Palm Springs Summer Splash]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.palmspringssummersplash.com www.palmspringssummersplash.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701050141/http://palmspringssummersplash.com/ |date=2011-07-01 }} | jun -avgust | |- | [[Palouse Pride]] | [[Moscow, Idaho]] | [http://www.myspace.com/palouse_pride http://www.myspace.com/palouse_pride] | avgust | |- | [[Philly Black Gay Pride]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://phillyblackpride.org/ www.phillyblackpride.org] | april | 1999 |- | [[Philly Pride Parade & Festival]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillypride.org/ www.phillypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000111025439/http://www.phillypride.org/ |date=2000-01-11 }} | jun | |- | [[Phoenix Pride]] | [[Phoenix, Arizona]] | [http://www.phoenixpride.org/ wwww.phoenixpride.org] | april | 1981 |- | [[Pines Party]] | [[Fire Island, New York]] | [http://www.fipines.com/ www.fipines.com]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jul | |- | [[Pittsburgh Pride]] | [[Pittsburgh, Pennsylvania]] | [http://glccpgh.org/ www.glccpgh.org] | jun | |- | [[PrideFest (Denver)|PrideFest]] | [[Denver, Colorado]] | [http://www.pridefestdenver.org/ www.pridefestdenver.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216040410/http://www.pridefestdenver.org/ |date=2010-02-16 }} | | |- | [[Pridefest (Ft. Lauderdale)|Pridefest Fort Lauderdale]] | [[Ft. Lauderdale, Florida]] | [http://pridesouthflorida.org/ www.pridesouthflorida.org] | mart | 1978 |- | [[PrideFest (Milwaukee)|PrideFest Milwaukee]] | [[Milwaukee, Wisconsin]] | [http://www.pridefest.com/]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun |- | [[Pride Fest (Bismarck and Mandan, North Dakota)|Pride Fest]] | [[Bismarck, North Dakota]] and [[Mandan, North Dakota]] | [http://www.dakotaoutright.org/ www.dakotaoutright.org] | sredinom leta | |- | [[Pride Northwest]] | [[Portland, Oregon]] | [http://www.pridenw.org/ www.pridenw.org] | jun | |- | [[Pride Santa Cruz]] | [[Santa Cruz, California]] | [http://diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917125738/http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/ |date=2009-09-17 }} | jun 1 | |- | [[Pure Heat Atlanta Labor Day Pride]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://www.traxxgirls.com/ www.traxxgirls.com] | avgust-septembar | 2006 | |- | [[Reel Affirmations]] LGBT Film Festival | [[Washington, D.C.]] | [http://www.reelaffirmations.org www.reelaffirmations.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525235737/http://www.reelaffirmations.org/ |date=2009-05-25 }} | oktobar | 1992 |- | [[Triangle Foundation#Reel Pride Michigan|Reel Pride Film Festival]] | [[Royal Oak, Michigan]] | [http://www.reelpridemichigan.org www.reelpridemichigan.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006055043/http://www.reelpridemichigan.org/ |date=2008-10-06 }} | oktobar | |- | Reno Pride | [[Reno, Nevada]] | [http://www.renogaypride.com www.renogaypride.com] | avgust | 1997 |- | Queens Pride | [[Jackson Heights, Queens|Jackson Heights, Queens, New York]] | [http://www.queenspride.com/ www.queenspride.com/] | jun | |- | Rhode Island Pride Festival & Parade | [[Providence, Rhode Island]] | [http://www.PrideRI.com/ www.PrideRI.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610103952/http://www.prideri.com/ |date=2009-06-10 }} | jun | 1976 |- | [[Rites of Spring Parties]] | [[Birmingham, Alabama]] | [http://www.ritesofspring.org/ www.ritesofspring.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317073812/http://www.ritesofspring.org/ |date=2009-03-17 }} | april | |- | [[Salinas Valley Pride Parade]] | [[Salinas, California]] | [http://www.myspace.com/salinasvalleypride www.myspace.com/salinasvalleypride] | avgust | 2007 |- | [[San Diego Pride]] | [[San Diego, California]] | [http://sandiegopride.org/ www.sandiegopride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001004210/http://www.sandiegopride.org/ |date=2009-10-01 }} | jul | 1980 |- | [[San Diego North County Pride]] | [[Carlsbad, California]] | [http://www.northcountypridesd.org/ www.northcountypridesd.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716165020/http://www.northcountypridesd.org/ |date=2009-07-16 }} | avgust | 1978 |- | [[San Francisco Pride]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.sfpride.org/ www.sfpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701002157/http://sfpride.org/ |date=2013-07-01 }} | jun | 1970 |- | [[San Jose Pride Parade & Festival]] | [[San Jose, California]] | [http://www.sanjosepride.com/ www.sanjosepride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312073415/http://www.sanjosepride.com/ |date=2009-03-12 }} | jun | |- | [[Santa Cruz Pride Parade & Festival]] | [[Santa Cruz, California]] | [http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride// www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917125738/http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/ |date=2009-09-17 }} | jun | |- | [[Savannah Pride]] | [[Savannah, Georgia]] | [http://www.savannahpride.org/ www.savannahpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916211758/http://www.savannahpride.org/ |date=2010-09-16 }} | | |- | [[Seattle Black Pride]] | [[Seattle, Washington]] | [https://web.archive.org/web/20090907070244/http://www.seattleblackpride.org/ www.seattleblackpride.org] | jul | |- | [[Seattle Pride]] | [[Seattle, Washington]] | [http://www.seattlepride.org/ www.seattlepride.org] | jun | |- | [[Show Me Pride]] | [[Kansas City, Missouri]] | [http://www.kansascitygaypride.org/ www.kansascitygaypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204061024/http://www.kansascitygaypride.org/ |date=2010-02-04 }} | jun | |- | [[Sizzle Her]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.sizzleher.com/ sizzleher.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210023807/http://www.sizzleher.com/ |date=2010-02-10 }} | Memorial Day Weekend May Thursday - Monday | |- | [[South Carolina Pride]] | [[Columbia, South Carolina]] | [http://www.scpride.org/ www.scpride.org] | | |- | [[Southeast Leatherfest]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://seleatherfest.com/ www.seleatherfest.com] | jun | |- | [[Southern Decadence]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.southerndecadence.net/ www.southerndecadence.net] | septembar | |- | [[Spokane Pride]] | [[Spokane, Washington]] | [http://www.outspokane.com/ www.outspokane.com] | jun | |- | [[St. Louis PrideFest]] | [[St. Louis, Missouri]] | [http://www.pridestl.org/ www.pridestl.org] | jun | 1979 |- | [[St. Pete Pride]] | [[St. Petersburg, Florida]] | [http://www.stpetepride.com www.stpetepride.com] | jun | 2003 |- | [[Staten Island Pride]] | [[Staten Island|Staten Island, New York]] | [http://www.myspace.com/siprideevents www.myspace.com/siprideevents] | maj | |- | [[Sunshine Stampede Rodeo]] | [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://fgra.org/ www.fgra.org] | april | |- | [[Syracuse (CNY) Pride]] | [[Syracuse, New York]] | [http://www.cnypride.org/ www.cnypride.org] | jun | |- | [[Texas Bear Round Up]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.tbru.org/ www.tbru.org] | | |- | [[Tranny Fest]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.trannyfest.com/ www.trannyfest.com] | jun | |- | [[Tucson Pride]] | [[Tucson, Arizona]] | [http://www.tucsonpride.org/ www.tucsonpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829000017/http://www.tucsonpride.org/ |date=2009-08-29 }} | oktobar | |- | [[Twin Cities Pride]] | [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]]/[[Saint Paul, Minnesota]] | [http://www.tcpride.org/ www.tcpride.org] | jun | |- | [[Tulsa Pride]] | [[Tulsa, Oklahoma]] | [http://www.tohr.org/ www.tohr.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113053150/http://www.tohr.org/ |date=2009-11-13 }} | jun | 1982 |- | [[United States Gay Open]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.gltf.org/ www.gltf.org] | maj | |- | [[Utah Pride Festival]] | [[Salt Lake City, Utah]] | [http://www.utahpride.org/ www.utahpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312010043/http://www.utahpride.org/ |date=2009-03-12 }} | jun | 1977 |- | [[Virginia - Gay Pride Virginia]] | [[Richmond, Virginia]] | [http://gaypridevirginia.org/ gaypridevirginia.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309090910/http://gaypridevirginia.org/ |date=2009-03-09 }} | septembar | |- | [[White Party|White Party Week]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.whiteparty.org/ www.whiteparty.org] | novembar | |- | [[White Party|White Party Week]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.jeffreysanker.com/ http://www.jeffreysanker.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429051642/http://www.jeffreysanker.com/ |date=2009-04-29 }} | april | |- | [[Winter Party]] | [[South Beach, Florida]] | [http://www.winterparty.com/ www.winterparty.com] | mart | |- | [[Woof Fest]] | [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://www.wooffest.com/ www.wooffest.com] | novembar | |- | [[Youth Pride D.C.]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.youthpridedc.org/ www.youthpridedc.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904113319/http://www.youthpridedc.org/ |date=2009-09-04 }} | maj | 1996 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Venecueli|Venecuela]] === |- | [[Caracas Pride]] | [[Caracas]] | [http://www.lambdavenezuela.org/ www.lamdavenezuela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101004092957/http://www.lambdavenezuela.org/ |date=2010-10-04 }} | maj | |} == Afrika == {{Sekcija}} == Azija == {{Sekcija}} == Australija sa Okeanijom == {{Sekcija}} == Reference == {{izvori}} == Vidi dalje == * [[Parada ponosa LGBT osoba]] * [[World Pride]] == Vanjske veze == * [http://www.gayscout.com/ gayScout - International Gay Events Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312102921/http://www.gayscout.com/ |date=2014-03-12 }} * [https://web.archive.org/web/20090217014730/http://www.gay-pride.org.uk/index.php The definitive guide to UK LGBTQ Pride] * [http://www.images-gaies.com/ International Photography Gay Pride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604103048/http://www.images-gaies.com/ |date=2008-06-04 }} * [http://www.gaycityusa.com/pride.htm International Gay Pride Guide] * [http://www.interpride.org/ InterPride] * [http://www.pbase.com/markwp/streetfairs/ Pride Photo Galleries] * [http://www.gay.com/pride/calendar/ Pride events listed at Gay.com] * [http://www.gaytoz.com/united/prides.html Gay Pride calendar] * [http://ukgayguides.co.uk/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=3&id=16&Itemid=37 UK Pride Dates 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521015959/http://ukgayguides.co.uk/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=3&id=16&Itemid=37 |date=2008-05-21 }} * [http://pride.yahoo.com/ Yahoo! Pride] {{LGBT}} [[Kategorija:LGBT manifestacije| ]] [[Kategorija:LGBT kultura|Manifestacije]] nkevuyhh1a6v5q362h65q7j4tv330me 10 61604 42696929 1759049 2026-10-01T03:54:07Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Astro-začetak]] na [[Šablon:Astronomija-začetak]] 42696929 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Astronomija-začetak]] 4a7ybwilc9l32appsuf0s5mnnv05jye 0 65235 42696893 42584275 2026-09-30T23:36:49Z ~2026-52791-63 397237 /* izvor */ 42696893 wikitext text/x-wiki {{klica}} '''Ajde Jano''' je jedna od najpoznatijih{{činjenica|date=07. 2010.}} bosanskih sevdalinki. Odlikuje je klasičan ritam od 7/8, koji se obično sreće na cijelom Južnom Balkanu. Mnogi poznati domaći i strani autori su je uvrstili u svoj redovan muzički program, na primer [[Aleksandar Šišić]], [[Nenad Vasilić]], [[Nataša Atlas]], [[Talita Makenzi]], [[Najdžel Kenedi]] ali i [[klezmer]] sastavi kao što je [[Kroke]] (The Cracow Klezmer Band)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.kroke.krakow.pl/html_en/guest_en.html |access-date=2009-09-13 |archivedate=2009-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090907231116/http://www.kroke.krakow.pl/html_en/guest_en.html |deadurl=yes }}</ref>. == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Srpske pjesme]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] h2cklpxyauwgz5e3pm7xfjcst2lutk2 42696895 42696893 2026-10-01T01:29:45Z Aca 108187 ček šta hahaha 41576870 wikitext text/x-wiki {{klica}} '''Ajde Jano''' je jedna od najpoznatijih{{činjenica|date=07. 2010.}} [[српске староградске песме|srpskih starogradskih pesama]]. Odlikuje je klasičan ritam od 7/8, koji se obično sreće na cijelom Južnom Balkanu. Mnogi poznati domaći i strani autori su je uvrstili u svoj redovan muzički program, na primer [[Aleksandar Šišić]], [[Nenad Vasilić]], [[Nataša Atlas]], [[Talita Makenzi]], [[Najdžel Kenedi]] ali i [[klezmer]] sastavi kao što je [[Kroke]] (The Cracow Klezmer Band)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.kroke.krakow.pl/html_en/guest_en.html |access-date=2009-09-13 |archivedate=2009-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090907231116/http://www.kroke.krakow.pl/html_en/guest_en.html |deadurl=yes }}</ref>. == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Srpske pjesme]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] 52rxlu3enjat1bejsr8xv8wjr2xmk6y 0 68470 42696961 42651550 2026-10-01T11:13:17Z ~2026-52047-51 396422 42696961 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Četnici i Nemci.jpg|thumb|desno|235px|[[Četnici]] poziraju zajedno s njemačkim vojnicima u nepoznatom okupiranom selu na području današnje [[Srbija|Srbije]] ]] Tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] [[četnici]] su počinili brojne [[ratni zločini|ratne zločine]], koji su bili usmereni prvenstveno prema jugoslovenskim [[partizani]]ma i pripadnicima nesrpskih naroda ([[Hrvati]], [[Bošnjaci]], [[Romi]], [[Jevreji]] i dr.). [[Četnička ideologija|Ravnogorska ideologija]] zasnovana je na ideološkoj i etničkoj isključivosti. U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje u previlu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju. Naslanjajući se na vladajuću ideološku paradigmu prve Jugoslavije, za čiju su se obnovu borili, ravnogorsko vođstvo je odbijalo prihvatiti, pored [[Srbi|Srba]], Hrvata i [[Slovenci|Slovenaca]], postojanje ostalih etničkih skupina. Četnici nijesu priznavali kao zasebne [[Nacija|nacije]] Bošnjake, [[Crnogorci|Crnogorce]] i [[Makedonci|Makedonce]].<ref>[https://znaci.org/00001/40_70.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KONGRES U BA]</ref> U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje po pravilu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju. Rukovodstvo četničkog ravnogorskog pokreta pridavalo je značaj borbi protiv NOVJ, pa je vodilo propagandnu kampanju u cilju širenja antikomunizma i jačanja mržnje prema komunistima. Ravnogorski pokret takođe je bio [[Velika Srbija|iredentistički]]. U skladu s ovim, takođe je vođena propagandna kampanja podsticanja mržnje prema Hrvatima i Muslimanima (Bošnjacima). == Ratni zločini i kršenja običaja rata prema partizanima == === Zločini nad zarobljenicima === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.}} Likvidacije zarobljenih pripadnika NOVJ vršene su na redovnoj osnovi. Veliki broj četničkih izveštaja o sukobima otvoreno priznaje likvidacije zarobljenika. Na primer: {{izdvojeni citat|Miloš (Erkić, komandant Tuzlanske brigade) je zarobio 25 partizana, a 24 ubio na licu mesta...|OBAVEŠTENjE KOMANDANTA MAJEVIČKOG KORPUSA OD 24. DECEMBRA 1943. KOMANDANTIMA SEMBERSKE I MAJEVIČKE BRIGADE}} {{izdvojeni citat|Komandant drugog kosovskog korpusa izveštava: Izdajnika poručnika Radulovića sa njegovom grupom smo razbili. Borbu je vodila druga Studenička brigada kod sela Gumništa, gde je ubijen 21 partizan i 9 zarobljenih.<ref name="ReferenceA">KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša br. 12.425 od He He (major [[Radoslav Đurić]]). Br. 486 od 14-XII-1943.}} {{izdvojeni citat|Po iskazu zarobljenika ovde je bila [[druga proleterska divizija]] iz korpusa Peke Dapčevića, koji ima tri divizije. Ovu diviziju sačinjavali: druga Dalmatinska i druga proleterska sa po 800 ljudi i Šumadijska brigada sa 400. Ukupno 2.000. Imaju dosta bacača i automata, ali malo municije. U Negbini pridružilo im se 8 Engleza od [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa puk. Sajcom i radio stanicom. Poslednji delovi su im u Negbini, a glavnina u Kleki. Mnogo ranjenih pomrlo im u putu. Mi smo zarobili 16 i zaklali bez prekog suda.<ref name="ReferenceA">KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša br. 1011 od Bi-Bi (major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa). Br. 47 od 21-I-1944.}} Takođe postoje uputstva i naređenja nadređenih komandi koja nalažu sistematičnost i surovost u likvidaciji zarobljenika. === Zločini nad medicinskim osobljem === {{main|Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu}} Juna 1943. godine u toku [[peta neprijateljska ofanziva|pete neprijateljske ofanzive]] [[četnici]] su klali partizanske ranjenike sa Sutjeske, pa su tada zaklali u selu Jelaču i [[Vrbnica|Vrbnici]] dr [[Sima Milošević|Simu Miloševića]] i hrvatskog pesnika [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]].<ref name="Presuda"/> Polovinom jula 1943. godine u celu Cikoti ([[istočna Bosna]]) četnici su otkrili 80 ranjenika [[prva proleterska divizija|prve proleterske divizije]], oduzeli im oružje a sutradan doveli Nemce koji su ih poubijali, a zatim spalili.<ref name="Presuda"/> Jula 1943. godine u Bišini ([[Birač]]) četnici su otkrili ranjenike prve i druge proleterske brigade i izdali ih [[Nemci]]ma koji su ih poubijali.<ref name="Presuda"/> Maja 1944. godine četnici [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]] pronašli su na Jastrepcu partizansku bolnicu pa su streljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.<ref name="Presuda"/> Maja 1944. godine četnici su otkrili u [[Semberija|Semberiji]] partizanske bolnice i ubili oko 300 teških ranjenika.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Jedan od primera uništavanja partizanskih bolnica od strane četnika je sledeći: Lukica Popović, lokalni vođa četnika, je od svog jataka Obrada Radočaja iz sela Krčana, jugoistočno od Udbine, saznao da je u 16 kuća tog sela smješteno oko 90 teških ranjenika. Ti ranjenici su za vrijeme operacije "Morgenštern" maja [[1944]]. bili desetak dana u jami, s petnaest bolničarki. Djevojke, mahom [[SKOJ|skojevke]] iz okolnih sela, su ranjenike iz podzemne bolnice na rukama prenijele u Krčanu. Grupa partizana bdjela je na Trnovoj poljani, čuvajući prilaz Krčani od Lapca preko Kuka i Visuća. Lukica Popović je na to bio upozoren, pa je četnike doveo zaobilaznim putem. Upali su u Krčanu oko 10 sati [[2. jun]]a. Zaklali su 36 ranjenih partizana. Žene i starci iz Krčane su na brzinu sakrili 56 ranjenika. U Krčani su ubijena i dva liječnika, dr [[Josip Kajfeš]] i dr Zupe. U kući četničkog špijuna Obrada Radočaja zaklan je teško ranjeni komesar [[Osma kordunaška divizija NOVJ|8. kordunaške divizije]] [[NOVJ]] [[Aleksa Backović]]. [[Momčilo Đujić|Vojvoda Đujić]] je pohvalio Lukicu Popovića, a tri mjeseca kasnije uručio mu je pismeno priznanje o odlikovanju Obilićevom zvijezdom."<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> === Zločini nad civilima osumnjičenim za vezu sa partizanima === {{main|Crne trojke|Pokolj u Boleču|Pokolj u Vraniću|Pokolj u Pomoravlju 1944.|Masakr u Drugovcu}} [[Datoteka: vida_pantic.jpg|mini|desno|185px|Vida Pantić, jedna od žrtava četničkog [[Pokolj u Vraniću|pokolja u Vraniću]] kod [[Beograd]]a, 20. decembra [[1943]].]] Četnici su primenjivali teror prema civilima kao kaznu za podršku partizanima ili u cilju zastrašivanja radi sprečavanja eventualne podrške partizanima. Teror je često obuhvatao i članove porodica osumnjičenih, a povremeno i decu. Ovakav terenski rad smatrali su neizostavnim delom svoje borbe protiv komunizma ne manje važnim od borbe sa vojnim jedinicama NOVJ. Naročito su smatrali važnim "čišćenje terena" nakon što bi okupatorske jedinice ponovo zauzele neku prethodno oslobođenu teritoriju. Primena terora bila je masovna i regularna. Dva primera iz dokumenata opisuju kako je to izgledalo: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_52.htm KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA [[Draža Mihailović|DRAŽE MIHAILOVIĆA]]</ref>|Depeša br. 13.007 od Georgija, (potpukovnik [[Milutin Radojević]], delegat Mihailovića za područje Jablanice i Toplice) Br. SS 58 od 28- XII-1943.}} U drugoj polovini decembra 1943. južno od Beograda po naređenju Draže Mihailovića provedena je akcija čišćenja komunista. Koordinatori akcije bili su pukovnik Jevrem Simić - Drška, generalni inspektor četničkih odreda i [[Nikola Kalabić]], komandant Korpusa gorske garde. Nakon što su 26. novembra 1943. potpisali sporazum sa Nemcima o primirju i saradnji na dodeljenim teritorijama, njih dvojica su izvršili koncentraciju jedinica i otpočeli takozvano "čišćenje terena". Na ovu akciju odnosi se sledeće Mihailovićevo naređenje: {{izdvojeni citat|Naš avalski korpus sa srezovima [[Grocka]], Vračar, [[Umka]] spava dubokim snom. Na svim oblastima u neposrednoj blizini Beograda, nakotili su se komunisti i njihovi simpatizeri. Naređuje se komandantima, i to: majoru Mihailu Jovanoviću, kapetanu Lazoviću, kapetanu Nikoli Kalabiću, dalje Komarčeviću i rudničkom [[korpus]]u da najenergičnije sa juga na sever... čisteći usput i sve srezove, naročito srez kosmajski, naročito je važno što pre očistiti srezove Grocka i Umka. U isto vreme čestitam čin kapetana Živojinu Lazoviću i Nikoli Kalabiću. Ukaz je izvršio 1. decembra, a biće unapređenja još za zasluge. O preduzetim akcijama izveštavati stalno i ostale.<ref name="ReferenceB">KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša generala Mihailovića komandantima: Seged, Kiš ([[Živan Lazović]], komandant Smederevskog korpusa), Ras-Ras ([[Nikola Kalabić]]), Dog-Dog i Romel.}} Tokom ove akcije pripadnici Smederevskog korpusa pod komandom Živana Lazovića tokom 20. i 21. 12. ubili su 72 civila u [[pokolj u Vraniću|pokolju selu Vranić]], od čega 9 dece između 5 meseci do 12 godina starosti. Nakon akcije Mihailović šalje depešu u kojoj se osvrće na ovu akciju: {{izdvojeni citat|Strahovita neaktivnost kod starešina avalskog korpusa. [[Živan Lazović]] mora da dođe da bi pokazao šta se može da uradi.<ref name="ReferenceB">KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Mihailovićeva depeša od 18. januara 1944. pod brojem 546 do 548 za Dob-Dob i Kom-Kom.}} Brojni su primeri četničkih likvidacija civila. Januara 1943. godine, pod komandom Komarčevića, Mihailovićevi četnici su zaklali 72 simpatizera partizana u srezu posavskom.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine četnički komandant [[Živan Lazović]] zaklao je u selu Selevcu 15 seljaka pristalica partizana.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine zaklali su četnici [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] u selu Kopljarima kod Aranđelovca 21 seljaka.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine streljali su četnici [[Vuk Kalaitović|Vuka Kalaitovića]] u srezu sjeničkom 18 pristalica partizana.<ref name="Presuda"/> Avgusta 1944. godine četnički odred Svete Bogićevića uhvatio je u selu Sepcima - Srbija, Sremčevića Savu, Vojinović Konstantina, Radojević Iliju i Jovanović Iliju i pošto ih je mučio da bi iznudio priznanje o saradnji sa partizanima svu četvoricu zaklao.<ref name="Presuda"/> Nakon rata je utvrđeno da su četnici su zlostavljali i batinali desetine hiljada ljudi, a u Crnoj Gori su bili uveli specijalni sistem batinjanja pomoću „roglje". Komandanti optuženog Mihailovića ostavljali su spiskove pristalica partizana okupatorima i kvislinzima na osnovu kojih su ljudi bili hapšeni i streljani. Naročito je Beogradska četnička organizacija tesno sarađivala sa specijalnom policijom na uništavanju pokreta otpora u Beogradu.<ref name="Presuda"/> === Silovanja zarobljenih partizanki === [[File:Julijana Radošević, rođena 1930. u Mrševcima, Skoplje, saradnik NOP-a, zaklana od četnika Draže Mihajlovića.jpg|thumb|Devojčica [[Julijana Radošević]], saradnica Kosmajskih partizana koju su četnici Draže Mihajlovića zarobili, silovali po selima i na kraju zaklali avgusta 1944. godine.]] Major [[Miloš Glišić]], blizak saradnik Draže Mihailovića koji je svoj četnički odred [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovao kod Nemaca]], jer sistematski organizovao silovanja zarobljenih partizanki, u toku čitavog perioda rata. U svojoj belešci iz [[1941]]. godine, Glišić je zapisao sledeće: {{izdvojeni citat|Zatvorene žene komunistkinje se upotrebljavaju ... Komunističke žene se iskorišćuju seksualno ...<ref name="pescanik.net">http://pescanik.net/wp-content/PDF/optuznica.pdf</ref>|Glišićeva beležnica iz 1941.}} Vođa četnika Draža Mihailović je bio upoznat sa ovim Glišićevim zlodelima. Četnički komandant pod pseudonimom "Luj", odnosno pukovnik [[Dragoslav Pavlović]],<ref>https://www.znaci.org/00001/60_1_4.pdf</ref> novembra 1943. godine izveštava Dražu Mihailovića o Glišićevom silovanju i ubistvu zarobljenica: {{izdvojeni citat|Bio je dan i mojim očima treba verovati, jer mi ponos čoveka i gardiskog oficira ne dozvoljava, da tako nisko padnem u ovako teškim danima. Miloš je silovao komunistkinju pa je ubio. Zato ga ja nisam tužio, jer sam smatrao da o ovim stvarima nije vreme referisati i razlog da ga uklonim kao štetnog. Opširan izveštaj sledi.<ref name="pescanik.net">http://pescanik.net/wp-content/PDF/optuznica.pdf</ref>|depeša br. 10460 od novembra 1943.}} Leta [[1944]]. godine četnici [[Avalski korpus JVuO|Avalskog korpusa]] u [[Parcani]]ma su uhvatili devojčicu [[Julijana Radošević|Julijanu Radošević]], rođenu 1930-te, koja je pomagala [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajske partizane]].<ref name="hronika Avalskog korpusa"/> Četnici su je potom odveli u Posavinu i silovali po nekim selima (kao Velikom Borku i Boždarevcu) gde je na kraju i zaklana avgusta 1944. godine.<ref name="hronika Avalskog korpusa">[https://www.znaci.org/00001/47_4.htm Dragoslav Dimitrijevic Beli: GDE JE MOJA MAMA (hronika Avalskog korpusa JVuO)]</ref> == Masovni zločini nad pripadnicima drugih etničkih skupina == [[Datoteka:Pavle Đurišić 13 February 1943 Muslim massacre report.jpg|thumb|Izveštaj četničkog komandanta Pavla Đurišića o izvšenom [[Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče|pokolju muslimanskog stanovništva u oblasti Čajnića, Pljevalja i Foče]].]] U okviru svojih planova za preuređenje Jugoslavije posle rata, četnici su imali planove etničkog čišćenja određenih oblasti. Ove planove je vrhovna komanda distribuirala potčinjenim komandama u vidu instrukcija. Zločini protiv pripadnika drugih etničkih i verskih zajednica mogu se podeliti u dve osnovne grupe: spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). === Spontane odmazde i sporadični zločini === U prvoj fazi ustanka zabeleženi su slučajevi masovnih odmazdi ustanika nad civilima različite etničke i verske pripadnosti. Tako su, na primer, početkom septembra 1941. hercegovački i crnogorski ustanici poubijali su na [[Berkovići]]ma i [[Trusina (Nevesinje)|Trusini]] 526 muslimanskih civila iz obližnjih sela svih starosnih dobi. Od toga je 365 bačeno u jamu.<ref>Savo Skoko, ''Pokolji hercegovackih Srba '41''. Beograd: Strucna knjiga, 1991.</ref> Ovakvi slučajevi zabeleženi su tokom 1941. i prve polovine 1942. širom Bosne i Hercegovine, a u manjoj meri i na teritoriji Srbije i Hrvatske. Sporadični zločini pojavljivali su se u situacijama kad su formacije [[JVUO]] prolazile iz operativnih potreba kroz oblasti nastanjene nesrpskim stanovništvom. Ovi pokreti i dejstva po pravilu su praćeni ubistvima civila, [[silovanje|silovanjima]], [[pljačka]]ma i uništavanjem imovine. Učestvujući u italijanskoj operaciji ALBIA na [[Biokovo|Biokovu]] između 29.8. i 3.9.1942. hercegovački četnici pod komandom [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] vršili masovni teror nad civilima hrvatske narodnosti u zoni operacije. Baćović opisuje ove aktivnosti u izveštaju Mihailoviću od 5.9.1942: {{izdvojeni citat|...Naknadno dodajem u vezi odlaska naše kaznene ekspedicije u [[Ljubuški]] i [[Imotski]], da su naši četnici... između Ljubuškog i Vrgorca, oderali živa tri katolička sveštenika. Naši četnici ubijali su sve muškarce od 15 godina na više. Žene i deca ispod 15 godina nisu ubijana. 17 sela je potpuno spaljeno...}} Učestvujući u italijanskoj operaciji ALFA u dolini Rame hercegovački četnici pod komandom Petra Baćovića su prema izveštajima italijanskog obaveštajca i prema zvaničnicima NDH ubili između 650 i 700 lica hrvatske i muslimanske etničke pripadnosti. 1. i 2. oktobra 1942. grupa četnika pod komandom Mane Rokvića (jedan bataljon [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] prema italijanskom izveštaju) učestvovala je u, od Italijana organizovanoj, [[Pokolj u Gatima|akciji odmazde nad civilima u Poljičkom selu Gata i okolnim selima]], prilikom čega je, na posebno okrutan način, ubijeno oko 120 civila hrvatske narodnosti. Tokom čitavog rata na teritoriji Kosova delovale su [[četnici|četničke]] jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Milovanovića Pećanca]], koje su počinile brojne zločine nad stanovnicima albanskih sela na granici [[Kosova]] i [[Sandžak]]a.<ref name=":0">Arhiv Kosova, Arhiv Pokrajinskog komiteta KPJ za Kosovo i Metohiju u Prištini, card no. 5, reg. no. 220</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u i revoluciji, I&19, dok. br. 3</ref><ref>Pavle Jovićević, Kosovo i Metohija i odluke II zasedanja AVNOJ-a, Sloboda, novembar, 1944.</ref> === Sistematski zločini sa karakteristikama istrebljenja i/ili [[genocid]]a === {{main|Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče}} [[File:Džamija u Bukovici spaljena od četnika 1943.jpg|thumb|Minaret džamije u Bukovici, u [[Pljevlja|pljevaljskoj]] opštini, koju su četnici spalili u zimu 1943.]] Ravnogorski ideolozi predvideli su potrebu etničkog čišćenja određenih oblasti radi konsolidovanja etničke srpske teritorije kao osnove buduće Jugoslavije. Ovo etničko čišćenje trebalo je da bude sprovedeno "u pogodnom momentu". Jedan od brojnih dokumenata koji svedoče o ovom planu je Mihailovićeva pismena "[[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|instrukcija]]" [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (“Str. pov. br. 370.“) od 20. decembra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Ciljevi naših odreda jesu: #Borba za slobodu celokupnog našeg naroda pod [[skiptar|skiptrom]] Njegovog Veličanstva [[Petar II Karađorđević|Kralja Petra II]]. #Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, etnički čistu u granicama Srbije — Crne Gore — Bosne i Hercegovine — Srema — Banata i Bačke. #Borba za uključenje u naš državni život i svih još neoslobođenih, slovenačkih teritorija pod Italijanima i Nemcima ([[Trst]] — [[Gorica]] — [[Istra]] i [[Koruška]]) kao i Bugarske, severne Albanije sa Skadrom. #Čišćenje državne teritorije od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata. #Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke čišćenjem Sandžaka od Muslimanskog življa i Bosne od Muslimanskog i Hrvatskog življa...<ref>{{Cite web |title=Instrukcija D. Mihailovića Pavlu Đurišiću od 20.12.1941. |url=http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |access-date=2010-02-07 |archivedate=2009-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314070401/http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |deadurl=yes }}</ref>|[[Draža Mihailović]]}} Kao rezultat pregovora sa italijanskim okupacionim vlastima i snagama [[NDH]], četničke jedinice pod komandom majorâ [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] i [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] zauzimaju 19. avgusta 1942. godine [[Foča|Foču]]. Nakon ulaska u Foču, četnici su počinili masakr nad [[Bošnjaci|bošnjačkim]] stanovništvom u gradu i okolici. Pokolj nad muslimanskim stanovništvom u Foči je izvršila Grupa četničkih odreda, sačinjena od Fočanskog, Bosanskog, Šavničkog i Durmitorskog odreda JVuO.<ref>AVII, Ča, reg. br. 14, 48/6, k. 161, reg. br. 7/9, k. 171, 50/1, k. 165. a. NDH, k. 56, reg. br. 9/2—28.</ref> U depeši br. 466 od 23. avgusta 1942. major Ostojić dostavlja Mihailoviću sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Juče završio akciju do [[Ustikolina|Ustikoline]] i grebena [[Jahorina|Jahorine]]... Po dosadašnjim podacima... 1.000 — 3.000 muslimana poklanih. Sve trupe dobri borci, ali još bolji pljačkaši, izuzev [[Pavle Đurišić|Pavla]]. Pad Foče ima dobrog odjeka. Muslimani u masama beže u [[Sarajevo]]. Naredio sam povratak trupa kući, a ja sam od juče u [[Kalinovik]]u i rešavam ostala pitanja sa Ištvanom [Baćovićem — nap.] i [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]]. Sada su zadovoljni.<ref>[https://znaci.org/00001/11_25.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POKOLJ U FOČI]</ref>}} U desetodnevnom izvještaju komandujućeg generala i komandanta u Srbiji [[Paul Bader|Paula Badera]], sastavljenom 21. avgusta 1942. godine te poslatom komandantu oružanih snaga na Jugoistoku, konstatuje se da italijanske okupacione trupe, makar usljed sopstvene indolentnosti spram četničke operacije, snose dio odgovornosti za počinjenje zločina nad civilima: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića pokušava da, i pored nezavršenih priprema u istočnoj Bosni, osvoji vlast južno od demarkacione linije. U međuvremenu su pristalice Mihailovića napale i zauzele Foču. Uz velike svireposti ubijeno je oko 1000 stanovnika. Italijani nisu intervenisali.<ref>AVII, NAV—T-501, rolna 248, snimci 513—517.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1942), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 132, strane 643—644.</ref>|Desetodnevni izveštaj komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 21. avgusta 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o vojno-političkoj situaciji, aktivnosti partizana, sopstvenim protivmerama i namerama i obostranim gubicima u Srbiji, Sremu i Bosni}} [[Lazar Trklja]], koji je tokom rata bio Mihailovićev politički predstavnik u [[Podrinje (regija)|istočnoj Bosni i Hercegovini]] i član [[Centralnog nacionalnog komiteta]], zatekao se u Foči dva dana nakon masakra. U svom ratnom dnevniku, Trklja je opisao pojedinosti ovog zločina: {{izdvojeni citat|Opšte klanje. Nijesu se odvajali borci od nejači. Sve je uništavano. Pričali su očevici da je samo na mostu na [[Drina|Drini]] u bežanju platilo svojim životima oko 140 duša. Od Foče prema [[Ustikolina|Ustikolini]] u dužini oko pet-šest kilometara ležalo je oko 400-500 leševa. A u gradu i po ulicama ni broja im se ne zna.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref><ref>[https://stanjestvari.com/2023/01/05/lazar-trklja-otkopana-istina/ Стање ствари – Лазар Тркља: Откопана истина]</ref>}} [[Datoteka:Pavle Đurišić i Pirzio Biroli.jpg|mini|[[Pavle Đurišić]], naoružan od fašističke Italije, bio je glavni izvršilac operacije etničkog čišćenja Muslimana.]] Karakterističan "pogodni momenat" rukovodstvo [[JVUO]] uočilo je i iskoristilo u januaru i februaru 1943. U tom periodu provedene su opsežne operacije genocida i etničkog čišćenja u istočnoj Bosni i Sandžaku u koordinaciji majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]], načelnika štaba isturenog odeljenja vrhovne komande JVUO. U operacijama su učestvovale trupe [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] i [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]]. Nakon operacije, Đurišić u izveštaju Mihailoviću navodi: {{izdvojeni citat|Načelniku štaba Vrhovne komande. — Akcija u [[Pljevlja|Pljevaljskom]], [[Čajniče|Čajničkom]] i [[Foča]]nskom srezu protivu muslimana izvršena je. Operacije su izvedene tačno po naređenju i izdatoj zapovesti. Napad je počeo u određeno vreme. Svi komandanti i jedinice izvršili su dobijene zadatke na opšte zadovoljstvo. Sva muslimanska sela u tri pomenuta sreza su potpuno spaljena da nijedan njihov dom nije ostao čitav. Sva imovina je uništena sem stoke, žita i sena. Naređeno je i predviđeno prikupljanje ljudske i stočne hrane u određenim mestima, za stvaranje magacina rezervne hrane i ishranu jedinica koje su ostale na terenu radi čišćenja i pretresanja terena i šumovitih predela, kao i radi sprovođenja i učvršćivanja organizacije na slobodnoj teritoriji. Za vreme operacija se pristupilo potpunom uništavanju muslimanskog življa bez obzira na pol i godine starosti. Žrtve. — Naše ukupne žrtve su bile 22 mrtva od kojih 2 nesrećnim slučajem i 32 ranjena. Kod muslimana oko 1.200 boraca i do 8.000 ostalih žrtava: žena, staraca i dece. Za vreme početnih operacija, muslimani su se dali u bekstvo ka Metaljci, [[Čajniče|Čajniču]] i reci [[Drina|Drini]]. Na Metaljci je našao sklonište mali deo stanovništva. U Čajniču se računa da ima do 2.000 izbeglica, a jedan deo je uspeo da umakne preko Drine pre nego što su određene jedinice izvršile presecanje mogućih otstupnih pravaca na tom sektoru. Sve ostalo stanovništvo je uništeno. Moral kod muslimana bio je takoreći srušen. Zavladala je [[epidemija]] straha od naših četnika, tako da su bili prosto izgubljeni...<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%92%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BE%D0%B4_13._%D1%84%D0%B5%D0%B1%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0_1943. Izveštaj Pavla Đurišića načelniku štaba Vrhovne komande od 13. februara 1943.]</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} U depeši koju je poručnik Jovan Jelovac, komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, poslao 10. februara 1943. godine komandantu IV bataljona Pljevaljske brigade poručniku Baju Pivljaninu, stajalo je sljedeće izričito naređenje: {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte muslimane, žene i decu. Držite i dalje svoj određeni položaj i sporazumno s Radom Leovcem i ostalim četnicima držite patrole i zasede. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte, to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Radite i samo radite ovih dana, to je naša svetinja ovih dana, radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja. S verom u Boga za kralja i otadžbinu.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 142, k. 4, dok. 25.</ref><ref>Vladimir Dedijer, Dnevnik, II deo, Beograd, 1946, str. 201.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba...’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 41.</ref>}} U naređenju generala Paula Badera, njemačkog opunomoćenog komandanta i zapovjednika u Srbiji, poslatom 25. aprila 1943. godine, analizirana je i vojno-politička situacija na teritoriji [[Sandžak]]a. Zločini Đurišićevih četnikâ se pominju u odjeljku koji se bavi pitanjem položaja lokalnih Bošnjaka (“Muslimani“): {{izdvojeni citat|Sandžak je pretežno obitavalište Muslimana. Ipak su četnici DM, početkom ove godine, na najgrozniji način istrebili čitavo muslimansko stanovništvo u srezovima gradova Prijepolje, Pljevlja, Priboj i Čajniče, a ostatak proterali.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 334—338.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 55, str. 244.</ref>|Naređenje komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 25. aprila 1943. potčinjenim jedinicama za posedanje Sandžaka s analizom vojno-političke situacije na tom području}} Na sastanku četničkog vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] sa bivšim dožupanom [[Jajce|Jajca]] doktorom Šunićem, održanom u [[Banjaluka|Banjoj Luci]] 2. maja [[1943]]. godine, pomenuta je i odgovornost Mihailovićevih snaga za masovne zločine nad muslimanskim stanovništvom: {{izdvojeni citat|Nehumani napadi koje su četnici D. Mihajlovića nedavno izvršili na području Foče i Goražda izazvali su ogromno uznemirenje stanovništva. Muslimani u cijeloj zemlji bili su posebno uzbuđeni i uznemireni, jer je prema muslimanskom stanovništvu od strane četnika DM postupano na nečuveno zvjerski način.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=690&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Die unmenschlichen Uebergriffe, die sich die Cetniks des D.Mihajlovic in der Umgebung von Foca und Gorazda [sic] in der letzten Zeit zu Schulden kommen liessen, hätten die Bevölkerung in eine ungeheuere Unruhe versetzt. Ganz besonders erregt und aufgebracht seien die Muselmanen im ganze Lande, da die muselmanische Bevölkerung von den Cetniks des D.M. unerhört bestialisch gehandelt worden sei."}})</ref>|Izvještaj sa sastanka Uroša Drenovića i bivšeg dožupana Jajca dr. Šunića u Banja Luci dana 2. maja 1943.}} Ubrzo su međutim, krajem marta i tokom aprila, snage [[NOVJ]] proterale [[JVUO]] sa ovog područja. U kasnijoj fazi je nemačka komanda kojoj je bilo stalo podjednako do saradnje i sa JVUO i sa muslimanskim [[kvislinzi]]ma, izdejstvovala obustavljanje ovakvih operacija. Ravnogorski planeri i ideolozi odložili su ih za kraj rata. [[Dragiša Vasić]] o toj mogućnosti pisao je u svom pismu Mihailoviću iz aprila 1942. sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke pod II b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednuti teritoriju odmah, i pre nego se iko pribere iščistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje ne mora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da ni jedna, tako reći, nije mogla voditi računa šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini posle prošlog rata mogao se prosto istrebiti jedan dobar deo svega neželjenog stanovništva, da niko radi toga i ne okrene glavu. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_28.htm SMERNICE POLITIČKOG PROGRAMA I CILJEVI RAVNOGORSKOG POKRETA</ref>|[[Dragiša Vasić]]}} == Protesti četničkih oficira == === Izvještaj kapetana Petrovića === Kapetan [[Branivoj Petrović]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u svojstvu delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini i sa ciljem vršenja inspekcije, upućen je septembra 1942. godine na teritoriju tri [[Pomoravlje|pomoravska]] korpusa – Varvarinskog, Ivankovačkog i Resavskog. Po završetku misije, kapetan Petrović je 1. avgusta 1943. za generala Dragoljuba Mihailovića (“Gospodinu Ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva i načelniku štaba Vrhovne Komande”) sastavio opširan izvještaj, u kom se detaljno bavi i četničkim zločinima u zoni odgovornosti tri pomenuta korpusa JVuO.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 55, registarski broj 25/1 (S-V-6696/1).</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 182, strane 869—878.</ref> Petrović ističe činjenicu da je većina četničkih oficira, tj. komandanata pomenutih korpusâ i brigadâ, bila [[Legalizovani četnici|legalizovana kod kvislinških vlasti]]. Pišući o stanju u Varvarinskom korpusu, Petrović navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Ostali komandanti, koji su do juče bili aktivni nosioci današnjeg režima (komandant druge Beličke brigade je još legalizovan) vršeći nad narodom krvave i grozne represalije urezali su mu se u dušu i on ih kao takve nikad neće zaboraviti. Kao obrazac takvog rada ističe se žandarmeriski poručnik g. Milun Vidić. Dojučerašnji nosioc današnjeg režima, bivši komandant Beličke brigade, sada sreski komandant Beličkog sreza, on je uzurpirao vlast nepriznajući nikoga, a svojim radom toliko ozlojedio narod da ga ovaj ne odvaja od okupatora. Pljačka, krv, zverska ubistva i batinanje prestavljaju bilans njegovog rada.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 871.</ref>}} Za komandante dviju brigadâ iz sastava Resavskog korpusa (Despotovačka i Svilajnačka), Petrović tvrdi: {{izdvojeni citat|Aktivni potporučnici g.g. Gazibara i Petković su do skoro bili u službi Srpskih krvoloka, vojvoda Blaška i Živadina, učestvovali kao članovi prekog vojnog suda, koji je pobio preko 150 Srpskih sinova. Narod je toliko zaplašen njihovim terorom, da nema kuraži ni reči istine da kaže. Uspeo sam dugim bavljenjem na njihovoj teritoriji, da saznam od viđenijih ljudi, da je narod potpuno razočaran i ozlojeđen njihovim dosadašnjim radom, i da nas ne odvaja od današnjeg režima.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 875.</ref>}} Takođe, kapetan Petrović veoma negativno ocjenjuje i rad aktivnog pešadijskog majora [[Ljubomir Mihailović|Ljubomira Mihailovića Longa]], komandanta Ivankovačkog korpusa JVuO. „Napuštajući redove S.D.S. t.j. legalizovanog i plaćenog oficira, on je preneo u redove Ravnogoraca sve svoje stare osobine. Naviknut na despotizam okupatora on je to produžio da čini i na novoj dužnosti“, žali se Petrović na majora Mihailovića. Po Petrovićevom mišljenju, major Ljubomir Mihailović stekao je svojim djelovanjem »krvavi oreol« kod stanovništva okupirane [[Srbija|Srbije]]: {{izdvojeni citat|Brojno uništavanje ljudi krivih i nevinih, civila i oficira (pred polazak dobio sam podatke o klanju rezervnog pešadiskog majora i nosioca Karađorđeve zvezde, ime nepoznato) dali su ovom komandantu korpusa krvavi oreol, narod zaplašili da je psihičko stanje straha proželo sve redove, misleći od naše organizacije da je zločinačka.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 873.</ref>}} U zaključku, podsjećajući Dražu Mihailovića da korpusi koje je obišao „pretstavljaju po svome geografskom položaju i etničkom sastavu, centar Srbije“, kapetan Petrović vrlo rječito poentira: {{izdvojeni citat|Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] i [[Milan Nedić|Nedića]], zboraši [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]] i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 877—878.</ref>}} Prethodno je i rad samog kapetana Petrovića na teritoriji korpusa kojim je komandovao bio predmetom žalbe jednog četničkog oficira. Riječ je o kapetanu [[Radomir Cvetić|Radomiru Cvetiću]], koji će maja 1942. godine preuzeti komandu nad Javorskim korpusom JVuO upravo od kapetana Petrovića. Kapetan Cvetić (pseudonim »Orel«) šalje 10. avgusta 1942. depešu Draži Mihailoviću, koja sadrži sljedeće pritužbe: {{izdvojeni citat|Kapetan Petrović Brana ubija ni krive ni dužne ljude, ubio je jednog mog odličnog vojnika i njegova četiri od kojih 3 brata što su bili partizani. Hteo da ubije još četiri da nisu pobegli. Ranije ubijen Vukašin Protić. Njegov narednik Jezdimir pljačka narod i siluje devojke i žene. Glavni krivac za ubistva je on. U narodu strah i pobuna. Molim da se hitno uputi islednik inače će doći do oružanog sukoba. Kapetan Cvetić.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine]</ref>}} === Protest majora Đurića === Major [[Radoslav Đurić]] je [[16. februar]]a 1944. godine poslao oštar protest generalu Mihailoviću zbog klanja ljudi i žena, [[pokolj u Vraniću|u Vraniću]] i [[pokolj u Boleču|u Boleču]] i drugde: {{izdvojeni citat|U poslednje vreme mnogo se komentariše kako u Beogradu tako i unutrašnjosti pa čak i u vozovima postupci naših ljudi u okolini Beograda, a naročito na teritoriji smederevskog korpusa. Najviše se govori o klanju ljudi i žena, što narod strašno osuđuje i gnuša se svega. Proveravajući sve na terenu prikupio sam mnogo podataka i utvrdio porazne činjenice. Ovo se najviše odnosi na rad kapetana Lazovića gde je glavni akter svega negativnog. Njegov komandant brigade kapetan Božidar Lazarević rđav čovek, izgleda da uopšte nije ---(nejasno) i više poroka. Pravi aheološki tip, početkonja i varalica. Ja sam Vam, gospodine ministre, izrazio bojazan za rad kapetana Lazovića, jer sam još tada osećao da ide stranputicom što se i obistinilo. Akcija Lazarevića ka Beogradu i prelaz njegovih delova u Banat nisu naš uspeh, već najveća sramota, jer je za vreme ove vršena ordinarna pljačka i klanje nevinog stanovništva. Sve se radilo u ime Nj. V. Kralja i Vaše lično. To se naročito naglašavalo. Kvislinzima došlo je ovo kao poručeno da koriste za svoju propagandu. O svemu imam tačne podatke koje ću dostaviti kurirom. U interesu opšte stvari, molim preduzmite hitne mere da se spreči dalja samovolja i tiranija, jer su i naši aktivni saradnici prvih dana počeli da beže u Beograd i druga mesta, bojeći se za svoj život posle svega što su čuli i videli. Kapetana Lazarevića treba hitno ukloniti sa dužnosti i staviti pod istragu, da narod ne izgubi veru u nas, jer je jednodušan sa nama. Kraj.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_84.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 13. DO 29. FEBRUARA 1944. GODINE]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} === Izvještaji o radu Gorske garde JVuO i komandanta Nikole Kalabića === O postupcima kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i njegovih gardista, general [[Draža Mihailović]] je bio dobro obaviješten. U izvještaju koji je komandant [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] primio pod naslovom: “Postupci i rad pojedinih starešina 4. brigade Gorske garde u srezu [[Kosmaj|kosmajskom]]”, sredinom 1943. godine, stoji sljedeće: {{izdvojeni citat|1. — Komandant 4. brigade G. potporučnik Momčilo Obradović zahteva i to dozvoljava i svojim mlađima da mu se pripremaju obedi koji liče na gozbe ili, još teže, posle gošćenja od nekoliko dana napušta gostoljubivi dom pogrdama i psovkama, jer mu žensko čeljade toga dana nije, uz kokošku, dozvolilo da 'popravi kosmajsku rasu' svojom 'gružanskom krvlju'... 2. Komandant 2. bataljona 4. brigade G. potporučnik Milivoje Nikolić prevazišao je sve svojim postupcima. Batinati, prebiti, preklati i ubiti su mu najomiljeniji izrazi a sprovođenje istih u delo najslađi posao. Isti komandant je čak izvršio i delo ubistva nad sveštenikom s. Stojnika, Vladetom Popovićem, ocem četvoro dece. 3. Komandir čete u 2. bataljonu 4. brigade G. narednik Nikolić Petar ide tako daleko u svom prostakluku da otvoreno nasrće na ženski svet dok nezaštićeni roditelji pribegavaju raznim trikovima da bi spasli svoju decu. 4. Komandir čete u 2. bataljonu Kalezić, duševno bolestan, isprebijao je kundakom mobilisanog mladića iz s. Nemenikuća samo zato što ovaj nije umeo trenutno da zauzme mesto u streljačkom stroju u borbi sa partizanima u s. V. Ivanča. Mladić je od zadobijenih povreda i umro. Brat ubijenog se nalazi u našim jedinicama koje se [[Bitka na Drini (1943.)|bore na Drini]]. 5. — Bivši komandant mesta s. Nemenikuća i sadašnji komandir posadne čete Ljubomir Jovanović 'Dakal' moralna je nakaza, koji pod pokroviteljstvom komandanta dva bataljona Nikolića teroriše narod tako da se mogu čuti i ovakve reči: 'Ako je ovakva Dražina vojska svuda, onda nam ne treba ni kralj ni Draža.' Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini [[Beograd]]a}} Kapetan [[Miloš Radosavljević]], komandant [[Valjevo|Valjevskog]] korpusa JVuO, pisao je komandantu Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimiru Vučkoviću]] već 31. jula 1943. godine, nakon što je Gorska kraljeva garda u proljeće te godine bila prebačena u valjevski kraj, o velikoj nedisciplini ove jedinice te samovolji njenog komandanta: {{izdvojeni citat|Kalabić pravi čuda ovde kod mene na terenu, sve bez potrebe i cilja, samo na štetu naroda i organizacije. Pisao sam Čiči [tj. Mihailoviću — prim.] i molio ga da ga ukloni odavde, ili ću ja na svoju ruku biti prinuđen da sa njim raspravim oružjem. Kod mene na teritoriji celog korpusa narod je ogorčen prema Kalabiću gore nego prema komunistima, Nemcima, Ljotićevcima i ostalim protivnicima, pa ako je Čiča negde blizu, došao bih kod njega da mu sve izložim usmeno, u protivnom, pravo da ti kažem, ne znam šta ću da radim, s obzirom da mi preti opasnost po život, kako meni, tako i svim potčinjenim mi starešinama od strane Kalabića, a hteo bih da se to raspravi bez krvi, pa prema tome učini šta možeš sa svoje strane kod Čiče.<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 62–5–16.</ref><ref>Коста Николић, Немања Девић, Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, страна 113.</ref>}} Pripadnici [[Gorske kraljeve garde JVuO]] pod komandom Nikole Kalabića isticali su surovošću u obračunu s borcima partizanskog pokreta otpora. 3. novembra 1943. godine,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_26.htm Pismo člana Štaba korpusa Gorske garde od 3. novembra 1943. Draži Mihailoviću o zločinima četnika na području pl. Rudnika]</ref> jedan anonimni član Kalabićevog štaba (ostao je nepotpisan iz straha za vlastitu bezbjednost) upozorava generala Mihailovića na zlodjela Kalabićevih četnika na području [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a: {{izdvojeni citat|Dragi i mnogo poštovani Čika Dražo, Pre svega izvinite me što Vam moram ovako da pišem, ali kao Srbin i nacionalni borac od prvih dana sa Vama za spas srpskog naroda, moram i smatram za dužnost da Vam ovo napišem. Reč je o Gorskoj Gardi, i G. Kalabiću. 1. — Varošicu Stragare upalili su zato što su od prvog do poslednjeg bili svi pijani. To je bilo prvo delo Kalabića, čim je stupio na tlo svoje teritorije... 2. — Od celokupnog br. stanja koje su poklali 50% su nevine žrtve. Znam da podnose izveštaj da su poklani kao krivci. 3. — Narod kada čuje da četnici dolaze u selo, više se plaše nego kada dolaze Nemci, Bugari, Arnauti i svaka druga vera. Jer oni svi kada dolaze ako treba neko da se tera ili ubije oni oteraju ili ubiju, ali ovi prebiju da posle tri dana mora dotična osoba da umre. Navešću Vam samo jedan slučaj, a takvih slučajeva ima dosta. Kalabić lično prebio je u s. Ljubičevac tri čoveka i jednu devojku koji su posle četiri dana pomrli. Nisu bili u stvari krivi ništa. Znam da će Vam podneti izveštaj da su ustvari krivi. '''Daklem to istorija čovečanstva nije zapamtila'''. Narod se čudi čija je to vojska i za koga Kalabić radi, kad su ti ljudi od pamtiveka nacionalisti. 4.  — Od svih oficira, podoficira, kaplara, i redova nezna se ko je veća bekrija... Naime gotovo svaki oficir Gorske Garde doveo je po jednu švalerku na svoj reon i kaže da mu je verenica. Sad na sve ovo možete da pojmite šta kaže narod. 5. — Kalabić, lično nijedan obrok ne jede bez pečenja. 6.  — Vode borbu sa partizanima oni im se uvek izvuku, oni posle zađu po selima i pokolju onaj nevini narod, i podnose izveštaj kako su u borbi naneli gubitke partizanima. [...] Mogu samo Vam reći to da narod psuje majku Kralju, Vama — Draži i svima redom, kažu kad je ovakva Garda kakva je ta druga vojska. I podvlačim Vam da je narod jako ogorčen, i nemam izraza kako da se izrazim koliko narod vapije za pomoć. [...] 8.  — Kažem Vam da je ovo sve cela istina, i da nije laž i intrigiranje. Ja sam oficir u Kalabića štabu meni je vrlo dobro, ali nemogu da gledam da se pati grešni srpski narod. U ostalom pitajte sve Kalabićeve susedne Komandante Korpusa, isto će Vam ovo reći. Ja Vas Dragi Čika Dražo razumem gde se i u kakvoj situaciji nalazite, ali ipak preduzmite kakve bilo mere. Jer ovakav rad Kalabića, veća je propaganda za partizane, nego što je i oni sami imaju, treba da me razumete.}} Ozloglašena po bezobzirnosti i nedisciplini, Kalabićeva Gorska kraljeva garda je bila naročito aktivna u [[Orašac|Orašačkom]] [[srez]]u. I prije dolaska Gorske garde u ovaj srez vršena su, sa strane i JVuO i [[NOVJ]], ubistva nad „sumnjivim licima”, „pomoćnicima okupatora” i „narodnim neprijateljima”. Ipak, tek od dolaska ove elitne ravnogorske jedinice doći će do borbi i likvidacijâ koje se mogu nazvati „krvnom osvetom, ali sa kamatom”. U gotovo svakodnevnom sukobu, koji je trajao do oslobođenja (slabijeg intenziteta i nakon njega), najviše stradavaju nevini stanovnici, i to na najsvirepije načine. Pretpostavlja se da je Garda samo u Orašačkom srezu usmrtila između 150 i 200 ljudi, u prvom redu klanjem.<ref>{{Cite journal|last=Томанић|first=Борис|date=2017.|title=Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2017_1554881807.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стратегијска истраживања — Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1|pages=134—135}}</ref> === Protest majora Miloševića === Major Miloš Milošević (pseudonim »Krusa«), načelnik štaba Mlavsko-smederevske grupe korpusa JVuO, takođe se žalio na rad kapetana Lazovića. Krajem marta [[1944]]. godine, on generalu Mihailoviću upućuje protest protiv brojnih nedjelâ počinjenih od strane pripadnika Smederevskog korpusa JVuO. Kao najodgovornije za zločine, major Milošević nominuje, pored Lazovića, i kapetana [[Božidar Lazarević|Božidara Lazarevića]]: {{izdvojeni citat|Pored mnogih zaklanih seljaka i opljačkanih, mnogi seljaci i građani su na drumu i skidano im je odelo i obuća... Od poklanih seljaka opljačkani su dukati i mnoge druge stvari... Kapetan Lazović lično sklon je da svakog brzo likvidira, čim mu se učini da mu stoji na putu ili nešto smeta i t.sl. Ubija pojedince po neproverenim dostavama, bez saslušanja i presude. Čak to izvodi javno i bezobzirno i nije nikakvo čudo što se narod gnuša svega. Narod toliko tuče da pojedincima otpada meso sa tela. U svemu prednjačio je kapetan Lazarević koji je sadističkim nagonom lično sekao pojedincima uši, probadao ih kamom, naterivao ih da sede na žaru itd. i napokon polumrtve, zaklao i jednostavno i najčešće bacao u Moravu. [...] Početkom januara ov. god. po naređenju Lazovića blokiran je Dražanj. Tada su svi stanovnici isterani iz kuća i dovedeni pred crkvu, gde je pred svima batinjana učiteljica, jer joj je na slavnom kolaču bila izrađena petokraka zvezda...<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_14_3_155.htm ZAHTEV KOMANDANTA MLAVSKO-SMEDEREVSKE GRUPE KORPUSA OD 18. MAJA 1944. KOMANDANTU SMEDEREVSKOG KORPUSA ZA IZJAŠNJENJE U VEZI S KLANJEM I TERORISANJEM NARODA U SMEDEREVSKOM KRAJU]</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung, Beograd, 2015, str. 101, fus. 159.</ref>}} === Protest potpukovnika Radojlovića === Potpukovnik [[Miloš Radojlović]] je maja 1944. godine pisao komandantu smederevskog korpusa da je "narod naplašen i bega od četnika", te je od njega tražio izjašnjenje u vezi sa klanjem i terorisanjem naroda u smederevskom kraju. {{izdvojeni citat|Na osnovu izloženog dostavite mi izjašnjenje u sledećem: 1. — Zašto je noću 3/4 maja t.g. zaklan seljak Pantić iz sela Seone od strane odreda p.poručnika g. Pavlovića bez sudske presude? 2. — Zašto je 3 maja t.g. tučena Živana Pantić stara 50 godina od strane jedne dvojke p.poručnika g. Pavlovića? 3. — Zašto je 3 maja t.g. tučena Zagorka Pantić iz sela Seone od strane jedne dvojke, tako da i danas ima modrice po celom telu što sam se lično uverio? 4. — Zašto je zaklana od strane odreda p.poručnika g. Pavlovića žena Rosa unuka Jevrema Milica iz Seone noću 3/4 maja t.g. bez presude prekog suda? 5. — Zašto je Ljuba Milić invalid bez desne ruke iz sela Seone 3 ovog meseca pre podne batinan na njivi gde je radio, od strane jedne trojke, a zatim kada je doteran kod p.poručnika g. Pavlovića Žike batinom su mu provalili lobanju, previli i pustili kući? 6. — Zašto je opljačkan od strane vojnika p.poručnika Pavlovića Žike seljak Ljuba Milić iz sela Seone 3 ovog meseca sa sledećim stvarima: 3 anterije, 3 fermena, deset košulja, i 3 konbinezona ženska, koji su docnije vraćeni? 7. — Zašto krađene anterije nose vaši komandanti brigada, kao na primer komandant 9 brigade, to narod vidi i kaže da smo Dražini pljačkaši, na taj se način ruši ugled organizacije? 8. — Dostaviti spisak lica kome su dodeljene anterije i košulje? 9. — Zašto je komandant 9 brigade pretio ukućanima Ljube Milica, da će ih sve poklati ako što pričaju o odnetim stvarima. Zar se tako ponašaju Vaši komandanti Brigada?<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_14_3_155.htm ZAHTEV KOMANDANTA MLAVSKO-SMEDEREVSKE GRUPE KORPUSA OD 18. MAJA 1944. KOMANDANTU SMEDEREVSKOG KORPUSA ZA IZJAŠNJENJE U VEZI S KLANJEM I TERORISANJEM NARODA U SMEDEREVSKOM KRAJU]</ref>|Potpukovnik [[Miloš Radojlović]]}} Potpukovnik Radojlović navodi još niz primera i traži izjašnjenje "do 20 ovog meseca". === Protesti majora Trifkovića === Uviđajući veliku aktivnost partizana u [[kosmaj]]skom, a naročito u [[Podunavlje|podunavskom]] srezu, major [[Svetislav Trifković]], komandant Privremene komande šumadijskih korpusa je 15. juna 1944. godine poslao Načelniku Štaba Vrhovne komande JVuO Draži Mihailoviću izveštaj o situaciji u [[Smederevo|smederevskom]] kraju i Kosmaju, u kome, pored ostalog, navodi i sledeće: {{izdvojeni citat|U vezi Vašeg naređenja Br.II 320 i 348, o situaciji u Smederevskom kraju, Mladenovačkom i Kosmajskom srezu podnosim sledeći izveštaj: U ovim krajevima situacija se naglo pogoršava i dalje se stalno pogoršava. Zahvaljujući neaktivnosti naših komandanata komunisti se svakim danom sve više ojačavaju kako u pogledu broja ljudi tako i u pogledu brojnog stanja oružja i municije... Naši komandanti u uverenju su da je dovoljno mobilisati ljude milom ili silom i obrazovati vojne jedinice, prokrstariti sa istim kroz sela, izvršiti likvidaciju koga bilo i nastaniti se u neki siguran kraj i odatle komandovati. Smatraju da je dovoljno biti krut vojnik i disciplinu zavesti sistemom dželata, kame i telesnih kazni. Oni tome narodu, sem u selima gde stalno borave, koja su naša od početka, ne umeju da pruže nijednu toplu reč, u sela zalaze retko i to kao kaznena ekspedicija...<ref>Arhiv VII Br. reg. 32/4-5, k. 54.</ref><ref>[https://www.noviplamen.net/vesti/cetnicka-kaznena-ekspedicija-u-drugovcu/ Dragoslav Dimitrijević: Četnička kaznena ekspedicija u Drugovcu]</ref>}} 25. jula 1944. godine, u pismu koje je major Trifković uputio Mihailoviću s pozicije komandanta Avalskog korpusa JVuO, navodi se negativna ocjena četničke organizacije na području Kosmajskog sreza i oficira 4. (kosmajske) brigade Korpusa gorske garde JVuO: {{izdvojeni citat|Ovaj starešinski kadar nema ni potrebne moralne kvalifikacije da narod pridobije za našu stvar, već svojim postupcima dovodi dotle da narod nerado gleda i prilazi našem ravnogorskom pokretu, a otvoreno izražava mržnju prema našoj organizaciji na ovoj teritoriji. Sadanje starešine svojim postupcima uneli su strah u narod u tolikoj meri da narod želi što skorije oslobođenje od njihovog terora... Kod naroda su razbijene sve lepe iluzije o ravnogorstvu i Draži, a organizacija je često najgori oblik najkorumpiranije klike seoskih siledžija i pokvarenjaka. Ukoliko organizacija formalno i postoji, u nju su ljudi ušli pod pritiskom sile. Često je slučaj da ljudi uplaćuju novac i daju druge vrednosti da bi se izvukli iz organizacije... Jer ravnogorstvo u Kosmaju znači: nasilje, progonstvo najboljih, nemoral i punu korupciju.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 54, fas. 4, d. 32.</ref><ref>[https://www.elektrobeton.net/mikser/gorske-bekrije-pred-bogom-i-sudom/ Milan Radanović: Gorske bekrije pred bogom i sudom]</ref>}} == Suđenja == {{main|Beogradski proces}} Početkom [[avgust]]a [[1945]]. u oslobođenom [[Beograd]]u pred Vojnim sudom 1. Armije organizovano je prvo javno posleratno suđenje protiv [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] i drugih ratnih zločinaca. Javni tužilac, [[Miloš Minić]], je optužio Lukačevića da je kao komandant četničkih snaga u Bosni organizovao pokolj u Foči, da je učestvovao u istrebljenju [[musliman]]skog stanovništva, da je sarađivao sa okupatorom u četvrtoj i petoj neprijateljskoj ofanzivi, da je vršio zločine nad pripadnicima NOP-a i da je [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|sarađivao]] sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinškom vladom]] generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. Između predsednika suda i Lukačevića vođen sledeći dijalog: :Predsedavajući: Kako su vas zvali, 'rogljaš'? Kakav je to izraz? :Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš' potiče od batinanja koja su vršili mesni komandanti po presudama mesnih odbora. Ja sam došao na taj teren sa 14 ljudi, sa štabom i telegrafistom. :Predsedavajući: A ovaj izraz 'rogljaš'? :Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš', to su mi, verovatno, dali... :Predsedavajući: Ali sam izraz 'rogljaš', odakle potiče? Odakle je taj pojam? :Optuženi Lukačević: Taj pojam je vezan za roglju. :Predsedavajući: Kakvu roglju? :Optuženi Lukačević: Za roglju za lov. :Predsedavajući: Šta ste radili s tom rogljom? :Optuženi Lukačević: Sa tom rogljom, kad je vršeno batinanje, neko bi sprečavao onoga koji je bio batinan da se otima. :Predsedavajući: Kako to? :Optuženi Lukačević: Sprečavao ga, jer ga je roglja pritiskivala. :Predsedavajući: Kako? :Optuženi Lukačević: Za vrat. :Predsedavajući: Znači, pritiskivali ga za vrat na taj način što se vrhovi roglje zariju u zemlju i tako stežu vrat čoveka. :Optuženi Lukačević: Da!<ref>https://www.znaci.org/00001/11_45.htm</ref> Osuđen je na [[smrt]] streljanjem. Kazna je izvršena u Beogradu krajem avgusta 1945. Mesto streljanja nije objavljeno. Vođa četnika [[Dragoljub Mihailović]] je uhvaćen [[13. mart]]a [[1946]]. od strane agenata jugoslovenske bezbednosne agencije [[OZNA]] (Odelenje za Zaštitu naroda). On je optužen po 47 tačaka. Sud je utvrdio da je kriv po 8 tačaka optužnice, uključujući [[Zločin protiv čovečnosti|zločine protiv čovečnosti]] i veleizdaju. Proglašen je krivim i osuđen na smrt streljanjem [[15. jul]]a. Pogubljen je zajedno sa devet drugih oficira u ranim časovima [[18. jul]]a 1946. u Lisičijem potoku. Danas se u Srbiji vodi kampanja za njegovu rehabilitaciju. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 1, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1941-1942, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1981. {{COBISS-Sr|ID=32586252}} # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 2, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. {{COBISS-Sr|ID=516290455}} # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 3, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1944, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. {{COBISS-Sr|ID=32586254}}? COBISS.SR-ID............ : 32586254 # Popović, Jovo: Pop izdaje : [četnički vojvoda [[Momčilo Đujić]]], Zagreb, Stvarnost, 1988. {{COBISS-Sr|ID=2778626}}? COBISS.SR-ID............ : 2778626 # Milovanović, Nikola: [[Draža Mihailović]], Beograd, Pegaz, 1991. {{COBISS-Sr|ID=2328588}} == Povezano == * [[Hronologija četničkih zločina 1941. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1942. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1943. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1944. godine]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizovani četnici]] * [[Crne trojke]] == Vanjske veze == * [http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/73220-kaem-iste-oni-kolju.html Ja im kažem da čiste, a oni kolju (Transkripti sa suđenja Draži Mihailoviću)] * [http://www.gradkastela.com/news.php?readmore=1957 ČETNIČKI ZLOČINI U NEZAVISNOJ DRŽAVI HRVATSKOJ]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/dizdar.htm#cetnicki%20zlocini ČETNIČKI ZLOČINI GENOCIDA NAD HRVATIMA I MUSLIMANIMA U BOSNI I HERCEGOVINI I HRVATIMA U HRVATSKOJ TIJEKOM DRUGOGA SVJETSKOGA RATA (1941.-1945.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121072814/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/dizdar.htm#cetnicki%20zlocini |date=2012-01-21 }} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu| ]] [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu]] ch0gehsl9vuv144zchridelbtp7kod8 42696964 42696961 2026-10-01T11:15:58Z ~2026-52047-51 396422 42696964 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Četnici i Nemci.jpg|thumb|desno|235px|[[Četnici]] poziraju zajedno s njemačkim vojnicima u nepoznatom okupiranom selu na području današnje [[Srbija|Srbije]] ]] Tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] [[četnici]] su počinili brojne [[ratni zločini|ratne zločine]], koji su bili usmereni prvenstveno prema jugoslovenskim [[partizani]]ma i pripadnicima nesrpskih naroda ([[Hrvati]], [[Bošnjaci]], [[Romi]], [[Jevreji]] i dr.). [[Četnička ideologija|Ravnogorska ideologija]] zasnovana je na ideološkoj i etničkoj isključivosti. U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje u previlu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju. Naslanjajući se na vladajuću ideološku paradigmu prve Jugoslavije, za čiju su se obnovu borili, ravnogorsko vođstvo je odbijalo prihvatiti, pored [[Srbi|Srba]], Hrvata i [[Slovenci|Slovenaca]], postojanje ostalih etničkih skupina. Četnici nijesu priznavali kao zasebne [[Nacija|nacije]] Bošnjake, [[Crnogorci|Crnogorce]] i [[Makedonci|Makedonce]].<ref>[https://znaci.org/00001/40_70.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KONGRES U BA]</ref> U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje po pravilu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju. Rukovodstvo četničkog ravnogorskog pokreta pridavalo je značaj borbi protiv NOVJ, pa je vodilo propagandnu kampanju u cilju širenja antikomunizma i jačanja mržnje prema komunistima. Ravnogorski pokret takođe je bio [[Velika Srbija|iredentistički]]. U skladu s ovim, takođe je vođena propagandna kampanja podsticanja mržnje prema Hrvatima i Muslimanima (Bošnjacima). == Ratni zločini i kršenja običaja rata prema partizanima == === Zločini nad zarobljenicima === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.}} Likvidacije zarobljenih pripadnika NOVJ vršene su na redovnoj osnovi. Veliki broj četničkih izveštaja o sukobima otvoreno priznaje likvidacije zarobljenika. Na primer: {{izdvojeni citat|Miloš (Erkić, komandant Tuzlanske brigade) je zarobio 25 partizana, a 24 ubio na licu mesta...|OBAVEŠTENjE KOMANDANTA MAJEVIČKOG KORPUSA OD 24. DECEMBRA 1943. KOMANDANTIMA SEMBERSKE I MAJEVIČKE BRIGADE}} {{izdvojeni citat|Komandant drugog kosovskog korpusa izveštava: Izdajnika poručnika Radulovića sa njegovom grupom smo razbili. Borbu je vodila druga Studenička brigada kod sela Gumništa, gde je ubijen 21 partizan i 9 zarobljenih.<ref name="ReferenceA">KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša br. 12.425 od He He (major [[Radoslav Đurić]]). Br. 486 od 14-XII-1943.}} {{izdvojeni citat|Po iskazu zarobljenika ovde je bila [[druga proleterska divizija]] iz korpusa Peke Dapčevića, koji ima tri divizije. Ovu diviziju sačinjavali: druga Dalmatinska i druga proleterska sa po 800 ljudi i Šumadijska brigada sa 400. Ukupno 2.000. Imaju dosta bacača i automata, ali malo municije. U Negbini pridružilo im se 8 Engleza od [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa puk. Sajcom i radio stanicom. Poslednji delovi su im u Negbini, a glavnina u Kleki. Mnogo ranjenih pomrlo im u putu. Mi smo zarobili 16 i zaklali bez prekog suda.<ref name="ReferenceA">KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša br. 1011 od Bi-Bi (major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa). Br. 47 od 21-I-1944.}} Takođe postoje uputstva i naređenja nadređenih komandi koja nalažu sistematičnost i surovost u likvidaciji zarobljenika. === Zločini nad medicinskim osobljem === {{main|Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu}} Juna 1943. godine u toku [[peta neprijateljska ofanziva|pete neprijateljske ofanzive]] [[četnici]] su klali partizanske ranjenike sa Sutjeske, pa su tada zaklali u selu Jelaču i [[Vrbnica|Vrbnici]] dr [[Sima Milošević|Simu Miloševića]] i hrvatskog pesnika [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]].<ref name="Presuda"/> Polovinom jula 1943. godine u celu Cikoti ([[istočna Bosna]]) četnici su otkrili 80 ranjenika [[prva proleterska divizija|prve proleterske divizije]], oduzeli im oružje a sutradan doveli Nemce koji su ih poubijali, a zatim spalili.<ref name="Presuda"/> Jula 1943. godine u Bišini ([[Birač]]) četnici su otkrili ranjenike prve i druge proleterske brigade i izdali ih [[Nemci]]ma koji su ih poubijali.<ref name="Presuda"/> Maja 1944. godine četnici [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]] pronašli su na Jastrepcu partizansku bolnicu pa su streljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.<ref name="Presuda"/> Maja 1944. godine četnici su otkrili u [[Semberija|Semberiji]] partizanske bolnice i ubili oko 300 teških ranjenika.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Jedan od primera uništavanja partizanskih bolnica od strane četnika je sledeći: Lukica Popović, lokalni vođa četnika, je od svog jataka Obrada Radočaja iz sela Krčana, jugoistočno od Udbine, saznao da je u 16 kuća tog sela smješteno oko 90 teških ranjenika. Ti ranjenici su za vrijeme operacije "Morgenštern" maja [[1944]]. bili desetak dana u jami, s petnaest bolničarki. Djevojke, mahom [[SKOJ|skojevke]] iz okolnih sela, su ranjenike iz podzemne bolnice na rukama prenijele u Krčanu. Grupa partizana bdjela je na Trnovoj poljani, čuvajući prilaz Krčani od Lapca preko Kuka i Visuća. Lukica Popović je na to bio upozoren, pa je četnike doveo zaobilaznim putem. Upali su u Krčanu oko 10 sati [[2. jun]]a. Zaklali su 36 ranjenih partizana. Žene i starci iz Krčane su na brzinu sakrili 56 ranjenika. U Krčani su ubijena i dva liječnika, dr [[Josip Kajfeš]] i dr Zupe. U kući četničkog špijuna Obrada Radočaja zaklan je teško ranjeni komesar [[Osma kordunaška divizija NOVJ|8. kordunaške divizije]] [[NOVJ]] [[Aleksa Backović]]. [[Momčilo Đujić|Vojvoda Đujić]] je pohvalio Lukicu Popovića, a tri mjeseca kasnije uručio mu je pismeno priznanje o odlikovanju Obilićevom zvijezdom."<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> === Zločini nad civilima osumnjičenim za vezu sa partizanima === {{main|Crne trojke|Pokolj u Boleču|Pokolj u Vraniću|Pokolj u Pomoravlju 1944.|Masakr u Drugovcu}} [[Datoteka: vida_pantic.jpg|mini|desno|185px|Vida Pantić, jedna od žrtava četničkog [[Pokolj u Vraniću|pokolja u Vraniću]] kod [[Beograd]]a, 20. decembra [[1943]].]] Četnici su primenjivali teror prema civilima kao kaznu za podršku partizanima ili u cilju zastrašivanja radi sprečavanja eventualne podrške partizanima. Teror je često obuhvatao i članove porodica osumnjičenih, a povremeno i decu. Ovakav terenski rad smatrali su neizostavnim delom svoje borbe protiv komunizma ne manje važnim od borbe sa vojnim jedinicama NOVJ. Naročito su smatrali važnim "čišćenje terena" nakon što bi okupatorske jedinice ponovo zauzele neku prethodno oslobođenu teritoriju. Primena terora bila je masovna i regularna. Dva primera iz dokumenata opisuju kako je to izgledalo: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_52.htm KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA [[Draža Mihailović|DRAŽE MIHAILOVIĆA]]</ref>|Depeša br. 13.007 od Georgija, (potpukovnik [[Milutin Radojević]], delegat Mihailovića za područje Jablanice i Toplice) Br. SS 58 od 28- XII-1943.}} U drugoj polovini decembra 1943. južno od Beograda po naređenju Draže Mihailovića provedena je akcija čišćenja komunista. Koordinatori akcije bili su pukovnik Jevrem Simić - Drška, generalni inspektor četničkih odreda i [[Nikola Kalabić]], komandant Korpusa gorske garde. Nakon što su 26. novembra 1943. potpisali sporazum sa Nemcima o primirju i saradnji na dodeljenim teritorijama, njih dvojica su izvršili koncentraciju jedinica i otpočeli takozvano "čišćenje terena". Na ovu akciju odnosi se sledeće Mihailovićevo naređenje: {{izdvojeni citat|Naš avalski korpus sa srezovima [[Grocka]], Vračar, [[Umka]] spava dubokim snom. Na svim oblastima u neposrednoj blizini Beograda, nakotili su se komunisti i njihovi simpatizeri. Naređuje se komandantima, i to: majoru Mihailu Jovanoviću, kapetanu Lazoviću, kapetanu Nikoli Kalabiću, dalje Komarčeviću i rudničkom [[korpus]]u da najenergičnije sa juga na sever... čisteći usput i sve srezove, naročito srez kosmajski, naročito je važno što pre očistiti srezove Grocka i Umka. U isto vreme čestitam čin kapetana Živojinu Lazoviću i Nikoli Kalabiću. Ukaz je izvršio 1. decembra, a biće unapređenja još za zasluge. O preduzetim akcijama izveštavati stalno i ostale.<ref name="ReferenceB">KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša generala Mihailovića komandantima: Seged, Kiš ([[Živan Lazović]], komandant Smederevskog korpusa), Ras-Ras ([[Nikola Kalabić]]), Dog-Dog i Romel.}} Tokom ove akcije pripadnici Smederevskog korpusa pod komandom Živana Lazovića tokom 20. i 21. 12. ubili su 72 civila u [[pokolj u Vraniću|pokolju selu Vranić]], od čega 9 dece između 5 meseci do 12 godina starosti. Nakon akcije Mihailović šalje depešu u kojoj se osvrće na ovu akciju: {{izdvojeni citat|Strahovita neaktivnost kod starešina avalskog korpusa. [[Živan Lazović]] mora da dođe da bi pokazao šta se može da uradi.<ref name="ReferenceB">KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Mihailovićeva depeša od 18. januara 1944. pod brojem 546 do 548 za Dob-Dob i Kom-Kom.}} Brojni su primeri četničkih likvidacija civila. Januara 1943. godine, pod komandom Komarčevića, Mihailovićevi četnici su zaklali 72 simpatizera partizana u srezu posavskom.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine četnički komandant [[Živan Lazović]] zaklao je u selu Selevcu 15 seljaka pristalica partizana.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine zaklali su četnici [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] u selu Kopljarima kod Aranđelovca 21 seljaka.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine streljali su četnici [[Vuk Kalaitović|Vuka Kalaitovića]] u srezu sjeničkom 18 pristalica partizana.<ref name="Presuda"/> Avgusta 1944. godine četnički odred Svete Bogićevića uhvatio je u selu Sepcima - Srbija, Sremčevića Savu, Vojinović Konstantina, Radojević Iliju i Jovanović Iliju i pošto ih je mučio da bi iznudio priznanje o saradnji sa partizanima svu četvoricu zaklao.<ref name="Presuda"/> Nakon rata je utvrđeno da su četnici su zlostavljali i batinali desetine hiljada ljudi, a u Crnoj Gori su bili uveli specijalni sistem batinjanja pomoću „roglje". Komandanti optuženog Mihailovića ostavljali su spiskove pristalica partizana okupatorima i kvislinzima na osnovu kojih su ljudi bili hapšeni i streljani. Naročito je Beogradska četnička organizacija tesno sarađivala sa specijalnom policijom na uništavanju pokreta otpora u Beogradu.<ref name="Presuda"/> === Silovanja zarobljenih partizanki === [[File:Julijana Radošević, rođena 1930. u Mrševcima, Skoplje, saradnik NOP-a, zaklana od četnika Draže Mihajlovića.jpg|thumb|Devojčica [[Julijana Radošević]], saradnica Kosmajskih partizana koju su četnici Draže Mihajlovića zarobili, silovali po selima i na kraju zaklali avgusta 1944. godine.]] Major [[Miloš Glišić]], blizak saradnik Draže Mihailovića koji je svoj četnički odred [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovao kod Nemaca]], jer sistematski organizovao silovanja zarobljenih partizanki, u toku čitavog perioda rata. U svojoj belešci iz [[1941]]. godine, Glišić je zapisao sledeće: {{izdvojeni citat|Zatvorene žene komunistkinje se upotrebljavaju ... Komunističke žene se iskorišćuju seksualno ...<ref name="pescanik.net">http://pescanik.net/wp-content/PDF/optuznica.pdf</ref>|Glišićeva beležnica iz 1941.}} Vođa četnika Draža Mihailović je bio upoznat sa ovim Glišićevim zlodelima. Četnički komandant pod pseudonimom "Luj", odnosno pukovnik [[Dragoslav Pavlović]],<ref>https://www.znaci.org/00001/60_1_4.pdf</ref> novembra 1943. godine izveštava Dražu Mihailovića o Glišićevom silovanju i ubistvu zarobljenica: {{izdvojeni citat|Bio je dan i mojim očima treba verovati, jer mi ponos čoveka i gardiskog oficira ne dozvoljava, da tako nisko padnem u ovako teškim danima. Miloš je silovao komunistkinju pa je ubio. Zato ga ja nisam tužio, jer sam smatrao da o ovim stvarima nije vreme referisati i razlog da ga uklonim kao štetnog. Opširan izveštaj sledi.<ref name="pescanik.net">http://pescanik.net/wp-content/PDF/optuznica.pdf</ref>|depeša br. 10460 od novembra 1943.}} Leta [[1944]]. godine četnici [[Avalski korpus JVuO|Avalskog korpusa]] u [[Parcani]]ma su uhvatili devojčicu [[Julijana Radošević|Julijanu Radošević]], rođenu 1930-te, koja je pomagala [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajske partizane]].<ref name="hronika Avalskog korpusa"/> Četnici su je potom odveli u Posavinu i silovali po nekim selima (kao Velikom Borku i Boždarevcu) gde je na kraju i zaklana avgusta 1944. godine.<ref name="hronika Avalskog korpusa">[https://www.znaci.org/00001/47_4.htm Dragoslav Dimitrijevic Beli: GDE JE MOJA MAMA (hronika Avalskog korpusa JVuO)]</ref> == Masovni zločini nad pripadnicima drugih etničkih skupina == [[Datoteka:Pavle Đurišić 13 February 1943 Muslim massacre report.jpg|thumb|Izveštaj četničkog komandanta Pavla Đurišića o izvšenom [[Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče|pokolju muslimanskog stanovništva u oblasti Čajnića, Pljevalja i Foče]].]] U okviru svojih planova za preuređenje Jugoslavije posle rata, četnici su imali planove etničkog čišćenja određenih oblasti. Ove planove je vrhovna komanda distribuirala potčinjenim komandama u vidu instrukcija. Zločini protiv pripadnika drugih etničkih i verskih zajednica mogu se podeliti u dve osnovne grupe: spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). === Spontane odmazde i sporadični zločini === U prvoj fazi ustanka zabeleženi su slučajevi masovnih odmazdi ustanika nad civilima različite etničke i verske pripadnosti. Tako su, na primer, početkom septembra 1941. hercegovački i crnogorski ustanici poubijali su na [[Berkovići]]ma i [[Trusina (Nevesinje)|Trusini]] 526 muslimanskih civila iz obližnjih sela svih starosnih dobi. Od toga je 365 bačeno u jamu.<ref>Savo Skoko, ''Pokolji hercegovackih Srba '41''. Beograd: Strucna knjiga, 1991.</ref> Ovakvi slučajevi zabeleženi su tokom 1941. i prve polovine 1942. širom Bosne i Hercegovine, a u manjoj meri i na teritoriji Srbije i Hrvatske. Sporadični zločini pojavljivali su se u situacijama kad su formacije [[JVUO]] prolazile iz operativnih potreba kroz oblasti nastanjene nesrpskim stanovništvom. Ovi pokreti i dejstva po pravilu su praćeni ubistvima civila, [[silovanje|silovanjima]], [[pljačka]]ma i uništavanjem imovine. Učestvujući u italijanskoj operaciji ALBIA na [[Biokovo|Biokovu]] između 29.8. i 3.9.1942. hercegovački četnici pod komandom [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] vršili masovni teror nad civilima hrvatske narodnosti u zoni operacije. Baćović opisuje ove aktivnosti u izveštaju Mihailoviću od 5.9.1942: {{izdvojeni citat|...Naknadno dodajem u vezi odlaska naše kaznene ekspedicije u [[Ljubuški]] i [[Imotski]], da su naši četnici... između Ljubuškog i Vrgorca, oderali živa tri katolička sveštenika. Naši četnici ubijali su sve muškarce od 15 godina na više. Žene i deca ispod 15 godina nisu ubijana. 17 sela je potpuno spaljeno...}} Učestvujući u italijanskoj operaciji ALFA u dolini Rame hercegovački četnici pod komandom Petra Baćovića su prema izveštajima italijanskog obaveštajca i prema zvaničnicima NDH ubili između 650 i 700 lica hrvatske i muslimanske etničke pripadnosti. 1. i 2. oktobra 1942. grupa četnika pod komandom Mane Rokvića (jedan bataljon [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] prema italijanskom izveštaju) učestvovala je u, od Italijana organizovanoj, [[Pokolj u Gatima|akciji odmazde nad civilima u Poljičkom selu Gata i okolnim selima]], prilikom čega je, na posebno okrutan način, ubijeno oko 120 civila hrvatske narodnosti. Tokom čitavog rata na teritoriji Kosova delovale su [[četnici|četničke]] jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Milovanovića Pećanca]], koje su počinile brojne zločine nad stanovnicima albanskih sela na granici [[Kosova]] i [[Sandžak]]a.<ref name=":0">Arhiv Kosova, Arhiv Pokrajinskog komiteta KPJ za Kosovo i Metohiju u Prištini, card no. 5, reg. no. 220</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u i revoluciji, I&19, dok. br. 3</ref><ref>Pavle Jovićević, Kosovo i Metohija i odluke II zasedanja AVNOJ-a, Sloboda, novembar, 1944.</ref> === Sistematski zločini sa karakteristikama istrebljenja i/ili [[genocid]]a === {{main|Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče}} [[File:Džamija u Bukovici spaljena od četnika 1943.jpg|thumb|Minaret džamije u Bukovici, u [[Pljevlja|pljevaljskoj]] opštini, koju su četnici spalili u zimu 1943.]] Ravnogorski ideolozi predvideli su potrebu etničkog čišćenja određenih oblasti radi konsolidovanja etničke srpske teritorije kao osnove buduće Jugoslavije. Ovo etničko čišćenje trebalo je da bude sprovedeno "u pogodnom momentu". Jedan od brojnih dokumenata koji svedoče o ovom planu je Mihailovićeva pismena "[[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|instrukcija]]" [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (“Str. pov. br. 370.“) od 20. decembra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Ciljevi naših odreda jesu: #Borba za slobodu celokupnog našeg naroda pod [[skiptar|skiptrom]] Njegovog Veličanstva [[Petar II Karađorđević|Kralja Petra II]]. #Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, etnički čistu u granicama Srbije — Crne Gore — Bosne i Hercegovine — Srema — Banata i Bačke. #Borba za uključenje u naš državni život i svih još neoslobođenih, slovenačkih teritorija pod Italijanima i Nemcima ([[Trst]] — [[Gorica]] — [[Istra]] i [[Koruška]]) kao i Bugarske, severne Albanije sa Skadrom. #Čišćenje državne teritorije od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata. #Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke čišćenjem Sandžaka od Muslimanskog življa i Bosne od Muslimanskog i Hrvatskog življa...<ref>{{Cite web |title=Instrukcija D. Mihailovića Pavlu Đurišiću od 20.12.1941. |url=http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |access-date=2010-02-07 |archivedate=2009-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314070401/http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |deadurl=yes }}</ref>|[[Draža Mihailović]]}} Kao rezultat pregovora sa italijanskim okupacionim vlastima i snagama [[NDH]], četničke jedinice pod komandom majorâ [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] i [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] zauzimaju 19. avgusta 1942. godine [[Foča|Foču]]. Nakon ulaska u Foču, četnici su počinili masakr nad [[Bošnjaci|bošnjačkim]] stanovništvom u gradu i okolici. Pokolj nad muslimanskim stanovništvom u Foči je izvršila Grupa četničkih odreda, sačinjena od Fočanskog, Bosanskog, Šavničkog i Durmitorskog odreda JVuO.<ref>AVII, Ča, reg. br. 14, 48/6, k. 161, reg. br. 7/9, k. 171, 50/1, k. 165. a. NDH, k. 56, reg. br. 9/2—28.</ref> U depeši br. 466 od 23. avgusta 1942. major Ostojić dostavlja Mihailoviću sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Juče završio akciju do [[Ustikolina|Ustikoline]] i grebena [[Jahorina|Jahorine]]... Po dosadašnjim podacima... 1.000 — 3.000 muslimana poklanih. Sve trupe dobri borci, ali još bolji pljačkaši, izuzev [[Pavle Đurišić|Pavla]]. Pad Foče ima dobrog odjeka. Muslimani u masama beže u [[Sarajevo]]. Naredio sam povratak trupa kući, a ja sam od juče u [[Kalinovik]]u i rešavam ostala pitanja sa Ištvanom [Baćovićem — nap.] i [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]]. Sada su zadovoljni.<ref>[https://znaci.org/00001/11_25.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POKOLJ U FOČI]</ref>}} U desetodnevnom izvještaju komandujućeg generala i komandanta u Srbiji [[Paul Bader|Paula Badera]], sastavljenom 21. avgusta 1942. godine te poslatom komandantu oružanih snaga na Jugoistoku, konstatuje se da italijanske okupacione trupe, makar usljed sopstvene indolentnosti spram četničke operacije, snose dio odgovornosti za počinjenje zločina nad civilima: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića pokušava da, i pored nezavršenih priprema u istočnoj Bosni, osvoji vlast južno od demarkacione linije. U međuvremenu su pristalice Mihailovića napale i zauzele Foču. Uz velike svireposti ubijeno je oko 1000 stanovnika. Italijani nisu intervenisali.<ref>AVII, NAV—T-501, rolna 248, snimci 513—517.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1942), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 132, strane 643—644.</ref>|Desetodnevni izveštaj komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 21. avgusta 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o vojno-političkoj situaciji, aktivnosti partizana, sopstvenim protivmerama i namerama i obostranim gubicima u Srbiji, Sremu i Bosni}} [[Lazar Trklja]], koji je tokom rata bio Mihailovićev politički predstavnik u [[Podrinje (regija)|istočnoj Bosni i Hercegovini]] i član [[Centralnog nacionalnog komiteta]], zatekao se u Foči dva dana nakon masakra. U svom ratnom dnevniku, Trklja je opisao pojedinosti ovog zločina: {{izdvojeni citat|Opšte klanje. Nijesu se odvajali borci od nejači. Sve je uništavano. Pričali su očevici da je samo na mostu na [[Drina|Drini]] u bežanju platilo svojim životima oko 140 duša. Od Foče prema [[Ustikolina|Ustikolini]] u dužini oko pet-šest kilometara ležalo je oko 400-500 leševa. A u gradu i po ulicama ni broja im se ne zna.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref><ref>[https://stanjestvari.com/2023/01/05/lazar-trklja-otkopana-istina/ Стање ствари – Лазар Тркља: Откопана истина]</ref>}} [[Datoteka:Pavle Đurišić i Pirzio Biroli.jpg|mini|[[Pavle Đurišić]], naoružan od fašističke Italije, bio je glavni izvršilac operacije etničkog čišćenja Muslimana.]] Karakterističan "pogodni momenat" rukovodstvo [[JVUO]] uočilo je i iskoristilo u januaru i februaru 1943. U tom periodu provedene su opsežne operacije genocida i etničkog čišćenja u istočnoj Bosni i Sandžaku u koordinaciji majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]], načelnika štaba isturenog odeljenja vrhovne komande JVUO. U operacijama su učestvovale trupe [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] i [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]]. Nakon operacije, Đurišić u izveštaju Mihailoviću navodi: {{izdvojeni citat|Načelniku štaba Vrhovne komande. — Akcija u [[Pljevlja|Pljevaljskom]], [[Čajniče|Čajničkom]] i [[Foča]]nskom srezu protivu muslimana izvršena je. Operacije su izvedene tačno po naređenju i izdatoj zapovesti. Napad je počeo u određeno vreme. Svi komandanti i jedinice izvršili su dobijene zadatke na opšte zadovoljstvo. Sva muslimanska sela u tri pomenuta sreza su potpuno spaljena da nijedan njihov dom nije ostao čitav. Sva imovina je uništena sem stoke, žita i sena. Naređeno je i predviđeno prikupljanje ljudske i stočne hrane u određenim mestima, za stvaranje magacina rezervne hrane i ishranu jedinica koje su ostale na terenu radi čišćenja i pretresanja terena i šumovitih predela, kao i radi sprovođenja i učvršćivanja organizacije na slobodnoj teritoriji. Za vreme operacija se pristupilo potpunom uništavanju muslimanskog življa bez obzira na pol i godine starosti. Žrtve. — Naše ukupne žrtve su bile 22 mrtva od kojih 2 nesrećnim slučajem i 32 ranjena. Kod muslimana oko 1.200 boraca i do 8.000 ostalih žrtava: žena, staraca i dece. Za vreme početnih operacija, muslimani su se dali u bekstvo ka Metaljci, [[Čajniče|Čajniču]] i reci [[Drina|Drini]]. Na Metaljci je našao sklonište mali deo stanovništva. U Čajniču se računa da ima do 2.000 izbeglica, a jedan deo je uspeo da umakne preko Drine pre nego što su određene jedinice izvršile presecanje mogućih otstupnih pravaca na tom sektoru. Sve ostalo stanovništvo je uništeno. Moral kod muslimana bio je takoreći srušen. Zavladala je [[epidemija]] straha od naših četnika, tako da su bili prosto izgubljeni...<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%92%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BE%D0%B4_13._%D1%84%D0%B5%D0%B1%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0_1943. Izveštaj Pavla Đurišića načelniku štaba Vrhovne komande od 13. februara 1943.]</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} U depeši koju je poručnik Jovan Jelovac, komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, poslao 10. februara 1943. godine komandantu IV bataljona Pljevaljske brigade poručniku Baju Pivljaninu, stajalo je sljedeće izričito naređenje: {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte muslimane, žene i decu. Držite i dalje svoj određeni položaj i sporazumno s Radom Leovcem i ostalim četnicima držite patrole i zasede. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte, to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Radite i samo radite ovih dana, to je naša svetinja ovih dana, radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja. S verom u Boga za kralja i otadžbinu.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 142, k. 4, dok. 25.</ref><ref>Vladimir Dedijer, Dnevnik, II deo, Beograd, 1946, str. 201.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba...’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 41.</ref>}} U naređenju generala Paula Badera, njemačkog opunomoćenog komandanta i zapovjednika u Srbiji, poslatom 25. aprila 1943. godine, analizirana je i vojno-politička situacija na teritoriji [[Sandžak]]a. Zločini Đurišićevih četnikâ se pominju u odjeljku koji se bavi pitanjem položaja lokalnih Bošnjaka (“Muslimani“): {{izdvojeni citat|Sandžak je pretežno obitavalište Muslimana. Ipak su četnici DM, početkom ove godine, na najgrozniji način istrebili čitavo muslimansko stanovništvo u srezovima gradova Prijepolje, Pljevlja, Priboj i Čajniče, a ostatak proterali.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 334—338.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 55, str. 244.</ref>|Naređenje komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 25. aprila 1943. potčinjenim jedinicama za posedanje Sandžaka s analizom vojno-političke situacije na tom području}} Na sastanku četničkog vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] sa bivšim dožupanom [[Jajce|Jajca]] doktorom Šunićem, održanom u [[Banjaluka|Banjoj Luci]] 2. maja [[1943]]. godine, pomenuta je i odgovornost Mihailovićevih snaga za masovne zločine nad muslimanskim stanovništvom: {{izdvojeni citat|Nehumani napadi koje su četnici D. Mihajlovića nedavno izvršili na području Foče i Goražda izazvali su ogromno uznemirenje stanovništva. Muslimani u cijeloj zemlji bili su posebno uzbuđeni i uznemireni, jer je prema muslimanskom stanovništvu od strane četnika DM postupano na nečuveno zvjerski način.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=690&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Die unmenschlichen Uebergriffe, die sich die Cetniks des D.Mihajlovic in der Umgebung von Foca und Gorazda [sic] in der letzten Zeit zu Schulden kommen liessen, hätten die Bevölkerung in eine ungeheuere Unruhe versetzt. Ganz besonders erregt und aufgebracht seien die Muselmanen im ganze Lande, da die muselmanische Bevölkerung von den Cetniks des D.M. unerhört bestialisch gehandelt worden sei."}})</ref>|Izvještaj sa sastanka Uroša Drenovića i bivšeg dožupana Jajca dr. Šunića u Banja Luci dana 2. maja 1943.}} Ubrzo su međutim, krajem marta i tokom aprila, snage [[NOVJ]] proterale [[JVUO]] sa ovog područja. U kasnijoj fazi je nemačka komanda kojoj je bilo stalo podjednako do saradnje i sa JVUO i sa muslimanskim [[kvislinzi]]ma, izdejstvovala obustavljanje ovakvih operacija. Ravnogorski planeri i ideolozi odložili su ih za kraj rata. [[Dragiša Vasić]] o toj mogućnosti pisao je u svom pismu Mihailoviću iz aprila 1942. sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke pod II b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednuti teritoriju odmah, i pre nego se iko pribere iščistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje ne mora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da ni jedna, tako reći, nije mogla voditi računa šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini posle prošlog rata mogao se prosto istrebiti jedan dobar deo svega neželjenog stanovništva, da niko radi toga i ne okrene glavu. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_28.htm SMERNICE POLITIČKOG PROGRAMA I CILJEVI RAVNOGORSKOG POKRETA</ref>|[[Dragiša Vasić]]}} == Protesti četničkih oficira == === Izvještaj kapetana Petrovića === Kapetan [[Branivoj Petrović]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u svojstvu delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini i sa ciljem vršenja inspekcije, upućen je septembra 1942. godine na teritoriju tri [[Pomoravlje|pomoravska]] korpusa – Varvarinskog, Ivankovačkog i Resavskog. Po završetku misije, kapetan Petrović je 1. avgusta 1943. za generala Dragoljuba Mihailovića (“Gospodinu Ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva i načelniku štaba Vrhovne Komande”) sastavio opširan izvještaj, u kom se detaljno bavi i četničkim zločinima u zoni odgovornosti tri pomenuta korpusa JVuO.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 55, registarski broj 25/1 (S-V-6696/1).</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 182, strane 869—878.</ref> Petrović ističe činjenicu da je većina četničkih oficira, tj. komandanata pomenutih korpusâ i brigadâ, bila [[Legalizovani četnici|legalizovana kod kvislinških vlasti]]. Pišući o stanju u Varvarinskom korpusu, Petrović navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Ostali komandanti, koji su do juče bili aktivni nosioci današnjeg režima (komandant druge Beličke brigade je još legalizovan) vršeći nad narodom krvave i grozne represalije urezali su mu se u dušu i on ih kao takve nikad neće zaboraviti. Kao obrazac takvog rada ističe se žandarmeriski poručnik g. Milun Vidić. Dojučerašnji nosioc današnjeg režima, bivši komandant Beličke brigade, sada sreski komandant Beličkog sreza, on je uzurpirao vlast nepriznajući nikoga, a svojim radom toliko ozlojedio narod da ga ovaj ne odvaja od okupatora. Pljačka, krv, zverska ubistva i batinanje prestavljaju bilans njegovog rada.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 871.</ref>}} Za komandante dviju brigadâ iz sastava Resavskog korpusa (Despotovačka i Svilajnačka), Petrović tvrdi: {{izdvojeni citat|Aktivni potporučnici g.g. Gazibara i Petković su do skoro bili u službi Srpskih krvoloka, vojvoda Blaška i Živadina, učestvovali kao članovi prekog vojnog suda, koji je pobio preko 150 Srpskih sinova. Narod je toliko zaplašen njihovim terorom, da nema kuraži ni reči istine da kaže. Uspeo sam dugim bavljenjem na njihovoj teritoriji, da saznam od viđenijih ljudi, da je narod potpuno razočaran i ozlojeđen njihovim dosadašnjim radom, i da nas ne odvaja od današnjeg režima.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 875.</ref>}} Takođe, kapetan Petrović veoma negativno ocjenjuje i rad aktivnog pešadijskog majora [[Ljubomir Mihailović|Ljubomira Mihailovića Longa]], komandanta Ivankovačkog korpusa JVuO. „Napuštajući redove S.D.S. t.j. legalizovanog i plaćenog oficira, on je preneo u redove Ravnogoraca sve svoje stare osobine. Naviknut na despotizam okupatora on je to produžio da čini i na novoj dužnosti“, žali se Petrović na majora Mihailovića. Po Petrovićevom mišljenju, major Ljubomir Mihailović stekao je svojim djelovanjem »krvavi oreol« kod stanovništva okupirane [[Srbija|Srbije]]: {{izdvojeni citat|Brojno uništavanje ljudi krivih i nevinih, civila i oficira (pred polazak dobio sam podatke o klanju rezervnog pešadiskog majora i nosioca Karađorđeve zvezde, ime nepoznato) dali su ovom komandantu korpusa krvavi oreol, narod zaplašili da je psihičko stanje straha proželo sve redove, misleći od naše organizacije da je zločinačka.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 873.</ref>}} U zaključku, podsjećajući Dražu Mihailovića da korpusi koje je obišao „pretstavljaju po svome geografskom položaju i etničkom sastavu, centar Srbije“, kapetan Petrović vrlo rječito poentira: {{izdvojeni citat|Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] i [[Milan Nedić|Nedića]], zboraši [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]] i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 877—878.</ref>}} Prethodno je i rad samog kapetana Petrovića na teritoriji korpusa kojim je komandovao bio predmetom žalbe jednog četničkog oficira. Riječ je o kapetanu [[Radomir Cvetić|Radomiru Cvetiću]], koji će maja 1942. godine preuzeti komandu nad Javorskim korpusom JVuO upravo od kapetana Petrovića. Kapetan Cvetić (pseudonim »Orel«) šalje 10. avgusta 1942. depešu Draži Mihailoviću, koja sadrži sljedeće pritužbe: {{izdvojeni citat|Kapetan Petrović Brana ubija ni krive ni dužne ljude, ubio je jednog mog odličnog vojnika i njegova četiri od kojih 3 brata što su bili partizani. Hteo da ubije još četiri da nisu pobegli. Ranije ubijen Vukašin Protić. Njegov narednik Jezdimir pljačka narod i siluje devojke i žene. Glavni krivac za ubistva je on. U narodu strah i pobuna. Molim da se hitno uputi islednik inače će doći do oružanog sukoba. Kapetan Cvetić.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine]</ref>}} === Protest majora Đurića === Major [[Radoslav Đurić]] je [[16. februar]]a 1944. godine poslao oštar protest generalu Mihailoviću zbog klanja ljudi i žena, [[pokolj u Vraniću|u Vraniću]] i [[pokolj u Boleču|u Boleču]] i drugde: {{izdvojeni citat|U poslednje vreme mnogo se komentariše kako u Beogradu tako i unutrašnjosti pa čak i u vozovima postupci naših ljudi u okolini Beograda, a naročito na teritoriji smederevskog korpusa. Najviše se govori o klanju ljudi i žena, što narod strašno osuđuje i gnuša se svega. Proveravajući sve na terenu prikupio sam mnogo podataka i utvrdio porazne činjenice. Ovo se najviše odnosi na rad kapetana Lazovića gde je glavni akter svega negativnog. Njegov komandant brigade kapetan Božidar Lazarević rđav čovek, izgleda da uopšte nije ---(nejasno) i više poroka. Pravi aheološki tip, početkonja i varalica. Ja sam Vam, gospodine ministre, izrazio bojazan za rad kapetana Lazovića, jer sam još tada osećao da ide stranputicom što se i obistinilo. Akcija Lazarevića ka Beogradu i prelaz njegovih delova u Banat nisu naš uspeh, već najveća sramota, jer je za vreme ove vršena ordinarna pljačka i klanje nevinog stanovništva. Sve se radilo u ime Nj. V. Kralja i Vaše lično. To se naročito naglašavalo. Kvislinzima došlo je ovo kao poručeno da koriste za svoju propagandu. O svemu imam tačne podatke koje ću dostaviti kurirom. U interesu opšte stvari, molim preduzmite hitne mere da se spreči dalja samovolja i tiranija, jer su i naši aktivni saradnici prvih dana počeli da beže u Beograd i druga mesta, bojeći se za svoj život posle svega što su čuli i videli. Kapetana Lazarevića treba hitno ukloniti sa dužnosti i staviti pod istragu, da narod ne izgubi veru u nas, jer je jednodušan sa nama. Kraj.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_84.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 13. DO 29. FEBRUARA 1944. GODINE]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} === Izvještaji o radu Gorske garde JVuO i komandanta Nikole Kalabića === O postupcima kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i njegovih gardista, general [[Draža Mihailović]] je bio dobro obaviješten. U izvještaju koji je komandant [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] primio pod naslovom: “Postupci i rad pojedinih starešina 4. brigade Gorske garde u srezu [[Kosmaj|kosmajskom]]”, sredinom 1943. godine, stoji sljedeće: {{izdvojeni citat|1. — Komandant 4. brigade G. potporučnik Momčilo Obradović zahteva i to dozvoljava i svojim mlađima da mu se pripremaju obedi koji liče na gozbe ili, još teže, posle gošćenja od nekoliko dana napušta gostoljubivi dom pogrdama i psovkama, jer mu žensko čeljade toga dana nije, uz kokošku, dozvolilo da 'popravi kosmajsku rasu' svojom 'gružanskom krvlju'... 2. Komandant 2. bataljona 4. brigade G. potporučnik Milivoje Nikolić prevazišao je sve svojim postupcima. Batinati, prebiti, preklati i ubiti su mu najomiljeniji izrazi a sprovođenje istih u delo najslađi posao. Isti komandant je čak izvršio i delo ubistva nad sveštenikom s. Stojnika, Vladetom Popovićem, ocem četvoro dece. 3. Komandir čete u 2. bataljonu 4. brigade G. narednik Nikolić Petar ide tako daleko u svom prostakluku da otvoreno nasrće na ženski svet dok nezaštićeni roditelji pribegavaju raznim trikovima da bi spasli svoju decu. 4. Komandir čete u 2. bataljonu Kalezić, duševno bolestan, isprebijao je kundakom mobilisanog mladića iz s. Nemenikuća samo zato što ovaj nije umeo trenutno da zauzme mesto u streljačkom stroju u borbi sa partizanima u s. V. Ivanča. Mladić je od zadobijenih povreda i umro. Brat ubijenog se nalazi u našim jedinicama koje se [[Bitka na Drini (1943.)|bore na Drini]]. 5. — Bivši komandant mesta s. Nemenikuća i sadašnji komandir posadne čete Ljubomir Jovanović 'Dakal' moralna je nakaza, koji pod pokroviteljstvom komandanta dva bataljona Nikolića teroriše narod tako da se mogu čuti i ovakve reči: 'Ako je ovakva Dražina vojska svuda, onda nam ne treba ni kralj ni Draža.' Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini [[Beograd]]a}} Komandant [[Valjevo|Valjevskog]] korpusa JVuO kapetan [[Miloš Radosavljević]] pisao je već 31. jula 1943. godine kapetanu [[Zvonimir Vučković|Zvonimiru Vučkoviću]], komandantu Prvog ravnogorskog korpusa, nakon što je Gorska kraljeva garda u proljeće te godine bila prebačena u valjevski kraj, o velikoj nedisciplini ove jedinice te samovolji njenog komandanta: {{izdvojeni citat|Kalabić pravi čuda ovde kod mene na terenu, sve bez potrebe i cilja, samo na štetu naroda i organizacije. Pisao sam Čiči i molio ga da ga ukloni odavde, ili ću ja na svoju ruku biti prinuđen da sa njim raspravim oružjem. Kod mene na teritoriji celog korpusa narod je ogorčen prema Kalabiću gore nego prema komunistima, Nemcima, Ljotićevcima i ostalim protivnicima, pa ako je Čiča negde blizu, došao bih kod njega da mu sve izložim usmeno, u protivnom, pravo da ti kažem, ne znam šta ću da radim, s obzirom da mi preti opasnost po život, kako meni, tako i svim potčinjenim mi starešinama od strane Kalabića, a hteo bih da se to raspravi bez krvi, pa prema tome učini šta možeš sa svoje strane kod Čiče.<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 62–5–16.</ref><ref>Коста Николић, Немања Девић, Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, страна 113.</ref>}} Pripadnici [[Gorske kraljeve garde JVuO]] pod komandom Nikole Kalabića isticali su surovošću u obračunu s borcima partizanskog pokreta otpora. 3. novembra 1943. godine,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_26.htm Pismo člana Štaba korpusa Gorske garde od 3. novembra 1943. Draži Mihailoviću o zločinima četnika na području pl. Rudnika]</ref> jedan anonimni član Kalabićevog štaba (ostao je nepotpisan iz straha za vlastitu bezbjednost) upozorava generala Mihailovića na zlodjela Kalabićevih četnika na području [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a: {{izdvojeni citat|Dragi i mnogo poštovani Čika Dražo, Pre svega izvinite me što Vam moram ovako da pišem, ali kao Srbin i nacionalni borac od prvih dana sa Vama za spas srpskog naroda, moram i smatram za dužnost da Vam ovo napišem. Reč je o Gorskoj Gardi, i G. Kalabiću. 1. — Varošicu Stragare upalili su zato što su od prvog do poslednjeg bili svi pijani. To je bilo prvo delo Kalabića, čim je stupio na tlo svoje teritorije... 2. — Od celokupnog br. stanja koje su poklali 50% su nevine žrtve. Znam da podnose izveštaj da su poklani kao krivci. 3. — Narod kada čuje da četnici dolaze u selo, više se plaše nego kada dolaze Nemci, Bugari, Arnauti i svaka druga vera. Jer oni svi kada dolaze ako treba neko da se tera ili ubije oni oteraju ili ubiju, ali ovi prebiju da posle tri dana mora dotična osoba da umre. Navešću Vam samo jedan slučaj, a takvih slučajeva ima dosta. Kalabić lično prebio je u s. Ljubičevac tri čoveka i jednu devojku koji su posle četiri dana pomrli. Nisu bili u stvari krivi ništa. Znam da će Vam podneti izveštaj da su ustvari krivi. '''Daklem to istorija čovečanstva nije zapamtila'''. Narod se čudi čija je to vojska i za koga Kalabić radi, kad su ti ljudi od pamtiveka nacionalisti. 4.  — Od svih oficira, podoficira, kaplara, i redova nezna se ko je veća bekrija... Naime gotovo svaki oficir Gorske Garde doveo je po jednu švalerku na svoj reon i kaže da mu je verenica. Sad na sve ovo možete da pojmite šta kaže narod. 5. — Kalabić, lično nijedan obrok ne jede bez pečenja. 6.  — Vode borbu sa partizanima oni im se uvek izvuku, oni posle zađu po selima i pokolju onaj nevini narod, i podnose izveštaj kako su u borbi naneli gubitke partizanima. [...] Mogu samo Vam reći to da narod psuje majku Kralju, Vama — Draži i svima redom, kažu kad je ovakva Garda kakva je ta druga vojska. I podvlačim Vam da je narod jako ogorčen, i nemam izraza kako da se izrazim koliko narod vapije za pomoć. [...] 8.  — Kažem Vam da je ovo sve cela istina, i da nije laž i intrigiranje. Ja sam oficir u Kalabića štabu meni je vrlo dobro, ali nemogu da gledam da se pati grešni srpski narod. U ostalom pitajte sve Kalabićeve susedne Komandante Korpusa, isto će Vam ovo reći. Ja Vas Dragi Čika Dražo razumem gde se i u kakvoj situaciji nalazite, ali ipak preduzmite kakve bilo mere. Jer ovakav rad Kalabića, veća je propaganda za partizane, nego što je i oni sami imaju, treba da me razumete.}} Ozloglašena po bezobzirnosti i nedisciplini, Kalabićeva Gorska kraljeva garda je bila naročito aktivna u [[Orašac|Orašačkom]] [[srez]]u. I prije dolaska Gorske garde u ovaj srez vršena su, sa strane i JVuO i [[NOVJ]], ubistva nad „sumnjivim licima”, „pomoćnicima okupatora” i „narodnim neprijateljima”. Ipak, tek od dolaska ove elitne ravnogorske jedinice doći će do borbi i likvidacijâ koje se mogu nazvati „krvnom osvetom, ali sa kamatom”. U gotovo svakodnevnom sukobu, koji je trajao do oslobođenja (slabijeg intenziteta i nakon njega), najviše stradavaju nevini stanovnici, i to na najsvirepije načine. Pretpostavlja se da je Garda samo u Orašačkom srezu usmrtila između 150 i 200 ljudi, u prvom redu klanjem.<ref>{{Cite journal|last=Томанић|first=Борис|date=2017.|title=Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2017_1554881807.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стратегијска истраживања — Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1|pages=134—135}}</ref> === Protest majora Miloševića === Major Miloš Milošević (pseudonim »Krusa«), načelnik štaba Mlavsko-smederevske grupe korpusa JVuO, takođe se žalio na rad kapetana Lazovića. Krajem marta [[1944]]. godine, on generalu Mihailoviću upućuje protest protiv brojnih nedjelâ počinjenih od strane pripadnika Smederevskog korpusa JVuO. Kao najodgovornije za zločine, major Milošević nominuje, pored Lazovića, i kapetana [[Božidar Lazarević|Božidara Lazarevića]]: {{izdvojeni citat|Pored mnogih zaklanih seljaka i opljačkanih, mnogi seljaci i građani su na drumu i skidano im je odelo i obuća... Od poklanih seljaka opljačkani su dukati i mnoge druge stvari... Kapetan Lazović lično sklon je da svakog brzo likvidira, čim mu se učini da mu stoji na putu ili nešto smeta i t.sl. Ubija pojedince po neproverenim dostavama, bez saslušanja i presude. Čak to izvodi javno i bezobzirno i nije nikakvo čudo što se narod gnuša svega. Narod toliko tuče da pojedincima otpada meso sa tela. U svemu prednjačio je kapetan Lazarević koji je sadističkim nagonom lično sekao pojedincima uši, probadao ih kamom, naterivao ih da sede na žaru itd. i napokon polumrtve, zaklao i jednostavno i najčešće bacao u Moravu. [...] Početkom januara ov. god. po naređenju Lazovića blokiran je Dražanj. Tada su svi stanovnici isterani iz kuća i dovedeni pred crkvu, gde je pred svima batinjana učiteljica, jer joj je na slavnom kolaču bila izrađena petokraka zvezda...<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_14_3_155.htm ZAHTEV KOMANDANTA MLAVSKO-SMEDEREVSKE GRUPE KORPUSA OD 18. MAJA 1944. KOMANDANTU SMEDEREVSKOG KORPUSA ZA IZJAŠNJENJE U VEZI S KLANJEM I TERORISANJEM NARODA U SMEDEREVSKOM KRAJU]</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung, Beograd, 2015, str. 101, fus. 159.</ref>}} === Protest potpukovnika Radojlovića === Potpukovnik [[Miloš Radojlović]] je maja 1944. godine pisao komandantu smederevskog korpusa da je "narod naplašen i bega od četnika", te je od njega tražio izjašnjenje u vezi sa klanjem i terorisanjem naroda u smederevskom kraju. {{izdvojeni citat|Na osnovu izloženog dostavite mi izjašnjenje u sledećem: 1. — Zašto je noću 3/4 maja t.g. zaklan seljak Pantić iz sela Seone od strane odreda p.poručnika g. Pavlovića bez sudske presude? 2. — Zašto je 3 maja t.g. tučena Živana Pantić stara 50 godina od strane jedne dvojke p.poručnika g. Pavlovića? 3. — Zašto je 3 maja t.g. tučena Zagorka Pantić iz sela Seone od strane jedne dvojke, tako da i danas ima modrice po celom telu što sam se lično uverio? 4. — Zašto je zaklana od strane odreda p.poručnika g. Pavlovića žena Rosa unuka Jevrema Milica iz Seone noću 3/4 maja t.g. bez presude prekog suda? 5. — Zašto je Ljuba Milić invalid bez desne ruke iz sela Seone 3 ovog meseca pre podne batinan na njivi gde je radio, od strane jedne trojke, a zatim kada je doteran kod p.poručnika g. Pavlovića Žike batinom su mu provalili lobanju, previli i pustili kući? 6. — Zašto je opljačkan od strane vojnika p.poručnika Pavlovića Žike seljak Ljuba Milić iz sela Seone 3 ovog meseca sa sledećim stvarima: 3 anterije, 3 fermena, deset košulja, i 3 konbinezona ženska, koji su docnije vraćeni? 7. — Zašto krađene anterije nose vaši komandanti brigada, kao na primer komandant 9 brigade, to narod vidi i kaže da smo Dražini pljačkaši, na taj se način ruši ugled organizacije? 8. — Dostaviti spisak lica kome su dodeljene anterije i košulje? 9. — Zašto je komandant 9 brigade pretio ukućanima Ljube Milica, da će ih sve poklati ako što pričaju o odnetim stvarima. Zar se tako ponašaju Vaši komandanti Brigada?<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_14_3_155.htm ZAHTEV KOMANDANTA MLAVSKO-SMEDEREVSKE GRUPE KORPUSA OD 18. MAJA 1944. KOMANDANTU SMEDEREVSKOG KORPUSA ZA IZJAŠNJENJE U VEZI S KLANJEM I TERORISANJEM NARODA U SMEDEREVSKOM KRAJU]</ref>|Potpukovnik [[Miloš Radojlović]]}} Potpukovnik Radojlović navodi još niz primera i traži izjašnjenje "do 20 ovog meseca". === Protesti majora Trifkovića === Uviđajući veliku aktivnost partizana u [[kosmaj]]skom, a naročito u [[Podunavlje|podunavskom]] srezu, major [[Svetislav Trifković]], komandant Privremene komande šumadijskih korpusa je 15. juna 1944. godine poslao Načelniku Štaba Vrhovne komande JVuO Draži Mihailoviću izveštaj o situaciji u [[Smederevo|smederevskom]] kraju i Kosmaju, u kome, pored ostalog, navodi i sledeće: {{izdvojeni citat|U vezi Vašeg naređenja Br.II 320 i 348, o situaciji u Smederevskom kraju, Mladenovačkom i Kosmajskom srezu podnosim sledeći izveštaj: U ovim krajevima situacija se naglo pogoršava i dalje se stalno pogoršava. Zahvaljujući neaktivnosti naših komandanata komunisti se svakim danom sve više ojačavaju kako u pogledu broja ljudi tako i u pogledu brojnog stanja oružja i municije... Naši komandanti u uverenju su da je dovoljno mobilisati ljude milom ili silom i obrazovati vojne jedinice, prokrstariti sa istim kroz sela, izvršiti likvidaciju koga bilo i nastaniti se u neki siguran kraj i odatle komandovati. Smatraju da je dovoljno biti krut vojnik i disciplinu zavesti sistemom dželata, kame i telesnih kazni. Oni tome narodu, sem u selima gde stalno borave, koja su naša od početka, ne umeju da pruže nijednu toplu reč, u sela zalaze retko i to kao kaznena ekspedicija...<ref>Arhiv VII Br. reg. 32/4-5, k. 54.</ref><ref>[https://www.noviplamen.net/vesti/cetnicka-kaznena-ekspedicija-u-drugovcu/ Dragoslav Dimitrijević: Četnička kaznena ekspedicija u Drugovcu]</ref>}} 25. jula 1944. godine, u pismu koje je major Trifković uputio Mihailoviću s pozicije komandanta Avalskog korpusa JVuO, navodi se negativna ocjena četničke organizacije na području Kosmajskog sreza i oficira 4. (kosmajske) brigade Korpusa gorske garde JVuO: {{izdvojeni citat|Ovaj starešinski kadar nema ni potrebne moralne kvalifikacije da narod pridobije za našu stvar, već svojim postupcima dovodi dotle da narod nerado gleda i prilazi našem ravnogorskom pokretu, a otvoreno izražava mržnju prema našoj organizaciji na ovoj teritoriji. Sadanje starešine svojim postupcima uneli su strah u narod u tolikoj meri da narod želi što skorije oslobođenje od njihovog terora... Kod naroda su razbijene sve lepe iluzije o ravnogorstvu i Draži, a organizacija je često najgori oblik najkorumpiranije klike seoskih siledžija i pokvarenjaka. Ukoliko organizacija formalno i postoji, u nju su ljudi ušli pod pritiskom sile. Često je slučaj da ljudi uplaćuju novac i daju druge vrednosti da bi se izvukli iz organizacije... Jer ravnogorstvo u Kosmaju znači: nasilje, progonstvo najboljih, nemoral i punu korupciju.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 54, fas. 4, d. 32.</ref><ref>[https://www.elektrobeton.net/mikser/gorske-bekrije-pred-bogom-i-sudom/ Milan Radanović: Gorske bekrije pred bogom i sudom]</ref>}} == Suđenja == {{main|Beogradski proces}} Početkom [[avgust]]a [[1945]]. u oslobođenom [[Beograd]]u pred Vojnim sudom 1. Armije organizovano je prvo javno posleratno suđenje protiv [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] i drugih ratnih zločinaca. Javni tužilac, [[Miloš Minić]], je optužio Lukačevića da je kao komandant četničkih snaga u Bosni organizovao pokolj u Foči, da je učestvovao u istrebljenju [[musliman]]skog stanovništva, da je sarađivao sa okupatorom u četvrtoj i petoj neprijateljskoj ofanzivi, da je vršio zločine nad pripadnicima NOP-a i da je [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|sarađivao]] sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinškom vladom]] generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. Između predsednika suda i Lukačevića vođen sledeći dijalog: :Predsedavajući: Kako su vas zvali, 'rogljaš'? Kakav je to izraz? :Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš' potiče od batinanja koja su vršili mesni komandanti po presudama mesnih odbora. Ja sam došao na taj teren sa 14 ljudi, sa štabom i telegrafistom. :Predsedavajući: A ovaj izraz 'rogljaš'? :Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš', to su mi, verovatno, dali... :Predsedavajući: Ali sam izraz 'rogljaš', odakle potiče? Odakle je taj pojam? :Optuženi Lukačević: Taj pojam je vezan za roglju. :Predsedavajući: Kakvu roglju? :Optuženi Lukačević: Za roglju za lov. :Predsedavajući: Šta ste radili s tom rogljom? :Optuženi Lukačević: Sa tom rogljom, kad je vršeno batinanje, neko bi sprečavao onoga koji je bio batinan da se otima. :Predsedavajući: Kako to? :Optuženi Lukačević: Sprečavao ga, jer ga je roglja pritiskivala. :Predsedavajući: Kako? :Optuženi Lukačević: Za vrat. :Predsedavajući: Znači, pritiskivali ga za vrat na taj način što se vrhovi roglje zariju u zemlju i tako stežu vrat čoveka. :Optuženi Lukačević: Da!<ref>https://www.znaci.org/00001/11_45.htm</ref> Osuđen je na [[smrt]] streljanjem. Kazna je izvršena u Beogradu krajem avgusta 1945. Mesto streljanja nije objavljeno. Vođa četnika [[Dragoljub Mihailović]] je uhvaćen [[13. mart]]a [[1946]]. od strane agenata jugoslovenske bezbednosne agencije [[OZNA]] (Odelenje za Zaštitu naroda). On je optužen po 47 tačaka. Sud je utvrdio da je kriv po 8 tačaka optužnice, uključujući [[Zločin protiv čovečnosti|zločine protiv čovečnosti]] i veleizdaju. Proglašen je krivim i osuđen na smrt streljanjem [[15. jul]]a. Pogubljen je zajedno sa devet drugih oficira u ranim časovima [[18. jul]]a 1946. u Lisičijem potoku. Danas se u Srbiji vodi kampanja za njegovu rehabilitaciju. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 1, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1941-1942, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1981. {{COBISS-Sr|ID=32586252}} # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 2, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. {{COBISS-Sr|ID=516290455}} # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 3, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1944, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. {{COBISS-Sr|ID=32586254}}? COBISS.SR-ID............ : 32586254 # Popović, Jovo: Pop izdaje : [četnički vojvoda [[Momčilo Đujić]]], Zagreb, Stvarnost, 1988. {{COBISS-Sr|ID=2778626}}? COBISS.SR-ID............ : 2778626 # Milovanović, Nikola: [[Draža Mihailović]], Beograd, Pegaz, 1991. {{COBISS-Sr|ID=2328588}} == Povezano == * [[Hronologija četničkih zločina 1941. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1942. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1943. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1944. godine]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizovani četnici]] * [[Crne trojke]] == Vanjske veze == * [http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/73220-kaem-iste-oni-kolju.html Ja im kažem da čiste, a oni kolju (Transkripti sa suđenja Draži Mihailoviću)] * [http://www.gradkastela.com/news.php?readmore=1957 ČETNIČKI ZLOČINI U NEZAVISNOJ DRŽAVI HRVATSKOJ]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/dizdar.htm#cetnicki%20zlocini ČETNIČKI ZLOČINI GENOCIDA NAD HRVATIMA I MUSLIMANIMA U BOSNI I HERCEGOVINI I HRVATIMA U HRVATSKOJ TIJEKOM DRUGOGA SVJETSKOGA RATA (1941.-1945.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121072814/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/dizdar.htm#cetnicki%20zlocini |date=2012-01-21 }} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu| ]] [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu]] kd5k6ss42afsvwcrjokipwfqkirfwjr 42696965 42696964 2026-10-01T11:18:23Z ~2026-52047-51 396422 42696965 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Četnici i Nemci.jpg|thumb|desno|235px|[[Četnici]] poziraju zajedno s njemačkim vojnicima u nepoznatom okupiranom selu na području današnje [[Srbija|Srbije]] ]] Tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] [[četnici]] su počinili brojne [[ratni zločini|ratne zločine]], koji su bili usmereni prvenstveno prema jugoslovenskim [[partizani]]ma i pripadnicima nesrpskih naroda ([[Hrvati]], [[Bošnjaci]], [[Romi]], [[Jevreji]] i dr.). [[Četnička ideologija|Ravnogorska ideologija]] zasnovana je na ideološkoj i etničkoj isključivosti. U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje u previlu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju. Naslanjajući se na vladajuću ideološku paradigmu prve Jugoslavije, za čiju su se obnovu borili, ravnogorsko vođstvo je odbijalo prihvatiti, pored [[Srbi|Srba]], Hrvata i [[Slovenci|Slovenaca]], postojanje ostalih etničkih skupina. Četnici nijesu priznavali kao zasebne [[Nacija|nacije]] Bošnjake, [[Crnogorci|Crnogorce]] i [[Makedonci|Makedonce]].<ref>[https://znaci.org/00001/40_70.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KONGRES U BA]</ref> U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje po pravilu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju. Rukovodstvo četničkog ravnogorskog pokreta pridavalo je značaj borbi protiv NOVJ, pa je vodilo propagandnu kampanju u cilju širenja antikomunizma i jačanja mržnje prema komunistima. Ravnogorski pokret takođe je bio [[Velika Srbija|iredentistički]]. U skladu s ovim, takođe je vođena propagandna kampanja podsticanja mržnje prema Hrvatima i Muslimanima (Bošnjacima). == Ratni zločini i kršenja običaja rata prema partizanima == === Zločini nad zarobljenicima === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.}} Likvidacije zarobljenih pripadnika NOVJ vršene su na redovnoj osnovi. Veliki broj četničkih izveštaja o sukobima otvoreno priznaje likvidacije zarobljenika. Na primer: {{izdvojeni citat|Miloš (Erkić, komandant Tuzlanske brigade) je zarobio 25 partizana, a 24 ubio na licu mesta...|OBAVEŠTENjE KOMANDANTA MAJEVIČKOG KORPUSA OD 24. DECEMBRA 1943. KOMANDANTIMA SEMBERSKE I MAJEVIČKE BRIGADE}} {{izdvojeni citat|Komandant drugog kosovskog korpusa izveštava: Izdajnika poručnika Radulovića sa njegovom grupom smo razbili. Borbu je vodila druga Studenička brigada kod sela Gumništa, gde je ubijen 21 partizan i 9 zarobljenih.<ref name="ReferenceA">KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša br. 12.425 od He He (major [[Radoslav Đurić]]). Br. 486 od 14-XII-1943.}} {{izdvojeni citat|Po iskazu zarobljenika ovde je bila [[druga proleterska divizija]] iz korpusa Peke Dapčevića, koji ima tri divizije. Ovu diviziju sačinjavali: druga Dalmatinska i druga proleterska sa po 800 ljudi i Šumadijska brigada sa 400. Ukupno 2.000. Imaju dosta bacača i automata, ali malo municije. U Negbini pridružilo im se 8 Engleza od [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa puk. Sajcom i radio stanicom. Poslednji delovi su im u Negbini, a glavnina u Kleki. Mnogo ranjenih pomrlo im u putu. Mi smo zarobili 16 i zaklali bez prekog suda.<ref name="ReferenceA">KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša br. 1011 od Bi-Bi (major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa). Br. 47 od 21-I-1944.}} Takođe postoje uputstva i naređenja nadređenih komandi koja nalažu sistematičnost i surovost u likvidaciji zarobljenika. === Zločini nad medicinskim osobljem === {{main|Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu}} Juna 1943. godine u toku [[peta neprijateljska ofanziva|pete neprijateljske ofanzive]] [[četnici]] su klali partizanske ranjenike sa Sutjeske, pa su tada zaklali u selu Jelaču i [[Vrbnica|Vrbnici]] dr [[Sima Milošević|Simu Miloševića]] i hrvatskog pesnika [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]].<ref name="Presuda"/> Polovinom jula 1943. godine u celu Cikoti ([[istočna Bosna]]) četnici su otkrili 80 ranjenika [[prva proleterska divizija|prve proleterske divizije]], oduzeli im oružje a sutradan doveli Nemce koji su ih poubijali, a zatim spalili.<ref name="Presuda"/> Jula 1943. godine u Bišini ([[Birač]]) četnici su otkrili ranjenike prve i druge proleterske brigade i izdali ih [[Nemci]]ma koji su ih poubijali.<ref name="Presuda"/> Maja 1944. godine četnici [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]] pronašli su na Jastrepcu partizansku bolnicu pa su streljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.<ref name="Presuda"/> Maja 1944. godine četnici su otkrili u [[Semberija|Semberiji]] partizanske bolnice i ubili oko 300 teških ranjenika.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Jedan od primera uništavanja partizanskih bolnica od strane četnika je sledeći: Lukica Popović, lokalni vođa četnika, je od svog jataka Obrada Radočaja iz sela Krčana, jugoistočno od Udbine, saznao da je u 16 kuća tog sela smješteno oko 90 teških ranjenika. Ti ranjenici su za vrijeme operacije "Morgenštern" maja [[1944]]. bili desetak dana u jami, s petnaest bolničarki. Djevojke, mahom [[SKOJ|skojevke]] iz okolnih sela, su ranjenike iz podzemne bolnice na rukama prenijele u Krčanu. Grupa partizana bdjela je na Trnovoj poljani, čuvajući prilaz Krčani od Lapca preko Kuka i Visuća. Lukica Popović je na to bio upozoren, pa je četnike doveo zaobilaznim putem. Upali su u Krčanu oko 10 sati [[2. jun]]a. Zaklali su 36 ranjenih partizana. Žene i starci iz Krčane su na brzinu sakrili 56 ranjenika. U Krčani su ubijena i dva liječnika, dr [[Josip Kajfeš]] i dr Zupe. U kući četničkog špijuna Obrada Radočaja zaklan je teško ranjeni komesar [[Osma kordunaška divizija NOVJ|8. kordunaške divizije]] [[NOVJ]] [[Aleksa Backović]]. [[Momčilo Đujić|Vojvoda Đujić]] je pohvalio Lukicu Popovića, a tri mjeseca kasnije uručio mu je pismeno priznanje o odlikovanju Obilićevom zvijezdom."<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> === Zločini nad civilima osumnjičenim za vezu sa partizanima === {{main|Crne trojke|Pokolj u Boleču|Pokolj u Vraniću|Pokolj u Pomoravlju 1944.|Masakr u Drugovcu}} [[Datoteka: vida_pantic.jpg|mini|desno|185px|Vida Pantić, jedna od žrtava četničkog [[Pokolj u Vraniću|pokolja u Vraniću]] kod [[Beograd]]a, 20. decembra [[1943]].]] Četnici su primenjivali teror prema civilima kao kaznu za podršku partizanima ili u cilju zastrašivanja radi sprečavanja eventualne podrške partizanima. Teror je često obuhvatao i članove porodica osumnjičenih, a povremeno i decu. Ovakav terenski rad smatrali su neizostavnim delom svoje borbe protiv komunizma ne manje važnim od borbe sa vojnim jedinicama NOVJ. Naročito su smatrali važnim "čišćenje terena" nakon što bi okupatorske jedinice ponovo zauzele neku prethodno oslobođenu teritoriju. Primena terora bila je masovna i regularna. Dva primera iz dokumenata opisuju kako je to izgledalo: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_52.htm KNjIGA PRIMLjENIH DEPEŠA ŠTABA [[Draža Mihailović|DRAŽE MIHAILOVIĆA]]</ref>|Depeša br. 13.007 od Georgija, (potpukovnik [[Milutin Radojević]], delegat Mihailovića za područje Jablanice i Toplice) Br. SS 58 od 28- XII-1943.}} U drugoj polovini decembra 1943. južno od Beograda po naređenju Draže Mihailovića provedena je akcija čišćenja komunista. Koordinatori akcije bili su pukovnik Jevrem Simić - Drška, generalni inspektor četničkih odreda i [[Nikola Kalabić]], komandant Korpusa gorske garde. Nakon što su 26. novembra 1943. potpisali sporazum sa Nemcima o primirju i saradnji na dodeljenim teritorijama, njih dvojica su izvršili koncentraciju jedinica i otpočeli takozvano "čišćenje terena". Na ovu akciju odnosi se sledeće Mihailovićevo naređenje: {{izdvojeni citat|Naš avalski korpus sa srezovima [[Grocka]], Vračar, [[Umka]] spava dubokim snom. Na svim oblastima u neposrednoj blizini Beograda, nakotili su se komunisti i njihovi simpatizeri. Naređuje se komandantima, i to: majoru Mihailu Jovanoviću, kapetanu Lazoviću, kapetanu Nikoli Kalabiću, dalje Komarčeviću i rudničkom [[korpus]]u da najenergičnije sa juga na sever... čisteći usput i sve srezove, naročito srez kosmajski, naročito je važno što pre očistiti srezove Grocka i Umka. U isto vreme čestitam čin kapetana Živojinu Lazoviću i Nikoli Kalabiću. Ukaz je izvršio 1. decembra, a biće unapređenja još za zasluge. O preduzetim akcijama izveštavati stalno i ostale.<ref name="ReferenceB">KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Depeša generala Mihailovića komandantima: Seged, Kiš ([[Živan Lazović]], komandant Smederevskog korpusa), Ras-Ras ([[Nikola Kalabić]]), Dog-Dog i Romel.}} Tokom ove akcije pripadnici Smederevskog korpusa pod komandom Živana Lazovića tokom 20. i 21. 12. ubili su 72 civila u [[pokolj u Vraniću|pokolju selu Vranić]], od čega 9 dece između 5 meseci do 12 godina starosti. Nakon akcije Mihailović šalje depešu u kojoj se osvrće na ovu akciju: {{izdvojeni citat|Strahovita neaktivnost kod starešina avalskog korpusa. [[Živan Lazović]] mora da dođe da bi pokazao šta se može da uradi.<ref name="ReferenceB">KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA</ref>|Mihailovićeva depeša od 18. januara 1944. pod brojem 546 do 548 za Dob-Dob i Kom-Kom.}} Brojni su primeri četničkih likvidacija civila. Januara 1943. godine, pod komandom Komarčevića, Mihailovićevi četnici su zaklali 72 simpatizera partizana u srezu posavskom.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine četnički komandant [[Živan Lazović]] zaklao je u selu Selevcu 15 seljaka pristalica partizana.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine zaklali su četnici [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] u selu Kopljarima kod Aranđelovca 21 seljaka.<ref name="Presuda"/> Decembra 1943. godine streljali su četnici [[Vuk Kalaitović|Vuka Kalaitovića]] u srezu sjeničkom 18 pristalica partizana.<ref name="Presuda"/> Avgusta 1944. godine četnički odred Svete Bogićevića uhvatio je u selu Sepcima - Srbija, Sremčevića Savu, Vojinović Konstantina, Radojević Iliju i Jovanović Iliju i pošto ih je mučio da bi iznudio priznanje o saradnji sa partizanima svu četvoricu zaklao.<ref name="Presuda"/> Nakon rata je utvrđeno da su četnici su zlostavljali i batinali desetine hiljada ljudi, a u Crnoj Gori su bili uveli specijalni sistem batinjanja pomoću „roglje". Komandanti optuženog Mihailovića ostavljali su spiskove pristalica partizana okupatorima i kvislinzima na osnovu kojih su ljudi bili hapšeni i streljani. Naročito je Beogradska četnička organizacija tesno sarađivala sa specijalnom policijom na uništavanju pokreta otpora u Beogradu.<ref name="Presuda"/> === Silovanja zarobljenih partizanki === [[File:Julijana Radošević, rođena 1930. u Mrševcima, Skoplje, saradnik NOP-a, zaklana od četnika Draže Mihajlovića.jpg|thumb|Devojčica [[Julijana Radošević]], saradnica Kosmajskih partizana koju su četnici Draže Mihajlovića zarobili, silovali po selima i na kraju zaklali avgusta 1944. godine.]] Major [[Miloš Glišić]], blizak saradnik Draže Mihailovića koji je svoj četnički odred [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovao kod Nemaca]], jer sistematski organizovao silovanja zarobljenih partizanki, u toku čitavog perioda rata. U svojoj belešci iz [[1941]]. godine, Glišić je zapisao sledeće: {{izdvojeni citat|Zatvorene žene komunistkinje se upotrebljavaju ... Komunističke žene se iskorišćuju seksualno ...<ref name="pescanik.net">http://pescanik.net/wp-content/PDF/optuznica.pdf</ref>|Glišićeva beležnica iz 1941.}} Vođa četnika Draža Mihailović je bio upoznat sa ovim Glišićevim zlodelima. Četnički komandant pod pseudonimom "Luj", odnosno pukovnik [[Dragoslav Pavlović]],<ref>https://www.znaci.org/00001/60_1_4.pdf</ref> novembra 1943. godine izveštava Dražu Mihailovića o Glišićevom silovanju i ubistvu zarobljenica: {{izdvojeni citat|Bio je dan i mojim očima treba verovati, jer mi ponos čoveka i gardiskog oficira ne dozvoljava, da tako nisko padnem u ovako teškim danima. Miloš je silovao komunistkinju pa je ubio. Zato ga ja nisam tužio, jer sam smatrao da o ovim stvarima nije vreme referisati i razlog da ga uklonim kao štetnog. Opširan izveštaj sledi.<ref name="pescanik.net">http://pescanik.net/wp-content/PDF/optuznica.pdf</ref>|depeša br. 10460 od novembra 1943.}} Leta [[1944]]. godine četnici [[Avalski korpus JVuO|Avalskog korpusa]] u [[Parcani]]ma su uhvatili devojčicu [[Julijana Radošević|Julijanu Radošević]], rođenu 1930-te, koja je pomagala [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajske partizane]].<ref name="hronika Avalskog korpusa"/> Četnici su je potom odveli u Posavinu i silovali po nekim selima (kao Velikom Borku i Boždarevcu) gde je na kraju i zaklana avgusta 1944. godine.<ref name="hronika Avalskog korpusa">[https://www.znaci.org/00001/47_4.htm Dragoslav Dimitrijevic Beli: GDE JE MOJA MAMA (hronika Avalskog korpusa JVuO)]</ref> == Masovni zločini nad pripadnicima drugih etničkih skupina == [[Datoteka:Pavle Đurišić 13 February 1943 Muslim massacre report.jpg|thumb|Izveštaj četničkog komandanta Pavla Đurišića o izvšenom [[Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče|pokolju muslimanskog stanovništva u oblasti Čajnića, Pljevalja i Foče]].]] U okviru svojih planova za preuređenje Jugoslavije posle rata, četnici su imali planove etničkog čišćenja određenih oblasti. Ove planove je vrhovna komanda distribuirala potčinjenim komandama u vidu instrukcija. Zločini protiv pripadnika drugih etničkih i verskih zajednica mogu se podeliti u dve osnovne grupe: spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). === Spontane odmazde i sporadični zločini === U prvoj fazi ustanka zabeleženi su slučajevi masovnih odmazdi ustanika nad civilima različite etničke i verske pripadnosti. Tako su, na primer, početkom septembra 1941. hercegovački i crnogorski ustanici poubijali su na [[Berkovići]]ma i [[Trusina (Nevesinje)|Trusini]] 526 muslimanskih civila iz obližnjih sela svih starosnih dobi. Od toga je 365 bačeno u jamu.<ref>Savo Skoko, ''Pokolji hercegovackih Srba '41''. Beograd: Strucna knjiga, 1991.</ref> Ovakvi slučajevi zabeleženi su tokom 1941. i prve polovine 1942. širom Bosne i Hercegovine, a u manjoj meri i na teritoriji Srbije i Hrvatske. Sporadični zločini pojavljivali su se u situacijama kad su formacije [[JVUO]] prolazile iz operativnih potreba kroz oblasti nastanjene nesrpskim stanovništvom. Ovi pokreti i dejstva po pravilu su praćeni ubistvima civila, [[silovanje|silovanjima]], [[pljačka]]ma i uništavanjem imovine. Učestvujući u italijanskoj operaciji ALBIA na [[Biokovo|Biokovu]] između 29.8. i 3.9.1942. hercegovački četnici pod komandom [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] vršili masovni teror nad civilima hrvatske narodnosti u zoni operacije. Baćović opisuje ove aktivnosti u izveštaju Mihailoviću od 5.9.1942: {{izdvojeni citat|...Naknadno dodajem u vezi odlaska naše kaznene ekspedicije u [[Ljubuški]] i [[Imotski]], da su naši četnici... između Ljubuškog i Vrgorca, oderali živa tri katolička sveštenika. Naši četnici ubijali su sve muškarce od 15 godina na više. Žene i deca ispod 15 godina nisu ubijana. 17 sela je potpuno spaljeno...}} Učestvujući u italijanskoj operaciji ALFA u dolini Rame hercegovački četnici pod komandom Petra Baćovića su prema izveštajima italijanskog obaveštajca i prema zvaničnicima NDH ubili između 650 i 700 lica hrvatske i muslimanske etničke pripadnosti. 1. i 2. oktobra 1942. grupa četnika pod komandom Mane Rokvića (jedan bataljon [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] prema italijanskom izveštaju) učestvovala je u, od Italijana organizovanoj, [[Pokolj u Gatima|akciji odmazde nad civilima u Poljičkom selu Gata i okolnim selima]], prilikom čega je, na posebno okrutan način, ubijeno oko 120 civila hrvatske narodnosti. Tokom čitavog rata na teritoriji Kosova delovale su [[četnici|četničke]] jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Milovanovića Pećanca]], koje su počinile brojne zločine nad stanovnicima albanskih sela na granici [[Kosova]] i [[Sandžak]]a.<ref name=":0">Arhiv Kosova, Arhiv Pokrajinskog komiteta KPJ za Kosovo i Metohiju u Prištini, card no. 5, reg. no. 220</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u i revoluciji, I&19, dok. br. 3</ref><ref>Pavle Jovićević, Kosovo i Metohija i odluke II zasedanja AVNOJ-a, Sloboda, novembar, 1944.</ref> === Sistematski zločini sa karakteristikama istrebljenja i/ili [[genocid]]a === {{main|Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče}} [[File:Džamija u Bukovici spaljena od četnika 1943.jpg|thumb|Minaret džamije u Bukovici, u [[Pljevlja|pljevaljskoj]] opštini, koju su četnici spalili u zimu 1943.]] Ravnogorski ideolozi predvideli su potrebu etničkog čišćenja određenih oblasti radi konsolidovanja etničke srpske teritorije kao osnove buduće Jugoslavije. Ovo etničko čišćenje trebalo je da bude sprovedeno "u pogodnom momentu". Jedan od brojnih dokumenata koji svedoče o ovom planu je Mihailovićeva pismena "[[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|instrukcija]]" [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (“Str. pov. br. 370.“) od 20. decembra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Ciljevi naših odreda jesu: #Borba za slobodu celokupnog našeg naroda pod [[skiptar|skiptrom]] Njegovog Veličanstva [[Petar II Karađorđević|Kralja Petra II]]. #Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, etnički čistu u granicama Srbije — Crne Gore — Bosne i Hercegovine — Srema — Banata i Bačke. #Borba za uključenje u naš državni život i svih još neoslobođenih, slovenačkih teritorija pod Italijanima i Nemcima ([[Trst]] — [[Gorica]] — [[Istra]] i [[Koruška]]) kao i Bugarske, severne Albanije sa Skadrom. #Čišćenje državne teritorije od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata. #Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke čišćenjem Sandžaka od Muslimanskog življa i Bosne od Muslimanskog i Hrvatskog življa...<ref>{{Cite web |title=Instrukcija D. Mihailovića Pavlu Đurišiću od 20.12.1941. |url=http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |access-date=2010-02-07 |archivedate=2009-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314070401/http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |deadurl=yes }}</ref>|[[Draža Mihailović]]}} Kao rezultat pregovora sa italijanskim okupacionim vlastima i snagama [[NDH]], četničke jedinice pod komandom majorâ [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] i [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] zauzimaju 19. avgusta 1942. godine [[Foča|Foču]]. Nakon ulaska u Foču, četnici su počinili masakr nad [[Bošnjaci|bošnjačkim]] stanovništvom u gradu i okolici. Pokolj nad muslimanskim stanovništvom u Foči je izvršila Grupa četničkih odreda, sačinjena od Fočanskog, Bosanskog, Šavničkog i Durmitorskog odreda JVuO.<ref>AVII, Ča, reg. br. 14, 48/6, k. 161, reg. br. 7/9, k. 171, 50/1, k. 165. a. NDH, k. 56, reg. br. 9/2—28.</ref> U depeši br. 466 od 23. avgusta 1942. major Ostojić dostavlja Mihailoviću sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Juče završio akciju do [[Ustikolina|Ustikoline]] i grebena [[Jahorina|Jahorine]]... Po dosadašnjim podacima... 1.000 — 3.000 muslimana poklanih. Sve trupe dobri borci, ali još bolji pljačkaši, izuzev [[Pavle Đurišić|Pavla]]. Pad Foče ima dobrog odjeka. Muslimani u masama beže u [[Sarajevo]]. Naredio sam povratak trupa kući, a ja sam od juče u [[Kalinovik]]u i rešavam ostala pitanja sa Ištvanom [Baćovićem — nap.] i [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]]. Sada su zadovoljni.<ref>[https://znaci.org/00001/11_25.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POKOLJ U FOČI]</ref>}} U desetodnevnom izvještaju komandujućeg generala i komandanta u Srbiji [[Paul Bader|Paula Badera]], sastavljenom 21. avgusta 1942. godine te poslatom komandantu oružanih snaga na Jugoistoku, konstatuje se da italijanske okupacione trupe, makar usljed sopstvene indolentnosti spram četničke operacije, snose dio odgovornosti za počinjenje zločina nad civilima: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića pokušava da, i pored nezavršenih priprema u istočnoj Bosni, osvoji vlast južno od demarkacione linije. U međuvremenu su pristalice Mihailovića napale i zauzele Foču. Uz velike svireposti ubijeno je oko 1000 stanovnika. Italijani nisu intervenisali.<ref>AVII, NAV—T-501, rolna 248, snimci 513—517.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1942), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 132, strane 643—644.</ref>|Desetodnevni izveštaj komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 21. avgusta 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o vojno-političkoj situaciji, aktivnosti partizana, sopstvenim protivmerama i namerama i obostranim gubicima u Srbiji, Sremu i Bosni}} [[Lazar Trklja]], koji je tokom rata bio Mihailovićev politički predstavnik u [[Podrinje (regija)|istočnoj Bosni i Hercegovini]] i član [[Centralnog nacionalnog komiteta]], zatekao se u Foči dva dana nakon masakra. U svom ratnom dnevniku, Trklja je opisao pojedinosti ovog zločina: {{izdvojeni citat|Opšte klanje. Nijesu se odvajali borci od nejači. Sve je uništavano. Pričali su očevici da je samo na mostu na [[Drina|Drini]] u bežanju platilo svojim životima oko 140 duša. Od Foče prema [[Ustikolina|Ustikolini]] u dužini oko pet-šest kilometara ležalo je oko 400-500 leševa. A u gradu i po ulicama ni broja im se ne zna.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref><ref>[https://stanjestvari.com/2023/01/05/lazar-trklja-otkopana-istina/ Стање ствари – Лазар Тркља: Откопана истина]</ref>}} [[Datoteka:Pavle Đurišić i Pirzio Biroli.jpg|mini|[[Pavle Đurišić]], naoružan od fašističke Italije, bio je glavni izvršilac operacije etničkog čišćenja Muslimana.]] Karakterističan "pogodni momenat" rukovodstvo [[JVUO]] uočilo je i iskoristilo u januaru i februaru 1943. U tom periodu provedene su opsežne operacije genocida i etničkog čišćenja u istočnoj Bosni i Sandžaku u koordinaciji majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]], načelnika štaba isturenog odeljenja vrhovne komande JVUO. U operacijama su učestvovale trupe [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] i [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]]. Nakon operacije, Đurišić u izveštaju Mihailoviću navodi: {{izdvojeni citat|Načelniku štaba Vrhovne komande. — Akcija u [[Pljevlja|Pljevaljskom]], [[Čajniče|Čajničkom]] i [[Foča]]nskom srezu protivu muslimana izvršena je. Operacije su izvedene tačno po naređenju i izdatoj zapovesti. Napad je počeo u određeno vreme. Svi komandanti i jedinice izvršili su dobijene zadatke na opšte zadovoljstvo. Sva muslimanska sela u tri pomenuta sreza su potpuno spaljena da nijedan njihov dom nije ostao čitav. Sva imovina je uništena sem stoke, žita i sena. Naređeno je i predviđeno prikupljanje ljudske i stočne hrane u određenim mestima, za stvaranje magacina rezervne hrane i ishranu jedinica koje su ostale na terenu radi čišćenja i pretresanja terena i šumovitih predela, kao i radi sprovođenja i učvršćivanja organizacije na slobodnoj teritoriji. Za vreme operacija se pristupilo potpunom uništavanju muslimanskog življa bez obzira na pol i godine starosti. Žrtve. — Naše ukupne žrtve su bile 22 mrtva od kojih 2 nesrećnim slučajem i 32 ranjena. Kod muslimana oko 1.200 boraca i do 8.000 ostalih žrtava: žena, staraca i dece. Za vreme početnih operacija, muslimani su se dali u bekstvo ka Metaljci, [[Čajniče|Čajniču]] i reci [[Drina|Drini]]. Na Metaljci je našao sklonište mali deo stanovništva. U Čajniču se računa da ima do 2.000 izbeglica, a jedan deo je uspeo da umakne preko Drine pre nego što su određene jedinice izvršile presecanje mogućih otstupnih pravaca na tom sektoru. Sve ostalo stanovništvo je uništeno. Moral kod muslimana bio je takoreći srušen. Zavladala je [[epidemija]] straha od naših četnika, tako da su bili prosto izgubljeni...<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%92%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BE%D0%B4_13._%D1%84%D0%B5%D0%B1%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0_1943. Izveštaj Pavla Đurišića načelniku štaba Vrhovne komande od 13. februara 1943.]</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} U depeši koju je poručnik Jovan Jelovac, komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, poslao 10. februara 1943. godine komandantu IV bataljona Pljevaljske brigade poručniku Baju Pivljaninu, stajalo je sljedeće izričito naređenje: {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte muslimane, žene i decu. Držite i dalje svoj određeni položaj i sporazumno s Radom Leovcem i ostalim četnicima držite patrole i zasede. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte, to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Radite i samo radite ovih dana, to je naša svetinja ovih dana, radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja. S verom u Boga za kralja i otadžbinu.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 142, k. 4, dok. 25.</ref><ref>Vladimir Dedijer, Dnevnik, II deo, Beograd, 1946, str. 201.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba...’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 41.</ref>}} U naređenju generala Paula Badera, njemačkog opunomoćenog komandanta i zapovjednika u Srbiji, poslatom 25. aprila 1943. godine, analizirana je i vojno-politička situacija na teritoriji [[Sandžak]]a. Zločini Đurišićevih četnikâ se pominju u odjeljku koji se bavi pitanjem položaja lokalnih Bošnjaka (“Muslimani“): {{izdvojeni citat|Sandžak je pretežno obitavalište Muslimana. Ipak su četnici DM, početkom ove godine, na najgrozniji način istrebili čitavo muslimansko stanovništvo u srezovima gradova Prijepolje, Pljevlja, Priboj i Čajniče, a ostatak proterali.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 334—338.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha (1. januar — 31. decembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 55, str. 244.</ref>|Naređenje komandujućeg generala i komandanta u Srbiji od 25. aprila 1943. potčinjenim jedinicama za posedanje Sandžaka s analizom vojno-političke situacije na tom području}} Na sastanku četničkog vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] sa bivšim dožupanom [[Jajce|Jajca]] doktorom Šunićem, održanom u [[Banjaluka|Banjoj Luci]] 2. maja [[1943]]. godine, pomenuta je i odgovornost Mihailovićevih snaga za masovne zločine nad muslimanskim stanovništvom: {{izdvojeni citat|Nehumani napadi koje su četnici D. Mihajlovića nedavno izvršili na području Foče i Goražda izazvali su ogromno uznemirenje stanovništva. Muslimani u cijeloj zemlji bili su posebno uzbuđeni i uznemireni, jer je prema muslimanskom stanovništvu od strane četnika DM postupano na nečuveno zvjerski način.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=690&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Die unmenschlichen Uebergriffe, die sich die Cetniks des D.Mihajlovic in der Umgebung von Foca und Gorazda [sic] in der letzten Zeit zu Schulden kommen liessen, hätten die Bevölkerung in eine ungeheuere Unruhe versetzt. Ganz besonders erregt und aufgebracht seien die Muselmanen im ganze Lande, da die muselmanische Bevölkerung von den Cetniks des D.M. unerhört bestialisch gehandelt worden sei."}})</ref>|Izvještaj sa sastanka Uroša Drenovića i bivšeg dožupana Jajca dr. Šunića u Banja Luci dana 2. maja 1943.}} Ubrzo su međutim, krajem marta i tokom aprila, snage [[NOVJ]] proterale [[JVUO]] sa ovog područja. U kasnijoj fazi je nemačka komanda kojoj je bilo stalo podjednako do saradnje i sa JVUO i sa muslimanskim [[kvislinzi]]ma, izdejstvovala obustavljanje ovakvih operacija. Ravnogorski planeri i ideolozi odložili su ih za kraj rata. [[Dragiša Vasić]] o toj mogućnosti pisao je u svom pismu Mihailoviću iz aprila 1942. sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke pod II b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednuti teritoriju odmah, i pre nego se iko pribere iščistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje ne mora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da ni jedna, tako reći, nije mogla voditi računa šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini posle prošlog rata mogao se prosto istrebiti jedan dobar deo svega neželjenog stanovništva, da niko radi toga i ne okrene glavu. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_28.htm SMERNICE POLITIČKOG PROGRAMA I CILJEVI RAVNOGORSKOG POKRETA</ref>|[[Dragiša Vasić]]}} == Protesti četničkih oficira == === Izvještaj kapetana Petrovića === Kapetan [[Branivoj Petrović]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u svojstvu delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini i sa ciljem vršenja inspekcije, upućen je septembra 1942. godine na teritoriju tri [[Pomoravlje|pomoravska]] korpusa – Varvarinskog, Ivankovačkog i Resavskog. Po završetku misije, kapetan Petrović je 1. avgusta 1943. za generala Dragoljuba Mihailovića (“Gospodinu Ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva i načelniku štaba Vrhovne Komande”) sastavio opširan izvještaj, u kom se detaljno bavi i četničkim zločinima u zoni odgovornosti tri pomenuta korpusa JVuO.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 55, registarski broj 25/1 (S-V-6696/1).</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 182, strane 869—878.</ref> Petrović ističe činjenicu da je većina četničkih oficira, tj. komandanata pomenutih korpusâ i brigadâ, bila [[Legalizovani četnici|legalizovana kod kvislinških vlasti]]. Pišući o stanju u Varvarinskom korpusu, Petrović navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Ostali komandanti, koji su do juče bili aktivni nosioci današnjeg režima (komandant druge Beličke brigade je još legalizovan) vršeći nad narodom krvave i grozne represalije urezali su mu se u dušu i on ih kao takve nikad neće zaboraviti. Kao obrazac takvog rada ističe se žandarmeriski poručnik g. Milun Vidić. Dojučerašnji nosioc današnjeg režima, bivši komandant Beličke brigade, sada sreski komandant Beličkog sreza, on je uzurpirao vlast nepriznajući nikoga, a svojim radom toliko ozlojedio narod da ga ovaj ne odvaja od okupatora. Pljačka, krv, zverska ubistva i batinanje prestavljaju bilans njegovog rada.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 871.</ref>}} Za komandante dviju brigadâ iz sastava Resavskog korpusa (Despotovačka i Svilajnačka), Petrović tvrdi: {{izdvojeni citat|Aktivni potporučnici g.g. Gazibara i Petković su do skoro bili u službi Srpskih krvoloka, vojvoda Blaška i Živadina, učestvovali kao članovi prekog vojnog suda, koji je pobio preko 150 Srpskih sinova. Narod je toliko zaplašen njihovim terorom, da nema kuraži ni reči istine da kaže. Uspeo sam dugim bavljenjem na njihovoj teritoriji, da saznam od viđenijih ljudi, da je narod potpuno razočaran i ozlojeđen njihovim dosadašnjim radom, i da nas ne odvaja od današnjeg režima.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 875.</ref>}} Takođe, kapetan Petrović veoma negativno ocjenjuje i rad aktivnog pešadijskog majora [[Ljubomir Mihailović|Ljubomira Mihailovića Longa]], komandanta Ivankovačkog korpusa JVuO. „Napuštajući redove S.D.S. t.j. legalizovanog i plaćenog oficira, on je preneo u redove Ravnogoraca sve svoje stare osobine. Naviknut na despotizam okupatora on je to produžio da čini i na novoj dužnosti“, žali se Petrović na majora Mihailovića. Po Petrovićevom mišljenju, major Ljubomir Mihailović stekao je svojim djelovanjem »krvavi oreol« kod stanovništva okupirane [[Srbija|Srbije]]: {{izdvojeni citat|Brojno uništavanje ljudi krivih i nevinih, civila i oficira (pred polazak dobio sam podatke o klanju rezervnog pešadiskog majora i nosioca Karađorđeve zvezde, ime nepoznato) dali su ovom komandantu korpusa krvavi oreol, narod zaplašili da je psihičko stanje straha proželo sve redove, misleći od naše organizacije da je zločinačka.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 873.</ref>}} U zaključku, podsjećajući Dražu Mihailovića da korpusi koje je obišao „pretstavljaju po svome geografskom položaju i etničkom sastavu, centar Srbije“, kapetan Petrović vrlo rječito poentira: {{izdvojeni citat|Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] i [[Milan Nedić|Nedića]], zboraši [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]] i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 877—878.</ref>}} Prethodno je i rad samog kapetana Petrovića na teritoriji korpusa kojim je komandovao bio predmetom žalbe jednog četničkog oficira. Riječ je o kapetanu [[Radomir Cvetić|Radomiru Cvetiću]], koji će maja 1942. godine preuzeti komandu nad Javorskim korpusom JVuO upravo od kapetana Petrovića. Kapetan Cvetić (pseudonim »Orel«) šalje 10. avgusta 1942. depešu Draži Mihailoviću, koja sadrži sljedeće pritužbe: {{izdvojeni citat|Kapetan Petrović Brana ubija ni krive ni dužne ljude, ubio je jednog mog odličnog vojnika i njegova četiri od kojih 3 brata što su bili partizani. Hteo da ubije još četiri da nisu pobegli. Ranije ubijen Vukašin Protić. Njegov narednik Jezdimir pljačka narod i siluje devojke i žene. Glavni krivac za ubistva je on. U narodu strah i pobuna. Molim da se hitno uputi islednik inače će doći do oružanog sukoba. Kapetan Cvetić.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine]</ref>}} === Protest majora Đurića === Major [[Radoslav Đurić]] je [[16. februar]]a 1944. godine poslao oštar protest generalu Mihailoviću zbog klanja ljudi i žena, [[pokolj u Vraniću|u Vraniću]] i [[pokolj u Boleču|u Boleču]] i drugde: {{izdvojeni citat|U poslednje vreme mnogo se komentariše kako u Beogradu tako i unutrašnjosti pa čak i u vozovima postupci naših ljudi u okolini Beograda, a naročito na teritoriji smederevskog korpusa. Najviše se govori o klanju ljudi i žena, što narod strašno osuđuje i gnuša se svega. Proveravajući sve na terenu prikupio sam mnogo podataka i utvrdio porazne činjenice. Ovo se najviše odnosi na rad kapetana Lazovića gde je glavni akter svega negativnog. Njegov komandant brigade kapetan Božidar Lazarević rđav čovek, izgleda da uopšte nije ---(nejasno) i više poroka. Pravi aheološki tip, početkonja i varalica. Ja sam Vam, gospodine ministre, izrazio bojazan za rad kapetana Lazovića, jer sam još tada osećao da ide stranputicom što se i obistinilo. Akcija Lazarevića ka Beogradu i prelaz njegovih delova u Banat nisu naš uspeh, već najveća sramota, jer je za vreme ove vršena ordinarna pljačka i klanje nevinog stanovništva. Sve se radilo u ime Nj. V. Kralja i Vaše lično. To se naročito naglašavalo. Kvislinzima došlo je ovo kao poručeno da koriste za svoju propagandu. O svemu imam tačne podatke koje ću dostaviti kurirom. U interesu opšte stvari, molim preduzmite hitne mere da se spreči dalja samovolja i tiranija, jer su i naši aktivni saradnici prvih dana počeli da beže u Beograd i druga mesta, bojeći se za svoj život posle svega što su čuli i videli. Kapetana Lazarevića treba hitno ukloniti sa dužnosti i staviti pod istragu, da narod ne izgubi veru u nas, jer je jednodušan sa nama. Kraj.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_84.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 13. DO 29. FEBRUARA 1944. GODINE]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} === Izvještaji o radu Gorske garde JVuO i komandanta Nikole Kalabića === O postupcima kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i njegovih gardista, general [[Draža Mihailović]] je bio dobro obaviješten. U izvještaju koji je komandant [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] primio pod naslovom: “Postupci i rad pojedinih starešina 4. brigade Gorske garde u srezu [[Kosmaj|kosmajskom]]”, sredinom 1943. godine, stoji sljedeće: {{izdvojeni citat|1. — Komandant 4. brigade G. potporučnik Momčilo Obradović zahteva i to dozvoljava i svojim mlađima da mu se pripremaju obedi koji liče na gozbe ili, još teže, posle gošćenja od nekoliko dana napušta gostoljubivi dom pogrdama i psovkama, jer mu žensko čeljade toga dana nije, uz kokošku, dozvolilo da 'popravi kosmajsku rasu' svojom 'gružanskom krvlju'... 2. Komandant 2. bataljona 4. brigade G. potporučnik Milivoje Nikolić prevazišao je sve svojim postupcima. Batinati, prebiti, preklati i ubiti su mu najomiljeniji izrazi a sprovođenje istih u delo najslađi posao. Isti komandant je čak izvršio i delo ubistva nad sveštenikom s. Stojnika, Vladetom Popovićem, ocem četvoro dece. 3. Komandir čete u 2. bataljonu 4. brigade G. narednik Nikolić Petar ide tako daleko u svom prostakluku da otvoreno nasrće na ženski svet dok nezaštićeni roditelji pribegavaju raznim trikovima da bi spasli svoju decu. 4. Komandir čete u 2. bataljonu Kalezić, duševno bolestan, isprebijao je kundakom mobilisanog mladića iz s. Nemenikuća samo zato što ovaj nije umeo trenutno da zauzme mesto u streljačkom stroju u borbi sa partizanima u s. V. Ivanča. Mladić je od zadobijenih povreda i umro. Brat ubijenog se nalazi u našim jedinicama koje se [[Bitka na Drini (1943.)|bore na Drini]]. 5. — Bivši komandant mesta s. Nemenikuća i sadašnji komandir posadne čete Ljubomir Jovanović 'Dakal' moralna je nakaza, koji pod pokroviteljstvom komandanta dva bataljona Nikolića teroriše narod tako da se mogu čuti i ovakve reči: 'Ako je ovakva Dražina vojska svuda, onda nam ne treba ni kralj ni Draža.' Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini [[Beograd]]a}} 31. jula 1943. godine, nakon što je Gorska kraljeva garda u proljeće te godine bila prebačena u [[Valjevo|valjevski]] kraj, komandant Valjevskog korpusa JVuO kapetan [[Miloš Radosavljević]] pisao je kapetanu [[Zvonimir Vučković|Zvonimiru Vučkoviću]], komandantu Prvog ravnogorskog korpusa o velikoj nedisciplini ove jedinice te samovolji njenog komandanta: {{izdvojeni citat|Kalabić pravi čuda ovde kod mene na terenu, sve bez potrebe i cilja, samo na štetu naroda i organizacije. Pisao sam Čiči i molio ga da ga ukloni odavde, ili ću ja na svoju ruku biti prinuđen da sa njim raspravim oružjem. Kod mene na teritoriji celog korpusa narod je ogorčen prema Kalabiću gore nego prema komunistima, Nemcima, Ljotićevcima i ostalim protivnicima, pa ako je Čiča negde blizu, došao bih kod njega da mu sve izložim usmeno, u protivnom, pravo da ti kažem, ne znam šta ću da radim, s obzirom da mi preti opasnost po život, kako meni, tako i svim potčinjenim mi starešinama od strane Kalabića, a hteo bih da se to raspravi bez krvi, pa prema tome učini šta možeš sa svoje strane kod Čiče.<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 62–5–16.</ref><ref>Коста Николић, Немања Девић, Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, страна 113.</ref>}} Pripadnici [[Gorske kraljeve garde JVuO]] pod komandom Nikole Kalabića isticali su surovošću u obračunu s borcima partizanskog pokreta otpora. 3. novembra 1943. godine,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_26.htm Pismo člana Štaba korpusa Gorske garde od 3. novembra 1943. Draži Mihailoviću o zločinima četnika na području pl. Rudnika]</ref> jedan anonimni član Kalabićevog štaba (ostao je nepotpisan iz straha za vlastitu bezbjednost) upozorava generala Mihailovića na zlodjela Kalabićevih četnika na području [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a: {{izdvojeni citat|Dragi i mnogo poštovani Čika Dražo, Pre svega izvinite me što Vam moram ovako da pišem, ali kao Srbin i nacionalni borac od prvih dana sa Vama za spas srpskog naroda, moram i smatram za dužnost da Vam ovo napišem. Reč je o Gorskoj Gardi, i G. Kalabiću. 1. — Varošicu Stragare upalili su zato što su od prvog do poslednjeg bili svi pijani. To je bilo prvo delo Kalabića, čim je stupio na tlo svoje teritorije... 2. — Od celokupnog br. stanja koje su poklali 50% su nevine žrtve. Znam da podnose izveštaj da su poklani kao krivci. 3. — Narod kada čuje da četnici dolaze u selo, više se plaše nego kada dolaze Nemci, Bugari, Arnauti i svaka druga vera. Jer oni svi kada dolaze ako treba neko da se tera ili ubije oni oteraju ili ubiju, ali ovi prebiju da posle tri dana mora dotična osoba da umre. Navešću Vam samo jedan slučaj, a takvih slučajeva ima dosta. Kalabić lično prebio je u s. Ljubičevac tri čoveka i jednu devojku koji su posle četiri dana pomrli. Nisu bili u stvari krivi ništa. Znam da će Vam podneti izveštaj da su ustvari krivi. '''Daklem to istorija čovečanstva nije zapamtila'''. Narod se čudi čija je to vojska i za koga Kalabić radi, kad su ti ljudi od pamtiveka nacionalisti. 4.  — Od svih oficira, podoficira, kaplara, i redova nezna se ko je veća bekrija... Naime gotovo svaki oficir Gorske Garde doveo je po jednu švalerku na svoj reon i kaže da mu je verenica. Sad na sve ovo možete da pojmite šta kaže narod. 5. — Kalabić, lično nijedan obrok ne jede bez pečenja. 6.  — Vode borbu sa partizanima oni im se uvek izvuku, oni posle zađu po selima i pokolju onaj nevini narod, i podnose izveštaj kako su u borbi naneli gubitke partizanima. [...] Mogu samo Vam reći to da narod psuje majku Kralju, Vama — Draži i svima redom, kažu kad je ovakva Garda kakva je ta druga vojska. I podvlačim Vam da je narod jako ogorčen, i nemam izraza kako da se izrazim koliko narod vapije za pomoć. [...] 8.  — Kažem Vam da je ovo sve cela istina, i da nije laž i intrigiranje. Ja sam oficir u Kalabića štabu meni je vrlo dobro, ali nemogu da gledam da se pati grešni srpski narod. U ostalom pitajte sve Kalabićeve susedne Komandante Korpusa, isto će Vam ovo reći. Ja Vas Dragi Čika Dražo razumem gde se i u kakvoj situaciji nalazite, ali ipak preduzmite kakve bilo mere. Jer ovakav rad Kalabića, veća je propaganda za partizane, nego što je i oni sami imaju, treba da me razumete.}} Ozloglašena po bezobzirnosti i nedisciplini, Kalabićeva Gorska kraljeva garda je bila naročito aktivna u [[Orašac|Orašačkom]] [[srez]]u. I prije dolaska Gorske garde u ovaj srez vršena su, sa strane i JVuO i [[NOVJ]], ubistva nad „sumnjivim licima”, „pomoćnicima okupatora” i „narodnim neprijateljima”. Ipak, tek od dolaska ove elitne ravnogorske jedinice doći će do borbi i likvidacijâ koje se mogu nazvati „krvnom osvetom, ali sa kamatom”. U gotovo svakodnevnom sukobu, koji je trajao do oslobođenja (slabijeg intenziteta i nakon njega), najviše stradavaju nevini stanovnici, i to na najsvirepije načine. Pretpostavlja se da je Garda samo u Orašačkom srezu usmrtila između 150 i 200 ljudi, u prvom redu klanjem.<ref>{{Cite journal|last=Томанић|first=Борис|date=2017.|title=Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2017_1554881807.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стратегијска истраживања — Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1|pages=134—135}}</ref> === Protest majora Miloševića === Major Miloš Milošević (pseudonim »Krusa«), načelnik štaba Mlavsko-smederevske grupe korpusa JVuO, takođe se žalio na rad kapetana Lazovića. Krajem marta [[1944]]. godine, on generalu Mihailoviću upućuje protest protiv brojnih nedjelâ počinjenih od strane pripadnika Smederevskog korpusa JVuO. Kao najodgovornije za zločine, major Milošević nominuje, pored Lazovića, i kapetana [[Božidar Lazarević|Božidara Lazarevića]]: {{izdvojeni citat|Pored mnogih zaklanih seljaka i opljačkanih, mnogi seljaci i građani su na drumu i skidano im je odelo i obuća... Od poklanih seljaka opljačkani su dukati i mnoge druge stvari... Kapetan Lazović lično sklon je da svakog brzo likvidira, čim mu se učini da mu stoji na putu ili nešto smeta i t.sl. Ubija pojedince po neproverenim dostavama, bez saslušanja i presude. Čak to izvodi javno i bezobzirno i nije nikakvo čudo što se narod gnuša svega. Narod toliko tuče da pojedincima otpada meso sa tela. U svemu prednjačio je kapetan Lazarević koji je sadističkim nagonom lično sekao pojedincima uši, probadao ih kamom, naterivao ih da sede na žaru itd. i napokon polumrtve, zaklao i jednostavno i najčešće bacao u Moravu. [...] Početkom januara ov. god. po naređenju Lazovića blokiran je Dražanj. Tada su svi stanovnici isterani iz kuća i dovedeni pred crkvu, gde je pred svima batinjana učiteljica, jer joj je na slavnom kolaču bila izrađena petokraka zvezda...<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_14_3_155.htm ZAHTEV KOMANDANTA MLAVSKO-SMEDEREVSKE GRUPE KORPUSA OD 18. MAJA 1944. KOMANDANTU SMEDEREVSKOG KORPUSA ZA IZJAŠNJENJE U VEZI S KLANJEM I TERORISANJEM NARODA U SMEDEREVSKOM KRAJU]</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung, Beograd, 2015, str. 101, fus. 159.</ref>}} === Protest potpukovnika Radojlovića === Potpukovnik [[Miloš Radojlović]] je maja 1944. godine pisao komandantu smederevskog korpusa da je "narod naplašen i bega od četnika", te je od njega tražio izjašnjenje u vezi sa klanjem i terorisanjem naroda u smederevskom kraju. {{izdvojeni citat|Na osnovu izloženog dostavite mi izjašnjenje u sledećem: 1. — Zašto je noću 3/4 maja t.g. zaklan seljak Pantić iz sela Seone od strane odreda p.poručnika g. Pavlovića bez sudske presude? 2. — Zašto je 3 maja t.g. tučena Živana Pantić stara 50 godina od strane jedne dvojke p.poručnika g. Pavlovića? 3. — Zašto je 3 maja t.g. tučena Zagorka Pantić iz sela Seone od strane jedne dvojke, tako da i danas ima modrice po celom telu što sam se lično uverio? 4. — Zašto je zaklana od strane odreda p.poručnika g. Pavlovića žena Rosa unuka Jevrema Milica iz Seone noću 3/4 maja t.g. bez presude prekog suda? 5. — Zašto je Ljuba Milić invalid bez desne ruke iz sela Seone 3 ovog meseca pre podne batinan na njivi gde je radio, od strane jedne trojke, a zatim kada je doteran kod p.poručnika g. Pavlovića Žike batinom su mu provalili lobanju, previli i pustili kući? 6. — Zašto je opljačkan od strane vojnika p.poručnika Pavlovića Žike seljak Ljuba Milić iz sela Seone 3 ovog meseca sa sledećim stvarima: 3 anterije, 3 fermena, deset košulja, i 3 konbinezona ženska, koji su docnije vraćeni? 7. — Zašto krađene anterije nose vaši komandanti brigada, kao na primer komandant 9 brigade, to narod vidi i kaže da smo Dražini pljačkaši, na taj se način ruši ugled organizacije? 8. — Dostaviti spisak lica kome su dodeljene anterije i košulje? 9. — Zašto je komandant 9 brigade pretio ukućanima Ljube Milica, da će ih sve poklati ako što pričaju o odnetim stvarima. Zar se tako ponašaju Vaši komandanti Brigada?<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_14_3_155.htm ZAHTEV KOMANDANTA MLAVSKO-SMEDEREVSKE GRUPE KORPUSA OD 18. MAJA 1944. KOMANDANTU SMEDEREVSKOG KORPUSA ZA IZJAŠNJENJE U VEZI S KLANJEM I TERORISANJEM NARODA U SMEDEREVSKOM KRAJU]</ref>|Potpukovnik [[Miloš Radojlović]]}} Potpukovnik Radojlović navodi još niz primera i traži izjašnjenje "do 20 ovog meseca". === Protesti majora Trifkovića === Uviđajući veliku aktivnost partizana u [[kosmaj]]skom, a naročito u [[Podunavlje|podunavskom]] srezu, major [[Svetislav Trifković]], komandant Privremene komande šumadijskih korpusa je 15. juna 1944. godine poslao Načelniku Štaba Vrhovne komande JVuO Draži Mihailoviću izveštaj o situaciji u [[Smederevo|smederevskom]] kraju i Kosmaju, u kome, pored ostalog, navodi i sledeće: {{izdvojeni citat|U vezi Vašeg naređenja Br.II 320 i 348, o situaciji u Smederevskom kraju, Mladenovačkom i Kosmajskom srezu podnosim sledeći izveštaj: U ovim krajevima situacija se naglo pogoršava i dalje se stalno pogoršava. Zahvaljujući neaktivnosti naših komandanata komunisti se svakim danom sve više ojačavaju kako u pogledu broja ljudi tako i u pogledu brojnog stanja oružja i municije... Naši komandanti u uverenju su da je dovoljno mobilisati ljude milom ili silom i obrazovati vojne jedinice, prokrstariti sa istim kroz sela, izvršiti likvidaciju koga bilo i nastaniti se u neki siguran kraj i odatle komandovati. Smatraju da je dovoljno biti krut vojnik i disciplinu zavesti sistemom dželata, kame i telesnih kazni. Oni tome narodu, sem u selima gde stalno borave, koja su naša od početka, ne umeju da pruže nijednu toplu reč, u sela zalaze retko i to kao kaznena ekspedicija...<ref>Arhiv VII Br. reg. 32/4-5, k. 54.</ref><ref>[https://www.noviplamen.net/vesti/cetnicka-kaznena-ekspedicija-u-drugovcu/ Dragoslav Dimitrijević: Četnička kaznena ekspedicija u Drugovcu]</ref>}} 25. jula 1944. godine, u pismu koje je major Trifković uputio Mihailoviću s pozicije komandanta Avalskog korpusa JVuO, navodi se negativna ocjena četničke organizacije na području Kosmajskog sreza i oficira 4. (kosmajske) brigade Korpusa gorske garde JVuO: {{izdvojeni citat|Ovaj starešinski kadar nema ni potrebne moralne kvalifikacije da narod pridobije za našu stvar, već svojim postupcima dovodi dotle da narod nerado gleda i prilazi našem ravnogorskom pokretu, a otvoreno izražava mržnju prema našoj organizaciji na ovoj teritoriji. Sadanje starešine svojim postupcima uneli su strah u narod u tolikoj meri da narod želi što skorije oslobođenje od njihovog terora... Kod naroda su razbijene sve lepe iluzije o ravnogorstvu i Draži, a organizacija je često najgori oblik najkorumpiranije klike seoskih siledžija i pokvarenjaka. Ukoliko organizacija formalno i postoji, u nju su ljudi ušli pod pritiskom sile. Često je slučaj da ljudi uplaćuju novac i daju druge vrednosti da bi se izvukli iz organizacije... Jer ravnogorstvo u Kosmaju znači: nasilje, progonstvo najboljih, nemoral i punu korupciju.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 54, fas. 4, d. 32.</ref><ref>[https://www.elektrobeton.net/mikser/gorske-bekrije-pred-bogom-i-sudom/ Milan Radanović: Gorske bekrije pred bogom i sudom]</ref>}} == Suđenja == {{main|Beogradski proces}} Početkom [[avgust]]a [[1945]]. u oslobođenom [[Beograd]]u pred Vojnim sudom 1. Armije organizovano je prvo javno posleratno suđenje protiv [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] i drugih ratnih zločinaca. Javni tužilac, [[Miloš Minić]], je optužio Lukačevića da je kao komandant četničkih snaga u Bosni organizovao pokolj u Foči, da je učestvovao u istrebljenju [[musliman]]skog stanovništva, da je sarađivao sa okupatorom u četvrtoj i petoj neprijateljskoj ofanzivi, da je vršio zločine nad pripadnicima NOP-a i da je [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|sarađivao]] sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinškom vladom]] generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. Između predsednika suda i Lukačevića vođen sledeći dijalog: :Predsedavajući: Kako su vas zvali, 'rogljaš'? Kakav je to izraz? :Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš' potiče od batinanja koja su vršili mesni komandanti po presudama mesnih odbora. Ja sam došao na taj teren sa 14 ljudi, sa štabom i telegrafistom. :Predsedavajući: A ovaj izraz 'rogljaš'? :Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš', to su mi, verovatno, dali... :Predsedavajući: Ali sam izraz 'rogljaš', odakle potiče? Odakle je taj pojam? :Optuženi Lukačević: Taj pojam je vezan za roglju. :Predsedavajući: Kakvu roglju? :Optuženi Lukačević: Za roglju za lov. :Predsedavajući: Šta ste radili s tom rogljom? :Optuženi Lukačević: Sa tom rogljom, kad je vršeno batinanje, neko bi sprečavao onoga koji je bio batinan da se otima. :Predsedavajući: Kako to? :Optuženi Lukačević: Sprečavao ga, jer ga je roglja pritiskivala. :Predsedavajući: Kako? :Optuženi Lukačević: Za vrat. :Predsedavajući: Znači, pritiskivali ga za vrat na taj način što se vrhovi roglje zariju u zemlju i tako stežu vrat čoveka. :Optuženi Lukačević: Da!<ref>https://www.znaci.org/00001/11_45.htm</ref> Osuđen je na [[smrt]] streljanjem. Kazna je izvršena u Beogradu krajem avgusta 1945. Mesto streljanja nije objavljeno. Vođa četnika [[Dragoljub Mihailović]] je uhvaćen [[13. mart]]a [[1946]]. od strane agenata jugoslovenske bezbednosne agencije [[OZNA]] (Odelenje za Zaštitu naroda). On je optužen po 47 tačaka. Sud je utvrdio da je kriv po 8 tačaka optužnice, uključujući [[Zločin protiv čovečnosti|zločine protiv čovečnosti]] i veleizdaju. Proglašen je krivim i osuđen na smrt streljanjem [[15. jul]]a. Pogubljen je zajedno sa devet drugih oficira u ranim časovima [[18. jul]]a 1946. u Lisičijem potoku. Danas se u Srbiji vodi kampanja za njegovu rehabilitaciju. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 1, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1941-1942, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1981. {{COBISS-Sr|ID=32586252}} # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 2, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. {{COBISS-Sr|ID=516290455}} # Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 3, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1944, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. {{COBISS-Sr|ID=32586254}}? COBISS.SR-ID............ : 32586254 # Popović, Jovo: Pop izdaje : [četnički vojvoda [[Momčilo Đujić]]], Zagreb, Stvarnost, 1988. {{COBISS-Sr|ID=2778626}}? COBISS.SR-ID............ : 2778626 # Milovanović, Nikola: [[Draža Mihailović]], Beograd, Pegaz, 1991. {{COBISS-Sr|ID=2328588}} == Povezano == * [[Hronologija četničkih zločina 1941. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1942. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1943. godine]] * [[Hronologija četničkih zločina 1944. godine]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizovani četnici]] * [[Crne trojke]] == Vanjske veze == * [http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/73220-kaem-iste-oni-kolju.html Ja im kažem da čiste, a oni kolju (Transkripti sa suđenja Draži Mihailoviću)] * [http://www.gradkastela.com/news.php?readmore=1957 ČETNIČKI ZLOČINI U NEZAVISNOJ DRŽAVI HRVATSKOJ]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/dizdar.htm#cetnicki%20zlocini ČETNIČKI ZLOČINI GENOCIDA NAD HRVATIMA I MUSLIMANIMA U BOSNI I HERCEGOVINI I HRVATIMA U HRVATSKOJ TIJEKOM DRUGOGA SVJETSKOGA RATA (1941.-1945.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121072814/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/dizdar.htm#cetnicki%20zlocini |date=2012-01-21 }} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu| ]] [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu]] kssioybjk64c9fj8sv3oapj0bnd5tyl 0 73447 42696889 42693330 2026-09-30T21:58:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696889 wikitext text/x-wiki {{čišćenje}} Ovo je '''lista [[radio]]-stanica u [[BiH|Bosni i Hercegovini]]'''. == Nacionalno pokrivanje == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Radiotelevizija Bosne i Hercegovine|BH radio 1]] |<center>[http://www.bhrt.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/bhradio1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127151020/http://media.bih.net.ba/bhradio1 |date=2013-01-27 }}</center> |- |BN Radio |<center>[http://www.radiobn.net/ sajt]</center> |<center>[http://stream.rtvbn.com:8522/listen.pls slušaj]</center> |- |Bobar Radio |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055749/http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |Nes Radio |[https://www.nesradio.com Sajt] |[http://uzivo.nesradio.com/ Slušaj] |} == Regionalne stanice == {| class="wikitable sortable" !Region !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Brčko Distrikt]] |Radio Brčko |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/ slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]] |[[Radio-Televizija Federacije BiH|Radio FBiH]] |<center>[http://www.rtvfbih.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=37053& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Herceg-Bosne |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/live.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815234954/http://www.rtv-hb.com/live.pls |date=2010-08-15 }}</center> |- |Radiopostaja Mir Međugorje |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> |<center>[http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208014004/http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls |date=2009-12-08 }}</center> |- |[[Republika Srpska]] |[[Radio Televizija Republike Srpske|Radio Republike Srpske]] |<center>[http://www.rtrs.tv/ sajt]</center> |<center>[http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127125037/http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php |date=2010-01-27 }}</center> |} == Lokalne stanice == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Mesto !Ime !Frekvencija ([[MHz]]) !Internet !Slušanje |- |-valign="top" |rowspan="10"|[[Banja Luka]] |BIG Radio 1 |<center>93,6</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india249.server4you.de:7400/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |BIG Radio 2 |<center>91,5<br />93,6<br />97,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204073126/http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls |date=2010-02-04 }}</center> |- |BIG Radio 3 |<center>96,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7500/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Hard Rock Radio |<center>102,7</center> |<center>[http://www.hardrockradiocafe.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620084515/http://www.hardrockradiocafe.com/ |date=2009-06-20 }}</center> |<center></center> |- |[[Nes radio Banja Luka|Nes Radio]] |<center>87,7<br />88,4<br />89,7<br />95,5<br />99,3<br />106,4</center> |<center>[http://www.nesradio.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |Gradski FM |<center>95,9</center> |<center>[http://www.gradski.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805135512/http://gradski.com/ |date=2018-08-05 }}</center> |<center></center> |- |Radio Agape |<center>94,4</center> |<center></center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=527 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Kontakt radio |<center>99,3</center> |<center>[http://mojkontakt.com sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218005152/http://mojkontakt.com/ |date=2018-12-18 }}</center> |<center>[http://kontaktradio.com slušaj]</center> |- |[[Radio Uno Banja Luka|Radio Uno]] |<center>107,5</center> |<center>[http://www.unoradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://titan.blic.net:8002/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723025406/http://titan.blic.net:8002/listen.pls |date=2011-07-23 }}</center> |- |Vikom Radio |<center>89,6<br />91,1<br />105,3<br /></center> |<center>[http://www.vikom.tv/ sajt]</center> |<center>[http://www.vikom.tv/audio/listen.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Bihać]] |Novi Radio Bihać |<center>101,6<br />105,8</center> |<center>[http://www.noviradiobihac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010252/http://www.noviradiobihac.com/ |date=2019-01-23 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143905/http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Bihać |<center>92,3<br />94,7</center> |<center>[http://www.rtvbihac.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614063955/http://rtvbihac.ba/ |date=2012-06-14 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143909/http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Unsko-sanskog kantona |<center>89,9<br />90,9<br />96,2<br />99,5<br />105,1</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819000617/http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS |date=2010-08-19 }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="6" |[[Bijeljina]] |Bobar Radio |<center>88,9<br />92,2<br />95,3<br />100,9<br />101,3<br />102,8<br />104,7<br />105,5<br />105,9</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |Bobar Radio B2 |<center>107,7</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |Daš Extra |<center>88,9</center> |<center>[http://www.dasextra.com/ sajt]</center> |<center>[http://79.143.173.18:5000/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |SIM RADIO |<center>103,0</center> |<center>[https://simradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001074419/http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls |date=2009-10-01 }}</center> |- |Radio DAŠ |<center>103,5<br />105,5</center> |<center>[http://www.radiodas.com/ sajt]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:5050/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slobomir |<center>88,4<br />89,8<br />96,3<br />98,3<br />101,8<br />102,6</center> |<center>[http://rtvslobomir.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805031046/http://rtvslobomir.com/ |date=2014-08-05 }}</center> |<center>[http://176.9.110.46:9911/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Bijela]] |Obiteljski Radio Valentino |<center>88,0<br />92,4<br />93,2<br />93,7<br />94,3<br />95,2<br />95,6<br />97,8<br />97,9<br />98,4<br />99,7<br />102,9<br />104,1<br />105,3<br />105,5<br />106,7<br />107,2</center> |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> | |- |Bileća |Radio Padrino |89,1 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Bileća]] |Radio Bileća |<center>92,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Bosanska Krupa]] |Radio Bosanska Krupa |<center>97,5</center> |<center>[http://www.radiobk.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625184506/http://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa |date=2014-06-25 }}</center> |- |[[Bratunac]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://www.upsmedia.ba sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- | rowspan="2" |[[Brčko]] |Radio Brčko |<center>92,8<br />94,8<br />105,0</center> |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/listen.pls slušaj]</center> |- |Hit Radio |<center>89,6<br />101,1</center> |<center>[http://www.rtvhit.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055741/http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |[[Breza]] |Radio Breza |<center>100,1</center> |<center>[http://www.radiobreza.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203022434/http://www.radiobreza.com/ |date=2010-02-03 }}</center> |<center></center> |- |[[Bugojno]] |Radio Bugojno |<center>101,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Busovača]] |Radio Busovača |<center>101,9</center> |<center>[http://www.radio-busovaca.com/ sajt]</center> |<center>[http://178.209.2.100:7010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827004450/http://178.209.2.100:7010/listen.pls |date=2011-08-27 }}</center> |- |[[Cazin]] |Radio Cazin |<center>89,9<br />98,8</center> |<center>[http://www.rtvcazin.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba//rtvcazin slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423203250/http://media.bih.net.ba/rtvcazin |date=2020-04-23 }}</center> |- |[[Čapljina]] |Radio Postaja Čapljina |<center>91,3</center> |<center>[http://www.radio-capljina.com/ sajt]</center> |<center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Doboj]] |Radio Doboj |<center>96,3</center> |<center>[http://www.radio.doboj.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217025938/http://www.radio.doboj.net/ |date=2010-02-17 }}</center> |<center></center> |- |Radio Džungla |<center>101,1<br />106,0</center> |<center>[http://www.dzungla.net/ sajt]</center> |<center>[http://mobile.ba:16000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124507/http://mobile.ba:16000/ |date=2016-03-04 }}</center> |- |[[Doboj Jug]] |Radio Zos |<center>107,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Donji Vakuf]] |Radio Donji Vakuf |<center>88,0</center> |<center>[http://www.radiodonjivakuf.com.ba/ sajt]</center> |<center>[http://69.4.225.73:8110/;listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Drvar]] |Radio Drvar |<center>89,5<br />92,8<br />100,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Dubica]] |Dub Radio |<center>96,7</center> |<center>[http://www.dub-radio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517034803/http://dub-radio.com/ |date=2014-05-17 }}</center> | |- |[[Foča]] |Radio Foča |<center>96,4</center> |<center></center> |<center></center> |- |Gacko |Radio Padrino |106,5 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Gacko]] |Radio Gacko |<center>90,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Goražde]] |Radio Goražde |<center>91,1<br />101,5</center> |<center>[http://www.rtvbpk.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015062106/http://rtvbpk.com/ |date=2009-10-15 }}</center> |<center>[http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125016/http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |rowspan="2"|[[Gradačac]] |Radio Gradačac |<center>98,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |Bet Fratelo Radio Gradačac |<center>99,9</center> |<center>[http://www.radiobet.eu// sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724120541/http://www.radiobet.eu/ |date=2013-07-24 }}</center> |<center>[http://www.uzivoradio.com/bet-fratello-gradacac.html slušaj]</center> |- |[[Gračanica (BiH)|Gračanica]] |Radio Gračanica |<center>87,6<br />95,0</center> |<center>[http://www.bkc-gracanica.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521085241/http://www.bkc-gracanica.ba/ |date=2013-05-21 }}</center> |<center></center> |- |[[Grude]] |Radio Grude |<center>90,9<br />95,5</center> |<center>[http://www.radiogrude.net/ sajt]</center> |<center>[http://pa-hosting.de:8012/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Ilijaš]] |Radio Ilijaš |<center>89,7<br />99.0<br />100,9<br />102,3</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20130923151903/http://www.radioilijas.ba/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Jablanica]] |Radio Jablanica |<center>94,7</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Jajce]] |Radio Jajce |<center>92,0<br />99,2</center> |<center>[http://www.radiojajce.ba/ sajt]</center> |<center>[http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125501/http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |[[Janja]] |Radio Janja |<center>104,2</center> |<center>[http://www.radio-janja.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831201823/http://www.radio-janja.com/ |date=2013-08-31 }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:4040/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Jelah]] |Antena Radio |<center>88,7</center> |<center>[http://www.antena-radio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813210256/http://www.antena-radio.ba/ |date=2013-08-13 }}</center> |<center>[http://pa-hosting.de:23601/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428083747/http://pa-hosting.de:23601/listen.pls |date=2010-04-28 }}</center> |- |[[Kakanj]] |Radio Kakanj |<center>87,9</center> |<center>[http://www.radiokakanj.co.ba/ sajt]</center> |<center>[http://budo4.adriahost.com:8086/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Kalesija]] |Radio Feral |<center>100,4</center> |<center>[http://www.radio-feral.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=859505 slušaj]</center> |- |[[Kiseljak]] |Radio Postaja Kiseljak |<center>92,7<br />93,8<br />101,3<br />103,4</center> |<center>[http://www.tvkiss.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009205339/http://www.tvkiss.net/ |date=2017-10-09 }}</center> | |- |[[Kladanj]] |Radio Kladanj |<center>98,6</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Ključ]] |Radio Ključ |<center>94,3</center> |<center>[http://www.kljuc.ba/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628170540/http://www.kljuc.ba/radio.html |date=2010-06-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144046/http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Konjic]] |Radio Konjic |<center>92,0<br />92,3<br />95,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Kozarska Dubica]] |Radio Feniks |<center>94,7</center> |<center>[http://www.radiofeniks.com/ sajt]</center> |<center>[http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312221951/http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls |date=2010-03-12 }}</center> |- |[[Kupres]] |Radio Kupres |<center>89,7<br />90,5<br />107,3</center> |<center>[http://www.kupreskiradio.com/ sajt]</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100327012205/http://www.kupreskiradio.com/listen.pls slušaj]</center> |- |[[Laktaši]] |Radio Laktaši |<center>90,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Livno]] |Radio Livno |<center>91,5<br />100,4<br />100,9</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100827211235/http://radiolivno.info/listen.pls sajt]</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100827211235/http://radiolivno.info/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Mango |<center>93,3<br />97,6</center> |<center>[http://www.radiomango.eu sajt]</center> |<center>slušaj</center>www.radiomango.eu/player/ |- |[[Ljubuški]] |Radio Ljubuški |<center>99,4</center> |<center>[http://www.radioljubuski.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Lukavac]] |Radio Lukavac |<center>96,7</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/index.php?option=com_banners&task=click&bid=1 slušaj]</center> |- |[[Maglaj]] |Radio Maglaj |<center>94,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Međugorje]] |Radio Mir Međugorje |<center>87,8<br />96,1<br />98,3<br />100,0<br />100,1<br />101,5<br />101,8<br />104,7<br />106,7<br />107,8</center> |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> | |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Milići]] |Radio Birač |<center>87,7<br />90,8<br />93,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |Radio Magic |<center>102,8<br />103,7</center> |<center>[http://www.facebook.com/pages/Milici-Bosnia-and-Herzegovina/Radio-Magic-Milici/35364312057?v=feed&story_fbid=163900912421&ref=mf sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=689617 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Mostar]] |Radio Oscar C |<center>88,5<br />91,2<br />93,4<br />103,4</center> |<center>[http://www.radioaktivan.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430144225/http://www.radioaktivan.ba/ |date=2019-04-30 }}</center> |<center></center> |- |Radio Dobre Vibracije |<center>96,2<br />106,3<br />106,8</center> |<center>[http://www.rdv.ba/ sajt]</center> |<center>[http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427021657/http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls |date=2011-04-27 }}</center> |- |Radio Gradska Mreža | |<center>88,6</center> |<center>[http://www.radiox.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803034944/http://www.radiox.ba/ |date=2008-08-03 }}</center> |- | |Običan Radio |<center>105,3<br />106,5</center> |<center>[http://www.obican.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901081139/http://www.obican.ba/ |date=2014-09-01 }}</center> |- | |Radio Herceg Bosne |<center>91,4<br />95,4<br />98,1<br />101,1<br />103,5<br />103,6<br />103,9<br />106,0<br />107,3<br />107,5</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |- | |Radio Mostarska Panorama |<center>88,1</center> |<center>[http://www.glasmostara.ba/ sajt]</center> |- |[[Mrkonjić Grad]] |Šik Radio |<center>93,5</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Nevesinje]] |Radio Nevesinje |<center>96,3</center> |<center>[http://radionevesinje.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Novi Grad, Bosanska Krajina|Novi Grad]] |Radio Novi Grad |<center>93,3</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175801/http://www.radionovigrad.com/radio.m3u |date=2016-01-29 }}</center> |- |[[Novi Travnik]] |Radio Postaja Novi Travnik |<center>98,3</center> |<center>[http://www.radio-nt.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121031028/http://www.radio-nt.com/ |date=2007-01-21 }}</center> |<center>[http://radio-nt.com:7020/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Odžak]] |Radio Postaja Odžak |<center>92,5</center> |<center>[http://www.radio.odzak.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304123010/http://www.radio.odzak.ba/ |date=2010-03-04 }}</center> |<center>[http://p-mahala.com:55555/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401194135/http://p-mahala.com:55555/listen.pls |date=2009-04-01 }}</center> |- | |Radio Preporod |<center>95,2</center> |<center>[http://www.radiopreporod.com/ sajt]</center> |<center>[http://station.voscast.com/4f96e9f672a04/ slušaj]</center> |- |[[Orašje]] |Radio Postaja Orašje |<center>88,0</center> |<center>[http://www.rpo88.com/ slušaj]</center> |<center>[http://www.rpo88.com/./modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009151318/http://www.rpo88.com/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS |date=2011-10-09 }}</center> |- |[[Pale]] |Radio OSM |<center>93,6<br />95,5<br />103,5</center> |<center>[http://www.radio-osm.com/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Posušje]] |Radio Plus |<center>90,3</center> |<center>[http://www.plus-radio.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717020520/http://www.plus-radio.info/ |date=2014-07-17 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Posušje |<center>102,9</center> |<center>[http://www.radioposusje.ba/ sajt]</center> |- |[[Prača]] |Radio Prača |<center>93,1<br />102,6</center> |<center></center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144111/http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Prijedor]] |Esprit radio |<center>94,1</center> |<center>[http://www.espritradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303052647/http://www.espritradio.rs.ba/ |date=2010-03-03 }}</center> |<center></center> |- | |Free Radio |<center>105,7</center> |<center>[http://www.freeradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323083921/http://www.freeradio.rs.ba/ |date=2010-03-23 }}</center> |<center>[http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102824/http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u |date=2011-07-21 }}</center> |- | |Radio Prijedor |<center>96,2<br />97,9<br />104,1</center> |<center>[http://radio.prijedor.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704123123/http://radio.prijedor.com/ |date=2010-07-04 }}</center> |- |[[Prnjavor]] |Radio Ljubić |<center>88,9</center> |<center>[http://www.radioljubic.com/ sajt]</center> |<center>[http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719083213/http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- | |Radio Prnjavor |<center>98,3<br />99,1<br />102,3</center> |<center></center> |- |[[Prozor-Rama]] |Radio Rama |<center>88,8</center> |<center>[http://www.radio-rama.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229034733/http://www.radio-rama.com/ |date=2011-12-29 }}</center> |<center></center> |- |[[Sanski Most]] |Radio Sana |<center>103,7</center> |<center>[http://www.radiosana.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228190714/http://www.radiosana.ba/ |date=2009-02-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144252/http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Sapna]] |Radio Glas Drine |<center>88,8<br />99,6<br />103,8<br />104,2<br />106,4 </center> |<center>[http://www.radioglasdrine.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7100/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="11" |[[Sarajevo]] |Radio Antena Sarajevo |<center>90,9</center> |<center>[http://www.antena.ba/ sajt]</center> | |- |Kalman Radio |<center>90,0<br />91,2<br />91,5<br />107,8 </center> |<center>[http://www.kalmanradio.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=266061 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>93,1</center> |<center>[http://www.radio202.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929093103/http://www.radio202.ba/page.asp?id=press |date=2007-09-29 }}</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=71788& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio 8 |<center>106,8</center> |<center>[http://www.radio8.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144502/http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio ASK Ilidža |<center>89,9</center> |<center>[http://www.radioask.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210164049/http://www.radioask.co.ba/ |date=2009-12-10 }}</center> |<center></center> |- |Radio BA |<center>104,9</center> |<center>[http://www.radioba.ba/ sajt]</center> |<center>[http://my.abanet.us:10000/radioBa.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio BIR |<center>87,7<br />88,7<br />90,7<br />95,4<br />95,9<br />96,5<br />98,1<br />101,7</center> |<center>[http://www.bir.ba/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=1041 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio M |<center>89,8<br />98,7<br />104,2<br />106,3</center> |<center>[http://www.radiom.net/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-m-98-7.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Sarajevo |<center>90,2</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/media/Radio_Sarajevo_Uzivo.swf slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Stari Grad |<center>87,7<br />88,4<br />92,6<br />97,5<br />104.3</center> |<center>[http://www.rsg.ba/ sajt]</center> |<center>[http://rsg.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://rsg.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- |Radio Studio 99 |<center>99,8<br />99,0</center> |<center>[http://www.ntv99.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216191512/http://ntv99.ba/ |date=2009-02-16 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Miljacka |<center>95,2</center> |<center>[http://www.efm.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210223232108/http://efm.ba/ |date=2021-02-23 }}</center> |<center>[http://efm.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://efm.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- | |Radio Mix |<center>88,3 89,1 <br />90,5<br />95,4<br />105,3<br />107,1</center> |<center>[http://www.radio.radiomix.ba/ sajt]</center> |- |[[Srbac]] |Radio Srbac |<center>93,2</center> |<center>[http://www.radiosrbac.com/ sajt]</center> |<center>[http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129165920/http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls |date=2011-11-29 }}</center> |- |- |[[Srebrenica]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://www.upsmedia.ba sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |-valign="top" |rowspan="2"|[[Srebrenik]] |Radio Srebrenik |<center>90,8<br />103,0</center> |<center>[http://www.radiosrebrenik.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228145903/http://www.radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls |date=2010-02-28 }}</center> |- |Radio Studio D |<center>97,4<br />99,4</center> |<center>[http://www.studiod.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127104313/http://www.studiod.ba/ |date=2010-01-27 }}</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:8018/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Šipovo]] |Radio Best |<center>93,9</center> |<center>[http://www.thebest.spinter.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724080703/http://www.thebest.spinter.net/ |date=2011-07-24 }}</center> |<center></center> |- |[[Široki Brijeg]] |[[Radio Široki Brijeg]] |<center>92,7<br />93,1<br />102,3</center> |<center>[http://www.radiosirokibrijeg.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904173024/http://www.radiosirokibrijeg.com/ |date=2009-09-04 }}</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20070612161716/http://siroki.wic.ba/siroki.m3u slušaj]</center> |- |[[Teslić]] |Radio Studio M |<center>93,0<br />100,7</center> |<center>[http://www.studiomteslic.net/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719003009/http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Tešanj]] |Radio Tešanj |<center>92,2</center> |<center>[http://www.radiotesanj.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008035347/http://www.radiotesanj.ba/ |date=2009-10-08 }}</center> |<center>[http://radio.daj.ba:8080/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113211736/http://radio.daj.ba:8080/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |[[Tomislavgrad]] |Radio Tomislavgrad |<center>95,1<br />95,9<br />98,3<br />103,3<br />105,8</center> |<center>[http://www.radiotomislavgrad.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715145319/http://www.radiotomislavgrad.com/ |date=2011-07-15 }}</center> |<center>[http://aries.valkira.hr:7004/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Travnik]] |TNT Radio |<center>92,8<br />93,4<br />95,1</center> |<center>[http://www.tnt.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |- |- valign="top" |[[Trebinje]] |Korona Radio |<center>97,7</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Padrino |<center>90,8 89,1 </center> |<center>[https://www.radiopadrino.com/ sajt]</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |- | |Korona Radio 2 |<center>97,1<br />101,9</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Trebinje |<center>95,9</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |<center></center><center></center> |- |-valign="top" | rowspan="7" |[[Tuzla]] |Radio Kameleon |<center>95,6<br />95,9<br />98,3<br />91,5<br />102,7</center> |<center>[http://www.kameleon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310014837/http://www.kameleon.ba/ |date=2010-03-10 }}</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175802/http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx |date=2016-01-29 }}</center> |- |Radio PULS Tuzla |<center>88,6</center> |<center>[http://www.puls-tuzla.hol.es/ sajt]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://192.99.0.170:12732/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slon |<center>89,0</center> |<center>[http://www.radioslon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161029030811/http://www.radioslon.ba/ |date=2016-10-29 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144517/http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Soli |<center>92,7<br />103,4</center> |<center>[http://www.radiosoli.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902085752/http://www.radiosoli.ba/ |date=2011-09-02 }}</center> |<center></center> |- |Radio Tuzla |<center>94,0<br />96,5<br />103,8<br />105,1</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224173904/http://radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 |date=2009-02-24 }}</center> |- |Radio Tuzlanskog kantona |<center>87,9<br />90,0<br />90,3<br />91,8<br />99,8<br />104,4<br /></center> |<center>[http://www.rtvtk.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130114811/http://rtvtk.ba/ |date=2010-11-30 }}</center> |<center>[http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113015527/http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |Vesta Radio |<center>91,2</center> |<center>[http://www.vestaradio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217095322/http://www.vestaradio.ba/ |date=2009-12-17 }}</center> |- |[[Ugljevik]] |Skala Radio |<center>96,8</center> |<center>[http://www.skalaradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209071755/http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 |date=2009-12-09 }}</center> |- |[[Usora]] |Radio Usora |<center>98,7</center> |<center>[http://www.radiousora.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624042616/http://www.radiousora.info/ |date=2008-06-24 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144535/http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Vareš]] |Hrvatski Radio Bobovac |<center>95,3<br />101,1</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Velika Kladuša]] |Radio Velika Kladuša |<center>89,1</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/images/stories/audio/RadioVelikaKladusa.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Velkaton |<center>107,0</center> |<center>[http://www.velkaton.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=147608 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Visoko]] |Radio Ritam Visoko |<center>105,2</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209220039/http://www.radioritam.ba/ |date=2016-02-09 }}</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/play/3 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206224029/http://www.radioritam.ba/play/3 |date=2015-12-06 }}</center> |- |Radio Visoko |<center>92,3</center> |<center>[http://www.rtv-visoko.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003103040/http://rtv-visoko.ba/ |date=2009-10-03 }}</center> |<center>[http://s2.myradiostream.com:13244/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Višegrad]] |Radio Višegrad |<center>104,0</center> |<center></center> <center></center> |- |[[Vitez]] |Radio Vitez |<center>91,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Vlasenica]] |Radio Vl |<center>91,6</center> | | |- |Radio Caffe 075 |<center>''online''</center> |<center></center> | |- |[[Vogošća]] |Radio Vogošća |<center>88,2</center> |<center>[http://www.rtvvogosca.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144647/http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |- | rowspan="2" |[[Zenica]] |Radio Zenica |<center>95,5<br />103,0<br />103,1<br />106,6</center> |<center>[http://www.rtvze.ba/ sajt]</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20100325155319/http://www.rtvze.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=368&Itemid=12 slušaj]</center> |- |Radio Zenit |<center>100,7</center> |<center>[http://www.zenitfm.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=724 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Zvornik]] |Radio Osvit |<center>91,7</center> |<center>[http://www.radioosvit.com/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=97474 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Žepče]] |Radio Žepče |<center>88,2</center> |<center>[http://www.radiozepce.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504123055/http://www.radiozepce.com/ |date=2020-05-04 }}</center> |<center></center> |- |Radiopostaja Žepče |<center>95,9</center> |<center>[http://www.postaja.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130175259/http://www.postaja.ba/ |date=2010-01-30 }}</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=449608 slušaj]</center> |} == Satelit == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |Obiteljski radio Valentino |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-radio-valentino.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Bezlja |<center>[http://www.bezlja.tv/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217101730/http://www.bezlja.tv/ |date=2009-12-17 }}</center> |<center>[http://bezlja.tv:8020/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |} == Povezano == * [[Televizijske stanice u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Srbiji]] * [[Popis radijskih postaja u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.uzivokanali.com/bosanske-radio-stanice-uzivo/ UzivoKanali.com: Bosna i Hercegovina radio stanice uživo na internetu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sr icon}} * TV Kanali sa Balkana besplatno : http://estrada-boom.blogspot.com/ * [http://rak.ba/en/broadcast/reg/tmpl1.aspx?cid=1865 Communications Regulatory Agency: Radio Stations] {{en icon}} * [http://www.radiostanice.org/Bosna-i-hercegovina/ RadioStanice.org: Bosna i Hercegovina] {{sr icon}} * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html Zbrka.com: Bosna i Hercegovina - Radio uživo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131081821/http://zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html |date=2010-01-31 }} {{sr icon}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Bosna i Hercegovina]] 7gadztqg5ja0ry62tree2612eq7zlju 10 73473 42696825 1759042 2026-09-30T15:35:09Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Anatom-začetak]] na [[Šablon:Anatomija-začetak]] 42696825 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Anatomija-začetak]] j85x6129cejrv2ijvndf0t29wo7gsto 0 79772 42696760 42638633 2026-09-30T14:46:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696760 wikitext text/x-wiki [[Južnoafrička Republika]] uživa reputaciju najotvorenije i najtolerantnije zemlje po pitanju prava LGBT populacije u Africi, kao i jedne od najotvorenijih u celom svetu. Zakonske zabrane homoseksualnosti u Južnoj Africi, koje datiraju od uspostave [[nizozemska|nizozemskih]], a potom [[UK|britanskih]] kolonija, a koje su vrhunac dobile pod režimom [[apartheid]]a u 20. veku, koji je bio pod snažnim uticajem [[konzervativizam|konzervativiznih]] shvatanja [[belci|bele]] [[Afrikaneri|afrikanerske]] manjine, su postale predmetom ukidanja nakon dolaska na vlast [[Afrički nacionalni kongres|Afričkog nacionalnog kongresa]], koji je, pre toga, 1993. godine, prava za LGBT populaciju izrekom učinio jednim od ključnih elemenata svog programa. Novi južnoafrički ustav iz 1996. godine je bio prvi u svetu koji je izričito zabranio diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije, a 1998. homoseksualnost postala zvanično legalna. Godine 2005. je Južna Afrika legalizovala istopolni brak, postavši peta zemlja u svetu i zasad jedina zemlja u Africi, koja je donela tu meru. LGBT osobama je dozvoljeno usvajanje dece, a lezbijkama veštačka oplodnja. LGBT takođe mogu služiti vojsku, a dozvoljena je i korekcija pola. Najveća LGBT udruzenja su Queer Johanesburg, Gay Love, Lesbian Congress i Trans Logos. == Vanjske veze == {{Commonscat|LGBT in South Africa}} * [https://web.archive.org/web/20230626221002/https://triangle.org.za/ Triangle Project] * [http://www.gaycentre.org.za/ Durban Lesbian and Gay Community Health Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160114035614/http://www.gaycentre.org.za/ |date=2016-01-14 }} * [http://www.constitutionalcourt.org.za/text/rights/know/homosexual.html Constitutional Court- "Gay and lesbian rights"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809160134/http://www.constitutionalcourt.org.za/text/rights/know/homosexual.html |date=2017-08-09 }} * [https://web.archive.org/web/20030426042330/http://www.gaysouthafrica.org.za/ncgle/ Lesbian & Gay Equality Project] * [https://web.archive.org/web/20080312210953/http://web.wits.ac.za/Library/Gala/ Gay and Lesbian Archives of South Africa] {{LGBT prava u Africi}} [[Kategorija:Društvo u Južnoj Africi|LGBT]] [[Kategorija:LGBT prava u Africi|Južna Afrika]] [[Kategorija:LGBT prava po državama|Južna Afrika]] 73aat3lrkx71r77u6mnu28xzgkl8rkh 10 84110 42696941 42696603 2026-10-01T03:59:35Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Ekol-začetak]] na [[Šablon:Ekologija-začetak]] 42696603 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Noto Project Earth Asia Australia Emoji.svg|30px]] | govori o = ekologiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Ekologija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Ekologija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|ekol-začetak}} </noinclude> faz8yuknm1uyn7pv6lm4pamsrrc63di 42696943 42696941 2026-10-01T03:59:58Z Aca 108187 42696943 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Noto Project Earth Asia Australia Emoji.svg|30px]] | govori o = ekologiji }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Ekologija, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Ekologija, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Ekologija-začetak}} </noinclude> a8xawadpjj0n6e6yywdmil5r4o750h0 0 86197 42696804 4959295 2026-09-30T15:27:17Z Aca 108187 42696804 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Destiny, Gilbert Bayes.jpg|thumb|desno|200px|'''Ananke''']] '''Ananke''' ili '''Ananka''' ({{jez-gr|Ανάγκη}}) je jedno od primordijalnih božanstava, boginja i personifikacija '''potrebe''', '''neizbježnosti''' i '''sudbine'''. Ona je zajedno sa [[Kron (bog vremena)|Kronom]] gospodarila svima, i smrtnima i besmrtnima. Njene kćerke sa [[Zeus|Zevsom]] su [[Mojre]], a kao njena kćer se pominje i [[Adrasteja]]. Prikazivana je kako drži vreteno. == Mitologija == Ananka i [[Kron (bog vremena)|Kron]] su zajedno kao kosmičke sile vremena i sudbine. Oni su daleko izvan dohvata mlađih bogova čije sudbine su kontrolisali. Ona je kontrolisala i sudbine svih ljudi, čijem rođenju je prisustvovala. U svom krilu drži [[dijamant]] oko koga se okreće svet.<ref name="mit">Cermanović-Kuzmanović, A. & [[Dragoslav Srejović|Srejović, D]]. 1992. Leksikon religija i mitova. Savremena administracija. Beograd.</ref> == Kult == Poštovana je zajedno sa [[Bija|Bijom]].<ref name="mit"/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.theoi.com/Protogenos/Ananke.html Mit o Ananki na engleskom jeziku] {{Klica mitologija}} {{Grčka mitologija}} [[Kategorija:Grčki primordijalni bogovi]] 9jnj5udn172qlpkq9gbugp0v8jbxlsc 42696805 42696804 2026-09-30T15:27:36Z Aca 108187 42696805 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Destiny, Gilbert Bayes.jpg|thumb|desno|200px|'''Ananke''']] '''Ananke''' ili '''Ananka''' ({{jez-gr|Ανάγκη}}) je jedno od primordijalnih božanstava, boginja i personifikacija '''potrebe''', '''neizbježnosti''' i '''sudbine'''. Ona je zajedno sa [[Kron (bog vremena)|Kronom]] gospodarila svima, i smrtnima i besmrtnima. Njene kćerke sa [[Zeus|Zevsom]] su [[Mojre]], a kao njena kćer se pominje i [[Adrasteja]]. Prikazivana je kako drži vreteno. == Mitologija == Ananka i [[Kron (bog vremena)|Kron]] su zajedno kao kosmičke sile vremena i sudbine. Oni su daleko izvan dohvata mlađih bogova čije sudbine su kontrolisali. Ona je kontrolisala i sudbine svih ljudi, čijem rođenju je prisustvovala. U svom krilu drži [[dijamant]] oko koga se okreće svet.<ref name="mit">Cermanović-Kuzmanović, A. & [[Dragoslav Srejović|Srejović, D]]. 1992. Leksikon religija i mitova. Savremena administracija. Beograd.</ref> == Kult == Poštovana je zajedno sa [[Bija|Bijom]].<ref name="mit"/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.theoi.com/Protogenos/Ananke.html Mit o Ananki na engleskom jeziku] {{Klica-mitologija}} {{Grčka mitologija}} [[Kategorija:Grčki primordijalni bogovi]] 6owdhwdct7s0ckgunukhn6pmzolstph 0 92337 42696742 42248814 2026-09-30T13:35:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696742 wikitext text/x-wiki {{Coord|31|44|27|N|35|27|31|E|display=title}} [[Datoteka:Dead Sea Scrolls Map.jpg|thumb|120px|Lokacija Kumrana]] '''Kumran''' ({{lang-he|חירבת קומראן}}, {{lang-ar|خربة قمران}} - ''Khirbet Qumran'') je [[antika|antičko]] naselje čiji su ostaci smješteni na [[plato]]u oko kilometar i pol sjeverozapadno od obale [[Mrtvo more|Mrtvog mora]] na [[Zapadna obala|Zapadnoj obalo]], nedaleko od [[Izraelsko naselje|izraelskog naselja]] i [[kibbutz]]a [[Kalia (Zapadna obala)|Kalia]]. Naselje potiče iz helenističkog perioda, kada ga je sagradio [[Ivan Hirkan]] (134-104. pne.) a uništeno je od strane [[Rimsko Carstvo|Rimljana]] za vrijeme [[Veliki jevrejski ustanak|Velikog ustanka]] godine 68. ili nešto kasnije. Najpoznatije je kao naselje najbliže znamenitim [[Kumranske spilje|pećinama]] gdje su sakriveni [[Svici sa Mrtvog mora]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Qumran}} '''Arheologija:''' * [http://www.bibleinterp.com/articles/qumfort.shtml The Fortress at Qumran: A History of Interpretation] Robert Cargill (2009). * [http://www.bibleinterp.com/articles/Ben-Ami--The_Enigma_of_Qumran.htm The Enigma of Qumran] Yaron Ben-Ami (2004). An analysis of the work of Magen and Peleg. * [http://www.bibleinterp.com/articles/Stacey_Qumran_Light_of_Recent_Publications.htm Notes on the Archaeological Context of Qumran in the light of recent publications] David Stacey (2001). * [http://www.bibleinterp.com/articles/stacey.shtml Three Notes on Qumran] David Stacey (2009). * [http://www.virtualqumran.com The UCLA Qumran Visualization Project] A Virtual Reconstruction of the Settlement at Qumran. * [http://www.donceelvoute.be The Website of Pauline and Robert Donceel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612180217/http://donceelvoute.be/ |date=2013-06-12 }} Website of Pauline Donceel-Voûte and Robert Donceel with relevant publications on Qumran * [http://www.isprs.org/congresses/istanbul2004/comm5/papers/616.pdf Spatial Approach to the Ruins of Khirbet Qumran at the Dead Sea)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Lönnqvist, K. & M., (2004), Institute for Cultural Research, Dept of Archaeology, University of Helsinki, Finland. * [http://oi.uchicago.edu/research/projects/scr/Recent_Strategies_2007.pdf The Qumran Essene Theory and recent strategies employed in its defense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613215641/http://oi.uchicago.edu/research/projects/scr/Recent_Strategies_2007.pdf |date=2011-06-13 }} Norman Golb (2007). * [https://web.archive.org/web/20060816165603/http://www.iht.com/articles/2006/08/16/healthscience/snqum.php Dead Sea Scrolls theory faces new challenge] (2006). A news article analyzing the work of Magen and Peleg. * [http://www.3disrael.com/dead_sea/qumran.cfm 3Disrael.com Virtual tour of the Qumran site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712084811/http://www.3disrael.com/dead_sea/qumran.cfm |date=2020-07-12 }} Explanations and punctuation. * [http://virtualreligion.net/iho/qumran.html Qumran entry] in historical sourcebook. '''Svici i njihov kontekst:''' * [http://ec-dejavu.ru/q/Qumran-en.html The Dead Sea Scrolls as a source on Palestine History of 1st Century AD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105234446/http://ec-dejavu.ru/q/Qumran-en.html |date=2011-01-05 }}. Sergey E. Rysev. * [http://www.bib-arch.org/online-exclusives/dead-sea-scrolls-02.asp Introduction to the Dead Sea Scrolls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805000150/http://www.bib-arch.org/online-exclusives/dead-sea-scrolls-02.asp |date=2012-08-05 }} ''Biblical Archaeology Review''. * [https://web.archive.org/web/20110513204841/http://orion.mscc.huji.ac.il/index.html The Orion Center for the Study of the Dead Sea Scrolls], Hebrew University, Jerusalem, site includes updated bibliography. * [http://www.duke.edu/~goranson/Essenes_&_Others.pdf "Others and Intra-Jewish Polemic as Reflected in Qumran Texts,"] Stephen Goranson, evidence that some Qumran scrolls are self-designated as from "Essene", in its original Hebrew version. * [http://www.duke.edu/~goranson/jannaeus.pdf "Jannaeus, His Brother Absalom, and Judah the Essene,"] Stephen Goranson, identities of Wicked Priest and Teacher of Righteousness, relevant to Qumran history. [[Kategorija:Arheološka nalazišta na Zapadnoj obali]] [[Kategorija:Nacionalni parkovi u Izraelu]] fply33xco4zhck9ndvo6v9764grq0la 10 93127 42696938 1759671 2026-10-01T03:57:22Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696938 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Biologija-začetak]] fprfarcdxap1bo48xt9zzp3joh9gulh 10 104427 42696837 40954307 2026-09-30T15:41:27Z Aca 108187 42696837 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Vincent Willem van Gogh 107.jpg|20px]] | govori o = umjetniku ili umjetnici }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Umjetnici, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Umjetnici, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Umjetnik-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> 7ffzcz588lsg6yjqftyglisa801dcy5 4 107703 42696966 42682325 2026-10-01T11:18:26Z Edgar Allan Poe 29250 42696966 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{arhive|auto=short}} Na ovoj stranici registrirani korisnici bivaju anketirani o kandidatima za istaknute članke. Radi preglednosti naglasite svoj stav upotrebom šablona {{tl|Za}}, {{tl|Uzdržan}} i {{Tl|Protiv}}. Glasove za ''poželjno'' je obrazložiti, a glasove protiv ''potrebno'' obrazložiti. Svi korisnici pozvani su da argumentirano iznose zamjerke na članke. Svaki registrirani korisnik može predložiti neki članak za istaknut. Predloženi članak treba ispunjavati '''[[Wikipedia:Istaknuti članci/Kriteriji|određene kriterije]]'''. Anketiranje okvirno traje '''jedan mjesec'''. U nedostatku glasova članak može biti izabran čak i s jednim (predlagačevim) glasom. == Decembar == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== [[Armand Duplantis]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Januar == === 1. - 15. === ==== [[Mezokarnivor]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== [[Suicid Osamua Dazaija]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== drzlpt9ri8cnu4joodf0qcl4zhvgusx 4 107704 42696983 42682330 2026-10-01T11:29:46Z Edgar Allan Poe 29250 /* 2026. (24) */ 42696983 wikitext text/x-wiki Ova stranica predstavlja '''arhivu''' dosadašnjih '''izabranih članaka''' na srpskohrvatskoj Wikipediji od [[23. lipnja]] [[2005.]] godine, kada su izabrani članci po prvi puta uvedeni na ovu Wikipediju. U počecima, sustav izbora bio je nejasno normiran i neredovit, članci su se mijenjali u nepravilnim razmacima, a razrađenih pravila izbora nije bilo. Članci su se predlagali i birali temeljem subjektivne procjene kvalitete, a ne temeljem glasovanja. Značajnija promjena dogodila se krajem [[2008.]] godine, kada se članci počinju birati jednom mjesečno, što je sustav koji je trajao do veljače [[2013.]] godine. Tada se uvodi dvomjesečni sustav temeljem kojeg se izabrani članci izmjenjuju dva puta mjesečno. Od [[2015.]] godine sustav je proširen na tri članka u mjesecu. Ova stranica sadržavat će samo popis izabranih članaka uz statističke podatke o zastupljenosti pojedinih kategorija, kao i prikaz perioda tokom kojeg su bili izabrani. Za sve detaljnije informacije postojat će zasebne arhivske stranice za pojedinu godinu gdje će se moći dobiti detaljniji uvid u same članke. ==Opći pregled== {{bar box |title = Pregled izabranih članaka po kategorijama |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|32}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|34}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Historija|Historija]]|#800000|88}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|97}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|28}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|119}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|16}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|37}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|45}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''494'''}} |caption=Ažurirano: [[1.9.]] [[2026.]] }} *{{legend|#bfe0bf|16.2. - 1.3. ~ [[Franz Kafka]]}} ;Gdje :{{legend|#bfe0bf|predstavlja kategoriju kojoj članak pripada}} :'''16.2. - 1.3.''' predstavlja vremenski period tokom kojeg je članak bio na glavnoj stranici kao izabrani :'''[[Franz Kafka]]''' predstavlja naslov izabranog članka ===Legenda=== {| style="background-color: transparent; width: {{{width|65%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]}} *{{legend|#50C878|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]}} *{{legend|#800000|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]}} *{{legend|#bfe0bf|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]}} *{{legend|#F5F5DC|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]}} *{{legend|#4C6099|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]}} *{{legend|#AAD0FF|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]}} *{{legend|#DCDCDC|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]}} |} == Pregled po godinama == === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2005.|2005.]] (7) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|23.6. - 6.7. ~ '''[[Goli otok]]'''}} *{{legend|#E34234|7.7. - 19.7. ~ '''[[Potsdamer Platz]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|20.7. - 3.8. ~ '''[[Gaj Julije Cezar]]'''}} *{{legend|#E1A95F|4.8. - 14.8. ~ '''[[Ljubljana]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|15.8. - 9.10. ~ '''[[Pjongjanški metro]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|10.10. - 20.12. ~ '''[[Willy Brandt]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.12.'05. - 14.1.'06. ~ '''[[Safri Duo]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2005. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''7}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2006.|2006.]] (9) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|15.1. - 16.2. ~ '''[[Himzo Polovina]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|17.2. - 30.3. ~ '''''[[SMS Viribus Unitis]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|31.3. - 2.6. ~ '''[[Ulysses S. Grant]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|3.6. - 9.6. ~ '''[[Parlament]]'''}} *{{legend|#E34234|10.6. - 27.8. ~ '''[[Rimska književnost]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|28.8. - 6.10. ~ '''[[Pocahontas]]'''}} *{{legend|#800000|7.10. - 22.11. ~ '''[[Uskršnji ustanak]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|23.11. - 20.12. ~ '''[[Adolf Hitler]]'''}} *{{legend|#800000|21.12.'06. - 7.1.'07. ~ '''[[Drugi svjetski rat]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2006. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''9}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2007.|2007.]] (11) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#4C6099|8.1. - 19.1. ~ '''[[Antička filozofija]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|20.1. - 7.2. ~ '''[[Marlene Dietrich]]'''}} *{{legend|#E34234|8.2. - 22.2. ~ [[Queer as Folk (US)|'''''Queer as Folk'' (US)''']]}} *{{legend|#F5F5DC|23.2. - 25.3. ~ '''''[[The Washington Post]]'''''}} *{{legend|#E34234|26.3. - 6.4. ~ '''[[Starogrčka književnost]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|7.4. - 14.6. ~ '''[[Victor Hugo]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|15.6. - 18.7. ~ '''[[Rat]]'''}} *{{legend|#E1A95F|19.7. - 6.8. ~ '''[[San Francisco Bay Area]]'''}} *{{legend|#800000|7.8. - 18.9. ~ '''[[Ku Klux Klan]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|19.9. - 25.12. ~ '''[[Vulgarni latinski jezik]]'''}} *{{legend|#800000|26.12.'07. - 19.2.'08. ~ '''[[Historija Sjedinjenih Američkih Država]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2007. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''11}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2008.|2008.]] (4) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|20.2. - 24.4. ~ '''[[Album]]'''}} *{{legend|#800000|25.4. - 23.7. ~ '''[[Francuski revolucionarni kalendar]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|24.7. - 30.11. ~ '''[[Elektroenergetika]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.12. - 31.12. ~ '''[[Novi Beograd]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2008. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''4}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2009.|2009.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.1. - 31.1. ~ '''[[Ljubljana]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.2. - 28.2. ~ '''[[Peking]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 31.3. ~ '''''[[Usagi Yojimbo]]'''''}} *{{legend|#800000|1.4. - 30.4. ~ '''[[Rat Canudosa]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.5. - 31.5. ~ '''[[Egipat]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 30.6. ~ '''[[Dinastija (TV serija)|''Dinastija'' (serija)]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|1.7. - 31.7. ~ '''"[[God Save the Queen]]"'''}} *{{legend|#50C878|1.8. - 31.8. ~ '''[[Krokodil]]'''}} *{{legend|#E34234|1.9. - 30.9. ~ '''''[[Sailor Moon]]'''''}} *{{legend|#50C878|1.10. - 31.10. ~ '''[[Meduze]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.11. - 30.11. ~ '''[[George H. W. Bush]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 31.12. ~ '''[[Konstantin Veliki]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2009. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2010.|2010.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.1. - 31.1. ~ '''[[Dimitrije Tucović]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.2. - 28.2. ~ '''[[Vancouver]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 31.3. ~ '''[[Bitka kod Kane]]'''}} *{{legend|#E34234|1.4. - 30.4. ~ '''[[Stargate (film)|''Stargate'' (film)]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.5. - 31.5. ~ '''[[Persepolis]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 30.6. ~ '''''[[Cliffhanger]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|1.7. - 31.7. ~ '''[[Srpskohrvatski jezik]]'''}} *{{legend|#800000|1.8. - 31.8. ~ '''[[Atentat na Johna F. Kennedyja]]'''}} *{{legend|#E34234|1.9. - 30.9. ~ '''''[[Civilization]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|1.10. - 31.10. ~ '''[[Seksualna revolucija]]'''}} *{{legend|#E34234|1.11. - 30.11. ~ '''[[Holivudska crna lista]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.12. - 31.12. ~ '''[[Uzbekistan]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2010. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2011.|2011.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#800000|1.1. - 31.1. ~ '''[[Historija Kine]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.2. - 28.2. ~ '''[[Britney Spears]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.3. - 31.3. ~ '''[[Roy Orbison]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.4. - 30.4. ~ '''[[Historijski Isus]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|{{nowrap|1.5. - 31.5. ~ '''[[Francuska rukometna reprezentacija]]'''}}}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 30.6. ~ '''[[Jack Trbosjek]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 31.7. ~ '''''[[Edmontosaurus]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|1.8. - 31.8. ~ '''[[Brak]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.9. - 30.9. ~ '''[[Malware]]'''}} *{{legend|#E34234|{{nowrap|1.10. - 31.10. ~ '''''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2]]'''''}}}} *{{legend|#DCDCDC|1.11. - 30.11. ~ '''[[Apple Inc.]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 31.12. ~ '''[[Opsada Skadra]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2011. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2012.|2012.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|1.1. - 31.1. ~ '''''[[Code civil]]'''''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 29.2. ~ '''[[Znanstvena fantastika]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 31.3. ~ '''''[[Lea i Darija]]'''''}} *{{legend|#50C878|1.4. - 30.4. ~ '''[[Pterosauri]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|{{nowrap|1.5. - 31.5. ~ '''[[Commodore International]]'''}}}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 30.6. ~ '''[[Braća Kray]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.7. - 31.7. ~ '''[[Kelsos]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 31.8. ~ '''[[John Brown (abolicionist)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 30.9. ~ '''[[Lewis Carroll]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|{{nowrap|1.10. - 31.10. ~ '''[[Ljudski rad]]'''}}}} *{{legend|#E34234|1.11. - 30.11. ~ '''[[Conan the Barbarian (1982 film)|''Conan the Barbarian'' (1982)]]'''}} *{{legend|#50C878|1.12. - 31.12. ~ '''[[Koraljni greben]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2012. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2013.|2013.]] (23) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.1. - 31.1. ~ '''[[Spyware]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 15.2. ~ '''[[Aria (anime)|''Aria'' (anime)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.2. - 28.2. ~ '''[[Franz Kafka]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 15.3. ~ '''''[[Svećenikova djeca]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|{{nowrap|16.3. - 31.3. ~ '''[[Hipoteza o rijetkoj Zemlji]]'''}}}} *{{legend|#800000|1.4. - 15.4. ~ '''[[Bitka za Moskvu]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.4. - 30.4. ~ '''[[Markion]]'''}} *{{legend|#E34234|1.5. - 15.5. ~ '''''[[Cardcaptor Sakura]]'''''}} *{{legend|#E34234|16.5. - 31.5. ~ '''''[[Les Vampires]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|{{nowrap|1.6. - 15.6. ~ '''[[Život na Marsu]]'''}}}} *{{legend|#E34234|1.6. - 30.6. ~ '''''[[Decameron]]'''''}} *{{legend|#50C878|1.7. - 15.7. ~ '''[[Permsko-trijasko izumiranje]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|16.7. - 31.7. ~ '''''[[Nineteen Eighty-Four]]'''''}} *{{legend|#E34234|1.8. - 15.8. ~ '''[[Popularna muzika u SFRJ]]'''}} *{{legend|#E34234|16.8. - 31.8. ~ '''[[Sherlock Holmes (2009)|''Sherlock Holmes'' (2009)]]}} *{{legend|#E34234|{{nowrap|1.9. - 15.9. ~ '''[[Leomon]]'''}}}} *{{legend|#4C6099|16.9. - 30.9. ~ '''[[Kritika Biblije]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.10. - 15.10. ~ '''[[Rano hrišćanstvo]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.10. - 31.10. ~ '''[[Anwar Sadat]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|1.11. - 15.11. ~ '''[[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Demografija SFRJ]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.11. - 30.11. ~ '''[[Sunny Leone]]'''}} *{{legend|#800000|{{nowrap|1.12. - 15.12. ~ '''[[Bitka za Vukovar]]'''}}}} *{{legend|#E34234|16.12. - 31.12. ~ '''[[Sherlock Holmes]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2013. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''23}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2014.|2014.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.1. - 15.1. ~ '''''[[Ubiti pticu rugalicu]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|16.1. - 31.1. ~ '''[[Iranrud]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 15.2. ~ '''''[[The Rose of Versailles]]'''''}} *{{legend|#50C878|16.2. - 28.2. ~ '''[[Vatroglavi kraljić]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 15.3. ~ '''[[Joker (strip)]]'''}} *{{legend|#50C878|{{nowrap|16.3. - 31.3. ~ '''[[Vodozemci]]'''}}}} *{{legend|#50C878|1.4. - 15.4. ~ '''[[Obične golupke]]'''}} *{{legend|#E34234|16.4. - 30.4. ~ '''[[Grčka komedija]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 15.5. ~ '''[[1991]]'''}} *{{legend|#50C878|16.5. - 31.5. ~ '''[[Rudolfijev kit]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|{{nowrap|1.6. - 15.6. ~ '''[[Vojin Bakić]]'''}}}} *{{legend|#E34234|{{nowrap|1.6. - 30.6. ~ '''''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'''''}}}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.7. - 15.7. ~ '''[[Rak pluća]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.7. - 31.7. ~ '''[[Itrij]]'''}} *{{legend|#E34234|1.8. - 15.8. ~ '''''[[Blade Runner]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|16.8. - 31.8. ~ '''[[ABC proteini]]'''}} *{{legend|#E1A95F|{{nowrap|1.9. - 15.9. ~ '''[[Potresi u Iranu]]'''}}}} *{{legend|#800000|16.9. - 30.9. ~ '''[[Bizantsko-osmanski ratovi]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.10. - 15.10. ~ '''[[Šibenik]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.10. - 31.10. ~ '''[[Novak Đoković]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 15.11. ~ '''[[Francuska]]'''}} *{{legend|#E34234|16.11. - 30.11. ~ '''''[[Katalog žena]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|{{nowrap|1.12. - 15.12. ~ '''[[Škotski referendum o nezavisnosti 2014.]]'''}}}} *{{legend|#E34234|16.12. - 31.12. ~ '''[[Penguin]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2014. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2015.|2015.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#AAD0FF|1.1. - 10.1. ~ '''[[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Fudbalska reprezentacija Francuske]]'''}} *{{legend|#800000|11.1. - 20.1. ~ '''[[Drugi čečenski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''''[[Apokolocintoza]]'''''}} *{{legend|#800000|1.2. - 10.2. ~ '''[[Minojska erupcija]]'''}} *{{legend|#50C878|11.2. - 20.2. ~ '''[[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka|Hipoteza o multiregionalnom porijeklu]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|21.2. - 28.2. ~ '''[[Britanska monarhija]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 10.3. ~ '''[[Katinjski masakr]]'''}} *{{legend|#50C878|11.3. - 20.3. ~ '''''[[Pterodactylus]]'''''}} *{{legend|#E34234|21.3. - 31.3. ~ '''[[Riddler]]'''}} *{{legend|#800000|1.4. - 10.4. ~ '''[[Ropstvo u staroj Grčkoj]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.4. - 20.4. ~ '''[[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Katar 2015.|IHF Svjetsko prvenstvo 2015.]]'''}} *{{legend|#800000|21.4. - 30.4. ~ '''[[Građanski rat u Vizantiji (1341–1347)]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 10.5. ~ '''[[Sovjetska invazija Poljske]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.5. - 20.5. ~ '''[[André Malraux]]'''}} *{{legend|#800000|21.5. - 31.5. ~ '''[[Krimski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 10.6. ~ '''[[Nobelova nagrada za književnost]]'''}} *{{legend|#E34234|11.6. - 20.6. ~ '''[[Otonska renesansa]]'''}} *{{legend|#E34234|21.6. - 30.6. ~ '''[[Cobra (anime)|''Cobra'' (anime)]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 10.7. ~ '''[[Bogomoljke]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.7. - 20.7. ~ '''[[90377 Sedna]]'''}} *{{legend|#E34234|21.7. - 31.7. ~ '''[[Mr. Freeze]]'''}} *{{legend|#800000|1.8. - 10.8. ~ '''[[Prosvjetiteljstvo]]'''}} *{{legend|#E34234|11.8. - 20.8. ~ '''''[[Star Trek IV: The Voyage Home|Star Trek IV]]'''''}} *{{legend|#4C6099|21.8. - 31.8. ~ '''[[Kibela]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 10.9. ~ '''[[William Faulkner]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.9. - 20.9. ~ '''[[LGBT historija u Njemačkoj]]'''}} *{{legend|#800000|21.9. - 30.9. ~ '''[[Rat u Bosni i Hercegovini]]'''}} *{{legend|#E34234|1.10. - 10.10. ~ '''''[[Psycho-Pass: The Movie]]'''''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Romantizam]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.10. - 31.10. ~ '''[[Pluton (astronomija)|Pluton]]'''}} *{{legend|#800000|1.11. - 10.11. ~ '''[[Afgansko-sovjetski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''''[[Neon Genesis Evangelion]]'''''}} *{{legend|#E34234|21.11. - 30.11. ~ '''[[Two-Face]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Pelazgi]]'''}} *{{legend|#800000|11.12. - 20.12. ~ '''[[Srednji vijek]]'''}} *{{legend|#E34234|21.12. - 31.12. ~ '''''[[Psycho-Pass]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2015. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|13}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|11}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2016.|2016.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.1. - 10.1. ~ '''[[Rosulja]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.1. - 20.1. ~ '''[[Albert Einstein]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Produkcijski kodeks MPAA|MPAA]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 10.2. ~ '''''[[The Royal Tenenbaums]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|11.2. - 20.2. ~ '''[[Svemirski centar Imam Homeini|Svemirski centar Homeini]]'''}} *{{legend|#800000|21.2. - 29.2. ~ '''[[Heladski period]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 10.3. ~ '''''[[InuYasha]]'''''}} *{{legend|#800000|11.3. - 20.3. ~ '''[[Žene u antičkom Rimu]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.3. - 31.3. ~ '''[[Talk Talk]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.4. - 10.4. ~ '''[[Žuta groznica]]'''}} *{{legend|#800000|11.4. - 20.4. ~ '''[[Kasni srednji vijek]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.4. - 30.4. ~ '''[[Komet Shoemaker-Levy 9|Shoemaker-Levy 9]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 10.5. ~ '''[[Opsada Dubrovnika]]'''}} *{{legend|#50C878|11.5. - 20.5. ~ '''''[[Homo floresiensis]]'''''}} *{{legend|#E34234|21.5. - 31.5. ~ '''[[Srednjovjekovna umjetnost]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.6. - 10.6. ~ '''[[Historija opservacije Marsa]]'''}} *{{legend|#800000|11.6. - 20.6. ~ '''[[2015]]'''}} *{{legend|#50C878|21.6. - 30.6. ~ '''[[Nova hipoteza o jedinstvenom porijeklu|Hipoteza o jedinstvenom porijeklu]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.7. - 10.7. ~ '''''[[Spirited Away]]'''''}} *{{legend|#E34234|11.7. - 20.7. ~ '''[[Narodna književnost]]'''}} *{{legend|#800000|21.7. - 31.7. ~ '''[[Liturgija u staroj Grčkoj]]'''}} *{{legend|#800000|1.8. - 10.8. ~ '''[[Bitka kod Visa]]'''}} *{{legend|#800000|11.8. - 20.8. ~ '''[[Deportacija krimskih Tatara]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.8. - 31.8. ~ '''[[Edvard Beneš]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 10.9. ~ '''[[UEFA Euro]]'''}} *{{legend|#E34234|11.9. - 20.9. ~ '''''[[Fitna (film)|Fitna]]'''''}} *{{legend|#800000|21.9. - 30.9. ~ '''[[Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu|Prisilno raseljavanje u SSSR-u]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 10.10. ~ '''[[Hesiod]]'''}} *{{legend|#E34234|11.10. - 20.10. ~ '''[[Srednjovjekovna latinska književnost]]'''}} *{{legend|#800000|21.10. - 31.10. ~ '''[[Benešovi dekreti]]'''}} *{{legend|#800000|1.11. - 10.11. ~ '''[[Neoklasicizam]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''[[Rimska komedija]]'''}} *{{legend|#800000|21.11. - 30.11. ~ '''[[Lelantski rat]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Prostitucija u antičkom Rimu]]'''}} *{{legend|#E34234|11.12. - 20.12. ~ '''[[Grčki epski ciklus]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.12. - 31.12. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998.]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2016. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|13}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2017.|2017.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.1. - 10.1. ~ '''"[[Perfect World]]"'''}} *{{legend|#800000|11.1. - 20.1. ~ '''[[Ropstvo u antičkom Rimu]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Oksirinhijski papirusi]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 10.2. ~ '''[[Zapadno slikarstvo]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.2. - 20.2. ~ '''[[UEFA Euro 2016.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.2. - 28.2. ~ '''[[Albert Camus]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.3. - 10.3. ~ '''[[Epilepsija]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.3. - 20.3. ~ '''[[Joseph Goebbels]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.3. - 31.3. ~ '''[[Apolonije Rođanin]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.4. - 10.4. ~ '''[[Reinhard Heydrich]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.4. - 20.4. ~ '''[[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017.|IHF Svjetsko prvenstvo 2017.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.4. - 30.4. ~ '''[[Branko Lustig]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.5. - 10.5. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.]]'''}} *{{legend|#E34234|11.5. - 20.5. ~ '''[[Mad Hatter (DC Comics)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.5. - 31.5. ~ '''[[Hermann Göring]]'''}} *{{legend|#800000|1.6. - 10.6. ~ '''[[Invazija Poljske]]'''}} *{{legend|#E1A95F|11.6. - 20.6. ~ '''[[Venezuela]]'''}} *{{legend|#E34234|21.6. - 30.6. ~ '''[[Batman]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.7. - 10.7. ~ '''[[Roland Freisler]]'''}} *{{legend|#800000|11.7. - 20.7. ~ '''[[Rimsko Carstvo]]'''}} *{{legend|#E34234|21.7. - 31.7. ~ '''''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|1.8. - 10.8. ~ '''[[Egzodus Jevreja iz arapskih država]]'''}} *{{legend|#4C6099|11.8. - 20.8. ~ '''[[Grčka mitologija]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.8. - 31.8. ~ '''[[Europsko prvenstvo u rukometu - Poljska 2016.|EHF Euro 2016.]]'''}} *{{legend|#800000|1.9. - 10.9. ~ '''[[Hladni rat]]'''}} *{{legend|#E34234|11.9. - 20.9. ~ '''''[[RoboCop]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|21.9. - 30.9. ~ '''[[Ernst Herzfeld]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.10. - 10.10. ~ '''[[Afrički kup nacija 2010.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.10. - 20.10. ~ '''[[Leopold i Loeb]]'''}} *{{legend|#E34234|21.10. - 31.10. ~ '''[[Calendar Man]]'''}} *{{legend|#E34234|1.11. - 10.11. ~ '''''[[The Deer Hunter]]'''''}} *{{legend|#800000|11.11. - 20.11. ~ '''[[Velika Kolumbija]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.11. - 30.11. ~ '''[[Meningitis]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.12. - 10.12. ~ '''[[Tradicionalna medicina]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.12. - 20.12. ~ '''[[Mahmud Ahmadinedžad]]'''}} *{{legend|#E34234|21.12. - 31.12. ~ '''''[[Battlestar Galactica (miniserija)|Battlestar Galactica]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2017. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2018.|2018.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.1. - 10.1. ~ '''[[Rómulo Betancourt]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.1. - 20.1. ~ '''[[Gojaznost]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Z (film)|''Z'']]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 10.2. ~ '''[[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.2. - 20.2. ~ '''''[[Save Our Children]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|21.2. - 28.2. ~ '''[[Shizofrenija]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|1.3. - 10.3. ~ '''[[Komunistička partija Jugoslavije|KP Jugoslavije]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.3. - 20.3. ~ '''[[Migrena]]'''}} *{{legend|#E34234|21.3. - 31.3. ~ '''''[[Antigone]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|1.4. - 10.4. ~ '''[[Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018.|EHF Euro 2018.]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.4. - 20.4. ~ '''[[Kontrola rađanja]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.4. - 30.4. ~ '''[[Kambodža]]'''}} *{{legend|#E34234|1.5. - 10.5. ~ '''"[[Saint's Supper]]"'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.5. - 20.5. ~ '''[[Jean Anouilh]]'''}} *{{legend|#800000|21.5. - 31.5. ~ '''[[Talijanska renesansa]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 10.6. ~ '''[[Nebojša Glogovac]]'''}} *{{legend|#4C6099|11.6. - 20.6. ~ '''[[Ateizam]]'''}} *{{legend|#800000|21.6. - 30.6. ~ '''[[Bitka za Srbiju 1944.]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 10.7. ~ '''[[Genetika čovjeka]]'''}} *{{legend|#50C878|11.7. - 20.7. ~ '''[[Glavočike]]'''}} *{{legend|#800000|21.7. - 31.7. ~ '''[[Demokratska Kampućija]]'''}} *{{legend|#50C878|1.8. - 10.8. ~ '''[[Održivost]]'''}} *{{legend|#800000|11.8. - 20.8. ~ '''[[Termopilska bitka]]'''}} *{{legend|#800000|21.8. - 31.8. ~ '''[[Grčki građanski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|1.9. - 10.9. ~ '''''[[The Killing Fields (film)|The Killing Fields]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|11.9. - 20.9. ~ '''[[Domaslava]]'''}} *{{legend|#E34234|21.9. - 30.9. ~ '''[[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.10. - 10.10. ~ '''[[Geografija Irana]]'''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Bitka na Neretvi]]'''}} *{{legend|#E34234|21.10. - 31.10. ~ '''[[It (film, 2017)|''It'' (2017)]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.11. - 10.11. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.11. - 20.11. ~ '''[[Ali]]'''}} *{{legend|#E34234|21.11. - 30.11. ~ '''[[Novi val]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Operacija Crno]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.12. - 20.12. ~ '''[[Spavanje]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.12. - 31.12. ~ '''[[Edgar Allan Poe]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2018. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|5}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2019.|2019.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.1. - 10.1. ~ '''[[Teheran]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.1. - 20.1. ~ '''[[H. P. Lovecraft]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Synthpop]]'''}} *{{legend|#800000|1.2. - 10.2. ~ '''[[Kambodžanski genocid]]'''}} *{{legend|#E34234|11.2. - 20.2. ~ '''"[[The Gates of Judgment]]"'''}} *{{legend|#E1A95F|21.2. - 28.2. ~ '''[[Honduras]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 10.3. ~ '''[[Fudbalski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|11.3. - 20.3. ~ '''[[Vikinška umjetnost]]'''}} *{{legend|#E34234|21.3. - 31.3. ~ '''[[Šerlok Holms (TV serija)|''Šerlok Holms'']]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.4. - 10.4. ~ '''[[IHF Svjetsko prvenstvo u rukometu|IHF Svjetsko prvenstvo]]'''}} *{{legend|#800000|11.4. - 20.4. ~ '''[[Majanski kalendar]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.4. - 30.4. ~ '''[[Ian Fleming]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.5. - 10.5. ~ '''[[Hasan ibn Ali]]'''}} *{{legend|#E34234|11.5. - 20.5. ~ '''''[[Ten Little Niggers]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|21.5. - 31.5. ~ '''[[Smrt Edgara Allana Poea]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 10.6. ~ '''[[The Man in the High Castle (TV serija)|''The Man in the High Castle'' (TV)]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.6. - 20.6. ~ '''[[IHF Svjetsko prvenstvo 2019.]]'''}} *{{legend|#4C6099|21.6. - 30.6. ~ '''[[Hadis o dvanaest nasljednika]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.7. - 10.7. ~ '''[[Magnetna rezonantna tomografija]]'''}} *{{legend|#800000|11.7. - 20.7. ~ '''[[Operacija Weiss]]'''}} *{{legend|#4C6099|21.7. - 31.7. ~ '''[[Rimska mitologija]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.8. - 10.8. ~ '''[[Lipidi]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.8. - 20.8. ~ '''[[Bertrand Russell]]'''}} *{{legend|#50C878|21.8. - 31.8. ~ '''[[Snježni leopard]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 10.9. ~ '''[[Piet Mondrian]]'''}} *{{legend|#E1A95F|11.9. - 20.9. ~ '''[[Benin]]'''}} *{{legend|#50C878|21.9. - 30.9. ~ '''[[Dromeosauridi]]'''}} *{{legend|#800000|1.10. - 10.10. ~ '''[[Francuska Zapadna Afrika]]'''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Portugalska renesansa]]'''}} *{{legend|#800000|21.10. - 31.10. ~ '''[[1974]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.11. - 10.11. ~ '''[[Denga groznica]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''''[[Desjat negritjat]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|21.11. - 30.11. ~ '''[[Hominizacija]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.12. - 10.12. ~ '''[[Euklidov algoritam]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.12. - 20.12. ~ '''[[Husein Nasr]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|21.12. - 31.12. ~ '''[[Kineski kalendar]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2019. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2020.|2020.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.1. - 10.1. ~ '''''[[Spinosaurus]]'''''}} *{{legend|#E1A95F|11.1. - 20.1. ~ '''[[Češka]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Scarecrow]]'''}} *{{legend|#800000|1.2. - 10.2. ~ '''[[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|NOVJ]]'''}} *{{legend|#E1A95F|11.2. - 20.2. ~ '''[[Fidži]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.2. - 29.2. ~ '''[[Kusam ibn Abas]]'''}} *{{legend|#50C878|1.3. - 10.3. ~ '''[[Abiogeneza]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.3. - 20.3. ~ '''[[Bolest kretanja]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.3. - 31.3. ~ '''[[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa|Fudbalska reprezentacija Hondurasa]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.4. - 10.4. ~ '''[[Facebook]]'''}} *{{legend|#800000|11.4. - 20.4. ~ '''[[Ahemenidska Monarhija]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.4. - 30.4. ~ '''[[Wales]]'''}} *{{legend|#50C878|1.5. - 10.5. ~ '''[[Fiziologija dinosaura]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.5. - 20.5. ~ '''[[Boston Celtics]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.5. - 31.5. ~ '''[[YouTube]]'''}} *{{legend|#800000|1.6. - 10.6. ~ '''[[Bitka kod Karbale]]'''}} *{{legend|#50C878|11.6. - 20.6. ~ '''[[Fauna Škotske]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.6. - 30.6. ~ '''[[Bill Russell]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.7. - 10.7. ~ '''[[No Country for Old Men (film)|''No Country for Old Men'' (film)]]'''}} *{{legend|#4C6099|11.7. - 20.7. ~ '''[[Imamizam]]'''}} *{{legend|#50C878|21.7. - 31.7. ~ '''[[Rakun]]'''}} *{{legend|#E34234|1.8. - 10.8. ~ '''[[Batman (film, 1989)|''Batman'' (1989)]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.8. - 20.8. ~ '''[[Antraks]]'''}} *{{legend|#E34234|21.8. - 31.8. ~ '''[[Ono (lik)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 10.9. ~ '''[[Larry Bird]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.9. - 20.9. ~ '''[[Samoupravni socijalizam]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.9. - 30.9. ~ '''[[Iran]]'''}} *{{legend|#E34234|1.10. - 10.10. ~ '''''[[Being There]]'''''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Napad četnika na Užičku Republiku|Napad na Užice 1941.]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.10. - 31.10. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 10.11. ~ '''[[Kuba]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''[[Professor Pyg]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.11. - 30.11. ~ '''[[Global Positioning System|GPS]]'''}} *{{legend|#E34234|1.12. - 10.12. ~ '''''[[Pulp Fiction]]'''''}} *{{legend|#800000|11.12. - 20.12. ~ '''[[Vijetnamski rat]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.12. - 31.12. ~ '''[[Dream Team]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2020. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|5}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2021.|2021.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#800000|1.1. - 10.1. ~ '''[[Bitka na Sutjesci]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.1. - 20.1. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.1. - 31.1. ~ '''[[Srednjovjekovna medicina]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.2. - 10.2. ~ '''[[Salvador Dalí]]'''}} *{{legend|#800000|11.2. - 20.2. ~ '''[[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|Povlačenje kolaboracionista (1944–1945)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.2. - 28.2. ~ '''[[Kevin McHale (košarkaš)|Kevin McHale]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 10.3. ~ '''[[Renesansa u Škotskoj]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.3. - 20.3. ~ '''[[Simge (pjevačica)|Simge]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.3. - 31.3. ~ '''[[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.|IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]]'''}} *{{legend|#800000|1.4. - 10.4. ~ '''[[Reformacija]]'''}} *{{legend|#E34230|11.4. - 20.4. ~ '''[[Vizantijska književnost]]'''}} *{{legend|#E34230|21.4. - 30.4. ~ '''[[Fedra (Seneka)|''Fedra'' (Seneka)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.5. - 10.5. ~ '''[[Seneka]]'''}} *{{legend|#E34230|11.5. - 20.5. ~ '''[[Murder on the Orient Express (film, 1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]]}} *{{legend|#800000|21.5. - 31.5. ~ '''[[Poljska renesansa]]'''}} *{{legend|#800000|1.6. - 10.6. ~ '''''[[Devedeset pet teza]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|11.6. - 20.6. ~ '''[[Dorski dijalekt]]'''}} *{{legend|#E34230|21.6. - 30.6. ~ '''[[Albanska književnost]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#4C6099|1.7. - 10.7. ~ '''[[Kupidon i Psiha]]'''}} *{{legend|#800000|11.7. - 20.7. ~ '''[[Pečenezi]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.7. - 31.7. ~ '''[[Posejdonije]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.8. - 10.8. ~ '''[[Kult heroja]]'''}} *{{legend|#800000|11.8. - 20.8. ~ '''''[[Anali franačkog kraljevstva]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|21.8. - 31.8. ~ '''[[UEFA Euro 2020.]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 10.9. ~ '''[[EHF Euro 2020.]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.9. - 20.9. ~ '''[[Afrički romanski jezik]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.9. - 30.9. ~ '''[[Lukijan]]'''}} *{{legend|#800000|1.10. - 10.10. ~ '''[[Elizabetansko doba]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.10. - 20.10. ~ '''[[Botulinski toksin]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.10. - 31.10. ~ '''[[Geografija Albanije]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.11. - 10.11. ~ '''''[[O strastima (Hrizip)|O strastima]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|11.11. - 20.11. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938.]]'''}} *{{legend|#800000|21.11. - 30.11. ~ '''''[[Praefectus urbi]]'''''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Holokaust u Litvaniji]]'''}} *{{legend|#800000|11.12. - 20.12. ~ '''[[Nezavisna Albanija]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.12. - 31.12. ~ '''[[Estonija]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2021. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|12}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2022.|2022.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.1. - 16.1. ~ '''[[Neptun (planeta)|Neptun]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.1. - 31.1. ~ '''[[Ishrana u staroj Grčkoj]]'''}} *{{legend|#E34230|1.2. - 15.2. ~ '''[[Teatar u starom Rimu]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.2. - 28.2. ~ '''[[Astronomija (Manilije)|''Astronomija'' (Manilije)]]'''}} *{{legend||1.3. - 15.3. ~ '''<s>poništeno</s>'''}} *{{legend|#800000|16.3. - 31.3. ~ '''[[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.4. - 15.4. ~ '''[[Harry S. Truman]]'''}} *{{legend|#E34230|16.4. - 30.4. ~ '''''[[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]]'''''}} *{{legend|#800000|1.5. - 15.5. ~ '''[[Estonski rat za nezavisnost]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[EHF Euro 2022.]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.6. - 15.6. ~ '''[[Merkur]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.6. - 30.6. ~ '''[[Albanski jezik]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 15.7. ~ '''[[Divovska vidra]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.7. - 31.7. ~ '''[[Alfred Rosenberg]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|1.8. - 15.8. ~ '''[[Samoubistvo]]'''}} *{{legend|#4C6099|16.8. - 31.8. ~ '''[[Kupidon]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 15.9. ~ '''[[Edogawa Ranpo]]'''}} *{{legend|#800000|16.9. - 30.9. ~ '''[[Raspjevana revolucija]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 15.10. ~ '''[[Filenida]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.10. - 31.10. ~ '''''[[Jezik i nacionalizam]]'''''}} *{{legend|#800000|1.11. - 15.11. ~ '''[[Srpska okupacija Albanije]]'''}} *{{legend|#800000|16.11. - 30.11. ~ '''[[Estonska vlada u egzilu]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 15.12. ~ '''[[Marcijan Kapela]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.12. - 31.12. ~ '''[[Paul Keres]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2022. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''23}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2023.|2023.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.1. - 16.1. ~ '''[[Hrizip]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.1. - 31.1. ~ '''[[Fudbalska reprezentacija Estonije]]'''}} *{{legend|#800000|1.2. - 15.2. ~ '''[[Logor Stara Gradiška]]'''}} *{{legend|#4C6099|16.2. - 28.2. ~ '''[[Islamizacija Albanije]]'''}} *{{legend|#E34230|1.3. - 15.3. ~ '''[[Eurosong 2002.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.3. - 31.3. ~ '''[[Fabije Plancijad Fulgencije]]'''}} *{{legend|#E34230|1.4. - 15.4. ~ '''[[Tvrđava Svetog Mihovila]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.4. - 30.4. ~ '''[[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.]]'''}} *{{legend|#E34230|1.5. - 15.5. ~ '''[[Novogrčka književnost]]'''}} *{{legend|#E34230|16.5. - 31.5. ~ '''[[Bleach (manga)|''Bleach'' (manga)]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.6. - 15.6. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.6. - 30.6. ~ '''[[Lezbejka]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 15.7. ~ '''''[[Compsognathus]]'''''}} *{{legend|#E34230|16.7. - 31.7. ~ '''"[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]"'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Karl XII od Švedske]]'''}} *{{legend|#E34230|16.8. - 31.8. ~ '''[[Catwoman]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 15.9. ~ '''[[Dmitrij Šostakovič]]'''}} *{{legend|#50C878|16.9. - 30.9. ~ '''[[Fauna Australije]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.10. - 15.10. ~ '''[[Moskva]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.10. - 31.10. ~ '''[[Aldo Manucije]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 15.11. ~ '''[[Surinam]]'''}} *{{legend|#E34230|16.11. - 30.11. ~ '''''[[Asteroid City]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 15.12. ~ '''[[Zajn al-Abidin]]'''}} *{{legend|#E34230|16.12. - 31.12. ~ '''[[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|''Smrt Djevojčice sa žigicama'' (film)]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2023. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|0}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2024.|2024.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#AAD0FF|1.1. - 16.1. ~ '''[[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci|FIBA Svjetsko prvenstvo]]'''}} *{{legend|#E34230|16.1. - 31.1. ~ '''[[Pjesma Eurovizije]]'''}} *{{legend|#E34230|1.2. - 15.2. ~ '''[[Pjesma Eurovizije 2022.]]'''}} *{{legend|#E34230|16.2. - 29.2. ~ '''''[[Dog Day Afternoon]]'''''}} *{{legend|#E34230|1.3. - 15.3. ~ '''''[[Bitange i princeze]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.3. - 31.3. ~ '''[[Ling tosite sigure]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.4. - 15.4. ~ '''[[Pier Paolo Pasolini]]'''}} *{{legend|#E34230|16.4. - 30.4. ~ "'''[[Smells Like Teen Spirit]]'''"}} *{{legend|#E34230|1.5. - 15.5. ~ '''''[[Stalker (film)|Stalker]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[EHF Euro 2024.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 15.6. ~ '''[[Jean Cocteau]]'''}} *{{legend|#50C878|16.6. - 30.6. ~ '''''[[Gryposaurus]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.7. - 15.7. ~ '''[[Sjeverna Koreja]]'''}} *{{legend|#E34230|16.7. - 31.7. ~ '''[[The Zone of Interest (film)|''The Zone of Interest'' (film)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Falco]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.8. - 31.8. ~ '''[[Mathieu Kérékou]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 15.9. ~ '''[[Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.)|Finale FIFA SP 2018.]]'''}} *{{legend|#E34230|16.9. - 30.9. ~ '''''[[Groundhog Day]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 15.10. ~ '''[[Renato Guttuso]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.10. - 31.10. ~ '''[[Fudbalska reprezentacija Turske]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 15.11. ~ '''[[Singapur]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.11. - 30.11. ~ '''[[Kraftwerk]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 15.12. ~ '''[[Crni talas]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.12. - 31.12. ~ '''[[AFC Azijski kup 1984.]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2024. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|9}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|0}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2025.|2025.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#AAD0FF|1.1. - 16.1. ~ '''[[UEFA Euro 2024.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.1. - 31.1. ~ '''[[Vilim Horvaj]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.2. - 15.2. ~ '''[[Lumbago]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.2. - 28.2. ~ '''[[Nikola Kovačević – Čudnovski]]'''}} *{{nowrap|{{legend|#800000|1.3. - 15.3. ~ '''[[Masakri nad Albancima u Balkanskim ratovima]]'''}}}} *{{legend|#bfe0bf|16.3. - 31.3. ~ '''[[Dikembe Mutombo]]'''}} *{{legend|#50C878|1.4. - 15.4. ~ '''''[[Scelidosaurus]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.4. - 30.4. ~ '''[[Ludwig Wittgenstein]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 15.5. ~ '''[[Komunistička partija Jugoslavije tokom Velike čistke|KPJ tokom Velike čistke]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.]]'''}} *{{legend|#E34230|1.6. - 15.6. ~ '''[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)|"Epizoda 9" (''BiP'', S1)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.6. - 30.6. ~ '''[[Antun Augustinčić]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.7. - 15.7. ~ '''[[Mount Everest]]'''}} *{{legend|#800000|16.7. - 31.7. ~ '''[[Malački Sultanat]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Phil Ochs]]'''}} *{{legend|#800000|16.8. - 31.8. ~ '''[[Tjesnačka naselja]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 15.9. ~ '''[[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci|Rukomet na OI 2020. (M)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.9. - 30.9. ~ '''[[Vlajko Begović]]'''}} *{{legend|#800000|1.10. - 15.10. ~ '''[[Sook Ching]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.10. - 31.10. ~ '''[[Frutiger Aero]]'''}} *{{legend|#800000|1.11. - 15.11. ~ '''''[[Fin de siècle]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|16.11. - 30.11. ~ '''[[Raynaudov fenomen]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.12. - 15.12. ~ '''''[[Age of Mythology]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.12. - 31.12. ~ '''[[Osamu Dazai]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2025. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2026.|2026.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34230|1.1. - 16.1. ~ '''[[Dora (festival)|''Dora'' (festival)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.1. - 31.1. ~ '''[[Jakov Kranjčević]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.2. - 15.2. ~ '''[[The Oregon Trail (1985)|''The Oregon Trail'' (1985)]]''' }} *{{legend|#800000|16.2. - 28.2. ~ '''[[Shōnan-tō]]''' }} *{{legend|#E34230|1.3. - 15.3. ~ '''''[[L'Île mystérieuse]]'''''}} *{{legend|#4C6099|16.3. - 31.3. ~ '''[[Tradicionalna misa]]'''}} *{{legend|#E34230|1.4. - 15.4. ~ '''''[[Kaze no Tani no Naushika]]'''''}} *{{legend|#E34230|16.4. - 30.4. ~ '''''[[Vargtimmen]]'''''}} *{{legend|#E34230|1.5. - 15.5. ~ '''''[[Ningen Shikkaku]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[EHF Euro 2026.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 15.6. ~ '''[[Mary Wollstonecraft Shelley]]'''}} *{{legend|#50C878|16.6. - 30.6. ~ '''[[Patuljasti troprsti ljenjivac]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34230|1.7. - 15.7. ~ '''''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'''''}} *{{legend|#E1A95F|16.7. - 31.7. ~ '''[[Panama]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Zabel Jesajan]]'''}} *{{legend|#E34230|16.8. - 31.8. ~ '''''[[Straume]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 15.9. ~ '''[[Arvydas Sabonis]]'''}} *{{legend|#50C878|16.9. - 30.9. ~ '''[[Harpija (ptica)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 15.10. ~ '''[[Pavle Pavlović]]'''}} *{{legend|#50C878|16.10. - 31.10. ~ '''[[Koraljivor]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.11. - 15.11. ~ '''''[[Ori and the Blind Forest]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.11. - 30.11. ~ '''[[Sevasti Qiriazi]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 15.12. ~ '''[[Armand Duplantis]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.12. - 31.12. ~ '''''[[Ori and the Will of the Wisps]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2026. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2027.|2027.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend||1.1. - 16.1. ~ }} *{{legend||16.1. - 31.1. ~ }} *{{legend||1.2. - 15.2. ~ }} *{{legend||16.2. - 28.2. ~ }} *{{legend||1.3. - 15.3. ~ }} *{{legend||16.3. - 31.3. ~ }} *{{legend||1.4. - 15.4. ~ }} *{{legend||16.4. - 30.4. ~ }} *{{legend||1.5. - 15.5. ~ }} *{{legend||16.5. - 31.5. ~ }} *{{legend||1.6. - 15.6. ~ }} *{{legend||16.6. - 30.6. ~ }} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend||1.7. - 15.7. ~ }} *{{legend||16.7. - 31.7. ~ }} *{{legend||1.8. - 15.8. ~ }} *{{legend||16.8. - 31.8. ~ }} *{{legend||1.9. - 15.9. ~ }} *{{legend||16.9. - 30.9. ~ }} *{{legend||1.10. - 15.10. ~ }} *{{legend||16.10. - 31.10. ~ }} *{{legend||1.11. - 15.11. ~ }} *{{legend||16.11. - 30.11. ~ }} *{{legend||1.12. - 15.12. ~ }} *{{legend||16.12. - 31.12. ~ }} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2027. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|0}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} [[Kategorija:Arhiva istaknutih članaka| *]] jupdcvt18fad3kc7x7cof5fafwbn0i0 42696984 42696983 2026-10-01T11:30:14Z Edgar Allan Poe 29250 /* Opći pregled */ 42696984 wikitext text/x-wiki Ova stranica predstavlja '''arhivu''' dosadašnjih '''izabranih članaka''' na srpskohrvatskoj Wikipediji od [[23. lipnja]] [[2005.]] godine, kada su izabrani članci po prvi puta uvedeni na ovu Wikipediju. U počecima, sustav izbora bio je nejasno normiran i neredovit, članci su se mijenjali u nepravilnim razmacima, a razrađenih pravila izbora nije bilo. Članci su se predlagali i birali temeljem subjektivne procjene kvalitete, a ne temeljem glasovanja. Značajnija promjena dogodila se krajem [[2008.]] godine, kada se članci počinju birati jednom mjesečno, što je sustav koji je trajao do veljače [[2013.]] godine. Tada se uvodi dvomjesečni sustav temeljem kojeg se izabrani članci izmjenjuju dva puta mjesečno. Od [[2015.]] godine sustav je proširen na tri članka u mjesecu. Ova stranica sadržavat će samo popis izabranih članaka uz statističke podatke o zastupljenosti pojedinih kategorija, kao i prikaz perioda tokom kojeg su bili izabrani. Za sve detaljnije informacije postojat će zasebne arhivske stranice za pojedinu godinu gdje će se moći dobiti detaljniji uvid u same članke. ==Opći pregled== {{bar box |title = Pregled izabranih članaka po kategorijama |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|32}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|34}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Historija|Historija]]|#800000|88}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|98}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|28}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|119}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|16}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|37}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|46}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''496'''}} |caption=Ažurirano: [[1.10.]] [[2026.]] }} *{{legend|#bfe0bf|16.2. - 1.3. ~ [[Franz Kafka]]}} ;Gdje :{{legend|#bfe0bf|predstavlja kategoriju kojoj članak pripada}} :'''16.2. - 1.3.''' predstavlja vremenski period tokom kojeg je članak bio na glavnoj stranici kao izabrani :'''[[Franz Kafka]]''' predstavlja naslov izabranog članka ===Legenda=== {| style="background-color: transparent; width: {{{width|65%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]}} *{{legend|#50C878|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]}} *{{legend|#800000|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]}} *{{legend|#bfe0bf|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]}} *{{legend|#F5F5DC|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]}} *{{legend|#4C6099|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]}} *{{legend|#AAD0FF|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]}} *{{legend|#DCDCDC|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]}} |} == Pregled po godinama == === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2005.|2005.]] (7) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|23.6. - 6.7. ~ '''[[Goli otok]]'''}} *{{legend|#E34234|7.7. - 19.7. ~ '''[[Potsdamer Platz]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|20.7. - 3.8. ~ '''[[Gaj Julije Cezar]]'''}} *{{legend|#E1A95F|4.8. - 14.8. ~ '''[[Ljubljana]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|15.8. - 9.10. ~ '''[[Pjongjanški metro]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|10.10. - 20.12. ~ '''[[Willy Brandt]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.12.'05. - 14.1.'06. ~ '''[[Safri Duo]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2005. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''7}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2006.|2006.]] (9) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|15.1. - 16.2. ~ '''[[Himzo Polovina]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|17.2. - 30.3. ~ '''''[[SMS Viribus Unitis]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|31.3. - 2.6. ~ '''[[Ulysses S. Grant]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|3.6. - 9.6. ~ '''[[Parlament]]'''}} *{{legend|#E34234|10.6. - 27.8. ~ '''[[Rimska književnost]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|28.8. - 6.10. ~ '''[[Pocahontas]]'''}} *{{legend|#800000|7.10. - 22.11. ~ '''[[Uskršnji ustanak]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|23.11. - 20.12. ~ '''[[Adolf Hitler]]'''}} *{{legend|#800000|21.12.'06. - 7.1.'07. ~ '''[[Drugi svjetski rat]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2006. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''9}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2007.|2007.]] (11) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#4C6099|8.1. - 19.1. ~ '''[[Antička filozofija]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|20.1. - 7.2. ~ '''[[Marlene Dietrich]]'''}} *{{legend|#E34234|8.2. - 22.2. ~ [[Queer as Folk (US)|'''''Queer as Folk'' (US)''']]}} *{{legend|#F5F5DC|23.2. - 25.3. ~ '''''[[The Washington Post]]'''''}} *{{legend|#E34234|26.3. - 6.4. ~ '''[[Starogrčka književnost]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|7.4. - 14.6. ~ '''[[Victor Hugo]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|15.6. - 18.7. ~ '''[[Rat]]'''}} *{{legend|#E1A95F|19.7. - 6.8. ~ '''[[San Francisco Bay Area]]'''}} *{{legend|#800000|7.8. - 18.9. ~ '''[[Ku Klux Klan]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|19.9. - 25.12. ~ '''[[Vulgarni latinski jezik]]'''}} *{{legend|#800000|26.12.'07. - 19.2.'08. ~ '''[[Historija Sjedinjenih Američkih Država]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2007. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''11}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2008.|2008.]] (4) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|20.2. - 24.4. ~ '''[[Album]]'''}} *{{legend|#800000|25.4. - 23.7. ~ '''[[Francuski revolucionarni kalendar]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|24.7. - 30.11. ~ '''[[Elektroenergetika]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.12. - 31.12. ~ '''[[Novi Beograd]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2008. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''4}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2009.|2009.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.1. - 31.1. ~ '''[[Ljubljana]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.2. - 28.2. ~ '''[[Peking]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 31.3. ~ '''''[[Usagi Yojimbo]]'''''}} *{{legend|#800000|1.4. - 30.4. ~ '''[[Rat Canudosa]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.5. - 31.5. ~ '''[[Egipat]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 30.6. ~ '''[[Dinastija (TV serija)|''Dinastija'' (serija)]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|1.7. - 31.7. ~ '''"[[God Save the Queen]]"'''}} *{{legend|#50C878|1.8. - 31.8. ~ '''[[Krokodil]]'''}} *{{legend|#E34234|1.9. - 30.9. ~ '''''[[Sailor Moon]]'''''}} *{{legend|#50C878|1.10. - 31.10. ~ '''[[Meduze]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.11. - 30.11. ~ '''[[George H. W. Bush]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 31.12. ~ '''[[Konstantin Veliki]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2009. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2010.|2010.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.1. - 31.1. ~ '''[[Dimitrije Tucović]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.2. - 28.2. ~ '''[[Vancouver]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 31.3. ~ '''[[Bitka kod Kane]]'''}} *{{legend|#E34234|1.4. - 30.4. ~ '''[[Stargate (film)|''Stargate'' (film)]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.5. - 31.5. ~ '''[[Persepolis]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 30.6. ~ '''''[[Cliffhanger]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|1.7. - 31.7. ~ '''[[Srpskohrvatski jezik]]'''}} *{{legend|#800000|1.8. - 31.8. ~ '''[[Atentat na Johna F. Kennedyja]]'''}} *{{legend|#E34234|1.9. - 30.9. ~ '''''[[Civilization]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|1.10. - 31.10. ~ '''[[Seksualna revolucija]]'''}} *{{legend|#E34234|1.11. - 30.11. ~ '''[[Holivudska crna lista]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.12. - 31.12. ~ '''[[Uzbekistan]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2010. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2011.|2011.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#800000|1.1. - 31.1. ~ '''[[Historija Kine]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.2. - 28.2. ~ '''[[Britney Spears]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.3. - 31.3. ~ '''[[Roy Orbison]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.4. - 30.4. ~ '''[[Historijski Isus]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|{{nowrap|1.5. - 31.5. ~ '''[[Francuska rukometna reprezentacija]]'''}}}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 30.6. ~ '''[[Jack Trbosjek]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 31.7. ~ '''''[[Edmontosaurus]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|1.8. - 31.8. ~ '''[[Brak]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.9. - 30.9. ~ '''[[Malware]]'''}} *{{legend|#E34234|{{nowrap|1.10. - 31.10. ~ '''''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2]]'''''}}}} *{{legend|#DCDCDC|1.11. - 30.11. ~ '''[[Apple Inc.]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 31.12. ~ '''[[Opsada Skadra]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2011. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2012.|2012.]] (12) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#F5F5DC|1.1. - 31.1. ~ '''''[[Code civil]]'''''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 29.2. ~ '''[[Znanstvena fantastika]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 31.3. ~ '''''[[Lea i Darija]]'''''}} *{{legend|#50C878|1.4. - 30.4. ~ '''[[Pterosauri]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|{{nowrap|1.5. - 31.5. ~ '''[[Commodore International]]'''}}}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 30.6. ~ '''[[Braća Kray]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.7. - 31.7. ~ '''[[Kelsos]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 31.8. ~ '''[[John Brown (abolicionist)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 30.9. ~ '''[[Lewis Carroll]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|{{nowrap|1.10. - 31.10. ~ '''[[Ljudski rad]]'''}}}} *{{legend|#E34234|1.11. - 30.11. ~ '''[[Conan the Barbarian (1982 film)|''Conan the Barbarian'' (1982)]]'''}} *{{legend|#50C878|1.12. - 31.12. ~ '''[[Koraljni greben]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2012. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|1}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''12}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2013.|2013.]] (23) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.1. - 31.1. ~ '''[[Spyware]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 15.2. ~ '''[[Aria (anime)|''Aria'' (anime)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.2. - 28.2. ~ '''[[Franz Kafka]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 15.3. ~ '''''[[Svećenikova djeca]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|{{nowrap|16.3. - 31.3. ~ '''[[Hipoteza o rijetkoj Zemlji]]'''}}}} *{{legend|#800000|1.4. - 15.4. ~ '''[[Bitka za Moskvu]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.4. - 30.4. ~ '''[[Markion]]'''}} *{{legend|#E34234|1.5. - 15.5. ~ '''''[[Cardcaptor Sakura]]'''''}} *{{legend|#E34234|16.5. - 31.5. ~ '''''[[Les Vampires]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|{{nowrap|1.6. - 15.6. ~ '''[[Život na Marsu]]'''}}}} *{{legend|#E34234|1.6. - 30.6. ~ '''''[[Decameron]]'''''}} *{{legend|#50C878|1.7. - 15.7. ~ '''[[Permsko-trijasko izumiranje]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|16.7. - 31.7. ~ '''''[[Nineteen Eighty-Four]]'''''}} *{{legend|#E34234|1.8. - 15.8. ~ '''[[Popularna muzika u SFRJ]]'''}} *{{legend|#E34234|16.8. - 31.8. ~ '''[[Sherlock Holmes (2009)|''Sherlock Holmes'' (2009)]]}} *{{legend|#E34234|{{nowrap|1.9. - 15.9. ~ '''[[Leomon]]'''}}}} *{{legend|#4C6099|16.9. - 30.9. ~ '''[[Kritika Biblije]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.10. - 15.10. ~ '''[[Rano hrišćanstvo]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.10. - 31.10. ~ '''[[Anwar Sadat]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|1.11. - 15.11. ~ '''[[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Demografija SFRJ]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.11. - 30.11. ~ '''[[Sunny Leone]]'''}} *{{legend|#800000|{{nowrap|1.12. - 15.12. ~ '''[[Bitka za Vukovar]]'''}}}} *{{legend|#E34234|16.12. - 31.12. ~ '''[[Sherlock Holmes]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2013. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''23}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2014.|2014.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.1. - 15.1. ~ '''''[[Ubiti pticu rugalicu]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|16.1. - 31.1. ~ '''[[Iranrud]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 15.2. ~ '''''[[The Rose of Versailles]]'''''}} *{{legend|#50C878|16.2. - 28.2. ~ '''[[Vatroglavi kraljić]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 15.3. ~ '''[[Joker (strip)]]'''}} *{{legend|#50C878|{{nowrap|16.3. - 31.3. ~ '''[[Vodozemci]]'''}}}} *{{legend|#50C878|1.4. - 15.4. ~ '''[[Obične golupke]]'''}} *{{legend|#E34234|16.4. - 30.4. ~ '''[[Grčka komedija]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 15.5. ~ '''[[1991]]'''}} *{{legend|#50C878|16.5. - 31.5. ~ '''[[Rudolfijev kit]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|{{nowrap|1.6. - 15.6. ~ '''[[Vojin Bakić]]'''}}}} *{{legend|#E34234|{{nowrap|1.6. - 30.6. ~ '''''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'''''}}}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.7. - 15.7. ~ '''[[Rak pluća]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.7. - 31.7. ~ '''[[Itrij]]'''}} *{{legend|#E34234|1.8. - 15.8. ~ '''''[[Blade Runner]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|16.8. - 31.8. ~ '''[[ABC proteini]]'''}} *{{legend|#E1A95F|{{nowrap|1.9. - 15.9. ~ '''[[Potresi u Iranu]]'''}}}} *{{legend|#800000|16.9. - 30.9. ~ '''[[Bizantsko-osmanski ratovi]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.10. - 15.10. ~ '''[[Šibenik]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.10. - 31.10. ~ '''[[Novak Đoković]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 15.11. ~ '''[[Francuska]]'''}} *{{legend|#E34234|16.11. - 30.11. ~ '''''[[Katalog žena]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|{{nowrap|1.12. - 15.12. ~ '''[[Škotski referendum o nezavisnosti 2014.]]'''}}}} *{{legend|#E34234|16.12. - 31.12. ~ '''[[Penguin]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2014. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2015.|2015.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#AAD0FF|1.1. - 10.1. ~ '''[[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Fudbalska reprezentacija Francuske]]'''}} *{{legend|#800000|11.1. - 20.1. ~ '''[[Drugi čečenski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''''[[Apokolocintoza]]'''''}} *{{legend|#800000|1.2. - 10.2. ~ '''[[Minojska erupcija]]'''}} *{{legend|#50C878|11.2. - 20.2. ~ '''[[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka|Hipoteza o multiregionalnom porijeklu]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|21.2. - 28.2. ~ '''[[Britanska monarhija]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 10.3. ~ '''[[Katinjski masakr]]'''}} *{{legend|#50C878|11.3. - 20.3. ~ '''''[[Pterodactylus]]'''''}} *{{legend|#E34234|21.3. - 31.3. ~ '''[[Riddler]]'''}} *{{legend|#800000|1.4. - 10.4. ~ '''[[Ropstvo u staroj Grčkoj]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.4. - 20.4. ~ '''[[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Katar 2015.|IHF Svjetsko prvenstvo 2015.]]'''}} *{{legend|#800000|21.4. - 30.4. ~ '''[[Građanski rat u Vizantiji (1341–1347)]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 10.5. ~ '''[[Sovjetska invazija Poljske]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.5. - 20.5. ~ '''[[André Malraux]]'''}} *{{legend|#800000|21.5. - 31.5. ~ '''[[Krimski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 10.6. ~ '''[[Nobelova nagrada za književnost]]'''}} *{{legend|#E34234|11.6. - 20.6. ~ '''[[Otonska renesansa]]'''}} *{{legend|#E34234|21.6. - 30.6. ~ '''[[Cobra (anime)|''Cobra'' (anime)]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 10.7. ~ '''[[Bogomoljke]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.7. - 20.7. ~ '''[[90377 Sedna]]'''}} *{{legend|#E34234|21.7. - 31.7. ~ '''[[Mr. Freeze]]'''}} *{{legend|#800000|1.8. - 10.8. ~ '''[[Prosvjetiteljstvo]]'''}} *{{legend|#E34234|11.8. - 20.8. ~ '''''[[Star Trek IV: The Voyage Home|Star Trek IV]]'''''}} *{{legend|#4C6099|21.8. - 31.8. ~ '''[[Kibela]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 10.9. ~ '''[[William Faulkner]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.9. - 20.9. ~ '''[[LGBT historija u Njemačkoj]]'''}} *{{legend|#800000|21.9. - 30.9. ~ '''[[Rat u Bosni i Hercegovini]]'''}} *{{legend|#E34234|1.10. - 10.10. ~ '''''[[Psycho-Pass: The Movie]]'''''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Romantizam]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.10. - 31.10. ~ '''[[Pluton (astronomija)|Pluton]]'''}} *{{legend|#800000|1.11. - 10.11. ~ '''[[Afgansko-sovjetski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''''[[Neon Genesis Evangelion]]'''''}} *{{legend|#E34234|21.11. - 30.11. ~ '''[[Two-Face]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Pelazgi]]'''}} *{{legend|#800000|11.12. - 20.12. ~ '''[[Srednji vijek]]'''}} *{{legend|#E34234|21.12. - 31.12. ~ '''''[[Psycho-Pass]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2015. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|13}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|11}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2016.|2016.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.1. - 10.1. ~ '''[[Rosulja]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.1. - 20.1. ~ '''[[Albert Einstein]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Produkcijski kodeks MPAA|MPAA]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 10.2. ~ '''''[[The Royal Tenenbaums]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|11.2. - 20.2. ~ '''[[Svemirski centar Imam Homeini|Svemirski centar Homeini]]'''}} *{{legend|#800000|21.2. - 29.2. ~ '''[[Heladski period]]'''}} *{{legend|#E34234|1.3. - 10.3. ~ '''''[[InuYasha]]'''''}} *{{legend|#800000|11.3. - 20.3. ~ '''[[Žene u antičkom Rimu]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.3. - 31.3. ~ '''[[Talk Talk]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.4. - 10.4. ~ '''[[Žuta groznica]]'''}} *{{legend|#800000|11.4. - 20.4. ~ '''[[Kasni srednji vijek]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.4. - 30.4. ~ '''[[Komet Shoemaker-Levy 9|Shoemaker-Levy 9]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 10.5. ~ '''[[Opsada Dubrovnika]]'''}} *{{legend|#50C878|11.5. - 20.5. ~ '''''[[Homo floresiensis]]'''''}} *{{legend|#E34234|21.5. - 31.5. ~ '''[[Srednjovjekovna umjetnost]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.6. - 10.6. ~ '''[[Historija opservacije Marsa]]'''}} *{{legend|#800000|11.6. - 20.6. ~ '''[[2015]]'''}} *{{legend|#50C878|21.6. - 30.6. ~ '''[[Nova hipoteza o jedinstvenom porijeklu|Hipoteza o jedinstvenom porijeklu]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.7. - 10.7. ~ '''''[[Spirited Away]]'''''}} *{{legend|#E34234|11.7. - 20.7. ~ '''[[Narodna književnost]]'''}} *{{legend|#800000|21.7. - 31.7. ~ '''[[Liturgija u staroj Grčkoj]]'''}} *{{legend|#800000|1.8. - 10.8. ~ '''[[Bitka kod Visa]]'''}} *{{legend|#800000|11.8. - 20.8. ~ '''[[Deportacija krimskih Tatara]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.8. - 31.8. ~ '''[[Edvard Beneš]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 10.9. ~ '''[[UEFA Euro]]'''}} *{{legend|#E34234|11.9. - 20.9. ~ '''''[[Fitna (film)|Fitna]]'''''}} *{{legend|#800000|21.9. - 30.9. ~ '''[[Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu|Prisilno raseljavanje u SSSR-u]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 10.10. ~ '''[[Hesiod]]'''}} *{{legend|#E34234|11.10. - 20.10. ~ '''[[Srednjovjekovna latinska književnost]]'''}} *{{legend|#800000|21.10. - 31.10. ~ '''[[Benešovi dekreti]]'''}} *{{legend|#800000|1.11. - 10.11. ~ '''[[Neoklasicizam]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''[[Rimska komedija]]'''}} *{{legend|#800000|21.11. - 30.11. ~ '''[[Lelantski rat]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Prostitucija u antičkom Rimu]]'''}} *{{legend|#E34234|11.12. - 20.12. ~ '''[[Grčki epski ciklus]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.12. - 31.12. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998.]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2016. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|13}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2017.|2017.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.1. - 10.1. ~ '''"[[Perfect World]]"'''}} *{{legend|#800000|11.1. - 20.1. ~ '''[[Ropstvo u antičkom Rimu]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Oksirinhijski papirusi]]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 10.2. ~ '''[[Zapadno slikarstvo]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.2. - 20.2. ~ '''[[UEFA Euro 2016.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.2. - 28.2. ~ '''[[Albert Camus]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.3. - 10.3. ~ '''[[Epilepsija]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.3. - 20.3. ~ '''[[Joseph Goebbels]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.3. - 31.3. ~ '''[[Apolonije Rođanin]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.4. - 10.4. ~ '''[[Reinhard Heydrich]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.4. - 20.4. ~ '''[[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017.|IHF Svjetsko prvenstvo 2017.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.4. - 30.4. ~ '''[[Branko Lustig]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.5. - 10.5. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.]]'''}} *{{legend|#E34234|11.5. - 20.5. ~ '''[[Mad Hatter (DC Comics)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.5. - 31.5. ~ '''[[Hermann Göring]]'''}} *{{legend|#800000|1.6. - 10.6. ~ '''[[Invazija Poljske]]'''}} *{{legend|#E1A95F|11.6. - 20.6. ~ '''[[Venezuela]]'''}} *{{legend|#E34234|21.6. - 30.6. ~ '''[[Batman]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.7. - 10.7. ~ '''[[Roland Freisler]]'''}} *{{legend|#800000|11.7. - 20.7. ~ '''[[Rimsko Carstvo]]'''}} *{{legend|#E34234|21.7. - 31.7. ~ '''''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|1.8. - 10.8. ~ '''[[Egzodus Jevreja iz arapskih država]]'''}} *{{legend|#4C6099|11.8. - 20.8. ~ '''[[Grčka mitologija]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.8. - 31.8. ~ '''[[Europsko prvenstvo u rukometu - Poljska 2016.|EHF Euro 2016.]]'''}} *{{legend|#800000|1.9. - 10.9. ~ '''[[Hladni rat]]'''}} *{{legend|#E34234|11.9. - 20.9. ~ '''''[[RoboCop]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|21.9. - 30.9. ~ '''[[Ernst Herzfeld]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.10. - 10.10. ~ '''[[Afrički kup nacija 2010.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.10. - 20.10. ~ '''[[Leopold i Loeb]]'''}} *{{legend|#E34234|21.10. - 31.10. ~ '''[[Calendar Man]]'''}} *{{legend|#E34234|1.11. - 10.11. ~ '''''[[The Deer Hunter]]'''''}} *{{legend|#800000|11.11. - 20.11. ~ '''[[Velika Kolumbija]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.11. - 30.11. ~ '''[[Meningitis]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.12. - 10.12. ~ '''[[Tradicionalna medicina]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.12. - 20.12. ~ '''[[Mahmud Ahmadinedžad]]'''}} *{{legend|#E34234|21.12. - 31.12. ~ '''''[[Battlestar Galactica (miniserija)|Battlestar Galactica]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2017. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|10}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2018.|2018.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.1. - 10.1. ~ '''[[Rómulo Betancourt]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.1. - 20.1. ~ '''[[Gojaznost]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Z (film)|''Z'']]'''}} *{{legend|#E34234|1.2. - 10.2. ~ '''[[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.2. - 20.2. ~ '''''[[Save Our Children]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|21.2. - 28.2. ~ '''[[Shizofrenija]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|1.3. - 10.3. ~ '''[[Komunistička partija Jugoslavije|KP Jugoslavije]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.3. - 20.3. ~ '''[[Migrena]]'''}} *{{legend|#E34234|21.3. - 31.3. ~ '''''[[Antigone]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|1.4. - 10.4. ~ '''[[Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018.|EHF Euro 2018.]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.4. - 20.4. ~ '''[[Kontrola rađanja]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.4. - 30.4. ~ '''[[Kambodža]]'''}} *{{legend|#E34234|1.5. - 10.5. ~ '''"[[Saint's Supper]]"'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.5. - 20.5. ~ '''[[Jean Anouilh]]'''}} *{{legend|#800000|21.5. - 31.5. ~ '''[[Talijanska renesansa]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 10.6. ~ '''[[Nebojša Glogovac]]'''}} *{{legend|#4C6099|11.6. - 20.6. ~ '''[[Ateizam]]'''}} *{{legend|#800000|21.6. - 30.6. ~ '''[[Bitka za Srbiju 1944.]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 10.7. ~ '''[[Genetika čovjeka]]'''}} *{{legend|#50C878|11.7. - 20.7. ~ '''[[Glavočike]]'''}} *{{legend|#800000|21.7. - 31.7. ~ '''[[Demokratska Kampućija]]'''}} *{{legend|#50C878|1.8. - 10.8. ~ '''[[Održivost]]'''}} *{{legend|#800000|11.8. - 20.8. ~ '''[[Termopilska bitka]]'''}} *{{legend|#800000|21.8. - 31.8. ~ '''[[Grčki građanski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|1.9. - 10.9. ~ '''''[[The Killing Fields (film)|The Killing Fields]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|11.9. - 20.9. ~ '''[[Domaslava]]'''}} *{{legend|#E34234|21.9. - 30.9. ~ '''[[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.10. - 10.10. ~ '''[[Geografija Irana]]'''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Bitka na Neretvi]]'''}} *{{legend|#E34234|21.10. - 31.10. ~ '''[[It (film, 2017)|''It'' (2017)]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.11. - 10.11. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.11. - 20.11. ~ '''[[Ali]]'''}} *{{legend|#E34234|21.11. - 30.11. ~ '''[[Novi val]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Operacija Crno]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.12. - 20.12. ~ '''[[Spavanje]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.12. - 31.12. ~ '''[[Edgar Allan Poe]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2018. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|5}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2019.|2019.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.1. - 10.1. ~ '''[[Teheran]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.1. - 20.1. ~ '''[[H. P. Lovecraft]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Synthpop]]'''}} *{{legend|#800000|1.2. - 10.2. ~ '''[[Kambodžanski genocid]]'''}} *{{legend|#E34234|11.2. - 20.2. ~ '''"[[The Gates of Judgment]]"'''}} *{{legend|#E1A95F|21.2. - 28.2. ~ '''[[Honduras]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 10.3. ~ '''[[Fudbalski rat]]'''}} *{{legend|#E34234|11.3. - 20.3. ~ '''[[Vikinška umjetnost]]'''}} *{{legend|#E34234|21.3. - 31.3. ~ '''[[Šerlok Holms (TV serija)|''Šerlok Holms'']]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.4. - 10.4. ~ '''[[IHF Svjetsko prvenstvo u rukometu|IHF Svjetsko prvenstvo]]'''}} *{{legend|#800000|11.4. - 20.4. ~ '''[[Majanski kalendar]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.4. - 30.4. ~ '''[[Ian Fleming]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.5. - 10.5. ~ '''[[Hasan ibn Ali]]'''}} *{{legend|#E34234|11.5. - 20.5. ~ '''''[[Ten Little Niggers]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|21.5. - 31.5. ~ '''[[Smrt Edgara Allana Poea]]'''}} *{{legend|#E34234|1.6. - 10.6. ~ '''[[The Man in the High Castle (TV serija)|''The Man in the High Castle'' (TV)]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.6. - 20.6. ~ '''[[IHF Svjetsko prvenstvo 2019.]]'''}} *{{legend|#4C6099|21.6. - 30.6. ~ '''[[Hadis o dvanaest nasljednika]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.7. - 10.7. ~ '''[[Magnetna rezonantna tomografija]]'''}} *{{legend|#800000|11.7. - 20.7. ~ '''[[Operacija Weiss]]'''}} *{{legend|#4C6099|21.7. - 31.7. ~ '''[[Rimska mitologija]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.8. - 10.8. ~ '''[[Lipidi]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.8. - 20.8. ~ '''[[Bertrand Russell]]'''}} *{{legend|#50C878|21.8. - 31.8. ~ '''[[Snježni leopard]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 10.9. ~ '''[[Piet Mondrian]]'''}} *{{legend|#E1A95F|11.9. - 20.9. ~ '''[[Benin]]'''}} *{{legend|#50C878|21.9. - 30.9. ~ '''[[Dromeosauridi]]'''}} *{{legend|#800000|1.10. - 10.10. ~ '''[[Francuska Zapadna Afrika]]'''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Portugalska renesansa]]'''}} *{{legend|#800000|21.10. - 31.10. ~ '''[[1974]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.11. - 10.11. ~ '''[[Denga groznica]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''''[[Desjat negritjat]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|21.11. - 30.11. ~ '''[[Hominizacija]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.12. - 10.12. ~ '''[[Euklidov algoritam]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.12. - 20.12. ~ '''[[Husein Nasr]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|21.12. - 31.12. ~ '''[[Kineski kalendar]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2019. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2020.|2020.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.1. - 10.1. ~ '''''[[Spinosaurus]]'''''}} *{{legend|#E1A95F|11.1. - 20.1. ~ '''[[Češka]]'''}} *{{legend|#E34234|21.1. - 31.1. ~ '''[[Scarecrow]]'''}} *{{legend|#800000|1.2. - 10.2. ~ '''[[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|NOVJ]]'''}} *{{legend|#E1A95F|11.2. - 20.2. ~ '''[[Fidži]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.2. - 29.2. ~ '''[[Kusam ibn Abas]]'''}} *{{legend|#50C878|1.3. - 10.3. ~ '''[[Abiogeneza]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.3. - 20.3. ~ '''[[Bolest kretanja]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.3. - 31.3. ~ '''[[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa|Fudbalska reprezentacija Hondurasa]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.4. - 10.4. ~ '''[[Facebook]]'''}} *{{legend|#800000|11.4. - 20.4. ~ '''[[Ahemenidska Monarhija]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.4. - 30.4. ~ '''[[Wales]]'''}} *{{legend|#50C878|1.5. - 10.5. ~ '''[[Fiziologija dinosaura]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.5. - 20.5. ~ '''[[Boston Celtics]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.5. - 31.5. ~ '''[[YouTube]]'''}} *{{legend|#800000|1.6. - 10.6. ~ '''[[Bitka kod Karbale]]'''}} *{{legend|#50C878|11.6. - 20.6. ~ '''[[Fauna Škotske]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.6. - 30.6. ~ '''[[Bill Russell]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34234|1.7. - 10.7. ~ '''[[No Country for Old Men (film)|''No Country for Old Men'' (film)]]'''}} *{{legend|#4C6099|11.7. - 20.7. ~ '''[[Imamizam]]'''}} *{{legend|#50C878|21.7. - 31.7. ~ '''[[Rakun]]'''}} *{{legend|#E34234|1.8. - 10.8. ~ '''[[Batman (film, 1989)|''Batman'' (1989)]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.8. - 20.8. ~ '''[[Antraks]]'''}} *{{legend|#E34234|21.8. - 31.8. ~ '''[[Ono (lik)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 10.9. ~ '''[[Larry Bird]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.9. - 20.9. ~ '''[[Samoupravni socijalizam]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.9. - 30.9. ~ '''[[Iran]]'''}} *{{legend|#E34234|1.10. - 10.10. ~ '''''[[Being There]]'''''}} *{{legend|#800000|11.10. - 20.10. ~ '''[[Napad četnika na Užičku Republiku|Napad na Užice 1941.]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.10. - 31.10. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 10.11. ~ '''[[Kuba]]'''}} *{{legend|#E34234|11.11. - 20.11. ~ '''[[Professor Pyg]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.11. - 30.11. ~ '''[[Global Positioning System|GPS]]'''}} *{{legend|#E34234|1.12. - 10.12. ~ '''''[[Pulp Fiction]]'''''}} *{{legend|#800000|11.12. - 20.12. ~ '''[[Vijetnamski rat]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.12. - 31.12. ~ '''[[Dream Team]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2020. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34234|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|5}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2021.|2021.]] (36) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#800000|1.1. - 10.1. ~ '''[[Bitka na Sutjesci]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|11.1. - 20.1. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|21.1. - 31.1. ~ '''[[Srednjovjekovna medicina]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.2. - 10.2. ~ '''[[Salvador Dalí]]'''}} *{{legend|#800000|11.2. - 20.2. ~ '''[[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|Povlačenje kolaboracionista (1944–1945)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.2. - 28.2. ~ '''[[Kevin McHale (košarkaš)|Kevin McHale]]'''}} *{{legend|#800000|1.3. - 10.3. ~ '''[[Renesansa u Škotskoj]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|11.3. - 20.3. ~ '''[[Simge (pjevačica)|Simge]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|21.3. - 31.3. ~ '''[[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021.|IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]]'''}} *{{legend|#800000|1.4. - 10.4. ~ '''[[Reformacija]]'''}} *{{legend|#E34230|11.4. - 20.4. ~ '''[[Vizantijska književnost]]'''}} *{{legend|#E34230|21.4. - 30.4. ~ '''[[Fedra (Seneka)|''Fedra'' (Seneka)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.5. - 10.5. ~ '''[[Seneka]]'''}} *{{legend|#E34230|11.5. - 20.5. ~ '''[[Murder on the Orient Express (film, 1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]]}} *{{legend|#800000|21.5. - 31.5. ~ '''[[Poljska renesansa]]'''}} *{{legend|#800000|1.6. - 10.6. ~ '''''[[Devedeset pet teza]]'''''}} *{{legend|#F5F5DC|11.6. - 20.6. ~ '''[[Dorski dijalekt]]'''}} *{{legend|#E34230|21.6. - 30.6. ~ '''[[Albanska književnost]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#4C6099|1.7. - 10.7. ~ '''[[Kupidon i Psiha]]'''}} *{{legend|#800000|11.7. - 20.7. ~ '''[[Pečenezi]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.7. - 31.7. ~ '''[[Posejdonije]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.8. - 10.8. ~ '''[[Kult heroja]]'''}} *{{legend|#800000|11.8. - 20.8. ~ '''''[[Anali franačkog kraljevstva]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|21.8. - 31.8. ~ '''[[UEFA Euro 2020.]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 10.9. ~ '''[[EHF Euro 2020.]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|11.9. - 20.9. ~ '''[[Afrički romanski jezik]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|21.9. - 30.9. ~ '''[[Lukijan]]'''}} *{{legend|#800000|1.10. - 10.10. ~ '''[[Elizabetansko doba]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|11.10. - 20.10. ~ '''[[Botulinski toksin]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.10. - 31.10. ~ '''[[Geografija Albanije]]'''}} *{{legend|#4C6099|1.11. - 10.11. ~ '''''[[O strastima (Hrizip)|O strastima]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|11.11. - 20.11. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938.]]'''}} *{{legend|#800000|21.11. - 30.11. ~ '''''[[Praefectus urbi]]'''''}} *{{legend|#800000|1.12. - 10.12. ~ '''[[Holokaust u Litvaniji]]'''}} *{{legend|#800000|11.12. - 20.12. ~ '''[[Nezavisna Albanija]]'''}} *{{legend|#E1A95F|21.12. - 31.12. ~ '''[[Estonija]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2021. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|12}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|2}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''36}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2022.|2022.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#DCDCDC|1.1. - 16.1. ~ '''[[Neptun (planeta)|Neptun]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.1. - 31.1. ~ '''[[Ishrana u staroj Grčkoj]]'''}} *{{legend|#E34230|1.2. - 15.2. ~ '''[[Teatar u starom Rimu]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.2. - 28.2. ~ '''[[Astronomija (Manilije)|''Astronomija'' (Manilije)]]'''}} *{{legend||1.3. - 15.3. ~ '''<s>poništeno</s>'''}} *{{legend|#800000|16.3. - 31.3. ~ '''[[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.4. - 15.4. ~ '''[[Harry S. Truman]]'''}} *{{legend|#E34230|16.4. - 30.4. ~ '''''[[Mulholland Drive (film)|Mulholland Drive]]'''''}} *{{legend|#800000|1.5. - 15.5. ~ '''[[Estonski rat za nezavisnost]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[EHF Euro 2022.]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.6. - 15.6. ~ '''[[Merkur]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.6. - 30.6. ~ '''[[Albanski jezik]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 15.7. ~ '''[[Divovska vidra]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.7. - 31.7. ~ '''[[Alfred Rosenberg]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|1.8. - 15.8. ~ '''[[Samoubistvo]]'''}} *{{legend|#4C6099|16.8. - 31.8. ~ '''[[Kupidon]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 15.9. ~ '''[[Edogawa Ranpo]]'''}} *{{legend|#800000|16.9. - 30.9. ~ '''[[Raspjevana revolucija]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 15.10. ~ '''[[Filenida]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.10. - 31.10. ~ '''''[[Jezik i nacionalizam]]'''''}} *{{legend|#800000|1.11. - 15.11. ~ '''[[Srpska okupacija Albanije]]'''}} *{{legend|#800000|16.11. - 30.11. ~ '''[[Estonska vlada u egzilu]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 15.12. ~ '''[[Marcijan Kapela]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.12. - 31.12. ~ '''[[Paul Keres]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2022. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|4}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''23}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2023.|2023.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#bfe0bf|1.1. - 16.1. ~ '''[[Hrizip]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.1. - 31.1. ~ '''[[Fudbalska reprezentacija Estonije]]'''}} *{{legend|#800000|1.2. - 15.2. ~ '''[[Logor Stara Gradiška]]'''}} *{{legend|#4C6099|16.2. - 28.2. ~ '''[[Islamizacija Albanije]]'''}} *{{legend|#E34230|1.3. - 15.3. ~ '''[[Eurosong 2002.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.3. - 31.3. ~ '''[[Fabije Plancijad Fulgencije]]'''}} *{{legend|#E34230|1.4. - 15.4. ~ '''[[Tvrđava Svetog Mihovila]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.4. - 30.4. ~ '''[[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.]]'''}} *{{legend|#E34230|1.5. - 15.5. ~ '''[[Novogrčka književnost]]'''}} *{{legend|#E34230|16.5. - 31.5. ~ '''[[Bleach (manga)|''Bleach'' (manga)]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.6. - 15.6. ~ '''[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]]'''}} *{{legend|#F5F5DC|16.6. - 30.6. ~ '''[[Lezbejka]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#50C878|1.7. - 15.7. ~ '''''[[Compsognathus]]'''''}} *{{legend|#E34230|16.7. - 31.7. ~ '''"[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]"'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Karl XII od Švedske]]'''}} *{{legend|#E34230|16.8. - 31.8. ~ '''[[Catwoman]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 15.9. ~ '''[[Dmitrij Šostakovič]]'''}} *{{legend|#50C878|16.9. - 30.9. ~ '''[[Fauna Australije]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.10. - 15.10. ~ '''[[Moskva]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.10. - 31.10. ~ '''[[Aldo Manucije]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 15.11. ~ '''[[Surinam]]'''}} *{{legend|#E34230|16.11. - 30.11. ~ '''''[[Asteroid City]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 15.12. ~ '''[[Zajn al-Abidin]]'''}} *{{legend|#E34230|16.12. - 31.12. ~ '''[[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|''Smrt Djevojčice sa žigicama'' (film)]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2023. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|0}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2024.|2024.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#AAD0FF|1.1. - 16.1. ~ '''[[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci|FIBA Svjetsko prvenstvo]]'''}} *{{legend|#E34230|16.1. - 31.1. ~ '''[[Pjesma Eurovizije]]'''}} *{{legend|#E34230|1.2. - 15.2. ~ '''[[Pjesma Eurovizije 2022.]]'''}} *{{legend|#E34230|16.2. - 29.2. ~ '''''[[Dog Day Afternoon]]'''''}} *{{legend|#E34230|1.3. - 15.3. ~ '''''[[Bitange i princeze]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.3. - 31.3. ~ '''[[Ling tosite sigure]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.4. - 15.4. ~ '''[[Pier Paolo Pasolini]]'''}} *{{legend|#E34230|16.4. - 30.4. ~ "'''[[Smells Like Teen Spirit]]'''"}} *{{legend|#E34230|1.5. - 15.5. ~ '''''[[Stalker (film)|Stalker]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[EHF Euro 2024.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 15.6. ~ '''[[Jean Cocteau]]'''}} *{{legend|#50C878|16.6. - 30.6. ~ '''''[[Gryposaurus]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.7. - 15.7. ~ '''[[Sjeverna Koreja]]'''}} *{{legend|#E34230|16.7. - 31.7. ~ '''[[The Zone of Interest (film)|''The Zone of Interest'' (film)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Falco]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.8. - 31.8. ~ '''[[Mathieu Kérékou]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 15.9. ~ '''[[Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.)|Finale FIFA SP 2018.]]'''}} *{{legend|#E34230|16.9. - 30.9. ~ '''''[[Groundhog Day]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 15.10. ~ '''[[Renato Guttuso]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.10. - 31.10. ~ '''[[Fudbalska reprezentacija Turske]]'''}} *{{legend|#E1A95F|1.11. - 15.11. ~ '''[[Singapur]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.11. - 30.11. ~ '''[[Kraftwerk]]'''}} *{{legend|#800000|1.12. - 15.12. ~ '''[[Crni talas]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.12. - 31.12. ~ '''[[AFC Azijski kup 1984.]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2024. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|2}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|9}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|5}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|0}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2025.|2025.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#AAD0FF|1.1. - 16.1. ~ '''[[UEFA Euro 2024.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.1. - 31.1. ~ '''[[Vilim Horvaj]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.2. - 15.2. ~ '''[[Lumbago]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.2. - 28.2. ~ '''[[Nikola Kovačević – Čudnovski]]'''}} *{{nowrap|{{legend|#800000|1.3. - 15.3. ~ '''[[Masakri nad Albancima u Balkanskim ratovima]]'''}}}} *{{legend|#bfe0bf|16.3. - 31.3. ~ '''[[Dikembe Mutombo]]'''}} *{{legend|#50C878|1.4. - 15.4. ~ '''''[[Scelidosaurus]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.4. - 30.4. ~ '''[[Ludwig Wittgenstein]]'''}} *{{legend|#800000|1.5. - 15.5. ~ '''[[Komunistička partija Jugoslavije tokom Velike čistke|KPJ tokom Velike čistke]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.]]'''}} *{{legend|#E34230|1.6. - 15.6. ~ '''[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)|"Epizoda 9" (''BiP'', S1)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.6. - 30.6. ~ '''[[Antun Augustinčić]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E1A95F|1.7. - 15.7. ~ '''[[Mount Everest]]'''}} *{{legend|#800000|16.7. - 31.7. ~ '''[[Malački Sultanat]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Phil Ochs]]'''}} *{{legend|#800000|16.8. - 31.8. ~ '''[[Tjesnačka naselja]]'''}} *{{legend|#AAD0FF|1.9. - 15.9. ~ '''[[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci|Rukomet na OI 2020. (M)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.9. - 30.9. ~ '''[[Vlajko Begović]]'''}} *{{legend|#800000|1.10. - 15.10. ~ '''[[Sook Ching]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.10. - 31.10. ~ '''[[Frutiger Aero]]'''}} *{{legend|#800000|1.11. - 15.11. ~ '''''[[Fin de siècle]]'''''}} *{{legend|#DCDCDC|16.11. - 30.11. ~ '''[[Raynaudov fenomen]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.12. - 15.12. ~ '''''[[Age of Mythology]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.12. - 31.12. ~ '''[[Osamu Dazai]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2025. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|6}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|8}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|4}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2026.|2026.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34230|1.1. - 16.1. ~ '''[[Dora (festival)|''Dora'' (festival)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|16.1. - 31.1. ~ '''[[Jakov Kranjčević]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.2. - 15.2. ~ '''[[The Oregon Trail (1985)|''The Oregon Trail'' (1985)]]''' }} *{{legend|#800000|16.2. - 28.2. ~ '''[[Shōnan-tō]]''' }} *{{legend|#E34230|1.3. - 15.3. ~ '''''[[L'Île mystérieuse]]'''''}} *{{legend|#4C6099|16.3. - 31.3. ~ '''[[Tradicionalna misa]]'''}} *{{legend|#E34230|1.4. - 15.4. ~ '''''[[Kaze no Tani no Naushika]]'''''}} *{{legend|#E34230|16.4. - 30.4. ~ '''''[[Vargtimmen]]'''''}} *{{legend|#E34230|1.5. - 15.5. ~ '''''[[Ningen Shikkaku]]'''''}} *{{legend|#AAD0FF|16.5. - 31.5. ~ '''[[EHF Euro 2026.]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.6. - 15.6. ~ '''[[Mary Wollstonecraft Shelley]]'''}} *{{legend|#50C878|16.6. - 30.6. ~ '''[[Patuljasti troprsti ljenjivac]]'''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend|#E34230|1.7. - 15.7. ~ '''''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'''''}} *{{legend|#E1A95F|16.7. - 31.7. ~ '''[[Panama]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.8. - 15.8. ~ '''[[Zabel Jesajan]]'''}} *{{legend|#E34230|16.8. - 31.8. ~ '''''[[Straume]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|1.9. - 15.9. ~ '''[[Arvydas Sabonis]]'''}} *{{legend|#50C878|16.9. - 30.9. ~ '''[[Harpija (ptica)]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.10. - 15.10. ~ '''[[Pavle Pavlović]]'''}} *{{legend|#50C878|16.10. - 31.10. ~ '''[[Koraljivor]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|1.11. - 15.11. ~ '''''[[Ori and the Blind Forest]]'''''}} *{{legend|#bfe0bf|16.11. - 30.11. ~ '''[[Sevasti Qiriazi]]'''}} *{{legend|#bfe0bf|1.12. - 15.12. ~ '''[[Armand Duplantis]]'''}} *{{legend|#DCDCDC|16.12. - 31.12. ~ '''''[[Ori and the Will of the Wisps]]'''''}} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2026. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|3}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|7}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|1}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|3}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} === [[Wikipedija:Istaknuti članci/Arhiva/2027.|2027.]] (24) === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend||1.1. - 16.1. ~ }} *{{legend||16.1. - 31.1. ~ }} *{{legend||1.2. - 15.2. ~ }} *{{legend||16.2. - 28.2. ~ }} *{{legend||1.3. - 15.3. ~ }} *{{legend||16.3. - 31.3. ~ }} *{{legend||1.4. - 15.4. ~ }} *{{legend||16.4. - 30.4. ~ }} *{{legend||1.5. - 15.5. ~ }} *{{legend||16.5. - 31.5. ~ }} *{{legend||1.6. - 15.6. ~ }} *{{legend||16.6. - 30.6. ~ }} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | *{{legend||1.7. - 15.7. ~ }} *{{legend||16.7. - 31.7. ~ }} *{{legend||1.8. - 15.8. ~ }} *{{legend||16.8. - 31.8. ~ }} *{{legend||1.9. - 15.9. ~ }} *{{legend||16.9. - 30.9. ~ }} *{{legend||1.10. - 15.10. ~ }} *{{legend||16.10. - 31.10. ~ }} *{{legend||1.11. - 15.11. ~ }} *{{legend||16.11. - 30.11. ~ }} *{{legend||1.12. - 15.12. ~ }} *{{legend||16.12. - 31.12. ~ }} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {{bar box |title = Izabrani članci - 2027. godina |titlebar=#ddd |left1=Kategorija |right1=Članaka |float=right |bars = {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Geografija|Geografija]]|#E1A95F|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biologija|Biologija]]|#50C878|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Povijest/Historija|Povijest/Historija]]|#800000|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Biografije|Biografije]]|#bfe0bf|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Društvo|Društvo]]|#F5F5DC|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Umjetnost i kultura|Umjetnost i kultura]]|#E34230|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Filozofija i teologija|Filozofija i teologija]]|#4C6099|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Sport|Sport]]|#AAD0FF|0}} {{bar pixel|[[Wikipedija:Istaknuti članci#Tehnika i nauka|Tehnika i nauka]]|#DCDCDC|0}} {{bar pixel|'''Ukupno:'''||'''24}} }} |} {{-}} [[Kategorija:Arhiva istaknutih članaka| *]] 7p7zfqlljgo0x97ihdmc3j6s1oo8nuf 10 109435 42696919 1760462 2026-10-01T03:48:28Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696919 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 0 115026 42696870 42693196 2026-09-30T19:49:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696870 wikitext text/x-wiki {{Album (HR) |ime_albuma = Life Starts Now |ime_glazbenika = [[Three Days Grace]] |vrsta = studijski album |s_albuma = |slika = |žanr = [[Post-grunge]], [[Alternative metal]] |datum = [[22. 9.|22. rujna]] [[2009]].<ref>{{Cite web |url=http://www.threedaysgrace.com/us/news/life-starts-now-or-case-it-starts-september-22nd |title=Archive copy |access-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723120626/http://www.threedaysgrace.com/us/news/life-starts-now-or-case-it-starts-september-22nd |archive-date=2012-07-23 |url-status=dead}}</ref> |snimanje = ožujak - kolovoz [[2009]]. |trajanje = 43:33 |izdavač = Jive Records/Zomba |producent = Howard Benson |recenzija = |kronologija = |album_prije = [[One-X]] |godina0 = 2006. |godina = 2009. |album_poslije = |godina2 = |ostalo = {{Singlovi | Ime Albuma = Life Starts Now | Vrsta albuma = studijski album | Singl 1 = [[Break (Three Days Grace)|Break]] | Singl 1 date = 1. rujna 2009. | Singl 2 = [[The Good Life (Three Days Grace)|The Good Life]] | Singl 2 date = 9. veljače 2010. | Singl 3 = [[World So Cold (Three Days Grace)|World So Cold]] | Singl 3 date = 3. kolovoza 2010. }} }} '''Life Starts Now''' je treći studijski album [[Kanada|kanadskog]] rock sastava [[Three Days Grace]] objavljen [[22. 9.|22. rujna]] [[2009]]. Album je u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u do [[15. 7.|15. srpnja]] [[2010]]. prodan u više od 400.000 kopija.<ref>http://slumz.boxden.com/f87/official-soundscan-thread-updated-weekly-888986/index58.html</ref> == Popis pjesama == {{Popis pjesama | skladba1 = Bitter Taste | napomena1 = | trajanje1 = 4:00 | skladba2 = [[Break (Three Days Grace)|Break]] | napomena2 = | trajanje2 = 3:13 | skladba3 = [[World So Cold(Three Days Grace)|World So Cold]] | napomena3 = | trajanje3 = 4:02 | skladba4 = Lost In You | napomena4 = | trajanje4 = 3:52 | skladba5 = [[The Good Life (Three Days Grace song)|The Good Life]] | napomena5 = | trajanje5 = 2:53 | skladba6 = No More | napomena6 = | trajanje6 = 3:45 | skladba7 = Last to Know | napomena7 = | trajanje7 = 3:27 | skladba8 = Someone Who Cares | napomena8 = | trajanje8 = 4:52 | skladba9 = Bully | napomena9 = | trajanje9 = 3:38 | skladba10 = Without You | napomena10 = | trajanje10 = 3:33 | skladba11 = Goin' Down | napomena11 = | trajanje11 = 3:05 | skladba12 = Life Starts Now | napomena12 = | trajanje12 = 3:08 }}<ref name="Bill">{{Cite web |url=http://www.billboard.com/artist/three-days-grace/517274#/album/three-days-grace/life-starts-now/1281322 |title=Billboard.com - Album Life Starts Now |access-date=2011-06-28 |archive-date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905150710/http://www.billboard.com/artist/three-days-grace/517274#/album/three-days-grace/life-starts-now/1281322 |url-status=dead}}</ref> == Ljestvice == {| class="wikitable sortable" !align="left"|Ljestvica (2009.) !align="left"|Najviša<br />pozicija |- |align="left"|U.S. [[Billboard 200]] |align="center"|3 |- |align="left"|U.S. ''Billboard'' [[Top Rock Albums]] |align="center"|2 |- |align="left"|U.S. ''Billboard'' [[Top Alternative Albums]] |align="center"|2 |- |align="left"|U.S. ''Billboard'' [[Top Hard Rock Albums]] |align="center"|2 |- |align="left"|[[Canadian Albums Chart]] |align="center"|2 |- |align="left"|[[Australian Albums Chart]] |align="center"|77 |- |}<ref name="Bill"/> == Reference == {{reflist}} {{Three Days Grace}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi 2009.]] [[Kategorija:Kanadski albumi]] p8lbyeg1pr4v9z5949dak4it5u08x12 0 116081 42696806 4984152 2026-09-30T15:27:41Z Aca 108187 42696806 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Selene and Endimion 2.jpg|thumb|150px|Endimion i [[Selena]]]] '''Endimion''' je, po [[grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], bio [[pastir]] iz pećine [[Latma]] u [[Karija|Kariji]]. Lep mladić, sin [[Zeus|Zevsa]] i [[nimfe]] Kalike, bio je ljubimac [[Selena|Selene]], boginje [[Mjesec|Meseca]]. Po legendi, [[Selena]] je umolila [[Zeus|Zevsa]] da Endimionu da večnu mladost. Zevs je to učinio ali ga je ujedno na gori Latmos u Kariju uspavao u večni san. Svake noći je [[Selena]] silazila k njemu da ga poljubi. Ovaj motiv je inspirisao mnoge umetnike, posebno u [[barok]]u i [[Klasicizam|klasicizmu]]. Endimionov san je naziv za večni san. {{Klica-mitologija}} {{elida}} {{Commonscat|Endymion}} [[Kategorija:Kraljevi u grčkoj mitologiji]] 84wyxfu9ojha7m83jdsbu10vtx2sp6a 0 118156 42696789 42510156 2026-09-30T15:09:06Z ~2026-52614-02 397095 42696789 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Arts et Metiers Pascaline dsc03869.jpg|thumb|250px|Paskalina]] '''Paskalina''' ili aritmetički kalkulator je bila prvi mehanički [[kalkulator]], koji je izumeo [[Blez Paskal]] [[1645]]. godine. Paskal je 1642. god. započeo radove na tabletu da sabira i oduzima, pa i to sa poteškoćama- uticale su na dalju prodaju. I tokom te godine proizvodnja je prestala. U to vreme, Paskal se okrenuo ka nekim svojim drugim interesovanjima, pre svega ka izučavanju [[atmosferski pritisak|atmosferskog pritiska]], a potom i ka [[filozofija|filozofiji]]. Paskalina je bila decimalna mašina, a to nije bilo naročito pogodno, jer se u [[Francuska|Francuskoj]] pojavio novi valutni sistem, sličan funtama, šilinzima i penijima, koji su se koristili u [[Velika Britanija|Britaniji]] sve do sedamdesetih godina 20. veka, i kao takav nije bio decimalan. Francuska je 1799. godine prešla na [[SI|metrički sistem]]. Do tog vremena, Paskalov osnovni izum je inspirisao i druge izumitelje, mada ni oni nisu bilo komercijalno preterano uspešni. Čudo od deteta, [[Gotfrid Vilhelm Lajbnic]], izumeo je 1672. godine spravu koja se zasnivala na drugom modelu, uzastopnom sabiranju, koja je mogla da obavlja sabiranje, oduzimanje, množenje i delenje i da računa kvadratni koren. Ali kalkulatori se nisu pojavljivali na tržištu sve do početka devetnaestog veka, kada je Čarls Havijer Tomas de Kolmar izumeo arithometar baziran na Lajbnicovom modelu, i koji je prvi bio komercijalno uspešan. Prvi Paskalin prototip je imao svega nekoliko cifara, dok su kasnije varijante imale i do osam, što je potom omogućilo da se koriste i brojevi do 9.999.999. Cifre su se birale preko metalnih točkića čijim su se okretanjem dobijali odgovarajući brojevi; odgovori su se pojavljivali u kutijicama na samom vrhu kalkulatora. Pošto su se zupčanici okretali samo u jednom pravcu, negativni brojevi se nisu mogli odmah izračunati. Prilikom [[sabiranje|sabiranja]] brojeva korišćen je [[metod]] komplemenata od devet. Da bi se pomoglo korisniku, pri unosu broja prikazivao se i njegov komplement iznad kutijice u kojoj je pisao uneti broj. [[Kategorija:Računari]] fkotpccaueqru0s9z27npw1ilxza2hg 42696790 42696789 2026-09-30T15:10:23Z Aca 108187 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-52614-02|~2026-52614-02]] ([[User talk:~2026-52614-02|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:~2025-30831-46|~2025-30831-46]] 42510156 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Arts et Metiers Pascaline dsc03869.jpg|thumb|250px|Paskalina]] '''Paskalina''' ili aritmetički kalkulator je bila prvi mehanički [[kalkulator]], koji je izumeo [[Blez Paskal]] [[1645]]. godine. Paskal je 1642. god. započeo radove na svom calc- kada mu je bilo samo devetnaest godina. Pomagao je u poslu svom ocu, koji je bio poreski komesar pa je tražio uređaj koji bi mu olakšao posao. Paskal je 1652. god. napravio pedeset prototipova i prodao nekoliko desetina mašina, ali cena i složenost Paskaline - zajedno sa činjenicom da je ona mogla samo da sabira i oduzima, pa i to sa poteškoćama- uticale su na dalju prodaju. I tokom te godine proizvodnja je prestala. U to vreme, Paskal se okrenuo ka nekim svojim drugim interesovanjima, pre svega ka izučavanju [[atmosferski pritisak|atmosferskog pritiska]], a potom i ka [[filozofija|filozofiji]]. Paskalina je bila decimalna mašina, a to nije bilo naročito pogodno, jer se u [[Francuska|Francuskoj]] pojavio novi valutni sistem, sličan funtama, šilinzima i penijima, koji su se koristili u [[Velika Britanija|Britaniji]] sve do sedamdesetih godina 20. veka, i kao takav nije bio decimalan. Francuska je 1799. godine prešla na [[SI|metrički sistem]]. Do tog vremena, Paskalov osnovni izum je inspirisao i druge izumitelje, mada ni oni nisu bilo komercijalno preterano uspešni. Čudo od deteta, [[Gotfrid Vilhelm Lajbnic]], izumeo je 1672. godine spravu koja se zasnivala na drugom modelu, uzastopnom sabiranju, koja je mogla da obavlja sabiranje, oduzimanje, množenje i delenje i da računa kvadratni koren. Ali kalkulatori se nisu pojavljivali na tržištu sve do početka devetnaestog veka, kada je Čarls Havijer Tomas de Kolmar izumeo arithometar baziran na Lajbnicovom modelu, i koji je prvi bio komercijalno uspešan. Prvi Paskalin prototip je imao svega nekoliko cifara, dok su kasnije varijante imale i do osam, što je potom omogućilo da se koriste i brojevi do 9.999.999. Cifre su se birale preko metalnih točkića čijim su se okretanjem dobijali odgovarajući brojevi; odgovori su se pojavljivali u kutijicama na samom vrhu kalkulatora. Pošto su se zupčanici okretali samo u jednom pravcu, negativni brojevi se nisu mogli odmah izračunati. Prilikom [[sabiranje|sabiranja]] brojeva korišćen je [[metod]] komplemenata od devet. Da bi se pomoglo korisniku, pri unosu broja prikazivao se i njegov komplement iznad kutijice u kojoj je pisao uneti broj. [[Kategorija:Računari]] fe8x90q6ukwtwiilldft63s1e0wcslq 10 118851 42696836 40755328 2026-09-30T15:41:12Z Aca 108187 42696836 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Saint-stub-icon.jpg|30px]] | govori o = svecu ili svetici }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Sveci, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Sveci, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|svetac-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> fm0u6k8brxf3uyxx042ihi6g9pgqsmk 0 120391 42696868 42646189 2026-09-30T19:48:46Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:THERIZINOSAURUS.jpg]] → [[File:Therizinosauroid embryo restoration.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 42696868 wikitext text/x-wiki <!-- Zbog nepostojećeg parametra u predlošku taksokvir, terizinosauri u ovom članku nisu prikazani u taksokviru --> {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Terizinosauri | status = {{StatusIzumrli|kada=[[gornja kreda|kasna kreda]]}} | raspon_fosila = Rana kreda-kasna kreda, moguće i u juri | slika = Nothronychus BW2.jpg | slika_širina = 240px | slika_opis = Umjetnički prikaz vrste ''[[Nothronychus|Nothronychus mckinleyi]]'' | regnum = [[životinje|Animalia]] | phylum = [[svitkovci|Chordata]] | classis = [[Reptil]]ia | superordo = [[Dinosauri]]a | ordo = [[Saurischia]] | subordo = [[teropodi|Theropoda]] | razdioba_stupanj = Podgrupe | razdioba = * † ''[[Falcarius]]'' * † '''Therizinosauroidea''' ** † ''[[Beipiaosaurus]]'' ** † [[Alxasaurus|Alxasauridae]] ** † [[Therizinosauridae]] <small>(tip)</small> }} '''Terizinosauri''' su [[teropodi|teropodni]] [[dinosauri]] koji pripadaju kladusu '''Therizinosauroidea'''. Fosili terizinosaura pronađeni su u rano- i kasnokredskim stijenama u [[mongolija|Mongoliji]], [[Narodna Republika Kina|Kini]] i na zapadu [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]]. Razne osobine prednjih udova, lubanje u kukovlja jasno ih ujedinjuju, i kao teropode i maniraptore, bliske srodnike ptica. Naziv ''terizinosaur'' potiče od grčkog ''therizo'' - "požnjeti" ili "odsijecati" i ''sauros'' - "gušter". Stariji naziv ''segnosauri'' potiče od latinskog ''segnis'' - "spor" i grčkog ''sauros'' - "gušter". == Opis == [[Datoteka:Erlikosaurus.jpg|thumb|240px|left|Zastarjela rekonstrukcija četveronožnog ''[[Erlikosaurus]]a'' nalik na prosauropoda.]] [[Datoteka:Therizinosaurid skull 044.JPG|thumb|240px|left|Dijagrami lubanja terizinosauroida.]] Terizinosauri su imali veoma upadljiv i često zbunjujuć skup osobina. Njihov dug vrat, širok torzo i zadnja stopala sa četiri prsta podsjećala su na prosauropode. Jedinstvena građa njihovog kukovlja, čije su kosti bile okrenute prema nazad i djelomično spojene, podsjećale su paleontologe na "pticokuke" pripadnike [[Ornithischia]]. Njihove pandže i ruke su, međutim, više ličile onima kod teropodnih mesoždera. Budući da su prvi nalazi bili nepotpuni, taj neobični skup anatomskih osobina naveo je ne znanstvenike, kao što je [[Gregory S. Paul]], da zaključe da su segnosauri (''Therizinosaurus'' tada još uvijek nije bio priznat kao pripadnik grupe) predstavljali jedan podred primitivnih dinosaura koji je preživio dugo vremena; neki su smatrali da su tadašnji segnosauri bili karika između prosauropoda i pripadnika Ornithischia. Zbog takve pretpostavljene veze sa prosauropodima, rani prikazi segnosaura (uključujući i neke Paulove rekonstrukcije) prikazivali su ih kao polu-četveronošce, ali danas se zna da bi to bilo nemoguće s obzirom na ptičju građu njihovih članaka.<ref name="paul1988">Paul, G.S. (1988). ''Predatory Dinosaurs of the World, a Complete Illustrated Guide''. New York: Simon and Schuster. 464 p.</ref> Paul je također uključio segnosaure u Phytodinosauria, podred koji je uključivao prosauropode, sauropode i pripadnike Ornithischia, zbog oblika njihovih zuba.<ref name="paul1988"/> [[Datoteka:Therizinosauroid embryo restoration.jpg|thumb|240px|right|Umjetnički prikaz embriona]] Njihov pravi identitet teropodnih biljoždera nije izašao na vidjelo sve dok sredinom 1990-ih ''[[Alxasaurus]]'', koji je imao osobine tipičnije za teropode, nije otkriven, a ''[[Therizinosaurus]]'' priznat kao pripadnik grupe segnosaura.<ref name="russel&dong1993">{{Cite journal | last1 = Russell | first1 = D.A. | last2 = Dong | first2 = Z. | year = 1993 | title = The affinities of a new theropod from the Alxa Desert, Inner Mongolia, People's Republic of China." In Currie, P.J. (ed.). | url = | journal = Results from the Sino-Canadian Dinosaur Project. Canadian Journal of Earth Sciences | volume = 30 | issue = | pages = 2107–2127 }}</ref> Srodnost između razvijenijih terizinosaurida i ostalih teropoda je velikim dijelom razjašnjena otkrićem primitivnih pripadnike ove grupe, kao što su ''[[Beipiaosaurus]]'' (1999.) i ''[[Falcarius]]'' (2005.).<ref name="xuetal1999">{{Cite journal | doi = 10.1038/20670 | last1 = Xu | first1 = X. | last2 = Tang | first2 = Z-L. | last3 = Wang | first3 = X-L. | year = 1999 | title = A therizinosauroid dinosaur with integumentary structures from China | url =https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-05-27_399_6734/page/350| journal = Nature | volume = 399 | issue = 6734| pages = 350–354 }}</ref> Znanstvenici koji su opisali rod ''Falcarius'' primijetili su da izgleda kao da predstavlja ostrednji stadij između mesoždera i biljoždera, nešto kao "kariku koja nedostaje" između grabežljivih maniraptora i terizinosaura koji se hrane biljem.<ref name="kirklandetal2005">{{Cite journal | doi = 10.1038/nature03468 | last1 = Kirkland | first1 = J.I. | last2 = Zanno | first2 = L.E. | last3 = Sampson | first3 = S.D. | last4 = Clark | first4 = J.M. | last5 = DeBlieux | first5 = D.D. | year = 2005 | title = A primitive therizinosauroid dinosaur from the Early Cretaceous of Utah | url =https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-05-05_435_7038/page/84| journal = Nature | volume = 435 | issue = 7038| pages = 84–87 | pmid = 15875020 }}</ref> Iako se sada klasificiraju kao teropodi, terizinosauri su imali lubanje slične onima kod sauropoda, a oblik zuba i čeljusti još je jedan dokaz da su bili biljožderi. Među najneobičnijim osobinama terizinosaura su ogromne pandže na rukama, koje su bile dužine tri stope kod ''Therizinosaurusa''. Neobična pokretljivost njihovih prednjih udova, koja im je omogućavala da posegnu rukom prema naprijed više od drugih teropoda, također dokazuje da su bili biljožderi. Terizinosauri su to i zakrivljene pandže možda koristili za hvatanje i rezanje grana, slično kao što je to radio divovski ljenjivac.<ref name="burch2006">* Burch, S. (2006). "The range of motion of the glenohumeral joint of the therizinosaur ''Neimongosaurus yangi'' (Dinosauria: Theropoda)." ''Chicago Biological Investigator'', '''3'''(2): 20. (Abstract).</ref> Otisci kože ''Beipiaosaurusa'' ukazuju na to da su terizinosauri bili pokriveni ogrtačem primitivnog perja nalik paperju, kao kod [[kompsognatidi|kompsognatida]] ''[[Sinosauropteryx]]a'', ali i dužim i jednostavnijim perjem koje je možda služilo za udvaranje.<ref name="xuetal1999"/><ref name="xu2009">Xu X., Zheng X.-t. and You, H.-l. (2009). "A new feather type in a nonavian theropod and the early evolution of feathers." ''Proceedings of the National Academy of Sciences (Philadelphia)'', . doi: 10.1073/pnas.0810055106</ref> Terizinosauri su bili raznih veličina, od malenog ''Beipiaosaurusa'' (2,2&nbsp;m dužine), do ogromnog ''Therizinosaurus'', dužine od 10 do 12 m i procijenjene težine od 6,2 tone; spada u najveće teropode na svijetu. == Sistematika == === Taksonomija === [[Datoteka:Beipiaosaurus.jpg|thumb|right|240px|Umjetnička rekonstrukcija ''Beipiaosaurusa'']] [[Rinchen Barsbold|Barsbold]] i Perle su ovu grupu 1980. godine nazvali infraredom unutar Theropoda.<ref name = "barsbold&perle1980">{{Cite journal | last1 = Barsbold | first1 = R. | last2 = Perle | first2 = A. | year = 1980 | title = Segnosauria, a new infraorder of carnivorous dinosaurs | url =https://archive.org/details/acta-palaeontologica-polonica_1980_25_2/page/187| journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 25 | issue = 2| pages = 187–195 }}</ref> [[Dong Zhiming]] (1992.) je išao i dalje i svrstao tadašnje segnosaure u vlastiti red, '''Segnosaurischia'''. Ovaj naziv se više ne koristi nakon što je otkriveno da su oni specijalizirana grupa unutar podreda Theropoda. Clark ''et al.'' su 2004. godine smatrali Segnosaurischia sinonimom za Therizinosauroidea. Natporodicu '''Therizinosauroidea''' je 1954. godine uspostavio Maleev, i tada je uključivala samo bizarnog ''[[Therizinosaurus]]a''. Poslije su znanstvenici shvatili da je ''Therizinosaurus'' bio napredni segnosaur, pa je za Therizinosauroidea donijeta filogenetska definicija koja je uključivala obje grupe i u filogenetskim istraživanjima je većim dijelom zamijenila stari naziv Segnosauria, uglavnom zbog asocijacije naziva Segnosauria sa diskreditovanom idejom da su ove životinje bile srodnici prosauropoda. * '''Natporodica Therizinosauroidea''' ** Rod ''[[Beipiaosaurus]]'' ** Rod ''[[Falcarius]]'' ** Rod ''[[Jianchangosaurus]]'' ** '''Porodica [[Alxasauridae]]''' *** Rod ''[[Alxasaurus]]'' ** '''Porodica [[Therizinosauridae]]''' *** Rod ''[[Enigmosaurus]]'' *** Rod ''[[Erliansaurus]]'' *** Rod ''[[Erlikosaurus]]'' *** Rod ''[[Nanshiungosaurus]]'' *** Rod ''[[Neimongosaurus]]'' *** Rod ''[[Nothronychus]]'' *** Rod ''[[Segnosaurus]]'' *** Rod ''[[Suzhousaurus]]'' *** Rod ''[[Therizinosaurus]]'' Drugi mogući terizinosauri su i ''[[Thecocoelurus]]'' i ''[[Eshanosaurus]]'' iz rane jure, što znači da bi bio prvi poznati celurosaur u slučaju da zaista pripada ovoj grupi. === Filogenija === [[Datoteka:Therizinosauria hips variation.JPG|thumb|240px|Kukovlje kod različitih rodova.]] Kladus '''Therizinosauria''' je prvi definirao [[Dale Russell]] 1997. godine kao ''Alxasaurusa'', ''Enigmosaurusa'', ''Erlikosaurusa'', ''Nanshiungosaurusa'', ''Segnosaurusa'', ''Therizinosaurusa'' i sve taksone koji su srodniji njima nego oviraptosaurima, ornitomimidima i trudontidima. [[Paul Sereno]] je 2005. godine modificirao tu definiciju kao najinkluzivniji kladus koji sadrži rod ''Therizinosaurus'', ali ne i ''[[Ornithomimus]]'', ''[[Oviraptor]]'', ''[[Shuvuuia]]'', ''[[Tiranosaur|Tyrannosaurus]]'' ili ''[[Troodon]]''.<ref name="sereno2005">Sereno, P. C. 2005. [http://www.taxonsearch.org/Archive/stem-archosauria-1.0.php Stem Archosauria—TaxonSearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115093329/http://www.taxonsearch.org/Archive/stem-archosauria-1.0.php |date=2009-01-15 }} [version 1.0, 2005 November 7]</ref> Therizinosauroidea, isprva nazvanu natporodicom bez filogenetske definicije, prvi su definirali Zhang ''et al.'' [[2001]]. godine kao kladus koji sadrži sve teropode srodnije rodu ''Therizinosaurus'' nego pticama (čime je i efikasno zamijenio stariji naziv Segnosauria, koji nije još uvijek nije bio definiran kao kladus). Ta definicija, međutim, definira istu grupu kao već postojeću Therizinosauria. Alternativnu definiciju dao je Clark [[2004]]. godine (kao posljednjeg zajedničkog pretka rodova ''Therizinosaurus'' i ''Beipiaosaurus'' i sve njihove potomke), obuhvaćajući užu grupu koja isključuje primitivnije terizinosaure, kao što je ''[[Falcarius]]'', a omogućava nazivu Therizinosauria da se nastavi koristiti za veću grupu u koju spadaju svi terizinosauri. This definition was followed by Maryanska and Barsbold (2004) and [[Paul Sereno|Sereno]] (2005), though other subsequent studies, such as Senter (2007) have continued to use Therizinosauroidea for the therizinosaur "total group".<ref name="sereno2005"/><ref name="clarketal2004">Clark, J.M., Maryanska, T., and Barsbold, R. (2004). "Therizinosauroidea." Pp. 151– 164 in Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.). ''The Dinosauria'', Second Edition. University of California Press., 861 pp.</ref><ref name="senter2007">Senter, P. (2007). "A new look at the phylogeny of Coelurosauria (Dinosauria: Theropoda)." ''Journal of Systematic Palaeontology'', 5: 429-463 ({{doi|10.1017/S1477201907002143}}).</ref> Sljedeći kladogram slijedi analize Phila Sentera, ([[2007]].).<ref name="senter2007"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Therizinosauroidea''' |1={{clade |1=''[[Falcarius]]'' |label2=<font color="white">unnamed</font> |2={{clade |1=''[[Beipiaosaurus]]'' |label2=<font color="white">unnamed</font> |2={{clade |1=''[[Alxasaurus]]'' |label2=<font color="white">unnamed</font> |2={{clade |1=''[[Nanshiungosaurus]]'' |label2=[[Therizinosauridae]] |2={{clade |1=''[[Erliansaurus]]'' |2=''[[Nothronychus]]'' |label3= <font color="white">unnamed</font> |3={{clade |1=''[[Neimongosaurus]]'' |label2= <font color="white">unnamed</font> |2={{clade |1=''[[Segnosaurus]]'' |label2= <font color="white">unnamed</font> |2={{clade |1=''[[Erlikosaurus]]'' |2=''[[Therizinosaurus]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/saurischia/therizinosauroidea.html Therizinosauroidae - UCMP, Berkeley] {{Commonscat|Therizinosauroidea}} [[Kategorija:Teropodi]] mxmqbt0kfajut545a0ymh82vjcyv6s9 0 121196 42696962 42505028 2026-10-01T11:13:34Z Edgar Allan Poe 29250 42696962 wikitext text/x-wiki {{Ažuriranje}} {{Sređivanje}} {{Infokutija biografija |ime =Biljana |prezime =Plavšić |slika =Biljana Plavsic.JPG |širina slike = |tekst uz sliku = |dan rođenja =7 |mjesec rođenja =juli |godina rođenja =1930 |mjesto rođenja =Tuzla |država rođenja =Bosna i Hercegovina |dan smrti = |mjesec smrti = |godina smrti = |mjesto smrti = |država smrti = |muški pol = |država za kategoriju=Bosna i Hercegovina }} '''Biljana Plavšić''' ([[Tuzla]], [[7. 7.]] [[1930]]. – [[Beograd]], [[1. 10.]] [[2026.]]), [[Bosna i Hercegovina|bosansko-hercegovačka]] biologinja, političarka i jedna od predvodnica srpskog nacionalističkog pokreta u Bosni i Hercegovini. Bila je [[Predsjednik Republike Srpske|predsednica]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] od [[1996]]. do [[1998]]. Osuđena je za [[ratni zločin|ratne zločine]] pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju]]. Optužena [[2001]]. pred MKTJ za zločine počinjene tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], Plavšićeva se dobrovoljno predala Tribunalu. Bila je prvi srpski političar koji se izjasnio krivim (po tački optužnice za progon po nacionalnoj i verskoj osnovi, zločin protiv čovečnosti), a Tužilaštvo je zauzvrat povuklo ostale optužbe. Osuđena je na 11 godina zatvora, a na slobodi je od oktobra [[2009]]. Poznata je i zbog svojih vatrenih [[nacionalizam|nacionalističkih]] izjava tokom rata u Bosni<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=wuvpwo_B35I&feature=related Jutjub snimak Biljane Plavšić koja govori o Grahovu]</ref>, sukobom sa [[Srpska demokratska stranka (BiH)|Srpskom demokratskom strankom]] i režimom [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] i zbog svog pokajanja pred sudom zbog zločina protiv čovečnosti. Neke od njenih najozloglašenijih izjava su da je [[etničko čišćenje]] "sasvim prirodna pojava" ili da "dva miliona Srba mogu da izginu da bi ostalih šest živelo u slobodi"<ref>[http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Jul97/0607/0607_6.HTM Portret: Biljana Plavsic, predsednica Republike Srpske]</ref>, što je kasnije pokušavala da ublaži ili opovrgne.<ref>{{Cite web |title=Svedok vremena: Biljana Plavšić |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/457/12.html |access-date=2012-06-08 |archive-date=2008-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208014209/http://www.vreme.com/arhiva_html/457/12.html |dead-url=yes }}</ref> == Život == Rođena je [[1930]]. u [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je stekla osnovno i srednjoškolsko obrazovanje. Nakon što je diplomirala biologiju u [[Zagreb]]u, ostvarila je zavidnu naučnu karijeru, predajući dugo godina na katedri za biologiju na Prirodnomatematičkom fakultetu Univerziteta u Sarajevu. Biljana Plavšić je bila član [[Srpska demokratska stranka (BiH)|SDS]]-a od osnivanja [[1990]]. godine, a iste godine je postala i član [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]]. [[7. 4.]] [[1992]]. godine je napustila Predsjedništvo i priključila se političkom vodstvu samozvane [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. Biljana Plavšić je zajedno s [[Radovan Karadžić|Radovanom Karadžićem]], [[Momčilo Krajišnik|Momčilom Krajišnikom]] i [[Ratko Mladić|Ratkom Mladićem]] bila u samom vrhu vodstva bosanskih Srba tokom [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Od [[1992]]. do [[1996]]. bila je potpredsjednik Republike Srpske. Ostao je upamćen njezin dolazak u [[Bijeljina|Bijeljinu]] na samom početku srpske agresije na BiH, kada je izljubila [[Željko Ražnatović|Željka Ražnatovića Arkana]] čestitajući mu na obavljenom masakru nad bijeljinskim [[Bošnjaci]]ma. Tokom rata se zalagala za totalno [[etničko čišćenje]] Muslimana istočne Bosne: {{izdvojeni citat|„Ja bih više volela da potpuno [[etničko čišćenje|očistimo]] istočnu Bosnu od Muslimana. Sve i da zadržimo 70 posto teritorije – nema tu mira. Ja njima ne želim ništa dobro. Ali, da ja budem mirna, ja njima moram dati da oni imaju neki način života, da sebi organizuju život, da ne bi mene sve vreme uznemiravali. Tako ja shvatam tih 30 muslimanskih posto teritorije“.<ref>[http://pescanik.net/2008/07/noz-zica-sramota/ Nož, žica, sramota]</ref>}} Nakon što je Karadžić početkom [[1996]]. pod međunarodnim pritiskom morao napustiti političku scenu, naslijedila ga je na mjestu predsjednika Republike Srpske. Odmah nakon toga učinila je politički zaokret i okrenula leđa svojim dotadašnjim saradnicima i mentorima, pragmatično zaigravši na kartu umjerenosti i saradnje s međunarodnom zajednicom, zbog čega je uživala i međunarodnu podršku. Godine [[1997]]. formirala je vlastitu stranku Srpski narodni savez, raspustila parlament RS-a i raspisala prijevremene izbore. U septembru 1996. godine potvrđena je za predsjednicu Republike Srpske, ovaj put na izborima. Pred Međunarodnim sudom pravde osuđena je za ratne zločine [[2005]]. godine na 11 godina zatvora, nakon priznanja krivice za planirane sistematske zločine nad Bošnjacima i [[Hrvati]]ma. U tom periodu napisala je knjigu "Svedočim" u kojoj je otkrila politiku vodstva Republike Srpske prema Srbima, izostavivši zločine prema Bošnjacima i Hrvatima. U septembru [[2009]]. godine haški sud za ratne zločine je odobrio njeno oslobađanje prije isteka pune kazne, nakon čega je i švedska vlada odobrila oslobađanje iz zatvora.<ref>http://www.bbc.co.uk/serbian/news/2009/10/printable/091022_plavsicrelease.shtml</ref> == Izvori == {{Reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Biljana Plavšić}} * [http://www.un.org/icty/glance/plavsic.htm Profil Biljane Plavšić suda u Hagu] * [http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Plavsic.doc Plavšić – citati (1990–1993)] –Helsinški odbor Srbije {{Predsednici Republike Srpske}} {{Authority control}} {{Lifetime|1930|2026|Plavšić, Biljana}} [[Kategorija:Političari Republike Srpske]] [[Kategorija:Predsjednici Republike Srpske]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Osobe osuđene na Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] [[Kategorija:Biografije, Tuzla]] dwhtl7viw41g7xymszb2ns9bk6ydtkg 0 123343 42696869 41676588 2026-09-30T19:48:47Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:THERIZINOSAURUS.jpg]] → [[File:Therizinosauroid embryo restoration.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 42696869 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Therizinosaurus''}} {{Taksokvir | boja = pink | naziv = ''Therizinosaurus'' | slika = Therizinosaurus Restoration.png | slika_širina = 240px | slika_opis = Umjetnička rekonstrukcija | status = izumrli | raspon_fosila = Kasna [[Kreda (period)|kreda]] | regnum = [[životinje|Animalia]] | phylum = [[svitkovci|Chordata]] | classis = [[Reptil]]ia | superordo = [[Dinosauri]]a | ordo = [[Saurischia]] | subordo = [[teropodi|Theropoda]] | familia = †[[terizinosauridi|Therizinosauridae]] | genus = †'''''Therizinosaurus''''' | genus_autorstvo = [[Evgeny Maleev|Maleev]], [[1954]]. | razdioba_stupanj = Vrste | razdioba = '''''T. cheloniformis''''' <small>Maleev, 1954. (tip)</small> }} '''''Therizinosaurus''''' ("gušter sa kosom", od grčkog ''terizo'' - "kositi" ili "rezati" i ''sauros'' - "gušter") je rod vrlo velikih [[teropodi|teropodnih]] dinosaura. ''Therizinosaurus'' je živio u periodu kasne [[Kreda (period)|krede]], prije oko 70 milijuna godina i bio je jedan od najvećih i posljednjih predstavnika jedinstvene grupe [[Terizinosauri|Therizinosauria]]. Njegovi fosili po prvi su put otkriveni u [[mongolija|Mongoliji]] i isprva su se smatrali ostacima neke vrste [[kornjača|kornjače]] (a odatle potiče i naziv vrste, ''T. cheloniformis'' — "napravljen od kornjače"). Do danas je pronađeno vrlo malo kostiju, uključujući i ogromne [[kandža|pandže]] po kojima je dobio svoj naziv. == Otkriće i naziv == [[Datoteka:Therizinosaurus.jpg|thumb|left|Ruke ''Therizinosaurusa'']] [[Datoteka:Therizinosaurus clawcast aus.jpg|thumb|left|200px|Odljev pandže]] Prvi fosilni ostaci ''Therizinosaurusa'' otkriveni su u kasnim 1940-im u sovjetsko-mongolskoj ekspediciji u formaciji Nemegt na jugozapadu [[Mongolija|Mongolije]].<ref name="barsbold1983"/> Ekspedicija je otkrila nekoliko ogromnih pandži koje su bile duge gotovo 1 metar. Opisao ih je ruski paleontolog [[Evgeny Maleev]] [[1954]]. godine; smatrao je da su pripadale velikom [[reptil|gmazu]] nalik na [[kornjača|kornjaču]].<ref name="maleev1954">Maleev, E.A. (1954). "New turtle−like reptile in Mongolia [in Russian]." ''Priroda'', '''1954'''(3): 106–108.</ref> Međutim, nije bilo poznato kojem su stvorenju pripadali ti ostaci sve do ranih 1950-ih, kada su daljnje ekspedicije otkrile još fosila: još nekoliko pandži i dijelove prednjih i zadnjih udova. Naknadna otkrića na sjeveru [[Narodna Republika Kina|Kine]] omogućila su paleontolozima da sastave opću skeletalnu strukturu te životinje, za koju je otkriveno da je bila dinosaur, a ne kornjača. Međutim, koji je tip dinosaura bio u pitanju ostalo je kontroverzno. Neki su njegovo tijelo i glavu rekonstruirali kao kod karnosaura sa pandžom kao kod ''[[Deinonychus]]a''. [[Datoteka:Therizinosauroid embryo restoration.jpg|thumb|right|200px|Umjetnički prikaz embrija ''Therizinosaurusa'']] Otkriće da su enigmatični segnosauri (uključujući i ''[[Erlikosaurus]]a'' i ''[[Segnosaurus]]a'') zapravo bili teropodi pomoglo je u osvjetljavanju srodnosti ''Therizinosaurusa''. Predložene su razne teorije kao objašnjenje porijekla "segnosaurida", a neki su znanstvenici predlagali da su oni potomci [[sauropodomorfi|sauropodomorfa]] ili čak da nisu pripadnici ni [[Ornithischia]] ni [[Saurischia]]; međutim, novi, dobro očuvani fosili kao što su oni od ''[[Alxasaurus]]a'' ([[1993]].) i ''[[Beipiaosaurus]]a'' ([[1996]].) pružili su detaljnije informacije o karlici kao kod ptica, stopalima i lubanjama primitivnijih članova i pomogli su u potvrđivanju teze da su segnosauridi pripadali istoj grupi teropodnih dinosaura kao i ''Therizinosaurus'' (pa se zbog toga danas nazivaju terizinosauridima) i da su terizinosauridi, zapravo, napredni [[teropodi|teropodni]] [[biljojedi|biljožderi]]. == Osobine == [[Datoteka:therizinosaurus scale.png|thumb|right|200px|Usporedba veličine između ''Therizinosaurusa'' i čovjeka.]] Iako su fosilni ostaci ''Therizinosaurusa'' nepotpuni, na osnovu osobina njegovih srodnika mogu se napraviti zaključci o njegovim fizičkim osobinama. Kao i drugi pripadnici porodice [[Therizinosauridae]], ''Therizinosaurus'' je vjerojatno imao malenu glavu na dugom vratu, bio je dvonožac i imao je duboko i teško tijelo. Njegovi prednji udovi možda su bili dužine i od 2,5 m.<ref name="barsbold1976c">Barsbold, R. (1976c). "New data on ''Therizinosaurus'' (Therizinosauridae, Theropoda) [in Russian]." In Devâtkin, E.V. and N.M. Ânovskaâ (eds.), Paleontologiâ i biostratigrafiâ Mongolii. ''Trudy, Sovmestnaâ Sovetsko−Mongol’skaâ paleontologičeskaâ kspediciâ'', '''3''': 76–92.</ref> Zadnji udovi su završavali sa četiri prsta koja su nosila težinu tijela, za razliku od drugih teropoda kod kojih je prvi prst bio smanjen. Najupadljivija osobina ''Therizinosaurusa'' bilo je prisustvo ogromnih [[kandža|pandži]] na prstima prednjih udova. One su bile izrazito velike kod ''Therizinosaurusa'', i mada su ostaci najvećih primjeraka nepotpuni, vjerojatno su bile duge gotovo jedan metar.<ref name="barsbold1983">Barsbold, R. (1983). "Carnivorous dinosaurs from the Cretaceous of Mongolia [in Russian]." ''Trudy, Sovmestnaâ Sovetsko−Mongol’skaâ paleontologičeskaâ èkspediciâ'', '''19''': 1–120.</ref><ref name="roz1970a">Rozhdestvensky, A.K. (1970). "On the gigantic claws of mysterious Mesozoic reptiles." ''Paleontologischeskii Zhurnal'', 1970(1): 131-141.</ref><ref name="roz1970b">Rozhdestvensky, A.K. (1970). "Giant claws of Enigmatic Mesozoic Reptiles." ''Paleontology Journal'', '''4'''(1): 117-125.</ref> == Paleobiologija == Ishrana ''Therizinosaurusa'' je nepoznata, budući da nisu pronađeni ostaci lubanje koji bi dali dokaze o njegovoj ishrani. Međutim, kao i ostali terizinosauri, vjerojatno je bio [[biljojedi|biljožder]].<ref name=svarney2003>Svarney, T.E. and Svarney, P.B. (2003). "The Handy Dinosaur Answer Book", 1st ed. Canton, MI: Visible Ink Press.</ref> Postoji nekoliko funkcija kojima su ogromne pandže mogle služiti, kao što je odbrana od grabežljivaca (recimo ''[[Tarbosaurus]]a'') i u međusobnim borbama, npr. za teritorij ili partnera, a možda i za privlačenje grana sa lišćem prema ustima. Moguće je da su pandže služile svim ovim funkcijama, a ne samo jednoj. == Povezano == * ''[[Deinocheirus]]'' == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:Teropodi]] jspacxjw7qa2pskyzzcc2lsgrwlhhyn 0 123627 42696863 42696215 2026-09-30T19:29:11Z Alekol 2231 /* Događaji */ 42696863 wikitext text/x-wiki {{otheruses-number}} {{Godina nav|627}} __NOTOC__ Godina '''627.''' ('''[[rimske brojke|DCXXVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]] u [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. Oznaka 627. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina. == Događaji == <onlyinclude> [[Datoteka:Battle of trench site.JPG|180px|mini|lijevo|Približno mjesto [[Bitka na Hendeku|Bitke na Hendeku]]]] * mart/april - [[Bitka na Hendeku]] u kojoj [[Muhamed]] na čelu [[medina|medinskih]] muslimana uspješno razbija opsadu od strane [[meka]]nskih [[Kurejš]]a, Jevreja i beduina. ** Muslimani likvidiraju [[Banu Qurayza]], jevrejsko pleme u Medini koje je bilo u savezu sa mekanskim politeistima. * [[11. 4.]] &ndash; [[Rimokatolička crkva|Rimski]] [[misionar]] [[Paulinus of York|Paulin]] [[krštenje|krsti]] kralja [[Edwin od Deire|Edwina od Deire]] ([[Nortumbrija|Nortumbrije]]). ** [[Paulin iz Yorka|Paulin]] u Yorku osniva [[St Peter's School (York)|Školu sv. Petra]], jednu od najstarijih koje danas djeluju u Engleskoj. * proleće? - Dolazi do razlaza između [[Sasanidsko Carstvo|sasanidskog]] persijskog vladara [[Hozroje II|Hozroja II]] i generala [[Šahrabaraz]]a. [[Datoteka:Mohammad adil rais-map1.PNG|mini|Heraklijev put 624-628 (punom linijom 628)]] * proleće-leto? - [[Treći perzijsko-turkijski rat]]: pošto je sklopio savez sa Iraklijem, [[Tong Yabghu]], kagan [[Zapadni Gokturci|Zapadnih (Gok) Turaka]] napada [[Kaspijska vrata]] kod [[Derbent]]a. ** Vizantinci i Gokturci 627-28. zajednički opsedaju [[Tbilisi]], kojeg drži sasanidski saveznik [[Stefan I od Iberije]]. * septembar - [[Iraklije]] je od Tbilisija krenuo na iznenadni pohod u središte Sasanidske države. * [[12. 12.]] &ndash; [[Bizantsko-perzijski rat 602-628]]: [[Bitka kod Ninive (627)|Bitka kod Ninive]] u kojoj [[bizant]]ski car [[Heraklije]] nanosi odlučujući poraz [[Sasanidsko Carstvo|Perzijancima]], vojsci gen. Rahzada - mesec dana kasnije je opljačkana šahova rezidencija u [[Dastagird]]u, napreduje prema [[Ktesifon]]u. === Kroz godinu === * Džamija Huaisheng u [[Guangzhou]] je navodno napravljena ove godine od strane [[Sa'd ibn Abi Vakas]]a - ali nema dokaza da je on bio u Kini. <onlyinclude/> == Rođenja == * [[Cui Zhiwen]], kineski kancelar == Smrti == * početak maja &ndash; [[Bonus (patricij)|Bonus]], bizantski patricij i regent * [[10. 11.]] &ndash; [[Justus|Just]], [[nadbiskup Canterburyja]] * [[Feng Deyi]], kineski kancelar [[dinastija Tang|dinastije Tang]] (r. [[568]]) * [[Luo Yi]], kineski vojskovođa u službi dinastije Tang * [[Pei Ju]], kineski kancelar * [[Stefan I od Iberije]] == Reference == {{Reflist}} {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:627}} [[Kategorija:627.| ]] blvtwr14uob1w7ye1h2lhkoy6zj1j58 0 123676 42696866 42696222 2026-09-30T19:44:35Z Alekol 2231 /* Događaji */ 42696866 wikitext text/x-wiki {{otheruses-number}} {{Godina nav|628}} __NOTOC__ Godina '''628.''' ('''[[rimske brojke|DCXXVIII]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u petak]] u [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. Oznaka 628. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina. == Događaji == <onlyinclude> * [[6. 1.]] [[Bizantsko-perzijski rat 602-628]]: [[Bizant]]ski car [[Heraklije]] opustošio [[Sasanidsko Carstvo|sasanidsku]] kraljevsku rezidenciju [[Dastagird]], zatim se povlači prema Zagrosu jer je [[Ktesifon]] jak. * januar - Iraklijev saveznik, [[Zapadni Turkijski Kaganat|zapadnoturski]] kagan [[Tong Yabghu]] zauzima i pustoši današnji [[Tbilisi]]. [[Stefan I od Iberije]] je zarobljen i odran. [[Datoteka:Coin of the Sasanian king Kavad II (cropped), minted at Susa in 628.jpg|120px|mini|[[Kavad II]]]] * 23/[[24. 2.]] &ndash; Perzijska vojska diže ustanak i svrgava kralja [[Hozroje II od Perzije|Hozroja II]], postavivši na [[Sasanidi|sasanidsko]] prijestolje njegovog sina [[Kavad II od Perzije|Kavada II]]. ** Kavad je pogubio svu braću i polubraću, 17 ili 18, uključujući označenog naslednika Mardanšaha. Hozrou je pogubljen 28. 2.. Dolazi do [[Sasanidski građanski rat (628-632)|Sasanidskog građanskog rata]] (do 632). ** [[Sasanidski Jemen]]: nakon pada Hozroja II, plemstvo iranskog porekla sklapa savez sa Muhamedom; guverner Badhan je prešao u islam. * mart/april (zul kada 6. po hidžri) - [[Datoteka:Suleh Hudebia.png|30px|border|Sporazum na Hudejbiji]] [[Sporazum na Hudejbiji]] između [[Muhamed]]a i [[Kurejš]]a: primirje od 10 godina i dozvola da Muhamedovi sledbenici dođu sledeće godine u mirno hodočašće. * 15. 4. - Japanska [[Carica Suiko]] je umrla nakon 35 godina na prijestolju, nasljeđuje [[Car Jomei]] (do 641). * april? - Vizantijsko-persijski mirovni pregovori. Vizantija dobija natrag teritorije, zarobljenike, odštetu, [[Časni krst]] i druge relikvije odnete iz Jerusalima 614. [[Spahbed]] (general) [[Šahrabaraz]] se odbija povući. [[Datoteka:جنگ تاریخی خیبر.jpg|mini|180px|"[[Bitka kod Hajbara]]", [[Ali]]jevi poduhvati (Mohammad Modabber, < 1966)]] * maj/jun (muharem 7. po hidžri) - [[Bitka kod Hajbara]]: Muhamedovi muslimani su porazili jevrejsko uporište [[Hajbar]], 150 km severno od Medine. Istakao se [[Ali]], koji je ubio viteza Marhaba. Stečen je veliki plen, Jevreji mogu ostati uz plaćanje polovine uroda urmi. ** Jevrejka Zaynab bint Al-Harith je iz osvete poslužila otrovanu jagnjetinu muslimanima, koja je narušila Muhamedovo zdravlje. [[Datoteka:Aradashiriii (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Ardašir III]]]] * leto/jesen (6. 9.?) - Persijski vladar Kavad II umire u epidemiji kuge, nazvanoj Širojeva kuga, po njegovom rođenom imenu. Stradao je i veliki udeo Persijanaca, naročito u Mesopotamiji. Nasleđuje ga sedmogodišnji sin [[Ardašir III]] (do 630). Wuzurg framadar (veliki vezir) je Mah-Adhur Gushnasp. * 14. 9.? - Iraklije se vratio u Carigrad. === Kroz godinu === * [[Pipin od Landena]] postaje [[majordom]] [[Austrazija|Austrazije]]. * {{circa}} Indijski matematičar [[Brahmagupta]] piše znameniti matematički priručnik [[Brahmasphutasiddhanta]]. <onlyinclude/> == Rođenja == * [[21.7.]] - [[Car Gaozong od Tanga]] == Smrti == * [[22.1.]] &ndash; Sveti [[Anastazije Perzijanac]] * februar &ndash; [[Hozroje II od Perzije|Hozroje II]], kralj Perzije * [[3.6.]] - [[Liang Shidu]], kineski ustanički vođa * oktobar &ndash; [[Kavad II od Perzije|Kavad II]], kralj Perzije * [[Babai Veliki]], sirijski monah * 15. 4. - [[Carica Suiko]] od [[Japan]]a * [[Teodelinda]], kraljica [[Langobardi|Langobarda]] * [[Du Yan]], kineski kancelar [[dinastija Tang|dinastije Tang]] * [[Li Dashi]], kineski službenik i historičar == Reference == {{Reflist}} {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:628}} [[Kategorija:628.| ]] n5qrbm0ousxzf7yp5psmk7o4gc5a70i 0 128040 42696882 42657838 2026-09-30T20:56:55Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Képes_krónika_-_21.oldal_-_A_magyarok_bejövetele_Pannóniába.jpg datotekom [[:File:Chronicon_Pictum_-_Page_21_-_The_Arrival_of_the_Hungarians_in_Pannonia.jpg|Chronicon_Pictum_-_Page_21_-_The_Arrival_of_the_Hungarians_in_Pannonia.jpg]] 42696882 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:KK elso lap.jpg|thumb|200px|Prva strana ''Chronicon Pictum''.]] '''Mađarska ilustrovana hronika''' ({{Jez-mađ|Képes Krónika}}), ('''Vienna Illuminated Chronicle''', '''Chronica Hungarorum''', '''Chronicon (Hungariae) Pictum''', '''Chronica Picta''' ili '''Chronica de Gestis Hungarorum''') je srednjovekovna ilustrovana hronika [[Kraljevina Mađarska|kraljevine Mađarske]], tačnije iz [[14. vijek|14. veka]]. Predstavlja internacionalni umetnički prikaz dvorske lože i društvenog života u tadašnjoj kraljevini, za vreme vladavine [[Lajoš I Anžujski|kralja Lajoša]], autor hronike je najverovatnije Mark Kalti ''(Kálti Márk)''. Ukrasna dekoracija u boji je napravljena pre [[1360|1360.]] godine i dokaz je znanja, dostignuća tadašnjeg života, istorije, tradicije i legendi. Hronika sadrži 147 slika i izvanredan je izvor informacija o mađarskoj srednjovekovnoj istoriji, kulturi, kostimima i dvorskom životu. Puni naziv hronike je: ''Chronicon pictum, Marci de Kalt, Chronica de gestis Hungarorum'', što je, na srpskom: „Ilustrovana hronika, Marko od Kalta, činjenična hronika o Mađarima“. Danas se ilustrovana hronika čuva u nacionalnoj biblioteci u [[Budimpešta|Budimpešti]] ''(Országos Széchényi Könyvtár, Budapest)''. == Vanjske veze == {{Commonscat|Chronicon Pictum}} * [http://kep.tar.hu/mollach/50207264 Slike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229050742/http://kep.tar.hu/mollach/50207264 |date=2009-12-29 }} == Galerija == <gallery> Datoteka:Képes Krónika 1360.jpg|Hronika Datoteka:Attila-ChroniconPictum.jpg|[[Atila]] Datoteka:Attila-PopeLeo-ChroniconPictum.jpg|[[Atila]] sreće [[Papa Leo I|papu Lea]] Datoteka:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|[[Bela IV]] Datoteka:Geza-ChroniconPictum.jpg|[[Geza]] Datoteka:HetVezer-ChroniconPictum.jpg|Sedam starešina Datoteka:HunSiege-ChroniconPictum.jpg|[[Huni]], opsada grada Datoteka:Képes krónika - 101.oldal - Kálmánt királlyá koronázzák.jpg|[[Kalman]] Datoteka:Laszlo-ChroniconPictum.jpg|Kralj Laslo Datoteka:Laszlo-Coronation-ChroniconPictum.jpg|[[Laslo I]] Datoteka:Lehel-Kurtje-ChroniconPictum.jpg|[[Lehel]] i njegov rog Datoteka:Chronicon Pictum - Page 21 - The Arrival of the Hungarians in Pannonia.jpg|Najstarija slika [[Mađarsko sivo goveče|Mađarskog sivog govečeta]] Datoteka:Istvan-ChroniconPictum.jpg|[[Sveti Stefan Mađarski|Sveti Stefan]] Datoteka:FeherSzarvas-ChroniconPictum.jpg|Hunor i Magor, lov na belog jelena <gallery></gallery> {{Mađarska književnost}} [[Kategorija:Djela mađarske književnosti]] [[Kategorija:Problemi]] [[Kategorija:Historija Mađarske]] gofidv20chv2f3ee6w3cfmi9mupspjz 10 128910 42696920 1760463 2026-10-01T03:48:32Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696920 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 10 129713 42696840 1760388 2026-09-30T15:43:31Z Aca 108187 42696840 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Christianity symbols.svg|35px]] | govori o = kršćanstvu }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Hrišćanstvo/kršćanstvo, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Hrišćanstvo/kršćanstvo, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|krist-začetak}} </noinclude> jy7rzaddshh4u2tmsgcrgxs4kyarhqr 0 129921 42696807 42404062 2026-09-30T15:27:56Z Aca 108187 42696807 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Orfizam}} [[Datoteka:Roman Orpheus Taming Wild Animals.jpg|thumb|300px|desno|Orfički mozaici su pronađeni u mnogim kasnim rimskim vilama]] '''Orfizam''' ili '''Orficizam''' ([[Starogrčki jezik|starogrčki]]: Ὀρφικά) je naziv za niz religioznih<ref>Sexuality in Greek and Roman Culture (Ancient Cultures) by Marilyn B. Skinner,2005,page 135,"... of life, there was no coherent religious movement properly termed "Orphism" (Dodds 1957: 147-9; West 1983: 2-3). Even if there were, ..."{{en}}</ref> vjerovanja i običaja u [[Antička Grčka|antičkom grčkom]] i [[Helenistička era|helenističkom]] svijetu,<ref>Three Faces of God by David L. Miller,2005,Back Matter: "... assumed that this was a Christian trinitarian influence on late Hellenistic Orphism, but it may be that the Old Neoplatonists were closer ..."{{en}}</ref><ref>A History of the Synoptic Problem: The Canon, the Text, the Composition, and the Interpretation of the Gospels (The Anchor Bible Reference Library) by David Dungan and David Laird Dungan,1999,Back Matter: "... Neoplatonist Albinus (21-31). 54 Dial. 4.2 (italics added). 55 In Hellenistic Orphism, "an ascetic life featuring specific abstinences, especially vegetarianism," would have ..."{{en}}</ref><ref>History of New Testament Research, Volume 2 (History of New Testament Research) by William Baird,2002,page 393: "... its religious neighbors, Lagrange focuses on a single example of Hellenistic religion, Orphism. This example, he thinks, is particularly appropriate, because Orphism is ...{{en}}</ref><ref>Luther H. Martin,, ''Hellenistic Religions: An Introduction'' 1987:102: "... ritually participated in an actual mystery ritual. More striking to Hellenistic observers of Orphism than any supposed ritual practices were their ascetic practices ..."{{en}}</ref> kao i kod [[Tračani|Tračana]],<ref>[http://books.google.com/books?id=WGUz01yBumEC&pg=PA183&dq=orphism+thracian&hl=bg&ei=BC4GTcuGD4j0sgak2Nj7CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCUQ6AEwAA#v=onepage&q=orphism%20thracian&f=false History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D. Routledge reference, Siegfried J. de Laet, UNESCO, 1996,ISBN 92-3-102812-X, pp. 182-183.]{{en}}</ref> koji se povezuju s književnošću koja se pripisuje mitskom pjesniku [[Orfej]]u, koji je bio u [[Had#Podzemni svet|Hadu]] i vratio se. Orfičari su takođe poštovali [[Persefona|Persefonu]] (koja je provodila jedno godišnje doba u Hadu, a zatim se vraćala) i [[Dionis]]a (koji je takođe bio u Hadu i vratio se). Smatra se da je Orfej ustanovio Dionizijske misterije.<ref name="Apollodorus1.3.2">Apollodorus ([[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Pseudo Apollodorus]]), [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Apollod.+1.3.2 ''Library and Epitome'', 1.3.2]. "Orpheus also invented the mysteries of Dionysus, and having been torn in pieces by the Maenads he is buried in Pieria."{{en}}</ref> Poezija koja sadrži čisto orfička vjerovanja datira iz šestog vijeka prije nove ere,<ref>Backgrounds of Early Christianity by Everett Ferguson,2003,page 162,"Orphism began in the sixth century B.C"{{en}}</ref> ili bar iz kasnog petog.<ref>[[W. K. C. Guthrie]], ''The Greeks & Their Gods'' (Beacon, 1954), p. 322; [[Geoffrey Kirk|Kirk]], Raven, & Schofield, ''The Presocratic Philosophers'' (Cambridge, 1983, 2nd edition), pp. 21, 30-31, 33; Parker, "Early Orphism", pp. 485, 497{{en}}</ref> Klasični izvori, kao što je [[Platon]], spominjali su „orfičke inicijacije“ (Ὀρφεοτελεσταί) i povezane običaje, mada nije sigurno koliko je orfička literatura uopšte povezana s tim običajima.<ref>Parker, "Early Orphism", pp. 484, 487.{{en}}</ref> Kao i u [[Eulesinske misterije|eulesinskim misterijama]], inicijacija u orfičke misterije obećavala je pogodnosti u zagrobnom životu. == Reference == {{reflist}} {{Klica-mitologija}} {{klica-religija}} [[Kategorija:Grčka mitologija| ]] aqpwrf1x1v6sjocg4v52tsbiadv3993 10 130390 42696835 42696627 2026-09-30T15:40:36Z Aca 108187 42696835 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:OldCamera icon.svg|25px|class=skin-invert]] | govori o = režiseru ili režiserki }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Filmski režiseri, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Režiser-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> bxrn3qdexczu5oirj3klorrbkwcywrh 0 138364 42696808 42546214 2026-09-30T15:28:10Z Aca 108187 42696808 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} [[Datoteka:Antigoneleigh.jpg|thumb|desno|250px|Slika Antigone, autor Frederik Lejton]] '''Antigona''' je prema grčkoj mitologija bila kćerka [[teba]]nskog kralja [[Edip]]a koju je on dobio sa svojom majkom [[Jokasta|Jokastom]]. Mit koji je Sofokle ([[496. pne.]]—[[406. pne.]]) dramatizovao u „Antigoni“ pripada krugu tebanskih legendi. Izdavanjem zapovesti da Polinik, Antigonin brat, ostane nesahranjen, Kreont, novi vladar Tebe, sledi atinski zakon koji ne dozvoljava pokop neprijatelja države. Porodica umrlog ima, međutim, obavezu prema njemu: mrtvi moraju da budu sahranjeni, makar simbolično, kako to Antigona i čini, pokrivanjem tela tankim slojem zemlje. Izvršavajući obavezu prema bogovima kojima pripada duša poginulog, ona krši Kreontovu zapovest. == Povezano == * [[Mit o Edipu]] * [[Antigona (opera)|Antigona]], [[opera]] [[Mikis Teodorakis|Mikisa Teodorakisa]] {{Commonscat|Antigone}} {{Klica-mitologija}} [[Kategorija:Žene u grčkoj mitologiji]] jnhztdc8ylax7efjn3s5ikkau3j6ff0 0 153947 42696892 40842547 2026-09-30T22:58:02Z Raippa-Valli 396607 Datoteka 42696892 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Keith Richards | Img = Keith Richards Hannover 2006.jpg | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = instrumentalist | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = [[18. prosinca]] [[1943.]] (73god) | Mjesto rođenja = | Smrt = | Prebivalište = | Instrument = [[gitara]] | Žanr = [[Rock|Rock 'n' Roll]]<br />[[Blues]]<br />[[Country]]<br />[[Reggae]]<br />[[Ritam i blues]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = [[1962.]] - danas | Producentska_kuća = Virgin Records | Angažman = [[The Rolling Stones]] | URL = [http://www.keithrichards.com www.keithrichards.com] | nagrade = | Značajni instrumenti = 1952 Fender Telecaster<br />Gibson ES-355 }} [[File:Keith-Richards-1965.jpg|thumb|Richards (1965)]] '''Keith Richards''' (rođen [[18. prosinca]] [[1943]].) je engleski gitarist diljem svijeta poznat kao "prva gitara" rock benda [[The Rolling Stones]]. Iako se njegovo glazbeno stvaralaštvo prvenstveno veže uz Stonse gdje je uz [[Mick Jagger|Micka Jaggera]] autor najpoznatijih uspješnica Stonsa kao što su [[(I Can't Get No) Satisfaction]] i [[Jumpin' Jack Flash]], također je objavio i tri samostalna albuma te uspješno sudjelovao u mnogo glazbenih projekata sa veličinama poput [[Tom Waits|Toma Waitsa]], [[The Edge]]a, [[Aretha Franklin|Arethom Franklin]] i drugima. Richards se često naziva i Licem [[rock'n'roll]]a budući da je kroz više od četrdeset godina svoje karijere postao istinskom [[ikona|ikonom]] [[rock]] glazbe. Pod time se ne misli samo na njegov izniman glazbeni [[opus]], ponajviše ostvaren kroz [[karijera|karijeru]] sa Stonsima, već i na njegov, čak i za [[standard]]e rock zvijezda, raskalašen život. Alkohol, droga i cigarete u enormnim količinama, bile su, a velikim dijelom su i sada, sastavni dio njegova života. Također, bilo bi nepravedno izostaviti tri žene koje su u mnogome utjecale na njegov život. Njegova prva ozbiljnija djevojka [[Linda Keith]] koja je kasnije jurila za [[Jimi Hendrix|Jimijem Hendrixom]], zatim svojedobna muza Stonsa, glumica [[Anita Pallenberg]] (prvo hodala s [[Brian Jones|Brianom Jonesom]]), koja je bila i Keithova prva žena. Ta veza/brak trajala je više od deset godina kad je krajem sedamdesetih Richards upoznao [[Patti Hansen]] s kojom je već od početka 1980-ih sretno oženjen. == Filmografija == {{Commonscat|Keith Richards}} * ''[[Pirati s Kariba: Na kraju svijeta]]'' (2007.) * ''[[Pirati s Kariba: Nepoznate plime]]'' (2011.) {{The Rolling Stones}} {{Authority control}} {{Lifetime|1943||Richards, Keith}} [[Kategorija:Engleski rock gitaristi]] [[Kategorija:Engleski tekstopisci]] [[Kategorija:The Rolling Stones]] [[Kategorija:Engleski filmski glumci]] 84qgigc6imojaulutcvi2z3tkck64c1 10 154454 42696833 42696587 2026-09-30T15:39:51Z Aca 108187 42696833 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Inkwell icon - Noun Project 2512.svg|30p|class=skin-invert]] | govori o = piscu ili spisateljici }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Pisci, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Pisci, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Pisac-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> c2yd2ya09lawh6riyqzti8koxqpy3uv 0 155967 42696948 41362972 2026-10-01T04:34:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696948 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kraljevska krv | ime = Malcolm II | slika = | širina_slike = | opis = | sukcesija = [[spisak škotskih kraljeva|kralj Albe]] | vladavina = 1005&ndash;1034 | prethodnik = [[Kenneth III od Škotske|Kenneth III]] | nasljednik = [[Duncan I od Škotske|Duncan I]] | potomstvo = [[Bethóc]]<br /> Donada<br /> Olith<br /> | kuća = [[Kuća Alpin|Alpin]] | otac = [[Kenneth II od Škotske|Kenneth II]], kralj Albe | datum smrti = {{death date|1034|11|25|df=y}} | mjesto smrti = [[Glamis]] | mjesto sahrane = [[Iona]] |}} '''Máel Coluim mac Cináeda''' ([[Škotski gelski jezik|moderni gelski]]: ''Maol Chaluim mac Choinnich'',<ref>''Máel Coluim mac Cináeda'' je srednjovjekovni gelski oblik.</ref> poznat i po [[anglicizacija|angliciziranom]] imenu '''Malcolm II'''; ? - 25. novembar 1034),<ref>Skene, ''Chronicles'', pp. 99-100.</ref> bio je [[spisak škotskih kraljeva|kralj Škota]] od 1005. do smrti.<ref>Máel Coluimov datum rođenja nije poznat, ali se vjeruje da je bio oko 980. ako je [[Flateyjarbók]] precizan u datiranju braka njegove kćeri i [[Sigurd Hlodvisson]]a u doba [[Olaf I od Norveške|Olafa Tryggvasona]]; ''Early Sources'', p. 528, quoting ''Olaf Tryggvason's Saga''.</ref> Bio je sin [[Cináed mac Maíl Coluim]]a; tekst [[Prophecy of Berchán]] navodi da mu je majka bila rodom iz [[Leinster]]a i za njega koristi izraz Máel Coluim '''''Forranach''''', "uništavač".<ref>''Early Sources'', pp. 574&ndash;575.</ref> Prema [[Irish annals|Irskim ljetopisima]] koji navode njegovu smrt, Máel Coluim je bio ''ard [[rí]] Alban'', [[veliki kralj]] Škotske. Isto kao što njegov suvremenik [[Brian Bóruma]], [[veliki kralj Irske]], nije bio jedini monarh u [[Irska|Irskoj]], i Máel Coluim je bio tek jedan od nekoliko kraljeva na području današnje [[Škotska|Škotske]]: osim njega je vladao [[kralj Strathclydea]]na jugozapadu, razni [[Nordo-Geli|nordo-gelski]] kraljevi na zapadnoj obali i [[Hebridi]]ma, te najbliži i najopsasniji kraljevi ili [[Mormaeri Moraya]]. Na jugu se graničio sa [[Kraljevina Engleska|Engleskom]] i earlovima [[Bernicija|Bernicije]] i [[Nortumbrija|Northumbrije]], koji su držali jugoistok.<ref>Higham, pp. 226&ndash;227, notes that the kings of the English had neither lands nor mints north of the [[River Tees|Tees]].</ref> Na prijestolje je došao 1005. nakon što je svog prethodnika i dalekog rođaka [[Kenneth III od Škotske|Kennetha III]] ubio u bitci kod [[Monzievaird]]a u [[Strathearn]]u. 1006. je napao [[Nortumbrija|Northumbriju]], a potom 1018. Godine 1027. ili 1031. je invaziju dansko-engleskog kralja [[Knut Veliki|Knuta Velikog]] spriječio sklapanjem mirovnog sporazuma. Malcolm se zbog izuzetno duge vladavine pokazao neuobičajeno uspješnim i sposobnim vladarom. Nije imao sinova, te ga je naslijedio [[Duncan I od Škotske|Duncan]], muž njegove kćeri [[Bethoc]]. == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == <div style="font-size: 90%"> * [[Alan Orr Anderson|Anderson, Alan Orr]], ''Early Sources of Scottish History A.D. 500&ndash;1286'', volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}} * Anon., ''Orkneyinga Saga: The History of the Earls of Orkney'', tr. Hermann Pálsson and Paul Edwards. Penguin, London, 1978. {{ISBN|0-14-044383-5}} * [[Geoffrey Barrow|Barrow, G.W.S.]], ''The Kingdom of the Scots.'' Edinburgh University Press, Edinburgh, 2003. {{ISBN|0-7486-1803-1}} * Duncan, A.A.M., ''The Kingship of the Scots 842&ndash;1292: Succession and Independence.'' Edinburgh University Press, Edinburgh, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * Fletcher, Richard, ''Bloodfeud: Murder and Revenge in Anglo-Saxon England.'' Penguin, London, 2002. {{ISBN|0-14-028692-6}} * [[John of Fordun]], ''Chronicle of the Scottish Nation'', ed. [[William Forbes Skene]], tr. Felix J.H. Skene, 2 vols. Reprinted, Llanerch Press, Lampeter, 1993. {{ISBN|1-897853-05-X}} * Higham, N.J., ''The Kingdom of Northumbria AD 350&ndash;1100.'' Sutton, Stroud, 1993. {{ISBN|0-86299-730-5}} * Hudson, Benjamin T., ''The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages.'' Greenwood, London, 1996. * Smyth, Alfred P. ''Warlords and Holy Men: Scotland AD 80&ndash;1000.'' Reprinted, Edinburgh: Edinburgh UP, 1998. {{ISBN|0-7486-0100-7}} * [[Frank Stenton|Stenton, Sir Frank]], ''Anglo-Saxon England.'' 3rd edition, Oxford University Press, Oxford, 1971 {{ISBN|0-19-280139-2}} * [[Snorri Sturluson|Sturluson, Snorri]], ''Heimskringla: History of the Kings of Norway'', tr. Lee M. Hollander. Reprinted University of Texas Press, Austin, 1992. {{ISBN|0-292-73061-6}} </div> == Vanjske veze == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [[University College Cork]] includes the ''Annals of Ulster'', ''Tigernach'', ''the Four Masters'' and ''Innisfallen'', the ''Chronicon Scotorum'', the ''Lebor Bretnach'' (which includes the ''Duan Albanach''), Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress. * [http://www.worldwideschool.org/library/catalogs/bysubject-hst-european-Heimskringla.html Heimskringla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990125104610/http://www.worldwideschool.org/ |date=1999-01-25 }} at [https://web.archive.org/web/19990125104610/http://www.worldwideschool.org/ World Wide School] * [http://www.northvegr.org/misc%20primary%20sources/icelandic%20sagas%20vol%203/titles.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171026/http://www.northvegr.org/misc%20primary%20sources/icelandic%20sagas%20vol%203/titles.html |date=2016-03-03 }} at [http://www.northvegr.org/ Northvegr] * [http://jebbo.home.texas.net/asc/e/e-L.html Anglo-Saxon Chronicle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060515025026/http://jebbo.home.texas.net/asc/e/e-L.html |date=2006-05-15 }} an XML edition by Tony Jebson ([http://omacl.org/Anglo/ translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421183735/http://omacl.org/Anglo/ |date=2006-04-21 }} at OMACL) {{S-start}} {{s-hou | [[Kuća Alpin]] ||cca. 980 ||25. novembar 1034}} {{s-reg | }} {{succession box | title=[[spisak škotskih kraljeva|kralj Škota]] | before=[[Kenneth III od Škotske|Kenneth III]]| after=[[Duncan I od Škotske|Duncan I]] | years=1005&ndash;1034 }} {{S-end}} {{Piktski i škotski monarsi}} {{DEFAULTSORT:Malcolm 02 od Škotske}} [[Kategorija:Škotski monarsi]] [[Kategorija:Kuća Alpin]] tol6oe6yj3pzes7okdio3znnnritxhi 0 158239 42696731 42163175 2026-09-30T12:00:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696731 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Kolberg}} {{Infobox settlement | name = Kołobrzeg | image_skyline = Kołobrzeg10.jpg | imagesize = 250px | image_caption = Središte grada | image_shield = POL Kołobrzeg COA.svg | image_flag = POL Kołobrzeg flag.svg | pushpin_map = Poland | pushpin_label_position = bottom | coordinates_region = PL | subdivision_type = Zemlja | subdivision_name = {{flagcountry|POLJ}} | subdivision_type1 = [[Vojvodstva Poljske|Vojvodstvo]] | subdivision_name1 = [[Zapadnopomeransko vojvodstvo|Zapadna Pomeranija]] | subdivision_type2 = [[Powiat|Okrug]] | subdivision_name2 = [[Kołobrzeg (okrug)|Kołobrzeg]] | subdivision_type3 = [[Gmina]] | subdivision_name3 = Kołobrzeg <small>(gradska gmina)</small> | leader_title = gradonačelnik | leader_name = Janusz Gromek | established_title = osnivanje | established_date = 10. vijek | established_title3 = gradska povelja | established_date3 = 1255 | area_total_km2 = 25.67 | population_as_of = 2006 | population_total = 44794 | population_density_km2 = auto | timezone = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 54 | latm = 10 | lats = | latNS = N | longd = 15 | longm = 34 | longs = | longEW = E | postal_code_type = Poštanski broj | postal_code = 78-100 to 78-106 | area_code = +48 94 | blank_name = [[Poljske registarske tablice|Registarske tablice]] | blank_info = ZKL | website = http://www.kolobrzeg.pl }} '''Kołobrzeg''' {{IPAc-pl|AUD|Pl-Kołobrzeg.ogg|k|o|'|ł|o|b|ż|e|k}} ({{lang-de|Kolberg}}{{Audlisten|Kolberg German pronounciation.ogg}}; {{lang-csb|Kòłobrzeg}}) je [[grad]] u [[Srednja Pomeranija|Srednjoj]] [[Pomeranija|Pomeraniji]] na sjeverozapadu [[Poljska|Poljske]] gdje živi oko 50.000 stanovnika (prema podacima iz 2000). Kołobrzeg je smješten na rijeci [[Parsęta]] na južnoj obali [[Baltičko more|Baltičkog mora]] (na sredini između ušća [[Oder (rijeka)|Odre]] i [[Visla|Visle]]). od 1999. je sjedište [[Kołobrzeg (okrug)|okruga Kołobrzeg]] u [[Zapadnopomeransko vojvodstvo|Zapadnopomeranskom vojvodstvu]]; od 1950 do 1998. je bio dio [[Koszalinsko vojvodstvo|Koszalinskog vojvodstva]]. Za vrijeme [[Pomeranija u ranom srednjem vijeku|ranog srednjeg vijeka]], [[Pomorani|slavenski Pomorani]] su osnovali naselje na mjestu današnjeg [[Budzistowo|Budistawa]]. [[Thietmar od Merseburga]] je naselje prvi put spomenuo pod imenom ''Salsa Cholbergiensis''. Oko godine 1000. je bilo pod poljskom vlašću i postalo sjedištem [[Biskupija Kołobrzeg|biskupije Kołobrzeg]]. U [[Pomeranija u razvijenom srednjem vijeku|razvijenom srednjem vijeku]] grad se proširio nekoliko kilometara na sjever, te služio kao uporište u [[Ostsiedlung|njemačkom prodoru na Istok]] dobivši povelju u skladu s [[Libečko pravo|libečkim pravom]]. Grad se kasnije pridružio [[Hansa|Hansi]]. Kada je nastalo [[Vojvodstvo Pomeranija]], Kolberg je postao gradsko središte [[Rimokatolička biskupija Cammin|sekularne vlasti biskupa Cammina]] i njihovo prebivalište za vrijeme razvijenog i [[Pomeranija u kasnom srednjem vijeku|kasnog srednjeg vijeka]]. Kada je Kolberg bio dio [[Provincija Pomeranija (1653-1815)|brandenburške Pomeranije]] u [[Pomeranija u ranom novom vijeku|ranom Novom vijeku]], odupro se naletu poljskih i [[Napoleon]]ovih trupa u znamenitoj [[Opsada Kolberga (1807)|opsadi Kolberga]]. Od 1815. je bio dio [[Provincije Pruske|pruske provincije]] [[Provincija Pomeranija (1815-1945)|Pomeranije]]. U 19. vijeku se u gradu počinje organizirati poljska zajednica. Poslije dolaska [[nacizam|nacista]] na vlast u Njemačkoj, Poljaci i Jevreji su postali metom diskriminacije, a na kraju i genocida. Kada su grad 1945. zauzele poljske i sovjetske trupe, on je [[Povraćene teritorije|pripojen Poljskoj]], dok je njemačko stanovništvo [[Protjerivanje Nijemaca iz Poljske|protjerano]]. Grad koji je prije toga uništen u [[Bitka za Kolberg (1945)|bitci za Kolberg]], je u poratnom periodu obnovljen, ali je izgubio status regionalnog sjedišta u korist obližnjeg [[Koszalin]]a. == Gradovi-pobratimi == Kołobrzeg je [[bratimljenje gradovi|zbratimljen]] sa sljedećim gradovima: * {{flagicon|Njemačka}} [[Bad Oldesloe]], [[Njemačka]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Barth (Njemačka)|Barth]], [[Njemačka]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Pankow|Berlin Pankow]], [[Njemačka]] * {{flagicon|Belgija}} [[Koekelberg]], [[Belgija]] * {{flagicon|Italija}} [[Follonica]], [[Italija]] * {{flagicon|Švedska}} [[Landskrona]], [[Švedska]] * {{flagicon|Danska}} [[Nexø]], [[Danska]] * {{flagicon|Danska}} [[Nyborg]], [[Danska]] * {{flagicon|Finska}} [[Pori]], [[Finska]] * {{flagicon|Švedska}} [[Simrishamn]], [[Švedska]] * {{flagicon|Ukrajina}} [[Feodosija]], [[Ukrajina]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Kołobrzeg}} * [http://www.kolobrzeg.eu Općinski website] {{pl icon}}, {{de icon}} i {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20081007030444/http://www.turystyka.kolobrzeg.eu/uk/index.htm History of the town on the tourist promotion site] {{en icon}} [[Kategorija:Gradovi u Poljskoj]] h4d4sng6sj0qwrxsrmzeyiipsy3bf81 10 173935 42696829 1760474 2026-09-30T15:36:22Z Aca 108187 42696829 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Miecze.svg|25px]] | govori o = bici }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Bitke, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Bitke, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|bitka-začetak}} </noinclude> qko0yz4y77tirrg7qa66iw6m2c0xzf2 42696830 42696829 2026-09-30T15:36:45Z Aca 108187 42696830 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Miecze.svg|25px]] | govori o = bitki }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Bitke, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Bitke, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|bitka-začetak}} </noinclude> 42e2pp0gjxwc3xzmmwds8mnogwy38n4 10 183219 42696831 42696605 2026-09-30T15:38:45Z Aca 108187 42696831 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Musical notes.svg|30px|class=skin-invert]] | govori o = muzičaru ili muzičarki }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Muzičari, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Muzičari, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|Muzičar-začetak}} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku]] </noinclude> 0dvczpn00vmpw9ry1mr6rbff5ibrvgx 0 186221 42696891 42693336 2026-09-30T22:21:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696891 wikitext text/x-wiki Oko [[860]]. godine oformljena je [[Norveška|Kraljevina Norveška]]. U više navrata je bila u [[personalna unija|personalnoj uniji]] s Danskom ili Švedskom. == Kraljevi == {| class="prettytable" style=" width:100%;" ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:10%;" | Portret ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:15%;" | Ime<br /><small>(živio)</small> ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:25%;" | Vladavina ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:25%;" | Bilješke ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:10%;" | Dinastija |- |align="center"|[[Datoteka:Flateyjarbok Haraldr Halfdan.jpg|80px]] |align="center"|[[Harald I, kralj Norveške|Harald I]]<br /><small>(852-933)</small> |align="center"|c. 870–933 |align="center"|Ujedinio nekoliko sitnih kraljevina u Kraljevinu Norvešku. |align="center" rowspan="4"|[[Plavokosi (dinastija)|Plavokosi]] |- |align="center"| |align="center"|[[Erik I, kralj Norveške|Erik I]]<br /><small>(885-954)</small> |align="center"|933–935 |align="center"|Sin Haralda I. |- |align="center"| |align="center"|[[Haakon I, kralj Norveške|Haakon I]]<br /><small>(920-961)</small> |align="center"|935–961 |align="center"|Sin Erika I. |- |align="center"| |align="center"|[[Harald II, kralj Norveške|Harald II]]<br /><small>(umro 970)</small> |align="center"|961–970 |align="center"|Sin Erika I. |- |align="center"| |align="center"|[[Harald I, kralj Danske|Harald III]]<br /><small>(935-985)</small> |align="center"|970–985 |align="center"|Osvojio krunu. Također kralj Danske i Engleske. |align="center"|[[Danska dinastija|Danac]] |- |align="center"| |align="center"|[[Sven I, kralj Danske|Sven I]]<br /><small>(965-1014)</small> |align="center"|985–995 |align="center"|Osvojio krunu. Također kralj Danske i Engleske. |align="center"|[[Danska dinastija|Danac]] |- |align="center"| |align="center"|[[Olaf I, kralj Norveške|Olaf I]]<br /><small>(963-1000)</small> |align="center"|995–9. septembar 1000 |align="center"|Patrilinearni praunuk Haralda I. Izgradio prvu crkvu u Norveškoj. Odgovoran za pokrštavanje Norveške i štovan kao svetac. |- |align="center"| |align="center"|[[Sven I, kralj Danske|Sven I]] |align="center"|1000–1014 |align="center"|Osvojio krunu. Također kralj Danske i Engleske. |align="center"|[[Danska dinastija|Danac]] |- |align="center"|[[Datoteka:Olof Overselo.jpg|80px]] |align="center"|[[Olaf II, kralj Norveške|Olaf II]]<br /><small>(995-1030)</small> |align="center"|1015–1028 |align="center"|Patrilinearni prapraunuk Haralda I. |- |align="center"|[[Datoteka:Cnut.jpg|80px]] |align="center"|[[Knut Veliki|Knut]]<br /><small>(995-1035)</small> |align="center"|1028–12. novembar 1035 |align="center"|Sin Svena I. Također kralj Danske i Engleske. |align="center" rowspan="2"|[[Danska dinastija|Danci]] |- |align="center"| |align="center"|[[Sven II, kralj Norveške|Sven II]]<br /><small>(1016–1035)</small> |align="center"|1030–1035 |align="center"|Sin Knuta II. |- |align="center"| |align="center"|[[Magnus I, kralj Norveške|Magnus I]]<br /><small>(1024-1047)</small> |align="center"|12. novembar 1035–25. oktobar 1047 |align="center"|Sin Olafa II. Također kralj Danske. |align="center"|[[Plavokosi (dinastija)|Plavokosi]] |- |align="center"| |align="center"|[[Harald III, kralj Norveške|Harald III]]<br /><small>(1015-1066)</small> |align="center"|25. oktobar 1047–25. septembar 1066 |align="center"|Polubrat Olafa II po majci. Tradicionalno smatran prapraunukom Haralda I po ocu. |align="center" rowspan="13"|[[Hardrada]] |- |align="center"| |align="center"|[[Magnus II, kralj Norveške|Magnus II]]<br /><small>(1048-1069)</small> |align="center"|25. septembar 1066–1069 |align="center"|Sin Haralda III. |- |align="center"| |align="center"|[[Olav III, kralj Norveške)|Olav III]]<br /><small>(umro 1093)</small> |align="center"|25. septembar 1066–1093 |align="center"|Sin Haralda III. |- |align="center"| |align="center"|[[Magnus III, kralj Norveške|Magnus III]]<br /><small>(1073-1103)</small> |align="center"|1093–13. august 1103 |align="center"|Sin Olafa III. Također kralj Dublina, te Mana i Ostrva. |- |align="center"| |align="center"|[[Olaf Magnusson]]<br /><small>(1099-1115)</small> |align="center"|13. august 1103–1115 |align="center"|Sin Magnusa III. |- |align="center"|[[Datoteka:Oeystein.jpg|80px]] |align="center"|[[Øystein I, kralj Norveške|Øystein I]]<br /><small>(1088-1123)</small> |align="center"|13. august 1103–1123 |align="center"|Sin Magnusa III. |- |align="center"| |align="center"|[[Sigurd I, kralj Norveške|Sigurd I]]<br /><small>(1090-1130)</small> |align="center"|13. august 1103–26. mart 1130 |align="center"|Sin Magnusa III. |- |align="center"| |align="center"|[[Magnus IV, kralj Norveške|Magnus IV]]<br /><small>(1115-1139)</small> |align="center"|1130–1135 |align="center"|Sin Sigurda I. Zbačen, pa oslijepljen, kastriran i ostavljen bez noge po naredbi Haralda IV. |- |align="center"| |align="center"|[[Harald IV, kralj Norveške|Harald IV]]<br /><small>(1103-1136)</small> |align="center"|1130–14. decembar 1136 |align="center"|Navodno sin Magnusa III. |- |align="center"| |align="center"|[[Sigurd II, kralj Norveške|Sigurd II]]<br /><small>(1132-1155)</small> |align="center"|14. decembar 1136–11. juni 1155 |align="center"|Sin Haralda IV. |- |align="center"| |align="center"|[[Inge I, kralj Norveške|Inge I]]<br /><small>(1135-1161)</small> |align="center"|1136–1161 |align="center"|Zakoniti sin Haralda IV. |- |align="center"| |align="center"|[[Øystein II, kralj Norveške|Øystein II]]<br /><small>(1125-1157)</small> |align="center"|1142–1157 |align="center"|Vanbračni sin Haralda IV. |- |align="center"| |align="center"|[[Haakon II, kralj Norveške|Haakon II]]<br /><small>(1147-1162)</small> |align="center"|1159–7. juli 1162 |align="center"|Vanbračni sin Sigurda II. |- |align="center"| |align="center"|[[Magnus V, kralj Norveške|Magnus V]]<br /><small>(1156-1184)</small> |align="center"|1161–15. juni 1184 |align="center"|Sin kćerke Sigurda I. |align="center"|/ |- |align="center"| |align="center"|[[Sverre, kralj Norveške|Sverre]]<br /><small>(1151-1202)</small> |align="center"|1177/1184–8. mart 1202 |align="center"|Osvojio krunu. Ekskomuniciran zbog loših odnosa s Crkvom. |align="center" rowspan="3"|[[Sverrovi (dinastija)|Sverrovi]] |- |align="center"| |align="center"|[[Haakon III, kralj Norveške|Haakon III]]<br /><small>(1170-1204)</small> |align="center"|1202–1. januar 1204 |align="center"|Sin Sverra. |- |align="center"| |align="center"|[[Guttorm, kralj Norveške|Guttorm]]<br /><small>(1199-1204)</small> |align="center"|1. januar 1204-11. august 1204 |align="center"|Sin sina Sverra. |- |align="center"| |align="center"|[[Inge II, kralj Norveške|Inge II]]<br /><small>(1185-1217)</small> |align="center"|1205–23. april 1217 |align="center"|Sin kćerke Sigurda II. Vladao tokom građanskih ratova. |align="center"|/ |- |align="center"|[[Datoteka:HakonTheOldAndSkule-Flateyjarbok.jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon IV, kralj Norveške|Haakon IV]]<br /><small>(1204-1263)</small> |align="center"|1217–15. decembar 1263 |align="center"|Sin Haakona III. Vladao u miru, a Norveška je cvjetala. |align="center" rowspan="4"|[[Sverrova dinastija|Sverrovi]] |- |align="center"|[[Datoteka:Magnusgirlovene.jpg|80px]] |align="center"|[[Magnus VI, kralj Norveške|Magnus VI]]<br /><small>(1238-1280)</small> |align="center"|15. decembar 1263–9. maj 1280 |align="center"|Sin Haakona IV. Poznat po modernizaciji zakona. |- |align="center"| |align="center"|[[Erik II, kralj Norveške|Erik II]]<br /><small>(1268-1299)</small> |align="center"|9. maj 1280–13. juli 1299 |align="center"|Sin Magnusa VI. Poznat po lošim odnosima s Crkvom. |- |align="center"|[[Datoteka:Haakon Magnussens segl-013.jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon V, kralj Norveške|Haakon V]]<br /><small>(1270-1319)</small> |align="center"|13. juli 1299–8. maj 1319 |align="center"|Sin Magnusa VI. Učinio Oslo glavnim gradom Norveške. |- |align="center"|[[Datoteka:Kung Magnus Erikssons domsigill.jpg|80px]] |align="center"|[[Magnus IV, kralj Švedske|Magnus VII]]<br /><small>(1316-1374)</small> |align="center"|8. maj 1319–1355 |align="center"|Sin kćerke Haakona V, također kralj Švedske. |align="center" rowspan="3"|[[Folkung (dinastija)|Folkungovci]] |- |align="center"| |align="center"|[[Haakon VI, kralj Norveške|Haakon VI]]<br /><small>(1341-1380)</small> |align="center"|1355–1380 |align="center"|Sin Magnusa VII. |- |align="center"| |align="center"|[[Olaf IV, kralj Norveške|Olaf IV]]<br /><small>(1370-1387)</small> |align="center"|1380–23. august 1387 |align="center"|Sin Haakona VI, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Margrete 1.jpg|80px]] |align="center"|[[Margareta I, kraljica Danske|Margareta]]<br /><small>(1353-1412)</small> |align="center"|1388–28. oktobar 1412 |align="center"|Udovica Haakona VI i majka Olafa IV, izabrana za kraljicu. Također kraljica Danske i Švedske. |align="center"|[[Estridsen (dinastija)|Estridsen]] |- |align="center"|[[Datoteka:Eryk I Pomorski Darłowo.jpg|80px]] |align="center"|[[Erik VII, kralj Danske|Erik III]]<br /><small>(1382-1459)</small> |align="center"|1389/1397/<br />1412–1439/1442 |align="center"|Praprapraunuk Haakona V, izabran za kralja. Također kralj Danske i Švedske. |align="center"|[[Pomeranska dinastija|Pomeranac]] |- |align="center"|[[Datoteka:Christopher of Bavaria.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristofer III, kralj Danske|Kristofer]]<br /><small>(1416-1448)</small> |align="center"|1439/1442–6. januar 1448 |align="center"|Sestrić Erika III, izabran za kralja. Također kralj Danske i Švedske. |align="center"|[[Wittelsbach (dinastija)|Wittelsbach]] |- |align="center"|[[Datoteka:Karl Knutsson Bonde.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo VIII, kralj Švedske|Karlo I]]<br /><small>(1408-1470)</small> |align="center"|1449–1450 |align="center"|Izabrani kralj. Također kralj Švedske. Prisiljen predati Norvešku Kristijanu I. |align="center"|[[Bonde (dinastija)|Bonde]] |- |align="center"|[[Datoteka:Christian 1 of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan I, kralj Danske|Kristijan I]]<br /><small>(1426-1481)</small> |align="center"|1450–21. maj 1481 |align="center"|Sporazumom postao kralj Norveške, koja je istim postala izborna monarhija u personalnoj uniji s Danskom. Također kralj Danske i Norveške. |align="center" rowspan="15"|[[Oldenburška dinastija|Oldenburgovci]] |- |align="center"|[[Datoteka:John(II)DenmarkNorwaySweden.jpg|80px]] |align="center"|[[Ivan, kralj Danske|Ivan]]<br /><small>(1455-1513)</small> |align="center"|13. januar 1483–20. februar 1513 |align="center"|Sin Kristijana I, također kralj Danske i Švedske. |- |align="center"|[[Datoteka:ChristianIIc.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan II, kralj Danske|Kristijan II]]<br /><small>(1481-1559)</small> |align="center"|22. juli 1513–25. januar 1523 |align="center"|Sin Ivana, također kralj Danske i Švedske. Uprkos brojnim reformama, prisiljen na abdikaciju zbog svoje despotske vladavine. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik I of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik I, kralj Danske|Fridrik I]]<br /><small>(1471-1533)</small> |align="center"|1523–10. april 1533 |align="center"|Sin Kristijana I, također Danske. Nikada nije okrunjen kao kralj Norveške, niti je ikada kročio u Norvešku. Tolerisao protestantizam. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian III of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan III, kralj Danske|Kristijan III]]<br /><small>(1503-1559)</small> |align="center"|1534–1. januar 1559 |align="center"|Sin Fridrika I, također kralj Danske. Upotrebom sile uveo protestantizam kao zvaničnu vjeru. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik 2.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik II, kralj Danske|Fridrik II]]<br /><small>( 1534-1588)</small> |align="center"|1559–4. april 1588 |align="center"|Sin Kristijana III, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Kristian IV av Danmark, malning av Pieter Isaacsz 1611-1616.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan IV, kralj Danske|Kristijan IV]]<br /><small>(1577-1648)</small> |align="center"|1588–28. februar 1648 |align="center"|Sin Fridrika II, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik 3.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik III, kralj Danske|Fridrik III]]<br /><small>(1609-1670)</small> |align="center"|1648–9. februar 1670 |align="center"|Sin Kristijana IV, također kralj Danske. Norvešku proglasio apsolutnom i nasljednom monarhijom. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian V of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan V, kralj Danske|Kristijan V]]<br /><small>(1646-1699)</small> |align="center"|9. februar 1670–25. august 1699 |align="center"|Sin Fridrika III, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik_4.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik IV, kralj Danske|Fridrik IV]]<br /><small>(1671-1730)</small> |align="center"|25. august 1699–12. oktobar 1730 |align="center"|Sin Kristijana V, također kralj Danske. Poznat po svojoj bigamiji. Smatran jednim od najsposobnijih apsolutista na norveškom prijestolju. |- |align="center"|[[Datoteka:Christianvi.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan VI, kralj Danske|Kristijan VI]]<br /><small>(1699-1746)</small> |align="center"|12. oktobar 1730–6. august 1746 |align="center"|Sin Fridrika IV, također kralj Danske. Jedan od najnepopularnijih apsolutista. |- |align="center"|[[Datoteka:1723 Frederik.JPG|80px]] |align="center"|[[Fridrik V, kralj Danske|Fridrik V]]<br /><small>(1723-1766)</small> |align="center"|6. august 1746–14. januar 1766 |align="center"|Sin Kristijana VI, također kralj Danske. Alkoholičar koji je imao vrlo malo utjecaja na politiku. |- |align="center"|[[Datoteka:Christianviidenmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan VII, kralj Danske|Kristijan VII]]<br /><small>(1749-1808)</small> |align="center"|14. januar 1766–13. mart 1808 |align="center"|Sin Fridrika V, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Fiedrichvidenmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik VI, kralj Danske|Fridrik VI]]<br /><small>(1768-1839)</small> |align="center"|13. mart 1808–14. januar 1814 |align="center"|Sin Kristijana VII, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Christianviiidenmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan VIII, kralj Danske|Kristijan Fridrik]]<br /><small>(1786-1848)</small> |align="center"|17. maj 1814 – 10. oktobar 1814 |align="center"|Unuk Fridrika V, izabran za kralja samostalne Norveške. Godine 1839. postao danski kralj. |- |align="center"|[[Datoteka:Charles XIII of Sweden.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo XIII, kralj Švedske|Karlo II]]<br /><small>(1748-1818)</small> |align="center"|4. novembar 1814–5. februar 1818 |align="center"|Kralj Švedske, proglašen kraljem Norveške nakon što je samostalna Norveška bila prisiljena pristati na personalnu uniju sa Švedskom. |align="center"|[[Oldenburška dinastija|Oldenburgovac]]<br />(Holstein-Gottorp) |- |align="center"|[[Datoteka:Jean Baptiste Bernadotte.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo XIV Ivan, kralj Švedske|Karlo III Ivan]]<br /><small>(1763-1844)</small> |align="center"|5. februar 1818–8. mart 1844 |align="center"|Francuski general izabran za nasljednika švedske krune. Prisilio Norvešku da pristupi uniji sa Švedskom. Također kralj Švedske. |align="center" rowspan="4"|[[Bernadotte|Bernadotti]] |- |align="center"|[[Datoteka:OskarI.-Schweden-Norwegen.jpg|80px]] |align="center"|[[Oskar I, kralj Švedske|Oskar I]]<br /><small>(1799-1859)</small> |align="center"|8. mart 1844–8. juli 1859 |align="center"|Sin Karla III Ivana, također kralj Švedske. Mnogo liberalniji od oca. |- |align="center"|[[Datoteka:Karl XV 1865 fotograferad av Mathias Hansen.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo XV, kralj Švedske|Karlo IV]]<br /><small>(1826-1872)</small> |align="center"|8. juli 1859–18. septembar 1872 |align="center"|Sin Oskara I, također kralj Švedske. Zagovarao je savezništvo skandinavskih kraljevina. |- |align="center"|[[Datoteka:Oskar2sweden-3.jpg|80px]] |align="center"|[[Oskar II, kralj Švedske|Oskar II]]<br /><small>(1829-1907)</small> |align="center"|18. septembar 1872–7. juni 1905 |align="center"|Sin Oskara I, također kralj Švedske. Želeći prekinuti personalnu uniju sa Švedskom, norveški parlament ga je zbacio 7. juna 1905. Oskar II se norveške krune odrekao 26. oktobra. |- |align="center"|[[Datoteka:Haakon7.jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon VII, kralj Norveške|Haakon VII]]<br /><small>(1872-1957)</small> |align="center"|1. novembar 1905–21. septembar 1957 |align="center"|Sin kćerke Karla IV, rođen je kao danski princ ''Carl'', a izabran za kralja nakon prekida personalne unije Norveške i Švedske. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] s vladom boravio u Londonu. |align="center" rowspan="3"|[[Oldenburška dinastija|Oldenburgovci]]<br />(Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg) |- |align="center"|[[Datoteka:Olav V of Norway.jpg|80px]] |align="center"|[[Olaf V, kralj Norveške|Olaf V]]<br /><small>(1903-1991)</small> |align="center"|21. septembar 1957– 17. januar 1991 |align="center"|Sin Haakona VII, rođen kao danski princ ''Alexander''. |- |align="center"|[[Datoteka:Harald V Norway-Agencia Brasil.jpg|80px]] |align="center"|[[Harald V, kralj Norveške|Harald V]]<br /><small>(1937-)</small> |align="center"|17. januar 1991- |align="center"|Sin Olafa V, prvi je norveški kralj rođen u Norveškoj još od Olafa IV. |- |} == Niz nasljednika norveške krune == [[Datoteka:Haakon of Norway, World Economic Forum 2009 Annual Meeting.jpg|mini|Prijestolonasljednik Haakon će, ukoliko naslijedi krunu, vladati kao '''Haakon VIII'''.]] Norveška od [[1990]]. godine koristi apsolutnu [[primogenitura|primogenituru]]. Monarha nasljeđuje najstarije zakonito dijete bez obzira na spol, s tim da će trenutnog kralja naslijedi mlađe dijete jer promjena zakona o nasljeđivanju nije bila retroaktivna. Trenutni niz nasljednika je: # [[Haakon, krunski princ od Norveške]] - mlađe dijete kralja Haralda V # Princeza [[Ingrid Alexandra od Norveške]] - starije dijete prijestolonasljednika # Princ Sverre Magnus od Norveške - mlađe dijete prijestolonasljednika # Princeza [[Märtha Louise od Norveške]] - starije dijete kralja Haralda V # Maud Behn - najstarija kćerka princeze Märthe Louise # Leah Behn - druga kćerka princeze Märthe Louise # Emma Behn - najmlađa kćerka princeze Märthe Louise == Povezano == * [[Monarhija u Norveškoj]] * [[Spisak danskih vladara]] * [[Spisak švedskih vladara]] == Reference == * [https://web.archive.org/web/20120520153833/http://www.kongehuset.no/c26982/artikkel/vis.html?tid=27626 Spisak norveških monarha] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20121016125216/http://www.kongehuset.no/?lang=eng Zvanična stranica norveške monarhije] [[Kategorija:Liste vladara|Norveška]] [[Kategorija:Historija Norveške]] 1et0x34fiux6i20y5bhiiukuomxbi10 2 205351 42696847 42696206 2026-09-30T15:56:06Z Edgar Allan Poe 29250 /* Općenito */ 42696847 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> Ovdje se nalazi '''popis članaka koje sam napisao ili nadopunio''' tokom svog rada na ovoj Wikipediji, poredan tematski. ==Književnost== {| style="border-spacing: 2px; border: 1px solid darkgray;" width="100%" |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Ekspresionizam]] • {{small|2.}} [[Gotička fikcija]] • {{small|3.}} [[Humanizam]] • {{small|4.}} [[Klasicizam]] • {{small|5.}} [[Galgenhumor]] • {{small|6.}} ''[[Nouveau roman]]'' • {{small|7.}} [[Južnjačka gotika]] • {{small|8.}} [[Struja svijesti (književnost)|Struja svijesti]] • {{small|9.}} [[Izgubljeni grad (fikcija)]] • {{small|10.}} [[Čehovljev pištolj]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Književne nagrade''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Nagrada Agatha]] • {{small|2.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Nobelova nagrada za književnost]] • {{small|3.}} [[NIN-ova nagrada]] • {{small|4.}} [[Velika nagrada za teatar Francuske akademije]] |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Nacionalne književnosti''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left"colspan="4"| {{small|1.}} [[Kostarikanska književnost]] |- ! style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5" | {{flagicon|ENG}} '''Engleska književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="15%"| '''Autori''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Douglas Adams]] • {{small|2.}} [[Jane Austen]] • {{small|3.}} [[George Bellairs]] • {{small|4.}} [[Anne Brontë]] • {{small|5.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • {{small|6.}} [[Geoffrey Chaucer]] • {{small|7.}} [[Gilbert Keith Chesterton]] • {{small|8.}} [[Agatha Christie]] • {{small|9.}} [[Daniel Defoe]] • {{small|10.}} [[Adrian Conan Doyle]] • {{small|11.}} [[Arthur Conan Doyle]] • {{small|12.}} [[Gervase od Tilburyja]] • {{small|13.}} [[John le Carré]] • {{small|14.}} [[Karoline Leach]] • {{small|15.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • {{small|16.}} [[Edgar Wallace]] • {{small|17.}} [[Tom Stoppard]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Djela''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="2" rowspan="2" | # ''[[Titus Andronicus]]'' # ''[[A Christmas Carol]]'' # ''[[Through the Looking-Glass]]'' ("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]") # ''[[Euclid and his Modern Rivals]]'' # ''[[The Nursery "Alice"]]'' # [[:kategorija:Djela Agathe Christie|djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'') # ''[[The Floating Admiral]]'' # ''[[Animal Farm]]'' # ''[[Our Story (knjiga)|Our Story]]'' # ''[[Born Fighter]]'' # ''[[My Story (Ronnie Kray)|My Story]]'' # ''[[In the Shadow of the Dreamchild]]'' # ''[[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]]'' # ''[[The Constant Gardener]]'' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="3"| '''Sherlock Holmes''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="3" | "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[A Study in Scarlet]]'' • ''[[The Sign of the Four]]'' • ''[[The Hound of the Baskervilles]]'' ---- {{small|1.}} ''[[The Exploits of Sherlock Holmes]]'' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Likovi i franšize''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Sherlock Holmes''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Agatha Christie''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''''Harry Potter''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Carrollova ''Alice''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Ostalo''' |- style="font-size:smaller; text-align: left" | | # [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] # [[Dr. Watson]] # [[Sebastian Moran]] # [[Inspektor Lestrade]] # [[Mycroft Holmes]] # [[Profesor Moriarty]] # [[Irene Adler]] # [[Mary Morstan]] ---- # [[Klub Diogenes]] | # [[Hercule Poirot]] # [[Miss Marple]] # [[Tommy i Tuppence]] # [[Viši inspektor Japp]] # [[Arthur Hastings]] # [[Parker Pyne]] # [[Ariadne Oliver]] # [[Gospođica Lemon]] | # [[Sirius Black]] # [[Remus Lupin]] # [[Severus Snape]] # [[Armando Dippet]] # [[Gabrielle Delacour]] # [[Alastor Moody]] # [[Barty Crouch]] # [[Phineas Nigellus Black]] | # [[Jubjub]] # [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] # [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] # [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] # [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] # [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] # [[Ludi Šeširdžija]] # [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] | # [[James Bond (lik)]] |} ===Engleska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja engleske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Gervase Tilburyski]] • [[Geoffrey Chaucer]] • [[Daniel Defoe]] • [[Jane Austen]] • [[Anne Brontë]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • [[Arthur Conan Doyle]] • [[Gilbert Keith Chesterton]] • [[Edgar Wallace]] • [[Adrian Conan Doyle]] • [[Agatha Christie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • [[George Bellairs]] • [[Douglas Adams]] • [[John le Carré]] • [[Karoline Leach]] |group2 = Djela |list2= ''[[A Christmas Carol]] • [[Through the Looking-Glass]] ''("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]")'' • [[Euclid and his Modern Rivals]] • [[The Nursery "Alice"]] • [[A Study in Scarlet]] • [[The Sign of the Four]] • [[The Hound of the Baskervilles]] • [[The Floating Admiral]] • ''[[:kategorija:Djela Agathe Christie|Djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'')'' • [[Animal Farm]] • [[The Exploits of Sherlock Holmes]] • [[Our Story (knjiga)|Our Story]] • [[Born Fighter]] • [[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]] • [[My Story (Ronnie Kray)|My Story]] • [[In the Shadow of the Dreamchild]] • [[The Constant Gardener]]'' • "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[Titus Andronicus]]'' |group3 = Likovi |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = Holmes |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] • [[Dr. Watson]] • [[Sebastian Moran]] • [[Inspektor Lestrade]] • [[Mycroft Holmes]] • [[Profesor Moriarty]] • [[Irene Adler]] • [[Mary Morstan]] |group2 = ''Harry Potter'' |list2= [[Sirius Black]] • [[Remus Lupin]] • [[Severus Snape]] • [[Armando Dippet]] • [[Gabrielle Delacour]] • [[Alastor Moody]] • [[Barty Crouch]] • [[Phineas Nigellus Black]] |group3 = ''Alice'' |list3= [[Jubjub]] • [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] • [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] • [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] • [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] • [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] • [[Ludi Šeširdžija]] • [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] |group4 = Christie |list4= [[Hercule Poirot]] • [[Miss Marple]] • [[Tommy i Tuppence]] • [[Viši inspektor Japp]] • [[Arthur Hastings]] • [[Parker Pyne]] • [[Ariadne Oliver]] • [[Gospođica Lemon]] }} |group4=Ostalo |list4= [[Klub Diogenes]] |below= }} ===Francuska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja francuske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF;background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |above= [[Francuska književnost|<span style="color:white">Francuska književnost</span>]] |group1 = Pisci |list1= ''[[La Pléiade]]'' ([[Pierre de Ronsard]] • [[Joachim du Bellay]]) • [[Margarita od Navarre]] • [[Clément Marot]] • [[Théodore-Agrippa d'Aubigné]] • [[Jean de La Fontaine]] • [[Molière]] • [[Alphonse de Lamartine]] • [[Alexandre Dumas (sin)|Alexandre Dumas, ''fils'']] • [[Alexandre Dumas (otac)|Alexandre Dumas, ''père'']] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Victor Hugo]] • [[Sully Prudhomme]] • [[Frédéric Mistral]] • [[Louis Aragon]] • [[Roger Martin du Gard]] • [[Eugène Ionesco]] • [[Jean-Paul Sartre]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Albert Camus]] • [[Jacques Prévert]] • [[François Villon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[André Malraux]] • [[Jean Genet]] • [[Max Jacob]] • [[François-René de Chateaubriand]] • [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais]] • [[George Sand]] • [[Paul Claudel]] • [[François Mauriac]] • [[Patrick Modiano]] • [[Romain Rolland]] • [[Claude Simon]] • [[Saint-John Perse]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jean Anouilh]] |group2 = Djela |list2= ''[[La Chanson de Roland]] • [[Roman de la Rose]] • [[L'Avare ou l'École du mensonge]] • [[Bug-Jargal]] • [[Le Rhin]] • [[Torquemada (drama)|Torquemada]] • [[L'Éducation sentimentale]] • [[Madame Bovary]] • [[Les Rougon-Macquart, Histoire naturelle et sociale d'une famille sous le Second Empire]] ''(''[[Germinal]] • [[Nana (roman)|Nana]]'')'' • [[La Nausée]] • ''[[:Kategorija:Djela Eugènea Ionescoa|djela Eugènea Ionescoa]]'' • [[En attendant Godot]]'' • ''[[À l'échelle humaine]]'' • [[:Kategorija:Djela Andréa Malrauxa|djela Andréa Malrauxa]] • ''[[Le Barbier de Séville]]'' • ''[[Le Mariage de Figaro]]'' • ''[[La Mère coupable]]'' • ''[[Hernani (drama)|Hernani]]'' • "[[Le Bateau ivre]]" • ''[[Les Fleurs du mal]]'' • [[:Kategorija:Djela Jeana Anouilha|djela Jeana Anouilha]] (osim ''Becketa''; [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Antigone]]'') |below= [[Emma Bovary|<span style="color:white">Emma Bovary</span>]] • [[Bérenger|<span style="color:white">Bérenger</span>]] }} ===Ruska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja ruske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |above= [[Ruska književnost|<span style="color:white">Ruska književnost</span>]] (nedovršeno) |group1 = Pisci |list1= [[Ivan Krilov]] • [[Ivan Gončarov]] • [[Aleksandar Blok]] • [[Isak Babelj]] • [[Andrej Platonov]] • [[Danil Harms]] • [[Mihail Šolohov]] • [[Vladimir Dudincev]] • [[Eduard Limonov]] |group2 = Djela |list2= ''[[Šinelj]] • [[Zločin i kazna]] • [[Tri sestre]]'' |below= }} ===Američka književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja američke književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edgar Allan Poe]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Smrt Edgara Allana Poea|smrt]] • [[Bibliografija Edgara Allana Poea|bibliografija]]) • [[Emily Dickinson]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[William Faulkner]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[H. P. Lovecraft]] ([[:Kategorija:H. P. Lovecraft|kategorija]]) |group2 = Djela |list2= ''[[The Raven]] • [[The Murders in the Rue Morgue]] • [[The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket]] • [[Adventures of Huckleberry Finn]] • [[The Da Vinci Code]] • [[Franz Kafka: The Office Writings]]'' • [[:Kategorija:Djela Williama Faulknera|djela Williama Faulknera]] |below= [[Auguste Dupin|<span style="color:white">C. Auguste Dupin</span>]] • [[Yoknapatawpha|<span style="color:white">Yoknapatawpha</span>]] • [[Obitelj Compson|<span style="color:white">Obitelj Compson</span>]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ono (lik)|{{color|white|Ono}}]] }} ===Japanska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja japanske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Chikamatsu Monzaemon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edogawa Ranpo]] • [[Shūji Terayama]] • [[Project Itō]] • [[Sanjūgo Naoki]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Osamu Dazai]] ([[Samoubojstvo Osamua Dazaija|suicid]] • [[:Kategorija:Djela Osamua Dazaija|djela]]) • [[Shizuko Ōta]] |group2 = Djela |list2= "[[Ningen Isu]]" • "[[Rashōmon]]" • ''[[Noruwei no Mori]]'' • ''[[Nihon Ōdai Ichiran]]'' • [[Bibliografija Osamua Dazaija]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ningen Shikkaku]]'') |below= [[Kogorō Akechi|{{color|red|Kogorō Akechi}}]] • ''[[Buraiha|{{color|red|Buraiha}}]]'' • [[Ja-roman|{{color|red|Ja-roman}}]] • ''[[Shayō-zoku|{{color|red|Shayō-zoku}}]]'' • [[Yōzō Ōba|{{color|red|Yōzō Ōba}}]] }} ===Ostalo=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Ostali doprinosi s područja književnosti |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Afrika |list1= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|ANG}} Angola}} |group1style = background-color:#d81e05; color:yellow; text-align:center; border:1px solid black; |list1=[[José Luandino Vieira]] • [[Pepetela]] |group2 = {{flagicon|GAN}} Gana |group2style = text-align:center; background:yellow; color:black; border: 1px solid black; |list2=[[J. E. Casely Hayford]] |group3 = {{flagicon|TOG}} Togo |group3style = text-align:center; background:#FFCE00; color:#006A4E; border: 1px solid #006A4E; |list3=[[Félix Couchoro]] }} |group2 = Amerike |group2style = |list2= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|BRA}} Brazil}} |group1style = background-color:#FFCC29; color:#3E4095; text-align:center; border:1px solid #00A859; |list1=[[Machado de Assis]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|KUB}} Kuba}} |group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid red; |list2=[[Nicolás Guillén]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} |group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list3=[[Rufino Blanco-Fombona]] |group4 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} |group4style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list4=[[Argentina Díaz Lozano]] • [[Froylán Turcios]] • [[Lucila Gamero de Medina]] |group5 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} |group5style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list5=[[Bernardo Ashetu]] • [[Johanna Schouten-Elsenhout]] }} |group3 = Azija |group3style = |list3= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|IZR}} Izrael |group1style = text-align:center; color:blue; background:white; border:1px solid blue; |list1= [[Shmuel Yosef Agnon]] |group2 = {{flagicon|KIN}} Kina |group2style = text-align:center; background:#DD0000; color:gold; border: 1px solid silver; |list2= [[Gao Xingjian]] • [[Mo Yan]] |group3 = {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid #0073CF; |list3=''[[Segi wa tŏburŏ]]'' |group4 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |group4style = text-align:center; background:blue; color: white; border:1px solid red; |list4=''[[Reamker]]'' • [[Preah Ko i Preah Keo]] • [[Kmerski teatar sjena]] }} |group4 = Europa |group4style = |list4= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|AUT}} Austrija |group1style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid silver; |list1= [[Karl Bruckner]] |group2 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |group2style = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |group1 = Pisci |list1= [[Karel Čapek]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Franz Kafka]] • [[Max Brod]] |group2 = Djela |list2= ''[[Der Process]] • ''"[[Vor dem Gesetz]]"'' • ''"[[Die Verwandlung]]"''''}} |group3 = {{flagicon|DAN}} Danska |group3style = text-align:center; background:#D21034; color:white; border: 1px solid silver; |list3=[[Johannes Vilhelm Jensen]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= ''[[U registraturi]]'' |group5 = {{flagicon|IRS}} Irska |group5style = text-align:center; color:white; background:green; border:1px solid silver; |list5= [[Oscar Wilde]] • [[Bram Stoker]] |group6 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |group6style = color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list6= [[Ferenc Molnár]] |group7 = {{flagicon|NOR}} Norveška |group7style = text-align:center; background:#EF2B2D; color:white; border: 1px solid #002868; |list7= [[Bjørnstjerne Bjørnson]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |group8style = text-align:center; color:yellow; background:blue; border:1px solid yellow; |list8= [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]] |group9 = {{flagicon|ITA}} Italija |group9style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list9= [[Giacomo Casanova]] • [[Luigi Pirandello]] • [[Dario Fo]] |group10 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group10style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list10= [[Ernst Theodor Amadeus Hoffmann]] • [[Herta Müller]] |group11 = {{flagicon|EST}} Estonija |group11style = text-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |list11= {{Navbox subgroup | groupstyle = ttext-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |group1 = Pisci |list1= [[Carl Robert Jakobson]] • [[Johann Voldemar Jannsen]] • [[Friedrich Reinhold Kreutzwald]] • [[Marie Under]] • [[Anton Hansen Tammsaare]] • [[Lydia Koidula]] |group2 = Djela |list2= ''[[Kalevipoeg]]''}} |group12 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |group12style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list12= [[Wisława Szymborska]] • [[Olga Tokarczuk]] • [[Władysław Reymont]] |group13 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |group13style = text-align:center; color:gold; background:#FF0000; border:1px solid gold; |list13= [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] }} |group5 = Oceanija |group5style = |list5={{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} |group1style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list1= [[Banjo Paterson]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} |group2style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list2= [[Vilsoni Hereniko]] }} |group6 = {{nowrap|Antički Rim}} |group6style = text-align:center; color:#E4D96F; background:white; border:1px solid #E4D96F; |list6 = [[Vergilije]] • [[Tit Makcije Plaut]] |below= }} ==Glazba== ===Teorija i terminologija u glazbi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja teorije i glazbene terminologije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = ''[[Ballets Russes]]'' • [[Muzička nagrada Léonie Sonning]] • ''[[Musique concrète]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Novi val]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Synthpop]] • [[Novi romantizam]] • ''[[Laulupidu]]'' • [[Tintinnabuli]] • [[Kawina (muzika)|Kawina]] • [[Kaseko]] • [[Tamborito]] |list2={{Navbox subgroup |abovestyle=background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center |above= '''Eurosong''' |list1={{flagicon|ŠVI}} [[Pjesma Eurovizije 1989.|1989.]] • {{flagicon|SFRJ}} [[Pjesma Eurovizije 1990.|1990.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Eurosong 2002.|2002.]] • {{flagicon|TUR}} [[Pjesma Eurovizije 2004.|2004.]] • {{flagicon|GRČ}} [[Pjesma Eurovizije 2006|2006.]] • {{flagicon|FIN}} [[Pjesma Eurovizije 2007|2007.]] • {{flagicon|SRB}} [[Pjesma Eurovizije 2008.|2008.]] • {{flagicon|NOR}} [[Pjesma Eurovizije 2010.|2010.]] • {{flagicon|NJE}} [[Eurosong 2011|2011.]] • {{flagicon|AZE}} [[Eurosong 2012|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Eurosong 2014|2014.]]}} }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o skladateljima (po razdobljima) |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = Barok |group1style = text-align:center; background:#bfb1a3; color:white; border:1px solid silver; |list1= [[Georg Friedrich Händel]] |group2 = Klasicizam |group2style = background:#6495ED; color:white; border:1px solid silver; |list2= [[Jan Václav Stamic]] |group3 = Romantizam |group3style = text-align:center; background:#9955BB; color:white; border:1px solid silver; |list3= [[Vincenzo Bellini]] • [[Johann Strauss mlađi]] • [[Giacomo Meyerbeer]] • [[Cezar Antonovič Kjui]] • [[Davorin Jenko]] • [[Charles-François Gounod]] • [[Gabriel Fauré]] |group4 = XX. stoljeće |group4style = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Impresionizam |list1= [[Maurice Ravel]] |group3 = Avangarda |list3= [[Pierre Schaeffer]] • [[Olivier Messiaen]] • [[Pierre Boulez]] |group2 = Modernizam |list2= [[Benjamin Britten]] • [[Umberto Giordano]] • [[Erik Satie]] • ''[[Les Six]]'' ([[Georges Auric|Auric]] • [[Louis Durey|Durey]] • [[Arthur Honegger|Honegger]] • [[Darius Milhaud|Milhaud]] • [[Francis Poulenc|Poulenc]] • [[Germaine Tailleferre|Tailleferre]]) • [[Ernesto Nazareth]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Neoklasicizam |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Dmitrij Šostakovič]] • [[Igor Stravinski]] |group2 = Ekspresionizam |list2= [[Arnold Schönberg]] • [[Anton Webern]] • [[Alban Berg]] }} |group5 = Ostalo |list5= [[Władysław Szpilman]] • [[Alfi Kabiljo]] • [[Arvo Pärt]] }} |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o pop izvođačima |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Solisti |list1= [[Ringo Starr]] • [[Jem]] • [[Mark Hollis]] • [[Rob Thomas]] • [[Gloria Estefan]] • [[Celia Cruz]] • [[Hajrudin Varešanović]] • [[Marija Šestić]] • [[Sandra Nurmsalu]] • [[Ott Lepland]] • [[Kurt Calleja]] • [[Petar Nalič]] • [[Dima Bilan]] • [[Aleksej Vorobjov]] • [[Kōji Wada]] • [[Ajumi Mijazaki]] • [[Ai Maeda (pjevačica)|Ai Maeda]] • [[Hitomi Shimatani]] • [[Akiko Shikata]] • [[Yūgo Kanno]] • [[Tōru Kitajima]] ([[:Kategorija:TK from 凛として時雨|diskografija]]) • [[Jelena Tomašević]] • [[Milan Stanković]] • [[Harel Skaat]] • [[K'naan]] • [[Jessy Matador]] • [[Amaury Vassili]] • [[Stereo Mike]] • [[Loukas Giorkas]] • [[Lena Meyer-Landrut]] • [[Frank Schindel]] • [[Andy Knote]] • [[Stefan Raab]] • [[Milli Vanilli]] • [[Gréta Salóme Stefánsdóttir]] • [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] • [[Olia Tira]] • [[Ivi Adamou]] • [[Emmelie de Forest]] • [[Daniel Jones]] • [[Darren Hayes]] • [[Knez (pjevač)|Knez]] • [[Hayley Westenra]] • [[Lorde]] • [[Kimbra]] • [[Sinn Sisamouth]] • [[Ros Serey Sothea]] • [[Angélique Kidjo]] • [[Tanel Padar]] • [[Dave Benton]] • [[Liam Payne]] • [[Miyoko Nakamura]] • [[Masatoshi Nakano]] • [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] • [[Rubén Blades]] |group2 = Bendovi |list2= [[Blue]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Talk Talk]] • [[The Beach Boys]] • [[The Byrds]] • [[Toto (sastav)|Toto]] • [[Regina (bend)|Regina]] • [[Urban Symphony]] • [[maNga]] • [[Glazbena družina Petra Naliča]] • [[A Friend In London]] • [[Aqua Timez]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ling Tosite Sigure]] • [[EGOIST]] • [[Nothing's Carved in Stone]] • [[Savage Garden]] • [[Nick Cave and the Bad Seeds]] • [[Quasarr]] • [[Moranbong Band]] • [[OMC (bend)|OMC]] • [[U pol’ 9 kod Sabe]] • [[Soul Militia]] }} === Opus === {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz kompozicije |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Opere |list1= ''[[Trubadur (opera)|Il trovatore]]'' • [[Korejska revolucionarna opera]] (''[[Kkot panŭn ch'ŏnyŏ]]'' • ''[[P'ibada]]'') |group2 = Baleti |list2= ''[[Žar-ptica]] • [[Posvećenje proljeća]] • [[Petruška]]'' |group3 = Instrumentalna djela |list3= ''[[Islamej]] • [[Boléro]]'' |group4 = Himne |list4= "[[Kimigayo]]" • "[[Noble patria, tu hermosa bandera]]" • "[[God Bless Our Homeland Ghana]]" • "[[Advance Australia Fair]]" • "[[Hino Nacional Brasileiro]]" • "[[Aegukka]]" • "[[La Bayamesa]]" • "[[Angola Avante]]" • "[[God Defend New Zealand]]" • "[[Gloria al Bravo Pueblo]]" • "[[Nokor Reach]]" • "[[Pjesma Kmerske Republike]]" • "[[Dap Prampi Mesa Chokchey]]" • "[[Himna Narodne Republike Kampućije]]" • "[[Državna himna Hondurasa]]" • "[[L'Aube Nouvelle]]" • "[[God Bless Fiji]]" • "[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]" • "[[Himna Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]]" • "[[God zij met ons Suriname]]" • "[[Majulah Singapura]]" • "[[Himno Istmeño]]" |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz pop skladbe |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Albumi |list1= ''[[Vrijeme je]] • [[Kad poludimo]] • [[Kad pogledaš me preko ramena]] • [[Sreća (Hari Mata Hari)|Sreća]] • [[Umineko no Naku Koro ni (EP)|Umineko no Naku Koro ni]]'' • ''[[Hotel Nacional (album)|Hotel Nacional]]'' • ''[[Girl You Know It's True (album)|Girl You Know It's True]]'' • [[:Kategorija:Albumi benda Ling tosite sigure|albumi benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Albumi benda Talk Talk|albumi benda Talk Talk]] |group2 = Pjesme |list2= "[[Russians]]" • "[[Wavin' Flag]]" • "[[Manijači]]" • "[[Molitva (pjesma)|Molitva]]" • "[[Rijeka bez imena]]" • "[[Vjerujem u ljubav]]" • "[[I love you mi vida]]" • "[[Lejla]]" • "[[Oro (pjesma)|Oro]]" • "[[Bistra voda]]" • "[[Rändajad]]" • "[[Lane moje]]" • "[[La La Love]]" • "[[Never Forget]]" • "[[Satellite (pjesma Lene Meyer-Landrut)|Satellite]]" • "[[Lost and Forgotten]]" • "[[Ovo je Balkan]]" • "[[Milim]]" • "[[What's Another Year?]]" • "[[Rock me]]" • "[[Lako je sve (pjesma)|Lako je sve]]" • "[[Zauvijek moja]]" • "[[Wadde hadde dudde da?]]" • "[[Love in Rewind]]" • "[[Hold Me Now]]" • "[[We Could Be the Same]]" • "[[Allez Ola]]" • "[[Everybody (pjesma)|Everybody]]" • "[[Refrain]]" • "[[Munja i grom]]" • "[[Korake ti znam]]" • "[[Party for Everybody]]" • "[[Crno i belo]]" • "[[Kuula (pjesma)|Kuula]]" • "[[This is the Night (pjesma Kurta Calleje)|This is the Night]]" • "[[Only Teardrops]]" • "[[Tomorrow (pjesma Gianluce Bezzine)|Tomorrow]]" • "[[Moja ljubavi]]" • "[[Svadbarskim sokakom]]" • [[:Kategorija:Pjesme benda Ling tosite sigure|pjesme benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Pjesme benda Talk Talk|pjesme benda Talk Talk]] • "[[Adio (pjesma)|Adio]]" • "[[How Bizarre (pjesma)|How Bizzare]]" • "[[Cambodia (pjesma)|Cambodia]]" • "[[Bangaranga]]" |group4 = Instrumentalna djela |list4= |group3 = OST |list3= "[[Butter-Fly]]" • "[[brave heart]]" • "[[keep On]]" • "[[I wish]]" • "[[Katayoku no Tori]]" • "[[VII (pjesma)|VII]]" |below= }} ==Likovna umjetnost== ===Umjetnici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikari<br>Ilustratori/Crtači |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Salvador Dalí]] • [[Egon Schiele]] • [[Gustav Klimt]] • [[Kazimir Maljevič]] • [[Vasilij Kandinski]] • [[Georges Braque]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Piet Mondrian]] • [[Georges Seurat]] • [[John Tenniel]] • [[Isaak Brodskij]] • [[Dmitrij Vrubelj]] • [[Sidney Paget]] • [[Gonzalo Morales Sáurez]] • [[Albert Namatjira]] • [[Paul Signac]] • [[Pedro Américo]] • [[Akira Amano]] • [[Arturo Michelena]] • [[Martín Tovar y Tovar]] • [[Kristjan Raud]] • [[Paul Raud]] |group2 = Kipari<br>Dizajneri |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= [[Auguste Rodin]] • [[Gustav Fabergé]] • [[Petar Karl Fabergé]] • [[Leonid Sherwood]] • [[Yves Saint Laurent]] • [[Jesús Rafael Soto]] |group3 = Arhitekti |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Frank Lloyd Wright]] • [[Ibo Bonilla]] • [[Carlos Raúl Villanueva]] |group4 = Fotografi |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[Félix Nadar]] • [[Alberto Korda]] |below= }} ===Umjetnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikarstvo |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= ''[[Krik]] • [[Nedjeljno poslijepodne na otoku La Grande Jatte]] • [[Kupači kod Asnièresa]] • [[Izbij Bijele Crvenim klinom]] • [[Bijelo na bijelom]] • [[Gospode! Pomozi mi preživjeti ovu smrtonosnu ljubav]] • [[Veliki val kod Kanagawe]] • [[Posvećenje Napoleona I (David)|Posvećenje Napoleona I]] • [[Napoleon I na carskom tronu]] • [[Napoleon u svojoj studiji]] • [[Nedovršeni portret generala Bonapartea]]'' |group2 = Kiparstvo<br>Dizajn |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= ''[[Telefon sa slušalicom od jastoga]] • [[Sofa u obliku usta Mae West]]'' • [[Koh-i-Noor]] • ''[[Senbazuru]]'' • ''[[Gandhijeva tri majmuna]]'' • [[Toranj Juche|Toranj ''Juche'']] • [[Veliki spomenik na brdu Mansu]] • [[Mola (tekstil)]] |group3 = Arhitektura |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Guggenheimov muzej u Bilbau]] • [[Opatija Westminster]] • [[Dvorac Osu]] • [[Dvorac Cape Coast]] • [[Dvorac Elmina]] • [[Elizejska palača]] • ''[[Palais Bourbon]]'' • ''[[Palais Luxembourg]]'' • ''[[Les Invalides]]'' • [[Palača Tuileries]] • [[Rowan Oak]] • [[Trg Kim Il-sunga]] • [[Kongresna dvorana Mansudae]] • [[Međunarodni aerodrom José Martí]] • [[Presidio Modelo]] • [[Aerodrom Quatro de Fevereiro]] • [[Međunarodni aerodrom Simón Bolívar (Venezuela)]] • [[Univerzitetski grad u Caracasu]] • [[Museo de Bellas Artes (Caracas)]] • [[Muzej moderne umjetnosti Jesús Soto]] • [[Kizuna (most)]] • [[Međunarodni aerodrom u Phnom Penhu]] • [[Muzej genocida Tuol Sleng]] • [[El Cajón (brana)]] • [[Vrata bez povratka (Ouidah)]] • [[Musée Honmè]] • [[Međunarodni aerodrom u Nadiju]] • [[Međunarodni aerodrom u Nausoriju]] • [[Fort Zeelandia (Paramaribo)]] • [[Fort Nieuw-Amsterdam]] • [[Zatvor Outram]] • [[Stara Gradska vijećnica (Singapur)]] • [[Transpanamski cjevovod]] |group4 = Općenito |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[De Stijl]] • [[Camp (stil)|Camp]] • [[Salon (Pariz)|Salon]] |below= }} ==Filmska umjetnost== ===Opći pojmovi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja filmografije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Ekranizacija]] • [[Production I.G]] • [[noitaminA]] |list2= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmašima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = Glumci |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Dean Winters]] • [[Tobin Bell]] • [[Ed O'Neill]] • [[Mariska Hargitay]] • [[Tamara Tunie]] • [[Sam Waterston]] • [[Diane Neal]] • [[B.D. Wong]] • [[Robert Sean Leonard]] • [[Peter Jacobson]] • [[Matt Damon]] • [[Andy García]] • [[Billy Dee Williams]] • [[Robert Forster]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Ian Hart]] • [[Emma Watson]] • [[Hugh Fraser]] • [[Philip Jackson]] • [[David Suchet]] • [[Pauline Moran]] • [[Alan Rickman]] • [[David Thewlis]] • [[Linus Roache]] • [[Albert Finney]] • [[Phil Davis]] • [[Rupert Penry-Jones]] • [[Steve Pemberton]] • [[Sam Stockman]] • [[George Rossi]] • [[Hannah Walters]] • [[Johnny Harris]] • [[Ben Bishop]] • [[Christopher Fulford]] • [[Claire Rushbrook]] • [[Alex Jennings]] • [[Eille Norwood]] • [[Arthur Wontner]] • [[Clive Brook]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list3= [[Costas Mandylor]] • [[Chris Hemsworth]] • [[Liam Hemsworth]] • [[Luke Hemsworth]] • [[Mia Wasikowska]] • [[Jesse Spencer]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Duško Gruborović]] |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Vasilij Livanov]] • [[Igor Petrenko]] • [[Andrej Panjin]] • [[Stanislav Govoruhin]] |group6 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group6style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list6 = [[Irène Jacob]] |group7 = {{flagicon|JAP}} Japan |group7style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list7= [[Kazuhiro Yamaji]] • [[Ryōhei Kimura]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group8style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list8= [[Matt Frewer]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group9style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list9= [[Édgar Ramírez]] }} |group2 = Režiseri |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Bryan Singer]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Alfred Hitchcock]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|ITA}} Italija}} | group3style = text-align:center; color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list3= [[Federico Fellini]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Branko Ivanda]] • [[Goran Kulenović]] • [[Dražen Žarković]] |group5 = {{flagicon|JAP}} Japan |group5style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list5= [[Hirojuki Kakudō]] • [[Itsurō Kawasaki]] • [[Naoyoshi Shiotani]] • [[Katsuyuki Motohiro]] • [[Kiyotaka Suzuki]] |group6 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group6style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list6= [[Peter Weir]] |group7 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group7style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list7= [[Martin Campbell]] • [[Niki Caro]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group8style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list8= [[Pim de la Parra]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|POLJ}} Poljska}} | group9style = background:white; border:1px solid red; color: red; text-align:center; |list9= [[Agnieszka Holland]] |group10 = {{nowrap|{{flagicon|LAT}} Latvija}} | group10style = background:#77353D; border:1px solid silver; color: white; text-align:center; |list10= [[Gints Zilbalodis]] }} |group3 = Scenaristi<br>Producenti |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Peter Blake]] • [[Katie Jacobs]] • [[Paul Attanasio]] • [[Lawrence Kaplow]] |group2 = {{flagicon|JAP}} Japan |group2style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list2= [[Akijoshi Hongo]] • [[Reiko Joshida]] • [[Satoru Nishizono]] • [[Jōji Wada]] • [[Makoto Fukami]] • [[Kōji Yamamoto]] • [[Tō Ubukata]] • [[Jun Kumagai]] |group3 = {{flagicon|KAN}} Kanada |group3style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list3= [[David Shore]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Ivan Maloča]] • [[Zoran Lazić]] • [[Tonći Kožul]] • [[Vlado Bulić]] • [[Branko Ružić (scenarist)|Branko Ružić]] • [[Koraljka Meštrović]] • [[Antonio Gabelić]] • [[Irena Krčelić]] • [[Nikolina Čuljak]] }} |below= }} ===Filmovi i serije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmovima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Psycho]]'' • ''[[The Birds]]'' • ''[[Vertigo]]'' • ''[[Frenzy]]'' • ''[[Marnie]]'' • ''[[Rear Window]]'' • ''[[Rebecca]]'' • ''[[Mr. & Mrs. Smith (1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' • [[The Man Who Knew Too Much (1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (1956)]] • ''[[Topaz (1969)|Topaz]]'' • [[Saw (2003)|''Saw'' (2003)]] • ''[[Saw (2004)|Saw]]'' • ''[[Saw II]]'' • ''[[Saw III]]'' • ''[[Saw IV]]'' • ''[[Saw V]]'' • ''[[From Hell (2001)|From Hell]]'' • [[The Count of Monte Cristo (2002)|''The Count of Monte Cristo'' (2002)]] • ''[[Notorious (1946)|Notorious]]'' • [[Sherlock Holmes (film, 1922)|''Sherlock Holmes'' (1922)]] • [[The Return of Sherlock Holmes (film, 1929)|''The Return of Sherlock Holmes'' (1929)]] • [[Sherlock Holmes (film, 1932)|''Sherlock Holmes'' (1932)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1933)|''A Study in Scarlet'' (1933)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (film, 2017)|''It'' (2017)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking]]'' • [[The Hound of the Baskervilles (film, 2002)|''The Hound of the Baskervilles'' (2002)]] • ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' • ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]]'' • ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]'' • ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'' • ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' • ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' • ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 1]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2]]'' • ''[[Agatha]]'' • ''[[The Krays]]'' • [[The Trial (1993)|''The Trial'' (1993)]] • ''[[Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Murder on the Orient Express (1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]] • ''[[Murder, She Said]]'' • ''[[Murder Most Foul]]'' • ''[[Murder Ahoy!]]'' • ''[[Murder at the Gallop]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes (2009)|''Sherlock Holmes'' (2009)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' • [[The Valley of Fear (film, 1916)|''The Valley of Fear'' (1916)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1914)|''A Study in Scarlet'' (1914)]] • [[The Hound of the Baskervilles (film, 1921)|''The Hound of the Baskervilles'' (1921)]] • [[The Sign of Four (film, 1923)|''The Sign of Four'' (1923)]] • ''[[The Sleeping Cardinal]]'' • ''[[The Missing Rembrandt]]'' • ''[[The Triumph of Sherlock Holmes]]'' • [[The Sign of Four (film, 1932)|''The Sign of Four'' (1932)]] • [[Silver Blaze (film, 1937)|''Silver Blaze'' (1937)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[The Killing Fields (film)|The Killing Fields]]'' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lea i Darija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svećenikova djeca]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|Smrt Djevojčice sa žigicama]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass: The Movie]]'' • ''[[Saraba hakobune]]'' • ''[[Issun-bōshi (film)|Issun-bōshi]]'' |group5 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group5style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list5 = [[Der Hund von Baskerville (film, 1914)|''Der Hund von Baskerville'' (1914)]] • [[Der Hund von Baskerville (film, 1929)|''Der Hund von Baskerville'' (1929)]] |group6 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |group6style = text-align:center; color:#FFD700; background:red; border:1px solid #FFD700; |list6 = ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona]]'' (''[[Šerlok Holms i doktor Vatson]]'' • [[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona (film)|''Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona'' (film)]] • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sobaka Baskervilej|Sobaka Baskervilej]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sokroviša Agri|Sokroviša Agri]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Dvadcatij vek načinajecja|Dvadcatij vek načinajecja]]'') • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Desjat negritjat]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija | group1style =text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list1 =''[[Savva. Serdce voina]]'' }} |group7 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group7style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list7 = ''[[Espoir, sierra de Teruel]]'' • ''[[Un chant d'amour]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Z (film)|Z]]'' |group8 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group8style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border: 1px solid silver |list8= ''[[Whale Rider]]'' |group9 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group9style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list9= ''[[The Hound of the Baskervilles (film, 2000)|The Hound of the Baskervilles]]'' • ''[[The Sign of Four (film, 2001)|The Sign of Four]]'' • ''[[The Royal Scandal]]'' • ''[[The Case of the Whitechapel Vampire]]'' |group10 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group10style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list10= ''[[Punto y raya]]'' |group11 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} | group11style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list11= ''[[Morazán (film)|Morazán]]'' |group12 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} | group12style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list12= ''[[The Land Has Eyes]]'' |group13 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group13style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list13= ''[[Wan Pipel]]'' |group14 = {{nowrap|{{flagicon|LAT}} Latvija}} | group14style = background:#77353D; border:1px solid silver; color: white; text-align:center; |list14= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Straume]]'' |group15= Likovi |list15 = [[King Kong]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border: 1px solid black; |group1 = ''Star Wars'' |list1 = [[Darth Sidious]] • [[Yoda]] • [[Darth Vader]] • [[Qui-Gon Jinn]] • [[General Grievous]] |group2 = ''Saw'' |list2 = [[Mark Hoffman]] }} }} {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o serijama |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Law & Order: Special Victims Unit]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Odjel za žrtve|kategorija]])'' • [[Law & Order: Criminal Intent]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Zločinačke nakane|kategorija]])'' • [[Law & Order]] ''([[:Kategorija:Zakon i red|kategorija]])'' • [[House, M.D.]] ''([[:Kategorija:Dr. House|kategorija]])'' • [[Toro i Pončo]] '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Agatha Christie's Poirot]] • [[The Adventures of Sherlock Holmes (televizijska serija)|The Adventures of Sherlock Holmes]] • [['Allo 'Allo!]] • [[Blackadder]] • [[Whitechapel (serija)|Whitechapel]] ''([[:Kategorija:Whitechapel|kategorija]])'' '' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bitange i princeze]]'' ([[:Kategorija:Bitange i princeze|kategorija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)|Epizoda 9 (S1)]]") |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass]]'' ([[:Kategorija:Psycho-Pass|kategorija]] • [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass|Epizode - sezona 1]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Perfect World]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Saint's Supper]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Gates of Judgment]]" ] / [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass 2|2]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]" ]) |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Šerlok Holms (TV serija)|Šerlok Holms]]'' |group6= Likovi |list6 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taichi Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }} }} ==Strip i mange== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja stripa | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Stripovska smrt]] |list2= }} ===Batman=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Batman |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |abovestyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |belowstyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |above= |group1 = Likovi |group1style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Batman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joker (strip)|Joker]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Penguin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Riddler]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mr. Freeze]] • [[Robin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Catwoman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Two-Face]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mad Hatter (DC comics)|Mad Hatter]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Calendar Man]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Scarecrow]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Professor Pyg]] • [[Dollotroni]] • [[Son of Pyg]] • [[Hugo Strange]] |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] <!-- |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ===Bleach=== {{Navbox |titlestyle = |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Bleach |groupstyle = |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = |group1style = |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bleach (manga)|Bleach]]'' ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) • [[Bleach (anime)|Anime]] • [[Tite Kubo]] <!-- |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ==Prirodne znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizika |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Čvor (mjerna jedinica)]] • [[Veber]] • [[Kirchhoffovi zakoni spektroskopije]] • [[Kirchhoffovi zakoni]] • [[Paulijeva jednadžba]] • [[RIKEN]] • [[Laplaceov demon]] |group2 = Kemija |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Eksploziv]] • [[Mendeljejevovi predviđeni elementi]] • [[Primordijski elementi]] • [[Arsenatna kiselina]] • [[Orsinijeva bomba]] |group3 = Biologija<br>Medicina |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |group1=Biologija |list1= [[Gušter]] • ''[[Bufo periglenes]]'' • ''[[Doryanthes excelsa]]'' • ''[[Varanus giganteus]]'' • ''[[Phyllopteryx]]'' • ''[[Callocephalon fimbriatum]]'' • ''[[Lycalopex vetulus]]'' • ''[[Bothrops insularis]]'' • ''[[Bletilla striata]]'' • [[Divovska sabljasta antilopa]] • ''[[Laniarius brauni]]'' • [[Pelorus Jack]] • [[Snareski pingvin]] • ''[[Agathis australis]]'' • ''[[Leiopelmatidae]]'' • [[Haastov orao]] • [[Srebrna paprat]] • [[Novozelandski dugorepi šišmiš]] • [[Sisavac iz Saint Bathansa]] • ''[[Icterus icterus]]'' • ''[[Cattleya mossiae]]'' • [[Kuprej]] • ''[[Sphaerocoryne affinis]]'' • [[Ruatanski aguti]] • ''[[Brachylophus]]'' • [[Plava otrovna žaba]] • [[Papilionanthe Miss Joaquim|''Papilionanthe'' Miss Joaquim]] |group2=Medicina |list2= [[Guillain-Barréov sindrom]] }} |group4 = Tehnologija |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Metalurgija]] • [[Vatreno oružje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |group1=Računalna tehnologija |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Apple Inc.]] ([[Korisnik:Rjecina2|suradnja]]) • ''[[Crash Twinsanity]] • [[Sly 3: Honor Among Thieves]] • [[The Da Vinci Code (igra)|The Da Vinci Code]]'' • [[HOLMES2]] • [[Japanese Movie Database]] • [[Red Star OS]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ori and the Blind Forest]]'' • ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'' }} |group5 = Geografija |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1=Država |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Benin}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Estonija}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Fidži}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Francuska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Honduras}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Kambodža}} • {{flag|Škotska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Venezuela}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Surinam}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Sjeverna Koreja}} |group2=Naselja |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Benguela]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cabinda (grad)|Cabinda]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cambambe]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cuito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Huambo]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lobito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lubango]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lucapa]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Malanje]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Namibe]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Klosterneuburg]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Waterloo (Belgija)|Waterloo]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Parakou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Djougou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Bohicon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Allada]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Kandi, Benin|Kandi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ouidah]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Abomey-Calavi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ganvié]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Vratislavice]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Labasa]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nadi]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nausori]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Sigatoka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Besançon]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Colombey-les-Deux-Églises]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jœuf]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mérignac]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vichy]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Ho, Gana|Ho]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kumasi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sekondi-Takoradi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tema, Gana|Tema]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Trujillo, Honduras|Trujillo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Caprese Michelangelo]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Nabari]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Satoshō]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Kampong Cham]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Sihanoukville]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Battambang]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Siem Reap]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Poipet]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[San José, Kostarika|San José]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Ujarrás]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Baracoa]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Bayamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Cienfuegos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Guantánamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Las Tunas (grad)|Las Tunas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Manzanillo, Kuba|Manzanillo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Pinar del Río]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Puerto Padre]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Voorhout]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Dunedin]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Nelson, Novi Zeland|Nelson]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Waitangi, Northland|Waitangi]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[La Villa de los Santos]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Balboa (Panama)|Balboa]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oranienbaum]]{{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Bedok]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Ch'ŏngjin]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Hamhŭng]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Namp'o]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[P'anmunjŏm]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rasŏn]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Sinŭiju]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Wŏnsan]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Moiwana]] {{nowrap end}} |group3=Ostalo |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1 = Administracija |list1 = [[Uljanovska oblast]] • [[Provincije Kostarike]] • [[Regioni Francuske]] • [[:Kategorija:Provincije Sjeverne Koreje|Provincije Sjeverne Koreje]] • [[Cabinda (provincija)]] • [[Rossov zavisni teritorij]] • [[Kraljevstvo Novi Zeland]] • [[Regije Novog Zelanda]] ([[Tasman (distrikt)|Tasman]] • [[Otago (regija)|Otago]] • [[Marlborough (regija)|Marlborough]] • [[Southland (regija)|Southland]] • [[Canterbury (regija, Novi Zeland)|Canterbury]] • [[West Coast (regija)|West Coast]]) • [[Scottova baza]] • [[Savezni teritoriji Venezuele]] • [[Obala komaraca]] • [[Departmani Benina]] |group2 = Otoci<br>Poluotoci |list2 = [[Iwo Jima]] • [[Ilha da Queimada Grande]] • [[Isla de la Juventud]] • [[Kermadecovi otoci]] • [[Los Roques (arhipelag)]] • [[Margaritin otok]] • [[Koh Kong (otok)|Koh Kong]] • [[Baia dos Tigres]] • [[Tigrov otok]] • [[Labuđi otoci]] • [[Viti Levu]] • [[Vanua Levu]] • [[Ceva-I-Ra]] • [[Koro (otok)|Koro]] • [[Kadavu]] • [[Taveuni]] • [[Rotuma]] • [[Uea]] • [[Bau (otok)|Bau]] • [[Naissaar]] • [[Pulau Ujong]] • [[Pedra Branca (Singapur)]] |group3 = Hidrologija |list3 = [[Arenal]] • [[Crvena Volta (rijeka)|Crvena Volta]] • [[Jezero Bosumtwi|Bosumtwi]] • [[Cascade de Gavarnie]] • [[Parnaíba (rijeka)|Parnaíba]] • [[Taedong]] • [[Korejski zaljev]] • [[Istočnokorejski zaljev]] • [[Tumen (rijeka)|Tumen]] • [[Rajsko jezero]] • [[Laguna de Leche]] • [[Zaljev Guantánamo]] • [[Cookov prolaz]] • [[Slapovi Calandula]] • [[Waikato (rijeka)|Waikato]] • [[Rotorua (jezero)|Rotorua]] • [[Tonlé Sap]] • [[Kwanza]] • [[Cunene]] • [[Lucala]] • [[Sangkae]] • [[Río Coco]] • [[Honduraški zaljev]] • [[Aguán]] • [[Ouémé (rijeka)|Ouémé]] • [[Oti (rijeka)|Oti]] • [[Beninski zaljev]] • [[Couffo (rijeka)|Couffo]] • [[Zou (rijeka)|Zou]] • [[Rewa (rijeka)|Rewa]] • [[Sigatoka (rijeka)|Sigatoka]] • [[Bligh Water]] • [[Valaste (vodopad)]] |group4 = Geologija |list4 = [[Mount Afadjato]] • [[Irazú]] • [[Pico da Neblina]] • [[Sierra Maestra]] • [[Serra da Chela]] • [[Mount Earnslaw]] • [[Južne Alpe]] • [[Pico Bolívar]] • [[Pico Humboldt]] • [[Pico Bonpland]] • [[Roraima (tepui)|Roraima]] • [[Kukenán (tepui)|Kukenán]] • [[Phnom Aural]] • [[Kardamonske planine]] • [[Slonovske planine]] • [[Phnom Kulen]] • [[Morro do Moco]] • [[Cerro Las Minas]] • [[Atakora (planinski lanac)|Atakora]] • [[Mont Sokbaro]] • [[Mont Agou]] • [[Mount Tomanivi]] • [[Van Asch Van Wijck (planinski lanac)]] • [[Barú]] |group5 = Ostalo |list5 = [[Park Ueno]] • ''[[Outback]]'' • [[Skijalište Masikryong]] • [[Pjongjanško vrijeme]] • [[Močvara Zapata]] • [[Park Johna Lennona]] • ''[[Lluvia de peces]]'' • [[Koraljna obala (Fidži)]] • [[Vanalinn]] • [[Singapurska luka]] }} }} |below= }} ===Znanstvenici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanstvenike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizičari |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Antoine Henri Becquerel]] • [[Heinrich Rudolf Hertz]] • [[Carl Hellmuth Hertz]] • [[Gustav Ludwig Hertz]] • [[Michael Faraday]] • [[Wilhelm Conrad Röntgen]] • [[Gerardus 't Hooft]] • [[Max Born]] • [[Edward Teller]] • [[Charles-Augustin de Coulomb]] • [[Joseph Henry]] • [[Wilhelm Eduard Weber]] • [[Lise Meitner]] • [[Gustav Robert Kirchhoff]] • [[Igor Kurčatov]] • [[Evangelista Torricelli]] • [[Erwin Schrödinger]] • [[Albert Einstein]] • [[Louis de Broglie]] • [[Wolfgang Pauli]] • [[Jean Baptiste Perrin]] • [[Arthur Holly Compton]] • [[Owen Willans Richardson]] • [[Čandrasekara Venkata Raman]] • [[Charles Thomson Rees Wilson]] • [[Carl David Anderson]] • [[George Paget Thomson]] • [[Victor Franz Hess]] • [[Isidor Isaac Rabi]] • [[Clinton Joseph Davisson]] • [[Aleksandar Prohorov]] • [[Henri Poincaré]] • [[Hideki Yukawa]] • [[Shin'ichirō Tomonaga]] • [[Joshio Nishina]] • [[William Lawrence Bragg]] • [[Brian Schmidt]] • [[William Henry Bragg]] • [[Mark Oliphant]] • [[Jean d'Alembert]] • [[Abdus Salam]] |group2 = Kemičari |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Dmitrij Mendeljejev]] • [[Pierre Curie]] • [[Henry Cavendish]] • [[William Ramsay]] • [[Francis William Aston]] • [[Adolf von Baeyer]] • [[Eduard Buchner]] • [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] • [[Henri Moissan]] • [[John Warcup Cornforth]] • [[Alan MacDiarmid]] • [[Glenn T. Seaborg]] |group3 = Liječnici |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= [[Alexander Fleming]] • [[Hakaru Hashimoto]] • [[Tomisaku Kawasaki]] • [[Mikito Takajasu]] • [[Hidejo Noguchi]] • [[Kitasato Shibasaburō]] • [[Howard Florey]] • [[Robin Warren]] • [[Barry J. Marshall]] • [[Elizabeth Blackburn]] • [[Peter C. Doherty]] • [[Frank Macfarlane Burnet]] • [[John Carew Eccles]] • [[Dominique-Jean Larrey]] • [[Carlos Chagas]] • [[Sergej Korsakov]] • [[Arístides Agramonte]] • [[Carlos Finlay]] • [[John Marshall Macdonald]] • [[Baruj Benacerraf]] • [[Jacinto Convit]] • [[Salvador Moncada]] • [[Friedrich Robert Faehlmann]] • [[Jean Itard]] • [[Georges Mathé]] |group4 = Izumitelji |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Ferdinand Porsche]] • [[André Citroën]] • [[Gottlieb Daimler]] • [[Eli Whitney]] • [[Humberto Fernández-Morán]] |group5 = Geografi |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= [[Vladimir Tagancev]] |below= }} ==Društvene znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Povijest Europe]] (nedovršeno) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = pre-XX vijek. |list1 = [[Banket kestenja]] • [[Osmanski interegnum]] • [[Šogunat Tokugawa]] • [[Kultura Diquis]] • [[Zlatna Obala (danska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (portugalska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (švedska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (nizozemska kolonija)]] • [[Bushrangeri]] • [[Plesna epidemija iz 1518.]] • [[Edikt iz Nantesa]] • [[Edikt iz Fontainebleaua]] • [[Kolonijalni Brazil]] • [[Generalna kapetanija Kuba]] • [[Guvernorat Kuba]] • [[Loango-Angola]] • [[Provincija Venezuela]] • ''[[Klein-Venedig]]'' • [[Funan]] • [[Mračno doba (Kambodža)]] • [[Longvek]] • [[Generalna kapetanija Gvatemala]] • [[Podzemni grad Agongointo-Zoungoudo]] • [[Obala robova]] • [[Kraljevstvo Dahomej]] • [[Carstvo Oyo]] • [[Kralj Dahomeja]] • [[Dahomejski godišnji običaji]] • [[Društvo za Surinam]] • [[Invazija Surinama (1667)|Invazija Surinama]] • [[Napad na Fort Zeelandiju (1667)|Napad na Fort Zeelandiju]] • [[Kraljevina Singapura]] • ''[[Malajski anali]]'' • [[Temasek]] • [[Grčko herojsko doba]] • [[Gran Coclé]] • [[Castilla de Oro]] • [[Drakeov napad na Panamu]] • [[Pljačka Paname]] • [[Darijenska spletka]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = XVIII. vijek |list1 = [[Savjet drevnih]] • [[Prva Francuska Republika]] • [[Konzulat (Francuska)]] • [[Direktorij (Francuska)]] • [[Komitet javnog spasa]] • [[Jakobinska diktatura]] • [[Termidorska reakcija]] • [[Puč 18. brumairea]] • [[Žirondinci]] • [[Septembarski masakri]] • [[Bijeg u Varennes]] • [[Žirondinski ustavni projekt]] • [[Kraljevstvo Francuska (1791-1792)]] • [[Prva industrijska revolucija]] • [[Vicekraljevstvo Nova Granada]] • [[Generalna kapetanija Venezuela]] • ''[[Kambodžanske kraljevske kronike]]'' |group2 = XIX. vijek |list2 = [[Posvećenje Napoleona I]] • [[Kraljevina Holandija]] • [[Kraljevina Vestfalija]] • [[Burbonska restauracija]] • [[Druga industrijska revolucija]] • [[Monroeova doktrina]] • [[Zlatna Obala (britanska kolonija)]] • [[Pobuna u Eureki]] • [[Julska Monarhija]] • [[Francuska revolucija 1848.]] • [[Druga Francuska Republika]] • [[Dani lipnja]] • [[Predsjednički izbori u Francuskoj 1848.]] • [[Francuski ustavni referendum 1851.]] • [[Referendum o Drugom Francuskom Carstvu 1852.]] • [[Pariški sporazum (1856)]] • [[Pariški kongres (1856)]] • [[Orsinijev atentat]] • [[Bitka kod Sedana (1870)]] • [[Treća Francuska Republika]] • [[Suđenje tridesetorici]] • [[Kriza 16. svibnja 1877.]] • [[Panamski skandali]] • [[Tonkinska afera]] • [[Protektorat Annam]] • [[Kočinkina]] • [[Zastupnički dom (Francuska)]] • [[Predstavnički dom (Francuska)]] • [[Incident u Fashodi]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1891.]] • [[Ujedinjeno Kraljevstvo Portugala, Brazila i Algarva]] • [[Kraljevina Brazil]] • [[Nezavisnost Brazila]] • [[Brazilsko Carstvo]] • [[Brazilski rat za nezavisnost]] • [[Prva Brazilska Republika]] • [[Desetogodišnji rat]] • [[Mali rat (Kuba)]] • [[Kubanski rat za nezavisnost]] • [[Američka vojna uprava na Kubi]] • [[Tellerov amandman]] • [[Pariški sporazum (1898)]] • [[Novi Zeland (kolonija)]] • [[Ratovi mušketa]] • [[Novozelandski ratovi]] • [[Sewellovo ministarstvo (1856.)]] • [[Vrhovna hunta]] • [[Prva Venezuelanska Republika]] • [[Venezuelanski rat za nezavisnost]] ([[Bitka na jezeru Maracaibo]]) • [[Druga Venezuelanska Republika]] • [[Manifest iz Cartagene]] • [[Divna kampanja]] • [[Dekret o ratu do smrti]] • [[Treća Venezuelanska Republika]] • [[Kongres u Angosturi]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Velika Kolumbija]] • [[Država Venezuela]] • [[Savezni rat]] • [[Sjedinjene Države Venezuele]] • [[Venezuelanska kriza (1895)]] • [[Francuski protektorat u Kambodži]] • [[Tonkin (francuski protektorat)]] • [[Comayagua (provincija)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1827.]] • [[Prvi francusko-dahomejski rat]] • [[Drugi francusko-dahomejski rat]] • [[Francuski Dahomej]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska Zapadna Afrika]] • [[Kraljevstvo Fidži]] • [[Fidži (kolonija)]] • ''[[Ärkamisaeg]]'' • [[Singapurski sporazum 1819.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Tjesnačka naselja]] • [[Anglo-nizozemski sporazum (1824)]] • [[Nezavisnost Paname]] • [[Akt o nezavisnosti Paname]] • [[Panamá (savezna država)]] • [[Panamá (departman)]] • [[Slobodna Država Prevlake]] • [[Sporazum Carrillo–Obarrio]] • [[Panamska kriza 1885.]] • [[Tisućudnevni rat]] |group3 = XX. vijek<br>(do 1914.) |list3 = [[Plattov amandman]] • [[Republika Kuba (1902–1959)]] • [[Pacifikacija Kube]] • [[Novi Zeland (dominion)]] • [[Venezuelanska kriza (1902–1903)]] • [[Nizozemsko-venezuelanski rat]] • [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] • [[Privremena vladina hunta (Panama)]] • [[Zona Panamskog kanala]] }} |group2 = Prvi svjetski rat<br>(1914. - 1918.) |list2 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Prvi svjetski rat]] • [[Središnje sile]] |group2 = Bitke |list2 = [[Bitka kod Tannenberga (1914.)|Bitka kod Tannenberga]] • [[Cerska bitka]] • [[Kolubarska bitka]] • [[Ofenziva od 100 dana]] • [[Druga bitka na Marni]] • [[Ofenziva Meuse-Argonne]] • [[Bitka na granicama]] • [[Nivelleova ofenziva]] • [[Bitka kod grebena Vimy]] |group3 = Ostalo |list3 = [[Sarajevski atentat]] • [[Oktobarska revolucija]] • [[Mir u Brest-Litovsku]] • [[Ruska revolucija (1917.)|Ruska revolucija 1917.]] • [[Britanski Togoland]] • ''[[Entente Cordiale]]'' • [[Francusko-ruska alijansa]] • [[Anglo-ruska antanta]] • [[Sovjetska Republika Naissaar]] • [[Manifest narodā Estonije]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Prvom svjetskom ratu]] • [[Singapurska pobuna 1915.]] }} |group3 = Međuratno razdoblje<br>(1918. - 1939.) |list3 = [[Pariška mirovna konferencija 1919.]] • [[Münchenski sporazum]] • [[Abdikacijska kriza]] • [[Ugovori iz Locarna]] • [[Briand-Cerettijev sporazum]] • [[Briand-Kelloggov pakt]] • [[Kriza 6. veljače 1934.]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1930.]] • [[Brazilska revolucija 1930.]] • [[Privremena vojna junta (1930)]] • [[Vargasova era]] • [[Pentarhija iz 1933.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonski rat za nezavisnost]] • [[Estonska radnička komuna]] • [[Rusko-estonski sporazum iz Tartua]] • [[Vaps (pokret)]] • [[Pokušaj državnog udara u Estoniji 1924.]] • [[Suđenje 149-orki]] • [[Baltička antanta]] • [[Doba šutnje]] |group4 = Drugi svjetski rat<br>(1939. - 1945.) |list4 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Drugi svjetski rat]] • [[Uzroci Drugog svjetskog rata]] • [[Saveznici]] • [[Sile Osovine]] • [[Posljedice Drugog svjetskog rata]] |group2 = Bitke |list2 = [[Operacija Bagration]] • [[Bitka za Francusku]] • [[Bitka kod La Plate]] • [[Saveznička invazija Sicilije]] • [[Operacija Anton|Operacija ''Anton'']] • [[Operacija Dragoon|Operacija ''Dragoon'']] • [[Praški ustanak]] • [[Ljetni rat]] • [[Bitka za Singapur]] • [[Operacija Jaywick|Operacija ''Jaywick'']] • [[Bombardiranje Singapura (1944–1945)]] • [[Bombardiranje Singapura (1941)]] • [[Operacija Tiderace|Operacija ''Tiderace'']] • [[Operacija Struggle|Operacija ''Struggle'']] |group3 = Ostalo |list3 = [[Schindlerovi židovi]] • [[Hitlerov pozdrav]] • [[Operacija Valkira]] • [[Vichyevska Francuska]] • [[Republika Slovačka (1939. - 1945.)]] • [[Riomski proces]] • [[Glasovanje o delegaciji punih ustavnih ovlasti Philippeu Pétainu]] • [[Njemačka vojna uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj]] • [[Njemačka vojna uprava u okupiranoj Francuskoj]] • ''[[Militärverwaltung]]'' • [[Slobodna Francuska]] • [[Apel 18. juna]] • [[Privremena vlada Francuske Republike]] • [[Čehoslovačka vlada u egzilu]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Benešovi dekreti]] • [[Japanska okupacija Kambodže]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Drugom svjetskom ratu]] • ''[[Generalbezirk Estland]]'' • [[Estonska samouprava]] • [[Reichskommissariat Ostland|''Reichskommissariat'' Ostland]] • [[Bijeg podmornice Orzeł|Bijeg podmornice ''Orzeł'']] • [[Shōnan-tō]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sook Ching]] • [[Sōjūsetsu incident]] • [[Operacija Gustavus|Operacija ''Gustavus'']] • [[Operacija Zipper|Operacija ''Zipper'']] • [[Britanska vojna uprava (Malaja)]] }} |group5 = Hladni rat<br>(1945. - 1991.) |list5 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hladni rat]] • [[Elizejski ugovor]] • [[Nixonov posjet Kini 1972.]] • [[Angolski građanski rat]] • [[Trumanova doktrina]] • [[Socijalistička Republika Rumunjska]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Demokratska Kampućija]] • [[Zapadna Njemačka]] • [[Kostarikanski građanski rat]] • [[Gana (krunska zemlja)]] • [[Neredi u Accri 1948.]] • [[Velika šestorica (Gana)]] • [[Politika bijele Australije]] • [[Ustavna kriza u Australiji 1975.]] • [[Četvrta Francuska Republika]] • [[Peta Francuska Republika]] • [[Maj 1968]] • [[Druga Brazilska Republika]] • [[Državni udar u Brazilu 1964.]] • [[Vojna diktatura u Brazilu]] • [[Brazilska vojna hunta (1969)]] • [[Narodna Republika Koreja]] • [[Sovjetska civilna uprava]] • [[Privremeni narodni komitet za Sjevernu Koreju]] • [[Korejska demilitarizirana zona]] • [[Bitka za Incheon]] • [[Operacija Pokpoong]] • [[Podjela Koreje]] • [[Korejski sporazum o primirju]] • [[Bombaški napad u Rangoonu]] • [[Ubojstva sjekirom u P'anmunjŏmu]] • [[Kasarne Moncada]] • [[Operacija Mongoose]] • [[Operacija Northwoods]] • [[Cubana de Aviación let 455]] • [[Narodna Republika Angola]] • [[Demokratska Narodna Republika Angola]] • [[Republika Cabinda]] • [[Angolski rat za nezavisnost]] • [[Alvorski sporazum]] • [[Češka i Slovačka Federativna Republika]] • [[ANZUS]] • [[Paktomanija]] • ''[[El Trienio Adeco]]'' • [[Četvrta Venezuelanska Republika]] • [[Pakt iz Puntofija]] • [[Državni udar u Venezueli 1958.]] • [[Državni udar u Venezueli 1945.]] • [[Francuska unija]] • [[Francuska zajednica]] • [[Kraljevina Kambodža (1953–1970)]] • [[Bangkoška zavjera]] • [[Operacija Menu]] • [[Operacija Freedom Deal]] • [[Državni udar u Kambodži 1970.]] • [[Kmerska Republika]] • [[Predsjednički izbori u Kambodži 1972.]] • [[Predstavnička skupština kampućijskog naroda]] • [[Santebal]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Kambodžanski genocid]] ([[Kambodžanska polja smrti]] • [[Drvo smrti]] • [[Choeung Ek]] • [[Masakr u Ba Chúcu]]) • [[Narodna Republika Kampućija]] • [[Plan K5]] • [[Država Kambodža]] • [[Kambodžansko-vijetnamski rat]] • [[Koalicijska vlada Demokratske Kampućije]] • [[Pariški mirovni sporazum (1991)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1963.]] • [[Državni udar u Hondurasu 1975.]] • [[Honduraška vojna hunta (1956–1957)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Fudbalski rat]] • [[Sahelsko-beninska unija]] • [[Republika Dahomej]] • [[Državni udar u Dahomeju 1963.]] • [[Predsjedničko vijeće (Dahomej)]] • [[Predsjednički izbori u Dahomeju 1970.]] • [[Državni udar u Dahomeju 1972.]] • [[Narodna Republika Benin]] • [[Pokušaj državnog udara u Beninu 1977.]] • [[Fidži (dominion)]] • [[Državni udari na Fidžiju 1987.]] • [[Operacija Morris Dance]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonska vlada u egzilu]] • [[Deklaracija suvereniteta Estonske SSR]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Raspjevana revolucija]] • [[Fosforitni rat]] • [[Pismo četrdesetorice]] • [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)]] • [[Državni udar u Surinamu 1980.]] • [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)]] • [[Decembarska ubojstva]] • [[Surinamski unutrašnji rat]] • [[Masakr u Moiwani]] • [[Državni udar u Surinamu 1990.]] • [[Singapur (kolonija)]] • [[Singapur (savezna država)]] • [[Malezijski sporazum]] • [[Sporazum o nezavisnosti Singapura (1965)]] • [[Proglašenje Singapura]] • [[Referendum o integraciji Singapura 1962.]] • [[Izvanredno stanje u Poljskoj]] • [[Kubanska invazija na Panamu]] |group6 = 1990-e<br>XXI. vijek |list6 = [[Crno proljeće (Kuba)]] • [[Opći izbori u Angoli 1992.]] • [[Masakr na Noć vještica]] • [[Pokušaji državnih udara u Venezuel 1992.]] • [[Bolivarska revolucija]] • [[Pokušaj državnog udara u Venezueli 2002.]] • [[Prijelazna uprava Ujedinjenih nacija u Kambodži|UNTAC]] • [[Privremena vlada nacionalnog jedinstva i nacionalnog spasa Kambodže]] • [[Ustavna kriza u Hondurasu 2009.]] • [[Državni udar u Hondurasu 2009.]] • [[UTAGE let 141]] • [[Državni udar na Fidžiju 2000.]] • [[Državni udar na Fidžiju 2006.]] • [[Prosvjedi u Surinamu 1999.]] }} |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= [[Scotland Yard]] • [[Old Bailey]] • ''[[Volksgerichtshof]]'' • [[Vrhovni sud Kostarike]] • [[Vrhovni sud Gane]] • [[Ustav Australije]] • [[Ustav Gane]] • [[Ustav Francuske (1791)]] • [[Ustav Francuske (1793)]] • [[Ustav Francuske (1795)]] • [[Ustav Francuske (1799)]] • [[Ustav Francuske (1802)]] • [[Ustav Francuske (1804)]] • [[Povelja iz 1814.]] • [[Dopunski akt ustavima Prvog Carstva]] • [[Povelja iz 1830.]] • [[Ustav Francuske (1848)]] • [[Ustav Francuske (1852)]] • [[Francuski ustavni zakoni (1875)]] • [[Ferryjevi zakoni]] • [[Francuski ustavni zakon (1940)]] • [[Francuski ustavni zakon (1945)]] • [[Ustav Francuske (1946)]] • [[Ustav Francuske]] • [[Ustav Brazila]] • [[Ustav Sjeverne Koreje]] • [[Ustav Kube]] • [[Bustamanteov kodeks]] • [[Ustav Angole]] • [[Ustavni sud (Češka)]] • [[Macdonaldova trijada]] • [[Vrhovni sud Novog Zelanda]] • [[Ustav Novog Zelanda]] • [[Panoptikon]] • [[Deklaracija nezavisnosti Novog Zelanda]] • [[Sporazum iz Waitangija]] • [[Vrhovni sud pravde (Venezuela)]] • [[Ustav Venezuele]] • [[Deklaracija nezavisnosti (Venezuela)]] • [[Ustav Kambodže]] • [[Kambodžanski tribunal]] • [[Ustav Hondurasa]] • [[Vrhovni sud pravde (Honduras)]] • [[Ustav Benina]] • [[Kvazisud]] • ''[[modus operandi]]'' • [[Ustav Fidžija]] • [[Zakon o pomirbi, toleranciji i jedinstvu]] • [[Ustav Estonije]] • [[Ustav Surinama]] • [[Vrhovni sud Singapura]] • [[Ustav Paname]] • [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Općenito |list1 = [[Nacizam]] • ''[[Révolution nationale]]'' • [[Koronelizam]] • ''[[Juche]]'' • ''[[Songun]]'' • ''[[Songbun]]'' • [[Neutralna država]] • [[Čavizam]] • [[Nulta godina (Kambodža)|Nulta godina]] • ''[[Françafrique]]'' • ''[[Corregimiento]]'' • ''[[Comarca]]'' |group2 = Posebno |list2 = [[Popis njemačkih ministara obrane]] • [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva]] • [[Hitlerov kabinet]] • [[Premijer Japana]] • ''[[Kokkai]]'' • [[Nacionalna stranka oslobođenja (Kostarika)|PLN]] • [[Stranka građanske akcije|PAC]] • [[Libertarijanski pokret|ML]] • [[Predsjednik Kostarike]] • [[Zakonodavna skupština (Kostarika)]] • [[Predsjednik Gane]] • [[Premijer Gane]] • [[Stranka narodne konvencije|CPP]] • [[Parlament Gane]] • [[Državni savjet (Gana)]] • [[Premijer Australije]] • [[Parlament Australije]] • [[Generalni guverner Australije]] • [[Premijer Francuske]] • [[Predsjednik Francuske]] • [[Francuski parlament]] • [[Senat (Francuska)]] • [[Narodna skupština (Francuska)]] • [[Kongres Francuskog parlamenta]] • [[Predsjednik Brazila]] • ''[[Congresso Nacional]]'' • ''[[Senado Federal]]'' • ''[[Câmara dos Deputados]]'' • [[Premijer Brazila]] • [[Vječni predsjednik republike]] • [[Vrhovna narodna skupština]] • [[Premijer Sjeverne Koreje]] • [[Administrativna podjela Sjeverne Koreje]] • [[Spisak vrhovnih vođa Sjeverne Koreje]] • [[Spisak državnih poglavara Sjeverne Koreje]] • ''[[Ch'ŏndogyo Ch'ŏngudang]]'' • [[Predsjednik Kube]] • [[Premijer Kube]] • [[Nacionalna skupština narodne sile]] • [[Predsjednik Angole]] • [[Potpredsjednik Angole]] • [[Premijer Angole]] • [[Narodna skupština (Angola)]] • [[Generalni guverner Novog Zelanda]] • [[Premijer Novog Zelanda]] • [[Parlament Novog Zelanda]] • [[Predstavnički dom (Novi Zeland)]] • [[Zakonodavno vijeće (Novi Zeland)]] • [[Laburistička stranka Novog Zelanda]] • [[Zelena stranka Aotearoe Novog Zelanda]] • [[Prvo Novi Zeland]] • [[Kolonijalni tajnik Novog Zelanda]] • [[Predsjednik Venezuele]] • [[Narodna skupština (Venezuela)]] • [[Demokratska akcija (Venezuela)]] • [[Parlament Kambodže]] • [[Senat (Kambodža)]] • [[Narodna skupština (Kambodža)]] • [[Kralj Kambodže]] • [[Premijer Kambodže]] • [[Liberalna stranka (Kambodža)]] • [[Demokratska stranka (Kambodža)]] • [[Sangkum]] • [[Komunistička partija Kampućije]] • [[Nacionalni kongres (Honduras)]] • [[Predsjednik Hondurasa]] • [[Narodna skupština (Benin)]] • [[Predsjednik Benina]] • [[Premijer Benina]] • [[Conseil de l'Entente]] • [[Partija narodne revolucije Benina]] • [[Predsjednik Fidžija]] • [[Premijer Fidžija]] • [[Parlament Fidžija]] • [[Senat (Fidži)]] • [[Predstavnički dom (Fidži)]] • [[Veliko vijeće poglavica]] • [[Guverner Fidžija]] • [[Generalni guverner Fidžija]] • [[Administrativna podjela Fidžija]] • [[Premijer Kraljevstva Fidži]] • [[Ratu]] • [[Glavni ministar Fidžija]] • [[Zakonodavno vijeće (Fidži)]] • ''[[Riigikogu]]'' • [[Premijer Estonije]] • ''[[Riigihoidja]]'' • [[Komunistička partija Estonije]] • [[Predsjednik Surinama]] • [[Potpredsjednik Surinama]] • [[Premijer Surinama]] • [[Narodna skupština (Surinam)]] • [[Generalni guverner Surinama]] • [[Parlament Singapura]] • [[Predsjednik Singapura]] • [[Premijer Singapura]] • [[Stranka narodne akcije]] • [[Singapurska samouprava]] • [[Guverner Singapura]] • [[Yang di-Pertuan Negara]] • [[Zakonodavno vijeće (Singapur)]] • [[Zakonodavna skupština (Singapur)]] • [[Glavni ministar Singapura]] • [[Narodna skupština (Panama)]] • [[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']] • [[Predsjednik Paname]] • [[Corregimiento (Panama)|''Corregimiento'' (Panama)]] }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= [[Regia Marina]] • [[Royal Navy]] • [[Vojska Kostarike]] • ''[[Maréchal de France]]'' • ''[[École spéciale militaire de Saint-Cyr]]'' • [[Korejska narodna armija]] • [[USS Pueblo (AGER-2)]] • ''[[Movimiento 26 de Julio]]'' • [[Oružane snage Angole]] • [[Kubanske revolucionarne oružane snage]] • ''[[Generalissimus]]'' • [[Khmer Issarak]] • [[Dahomejske Amazonke]] • [[Oružane snage Republike Fidži]] • ''[[Junglecommando]]'' • [[Singapurska strategija]] • ''[[Kenpei]]'' |group5 = Lingvistika |group5style = text-align:center; color:black; background: white; border:1px solid black; |list5 = [[Joruba jezik]] • [[Fon jezik]] • [[Fidžijski jezik]] • [[Fidžijski hindski jezik]] • [[Rotumanski jezik]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[Kultura Sovjetskoga Saveza]] • [[Centar za obiteljske evidencije]] • [[Stair House]] • [[David Livingstone Centre]] • [[Psihijatrijska bolnica Broadmoor]] • [[The Blind Beggar]] • [[Oni (folklor)]] • ''[[Hanami]]'' • [[Tri mudra majmuna]] • ''[[The Strand Magazine]]'' • [[221B Baker Street]] • [[Museo Nacional de Costa Rica]] • [[Mekatelyu]] • [[Nacionalni park Tortuguero]] • [[Nacionalni park Poás]] • [[Waakye]] • [[Ganci]] • [[Sveučilište u Adelaideu]] • [[Sveučilište u Melbourneu]] • [[Marianne]] • [[Čudovište iz Rajskog jezera]] • ''[[Rodong Sinmun]]'' • [[Korejska centralna novinska agencija]] • [[Festival Arirang]] • [[Vargaška tragedija]] • [[Kambodžanski riel]] • [[Novi ljudi]] • [[Nacionalni autonomni univerzitet Hondurasa]] • [[Naša Gospa od Suyape]] • [[Zapadnoafrički CFA franak]] • [[Srednjoafrički CFA franak]] • [[Chupa Chups]] • [[Univerzitet na Fidžiju]] • [[Fidžijski dolar]] • [[Nacionalni park Sigatoka Sand Dunes]] • ''[[Cibi]]'' • [[Estonska marka]] • ''[[Postimees]]'' • [[Zastava Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]] • [[Surinamski dolar]] • [[Surinamski gulden]] • [[Planska područja u Singapuru]] • [[Regije Singapura]] • [[Japanski okupacijski dolar]] • [[Panamska balboa]] • ''[[Shinjū]]'' |below= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Slavko Goldstein]] |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |group1 = Pravo |list1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Roland Freisler]] • [[Clarence Darrow]] • [[Moisés Vieites]] • [[Antonio Sánchez de Bustamante y Sirvén]] • [[Justo Arosemena]] |group2 = Kriminologija |list2 = [[Vlado Černozemski]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Braća Kray]] • [[George Cornell]] • [[Jack McVitie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leopold i Loeb]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jack Trbosjek]] ([[:Kategorija:Jack Trbosjek|kategorija /uz izuzetke/]]) • [[Igor Guzenko]] • [[Issei Sagawa]] • [[Charles Augustus Howell]] • [[Charlotte Corday]] • [[Charles-Henri Sanson]] • [[Felice Orsini]] • [[Sante Geronimo Caserio]] • [[Leonard Read]] • [[Sogomon Tejlirjan]] }} |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Amerike |list1 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1 =[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Harry S. Truman]] • [[William H. Seward]] • [[William Jennings Bryan]] • [[Harvey Milk]] • [[Dan White]] • [[George Moscone]] • [[Frank B. Kellogg]] • [[Fiorello H. La Guardia]] |group2 = {{flagicon|KAN}} Kanada |list2= [[Lester B. Pearson]] • [[Pierre Trudeau]] |group3 = {{flagicon|Kostarika}} Kostarika |list3= [[Juan Mora Fernández]] • [[José María Castro Madriz]] • [[Federico Tinoco Granados]] • [[Otilio Ulate Blanco]] • [[José Figueres Ferrer]] • [[Rafael Ángel Calderón Guardia]] • [[Laura Chinchilla]] • [[Óscar Arias]] |group4 = {{flagicon|Brazil}} Brazil |list4= [[Deodoro da Fonseca]] • [[Pedro I od Brazila]] • [[Pedro II od Brazila]] • [[Arthur Bernardes]] • [[Venceslau Brás]] • [[Washington Luís]] • [[Júlio Prestes]] • [[Getúlio Vargas]] • [[Plínio Salgado]] • [[João Goulart]] • [[Humberto Castelo Branco]] • [[Artur da Costa e Silva]] • [[Ernesto Geisel]] |group5 = {{flagicon|Kuba}} Kuba |list5= [[Carlos Saladrigas Zayas]] • [[Ramón Zaydín]] • [[Anselmo Alliegro y Milá]] • [[Félix Lancís Sánchez]] • [[Tomás Estrada Palma]] • [[Ramón Grau]] • [[Gerardo Machado]] • [[Camilo Cienfuegos]] |group6 = {{flagicon|Venezuela}} Venezuela |list6= [[José Antonio Páez]] • [[Cristóbal Mendoza]] • [[Francisco de Miranda]] • [[Rómulo Gallegos]] • [[Rafael Urdaneta]] • [[Juan Vicente Gómez]] • [[Cipriano Castro]] • [[Rafael Caldera]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Rómulo Betancourt]] |group7 = {{flagicon|HON}} Honduras |list7= [[Juan Orlando Hernández]] • [[Dionisio de Herrera]] • [[Francisco Morazán]] • [[José Francisco Zelaya]] • [[Francisco Ferrera]] • [[Ramón Villeda Morales]] • [[Julio Lozano Díaz]] • [[Oswaldo López Arellano]] • [[Juan Alberto Melgar]] • [[Manuel Zelaya]] • [[Roberto Micheletti]] |group8 = {{flagicon|SUR}} Surinam |list8= [[Chan Santokhi]] • [[Ronnie Brunswijk]] • [[Johan Ferrier]] • [[Henck Arron]] • [[Dési Bouterse]] |group9 = {{flagicon|PAN}} Panama |list9= [[José Raúl Mulino]] • [[Mariano Arosemena]] • [[Demetrio H. Brid]] • [[José Agustín Arango]] • [[Tomás Arias]] • [[Federico Boyd]] • [[Manuel Amador Guerrero]] • [[José Domingo de Obaldía]] • [[Belisario Porras]] • [[Arnulfo Arias]] • [[Harmodio Arias]] }} |group2 = Europa |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1={{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list1=[[Edward VIII.]] • [[George VI.]] • [[Herbert Henry Asquith]] • [[Clement Attlee]] • [[Tom Driberg]] • [[Robert Boothby, baron Boothby]] • [[Arnold Wienholt Hodson]] • [[Spencer Perceval]] • [[Stamford Raffles]] |group2 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2 = [[Nikita Hruščov]] • [[Jurij Andropov]] • [[Konstantin Černjenko]] • [[Andrej Gromijko]] • [[Vjačeslav Molotov]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija |list1 = [[Boris Jeljcin]] |group2 = {{flagicon|GRU}} Gruzija |list2 = [[Eduard Ševarnadze]] |group3 = {{flagicon|EST}} Estonija |list3 = [[Jaan Anvelt]] • [[Karl Kark]] • [[Konstantin Päts]] • [[Jaan Tõnisson]] • [[Kaarel Eenpalu]] • [[Jüri Uluots]] • [[Hjalmar Mäe]] • [[Johannes Vares]] • [[Jüri Ratas]] • [[Alar Karis]] • [[Johannes Käbin]] • [[Edgar Savisaar]] }} |group3 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list3 = [[Charles de Gaulle]] • [[Philippe de Gaulle]] • [[Pierre Laval]] • [[Adolphe Thiers]] • [[Louis Barthou]] • [[Jean Monnet]] • [[Philippe d'Orléans, grof od Pariza|Philippe d'Orléans]] • [[Emmanuel Joseph Sieyès]] • [[Roger Ducos]] • [[Jean-Paul Marat]] • [[Louis Antoine de Saint-Just]] • [[Camille Desmoulins]] • [[Joséphine de Beauharnais]] • [[Joseph Fouché]] • [[Lucien Bonaparte]] • [[Élisa Bonaparte]] • [[Louis Bonaparte]] • [[Napoléon Louis Bonaparte]] • [[Jérôme Bonaparte]] • [[François Guizot]] • [[Lazare Carnot]] • [[Louis-Mathieu Molé]] • [[Victor de Broglie (1785–1870)|Victor de Broglie]] • [[Louis Blanc]] • [[Alexis de Tocqueville]] • [[Louis Eugène Cavaignac]] • [[Eugénie de Montijo]] • [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte]] • [[Louis Jules Trochu]] • [[Patrice de Mac Mahon]] • [[Louis Auguste Blanqui]] • [[Léon Gambetta]] • [[Marie François Sadi Carnot]] • [[Jules Grévy]] • [[Albert de Broglie]] • [[Jules Armand Dufaure]] • [[William Henry Waddington]] • [[Jules Ferry]] • [[Jean Casimir-Perier]] • [[Charles Dupuy]] • [[Félix Faure]] • [[Émile Loubet]] • [[Raymond Poincaré]] • [[Aristide Briand]] • [[Paul Deschanel]] • [[Alexandre Millerand]] • [[Gaston Doumergue]] • [[Paul Doumer]] • [[Édouard Herriot]] • [[Pierre-Étienne Flandin]] • [[André Tardieu]] • [[Édouard Daladier]] • [[Albert Lebrun]] • [[André Maginot]] • [[Léon Blum]] • [[Vincent Auriol]] • [[René Coty]] • [[Alain Poher]] • [[Valéry Giscard d'Estaing]] |group4 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |list4 = [[Konrad Adenauer]] (suradnja) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1 = |group2 = {{flagicon|NJE}} Weimarska Republika |list2 = [[Wilhelm Cuno]] • [[Gustav Stresemann]] • [[Wilhelm Marx]] • [[Joseph Wirth]] • [[Philipp Scheidemann]] • [[Gustav Bauer]] • [[Konstantin Fehrenbach]] • [[Hans Luther]] • [[Hugo Haase]] • [[Kurt von Schleicher]] |group3 = {{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list3 = [[Heinrich Himmler]] • [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk]] • [[Martin Bormann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joseph Goebbels]] • [[Edmund Veesenmayer]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hermann Göring]] • [[Walther Funk]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Reinhard Heydrich]] • [[Karl-Siegmund Litzmann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Alfred Rosenberg]] |group4 = {{flagicon|DDR}} Istočna Njemačka |list4 = [[Walter Ulbricht]] }} |group5 = {{flagicon|ITA}} Italija |list5 = [[Giovanni Giolitti]] |group6 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |list6 = [[Francisco Franco]] |group7 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |list7 = [[Wojciech Jaruzelski]] • [[Bronisław Komorowski]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |list8 = [[Olof Palme]] |group9 = {{flagicon|AUT}} Austrija |list9 = [[Karl Renner]] |group10 = {{flagicon|GRČ}} Grčka |list10 = [[Ioannis Metaxas]] |group12 = {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list12 = [[Marija Terezija|Maria Theresia]] • [[Josip II., car Svetog Rimskog Carstva|Joseph II.]] • [[Leopold II., car Svetog Rimskog Carstva|Leopold II.]] • [[Karlo VI., car Svetog Rimskog Carstva|Karl VI.]] • [[Franjo I., car Svetog Rimskog Carstva|Franz I.]] • [[Franjo II., car Svetog Rimskog Carstva|Franz II.]] • [[Ferdinand I. Austrijski|Ferdinand I.]] • [[Franjo Josip I.|Franz Joseph I.]] (dopuna) • [[Aleksandar Drašković]] • [[Sofija Chotek]] • [[Marie-Louise od Austrije]] |group13 = {{flagicon|SRB}} Srbija |list13 = [[Ilija Garašanin]] • [[Milan Nedić]] • [[Aleksandar I. Karađorđević]] |group14 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |list14 = [[Lajos Kossuth]] • [[Károly Khuen-Héderváry]] • [[Miklós Horthy]] |group15 = {{flagicon|FIN}} Finska |list15 = [[Jaana Pelkonen]] • [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] |group16 = {{flagicon|RUM}} Rumunjska |list16 = [[Ion Antonescu]] • [[Nicolae Ceauşescu]] |group17 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |list17 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edvard Beneš]] }} |group3= Azija i<br>Oceanija |list3= [[Kir Mlađi]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|JAP}} Japan |list1 = [[Hirohito]] • [[Itō Hirobumi]] • [[Hideki Tōjō]] • [[Hara Takashi]] • [[Tsuyoshi Inukai]] • [[Keisuke Okada]] • [[Fumio Gotō]] • [[Yasuo Fukuda]] • [[Eisaku Satō]] • [[Car Taishō]] • [[Minamoto no Yoritomo]] • [[Yasuhiro Nakasone]] |group2 = {{flagicon|Kina}} Kina |list2 = [[Pu Yi]] |group3 = {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list3 = [[Hồ Chí Minh]] • [[Lê Đức Thọ]] |group4 = {{flagicon|Tajvan}} Republika Kina/Tajvan |list4 = [[Sun Jat-sen]] • [[Chiang Kai-shek]] |group5 = {{flagicon|Indija}} Indija |list5 = [[Jawaharlal Nehru]] |group6 = [[File:Flag of Korea 1882.svg|22px|border]] Koreja |list6 = [[Sunjong od Koreje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|Sjeverna Koreja}} Sjeverna Koreja |list1 = [[Kim Il-sung]] • [[Kim Jong-il]] • [[Kim Yŏng-nam]] • [[Kim Il (političar)|Kim Il]] |group2 = {{flagicon|Južna Koreja}} Južna Koreja |list2 = }} |group7 = {{flagicon|IZR}} Izrael |list7 = [[Menahem Begin]] |group8 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |list8 = [[Norodom Sihanouk]] • [[Norodom Sihamoni]] • [[Ponhea Yat]] • [[Ang Duong]] • [[Norodom od Kambodže]] • [[Sisowath od Kambodže]] • [[Sisowath Monivong]] • [[Sơn Ngọc Thành]] • [[Penn Nouth]] • [[Nuon Chea]] • [[Ieng Sary]] • [[Pol Pot]] • [[Khieu Samphan]] • [[Kang Kek Iew]] • [[Hun Sen]] |group9 = {{flagicon|Jordan}} Jordan |list9 = [[Hussein I., kralj Jordana|Hussein I.]] |group12 = {{flagicon|AUS}} Australija |list12 = [[Edmund Barton]] • [[Ben Chifley]] • [[Harold Holt]] • [[John Curtin]] • [[Robert Menzies]] • [[Gough Whitlam]] • [[John Kerr]] • [[Malcolm Fraser]] • [[Stanley Bruce]] |group11 = {{flagicon|NZL}} Novi Zeland |list11 = [[Patsy Reddy]] • [[William Hobson]] • [[James Busby]] • [[Henry Sewell]] • [[Alfred Domett]] • [[John Ballance]] • [[Richard Seddon]] • [[Michael Joseph Savage]] • [[Peter Fraser (novozelandski političar)|Peter Fraser]] |group10 = {{flagicon|Mjanmar}} Mjanmar |list10 = [[U Thant]] |group13 = {{flagicon|FIJ}} Fidži |list13 = [[Seru Epenisa Cakobau]] • [[Kamisese Mara]] • [[Sitiveni Rabuka]] • [[Timoci Bavadra]] • [[Penaia Ganilau]] • [[Josefa Iloilo]] • [[Frank Bainimarama]] • [[Jioji Konrote]] • [[Epeli Nailatikau]] |group14 = {{flagicon|SIN}} Singapur |list14 = [[Tharman Shanmugaratnam]] • [[Lee Hsien Loong]] • [[Lawrence Wong]] • [[David Marshall (singapurski političar)|David Marshall]] • [[Lim Yew Hock]] • [[Yusof bin Ishak]] }} |group4= Afrika |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|EGI}} Egipat |list1= [[Gamal Abdel Nasser]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Anwar Sadat]] • [[Hosni Mubarak]] |group2= {{flagicon|ANG}} Angola |list2= [[Agostinho Neto]] • [[Lopo do Nascimento]] • [[Fernando José de França Dias Van-Dúnem]] • [[José Eduardo dos Santos]] • [[Jonas Savimbi]] • [[João Lourenço]] |group3= {{flagicon|SOM}} Somalija |list3= [[Mohamed Siad Barre]] |group4= {{flagicon|ZIM}} Zimbabve |list4= [[Robert Mugabe]] |group5={{flagicon|TOG}} Togo |list5= [[Faure Gnassingbé]] |group6={{flagicon|CIV}} Obala Bjelokosti |list6=[[Félix Houphouët-Boigny]] |group7={{flagicon|Gvineja}} Gvineja |list7= [[Ahmed Sékou Touré]] |group8={{flagicon|GAN}} Gana |list8= [[Samia Nkrumah]] • [[John Dramani Mahama]] • [[John Atta Mills]] • [[John Agyekum Kufuor]] • [[Jerry Rawlings]] • [[Hilla Limann]] • [[Fred Akuffo]] • [[Ignatius Kutu Acheampong]] • [[Edward Akufo-Addo]] • [[Nii Amaa Ollennu]] • [[Akwasi Afrifa]] • [[Joseph Arthur Ankrah]] • [[Kofi Abrefa Busia]] • [[Nana Akufo-Addo]] |group9={{flagicon|BEN}} Benin |list9= [[Gangnihessou]] • [[Dakodonou]] • [[Houegbadja]] • [[Hangbè]] • [[Agaja]] • [[Ghézo]] • [[Béhanzin]] • [[Agoli-Agbo]] • [[Toffa I]] • [[Sourou-Migan Apithy]] • [[Hubert Maga]] • [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] • [[Christophe Soglo]] • [[Émile Derlin Zinsou]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mathieu Kérékou]] • [[Thomas Boni Yayi]] • [[Patrice Talon]] }} }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1= {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1= [[Douglas MacArthur]] • [[Omar Bradley]] |group2= {{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list2= [[Andrew Cunningham]] • [[Harold Alexander]] • [[Jean Conan Doyle]] • [[John Jellicoe]] • [[Bernard Freyberg]] • [[Ivan Lyon]] |group3= {{flagicon|FRA}} Francuska |list3= [[Philippe Pétain]] • [[Louis Franchet d'Esperey]] • [[Joseph Jacques Césaire Joffre]] • [[Ferdinand Foch]] • [[Gilbert du Motier, markiz de La Fayette]] • [[Joachim Murat]] • [[Michel Ney]] • [[Pierre-Charles Villeneuve]] • [[Georges Ernest Boulanger]] • [[Robert Nivelle]] • [[François Darlan]] • [[Henri Giraud]] • [[Maxime Weygand]] • [[Maurice Gamelin]] • [[Bob Denard]] |group4= {{flagicon|ITA}} Italija |list4= [[Alfredo Guzzoni]] • [[Angelo Iachino]] |group5= {{flagicon|POLJ}} Poljska |list5= [[Edward Rydz-Śmigły]] |group6= {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list6= [[Võ Nguyên Giáp]] |group7= {{flagicon|NJE}} Njemačka |list7= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1= [[Alfred von Schlieffen]] • [[Erich Ludendorff]] • [[Erich von Falkenhayn]] • [[August von Mackensen]] • [[Reinhard Scheer]] • [[Franz von Hipper]] • [[Colmar Freiherr von der Goltz]] • [[Alfred von Tirpitz]] • [[Adolf von Seckendorff]] |group2={{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list2= [[Karl Dönitz]] • [[Wilm Hosenfeld]] • [[Friedrich Paulus]] • [[Erich von Manstein]] • [[Wilhelm Keitel]] }} |group8= {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list8= [[Oskar Potiorek]] • [[Conrad von Hötzendorf]] • [[Alois Hitler]] |group9= {{flagicon|JAP}} Japan |list9= [[Isoroku Jamamoto]] • [[Princ Akihito Komatsu]] • [[Takamori Saigō]] |group10= {{flagicon|SRB}} Srbija |list10= [[Pavle Jurišić Šturm]] |group11= {{flagicon|RUS}} Rusija |list11={{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|RUS}} Rusko Carstvo |list1= [[Aleksej Brusilov]] • [[Pjotr Wrangel]] • [[Nikolaj Judenič]] |group2={{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2= [[Georgij Žukov]] • [[Konstantin Rokosovski]] • [[Nikolaj Kuznjecov]] }} |group12= {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |list12= [[Nam Il]] |group13= {{flagicon|EST}} Estonija |list13 = [[Johan Laidoner]] • [[Ain-Ervin Mere]] |group14= {{flagicon|PAN}} Panama |list14 = [[José de Fábrega]] • [[Tomás de Herrera]] }} |group5 = Filozofi |group5style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list5= [[Baruch de Spinoza]] • [[Émile Durkheim]] • [[Jean-François Lyotard]] • [[Jacques Derrida]] • [[Louis Althusser]] • [[José Ortega y Gasset]] • [[Jeremy Bentham]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[David Livingstone]] • [[Oskar Schindler]] • [[Emilie Schindler]] • [[Wallis Simpson]] • [[Alice Pleasance Liddell]] • [[Ottla Kafka]] • [[Sadako Sasaki]] • [[Peter Turkson]] • [[Theodosia Okoh]] • [[Joan Sutherland]] • [[Maria Letizia Ramolino]] • [[Jan Palach]] • [[Pedro Álvares Cabral]] • [[Bernhard Schwarz]] • [[Michel Wieviorka]] • [[Carlos Manuel de Céspedes]] • [[Elián González]] • [[Diogo Cão]] • [[Paulo Dias de Novais]] • [[Irene Sáez]] • [[Anthelme Mangin]] • [[Dith Pran]] • [[Sydney Schanberg]] • [[Charles Delaunay]] • [[Poe Toaster]] • [[Virginia Eliza Clemm Poe]] • [[Lempira (vođa Lenka)|Lempira]] • [[Udre Udre]] • [[Aleksandar Langfang]] • [[Bayard Rustin]] • [[Aleksandar Holiga]] • [[Sang Nila Utama]] • [[Elizabeth Choy]] • [[Lav XIV]] • [[Lim Bo-seng]] • [[Shimeko Tanabe]] • [[Hatsuyo Oyama]] • [[Michiko Tsushima]] • [[Tomie Yamazaki]] • [[Valentina Tereškova]] • [[Rodrigo de Bastidas]] • [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] • [[Victoriano Lorenzo]] |below= }} ==Sport== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Općenito o sportu (po sportovima) |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |belowstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[File:Football pictogram.svg|20px]] Nogomet |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gane|Gana]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HON}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kambodže|Kambodža]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Poljske|Poljska]] {{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Ukrajine|Ukrajina]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Fudbalska reprezentacija Surinama|Surinam]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Fudbalska reprezentacija Singapura|Singapur]] {{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Fudbalska reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} |group2 = Klubovi |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ENG}} [[Arsenal FC]] {{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Fulham FC]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[4.25]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Pyongyang City SC]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Inter Moengotapoe]] {{nowrap end}} |group3 = Lige |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Ligue 1]] {{nowrap end}} |group4 = Prvenstva |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|RUS}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]] {{•w}} {{flagicon|Kanada}} / {{flagicon|Meksiko}} / {{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|2026.]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Finala |list1= {{nowrap begin}} [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|1954.]] {{•w}} [[Nizozemska - Zapadna Njemačka (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 1974.)|1974.]] {{•w}} [[Brazil - Francuska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 1998)|1998.]] {{•w}} [[Italija - Francuska (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.)|2006.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.)|2018.]] {{nowrap end}} }} |group2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[UEFA Euro|Europsko prvenstvo]] |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|POLJ}} / {{flagicon|UKR}} [[UEFA Euro 2012|2012.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[UEFA Euro 2016.|2016.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EU}} [[UEFA Euro 2020.|2020.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[UEFA Euro 2024.|2024.]] {{nowrap end}} |group3 = Olimpijske igre |list3= |group4 = Kup nacija |list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1963.|1963.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1978.|1978.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} / {{flagicon|Nigerija}} [[Afrički kup nacija 2000.|2000.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 2008.|2008.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|ANG}} [[Afrički kup nacija 2010.|2010.]] {{nowrap end}} |group5 = [[AFC Azijski kup|Azijski kup]] |list5 = {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SIN}} [[AFC Azijski kup 1984.|1984.]] {{nowrap end}} }} |group5 = Ostalo |list5= {{nowrap begin}} [[FIFA 100]] {{•w}} [[Australija - Američka Samoa (kvalifikacijska utakmica za FIFA Svjetsko prvenstvo 2002)|Australija 31:0 Američka Samoa]] {{•w}} [[Nagrade FIFA Svjetskog prvenstva]] {{•w}} [[Trofej Artemio Franchi]] {{•w}} [[Urugvaj - Brazil (finalna runda FIFA Svjetskog prvenstva 1950)|''Maracanaço'']] {{•w}} ''[[Brazil - Njemačka (polufinale FIFA Svjetskog prvenstva 2014)|Mineiraço]]'' {{•w}} [[Portugal - Sjeverna Koreja (četvrtfinale FIFA Svjetskog prvenstva 1966)|Portugal 5:3 Sjeverna Koreja]] {{•w}} [[Maskote FIFA Svjetskih prvenstava]] {{•w}} "[[Laka konjica (Mađarska)|Laka konjica]]" {{•w}} "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]" {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Suci |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Néstor Pitana]] {{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Frank De Bleeckere]] {{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Ravšan Irmatov]] {{nowrap end}} |group2 = Stadioni |list2 = {{nowrap begin}} [[Estadio Nacional de Costa Rica (2011)]] {{•w}} [[Stadion Ohene Djan|Ohene Djan]] {{•w}} [[Stadion Baba Yara|Baba Yara]] {{•w}} [[Stade de France]] {{•w}} [[Estádio 11 de Novembro]] {{•w}} [[Stade de l'Amitié]] {{nowrap end}} }} }} |group2 = [[File:Ice hockey pictogram.svg|20px]] Hokej na ledu |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|KAN}} [[Hokej na ledu na ZOI 2010. - muškarci]] {{nowrap end}} |group3 = [[File:Handball pictogram.svg|20px]] Rukomet |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = EHF |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Francuska rukometna reprezentacija|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Srpska rukometna reprezentacija|Srbija]] {{•w}} {{flagicon|UK}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenog Kraljevstva|Ujedinjeno Kraljevstvo]] {{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Rukometna reprezentacija Mađarske|Mađarska]] {{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rukometna reprezentacija Španjolske|Španjolska]] {{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Rukometna reprezentacija Finske|Finska]] {{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Rukometna reprezentacija Bjelorusije|Bjelorusija]] {{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Rukometna reprezentacija Makedonije|Makedonija]] {{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rukometna reprezentacija Crne Gore|Crna Gora]] {{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Rukometna reprezentacija Slovenije|Slovenija]] {{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Rukometna reprezentacija Austrije|Austrija]] {{•w}} {{flagicon|BIH}} [[Rukometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] {{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Rukometna reprezentacija Islanda|Island]] {{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Rukometna reprezentacija Češke|Češka]] {{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Rukometna reprezentacija Slovačke|Slovačka]] {{•w}} {{flagicon|EST}} [[Rukometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{nowrap end}} |group2 = AHF |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|JKO}} [[Rukometna reprezentacija Južne Koreje|Južna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Rukometna reprezentacija Katara|Katar]] {{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Rukometna reprezentacija Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]] {{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Rukometna reprezentacija Japana|Japan]] {{•w}} {{flagicon|UAE}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenih Arapskih Emirata|Ujedinjeni Arapski Emirati]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rukometna reprezentacija Sjeverne Koreje|Sjeverna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Rukometna reprezentacija Singapura|Singapur]] {{nowrap end}} |group3 = CAHB |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|TUN}} [[Rukometna reprezentacija Tunisa|Tunis]] {{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rukometna reprezentacija Egipta|Egipat]] {{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rukometna reprezentacija Alžira|Alžir]] {{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rukometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Rukometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} {{flagicon|COD}} [[Rukometna reprezentacija Demokratske Republike Kongo|DR Kongo]] {{nowrap end}} |group4 = OCHF |list4= {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Rukometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Rukometna reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] {{•w}} {{flagicon|Cookovi Otoci}} [[Rukometna reprezentacija Cookovog Otočja|Cookovi Otoci]] {{•w}} {{flagicon|Nova Kaledonija}} [[Rukometna reprezentacija Nove Kaledonije|Nova Kaledonija]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Rukometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{nowrap end}} |group5 = PATHF |list5= {{nowrap begin}} {{flagicon|ČIL}} [[Čileanska rukometna reprezentacija|Čile]] {{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Rukometna reprezentacija Argentine|Argentina]] {{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rukometna reprezentacija Brazila|Brazil]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Rukometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Rukometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rukometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rukometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Rukometna reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} }} |group2 = Klubovi |list2= {{flagicon|FRA}} [[Montpellier HB]] |group3 = Prvenstva |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svjetsko prvenstvo u rukometu za muškarce|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Njemačka 1938.|1938.]] • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 1954.|1954.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 1970.|1970.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2001.|2001.]] • {{flagicon|HRV}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2009.|2009.]] <small>(osim dvorana)</small> • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 2011.|2011.]] • {{flagicon|ŠPA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Španjolska 2013.|2013.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Katar 2015.|2015.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017.|2017.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}} / {{flagicon|NJE}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2019.|2019.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EGI}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.|2021.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}}{{flagicon|ŠVE}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.|2023.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|HRV}}{{flagicon|NOR}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.|2025.]] |group2 = [[Europsko prvenstvo u rukometu|Europsko prvenstvo]] |list2= {{flagicon|POR}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Portugal 1994.|1994.]] • {{flagicon|AUT}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Austrija 2010.|2010.]] • {{flagicon|SRB}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Srbija 2012.|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Danska 2014.|2014.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Poljska 2016.|2016.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HRV}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018.|2018.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|AUT}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2020.|2020.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|MAĐ}}{{flagicon|SLK}} [[EHF Euro 2022.|2022.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[EHF Euro 2024.|2024.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2026.|2026.]] |group3 = [[Rukomet na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |list3= {{flagicon|FIN}} [[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] • {{flagicon|SAD}} [[Rukomet na OI 1996. - muškarci|1996. (M)]] • {{flagicon|KIN}} [[Rukomet na OI 2008. - muškarci|2008. (M)]] • {{flagicon|UK}} [[Rukomet na Olimpijadi 2012. - muškarci|2012. (M)]] • {{flagicon|BRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2016. - muškarci|2016. (M)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|JAP}} [[Rukomet na Olimpijadi 2020. – Muškarci|2020. (M)]] • {{flagicon|FRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2024. – Muškarci|2024. (M)]] |group4 = [[Oceanijski kup nacija (rukomet)|Oceanijsko prvenstvo]] |list4= {{flagicon|NZL}} [[Oceanijski kup nacija - Novi Zeland 2010.|2010.]] • {{flagicon|AUS}} [[Oceanijski kup nacija 2012 (rukomet)|2012.]] |group5 = [[Afrički rukometni kup nacija|Afričko prvenstvo]] |list5= {{flagicon|ANG}} [[Afrički rukometni kup nacija - Angola 2008.|2008.]] }} |group4 = Ostalo |list4= [[Rivalstvo Francuske i Hrvatske u rukometu]] • [[IHF-ov igrač godine]] • [[IHF]] • [[EHF Kuća slavnih]] }} |group4 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis |list4= {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2009.]] • {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2011.]] |group5 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka |list5= [[FIBA EuroBasket]] • "[[Havlicek je ukrao loptu!]]" • [[FIBA Kuća slavnih]] ([[Lista članova FIBA Kuće slavnih|članovi]]) • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci]] {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1 = {{flagicon|BEN}} [[Košarkaška reprezentacija Benina|Benin]] • {{flagicon|HON}} [[Košarkaška reprezentacija Hondurasa|Honduras]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} "[[Muška olimpijska košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država iz 1992.|Dream Team]]" • {{flagicon|EST}} [[Košarkaška reprezentacija Estonije|Estonija]] • {{flagicon|SUR}} [[Košarkaška reprezentacija Surinama|Surinam]] • {{flagicon|SIN}} [[Košarkaška reprezentacija Singapura|Singapur]] • {{flagicon|PAN}} [[Košarkaška reprezentacija Paname|Panama]] |group2 = Klubovi |list2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Boston Celtics]] ([[Spisak igrača Boston Celticsa|igrači]]) }} | group6 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Ragbi reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] • {{flagicon|FIJ}} [[Ragbi reprezentacija Fidžija|Fidži]] ([[Ragbi sedam reprezentacija Fidžija|ragbi sedam]]) {{nowrap end}} | group7 = [[File:Baseball pictogram.svg|20px]] Bejzbol | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|PAN}} [[Bejzbolska reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} |below = {{flagicon|SRB}} [[Srbija na OI 2008.]] }} ===Sportaši=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi o sportašima | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | group1 = [[File:Athletics pictogram.svg|20px]] Atletika | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[João N'Tyamba]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Roman Šebrle]]{{•w}} {{flagicon|JAM}} [[Usain Bolt]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Dayron Robles]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Peter Snell]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Silnov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Primož Kozmus]] {{nowrap end}} | group2 = [[File:Boxing pictogram.svg|20px]] Boks | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Clement Quartey]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Eddie Blay]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Prince Amartey]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Teófilo Stevenson]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Roberto Durán]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Panama Al Brown]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Francisco Rodríguez (boksač, rođen 1945.)|Francisco Rodríguez]] {{nowrap end}} | group3 = [[File:F1 pictogram.svg|20px]] Formula 1 | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Brabham]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Denny Hulme]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Bruce McLaren]] {{nowrap end}} | group4 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|BRA}} [[Nenê]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leandro Barbosa]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Anderson Varejão]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Tiago Splitter]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Veselý]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DR Kongo}}{{flagicon|SAD}} [[Dikembe Mutombo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Tony Parker]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Joakim Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Boris Diaw]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Batum]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Pape Sy]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|LIT}} [[Arvydas Sabonis]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Sean Marks]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Steven Adams]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Rolando Frazer]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Belov]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Danny Ainge]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Red Auerbach]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Larry Bird]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Chuck Cooper (košarkaš)|Chuck Cooper]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Bob Cousy]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Havlicek]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tom Heinsohn]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Dennis Johnson]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[K. C. Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sam Jones (košarkaš)|Sam Jones]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Kevin McHale (košarkaš)|Kevin McHale]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Robert Parish]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Greivis Vásquez]] {{nowrap end}} | group5 = [[File:Fencing pictogram.svg|20px]] Mačevanje | list5 = {{nowrap begin}} {{flagicon|KUB}} [[Ramón Fonst]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rubén Limardo]] {{nowrap end}} | group6 = [[File:Swimming pictogram.svg|20px]] Plivanje | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Ian Thorpe]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Claudia Poll]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Silvia Poll]] {{nowrap end}} | group7 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Jonah Lomu]] {{nowrap end}} | group8 = [[File:Alpine skiing pictogram.svg|20px]] Skijanje | list8 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Kwame Nkrumah-Acheampong]] {{nowrap end}} | group9 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis | list9 = {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Yannick Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[René Lacoste]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marion Bartoli]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Richard Gasquet]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Anthony Wilding]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] {{nowrap end}} | group10 = [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px]] Dizanje utega | list10 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Tan Howe Liang]] {{nowrap end}} | group11 = [[File:Table tennis pictogram.svg|20px]] Stolni tenis | list11 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Feng Tianwei]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o rukometašima | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUT}} [[Thomas Bauer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Mykola Bilyk]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Robert Weber (rukometaš)|Robert Weber]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Sjargej Rutenka]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Jurij Šaucou]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Mihail Jakimovič]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Veselin Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Žarko Marković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rade Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Miloš Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Vasko Ševaljević]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Branko Vujović]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Filip Jícha]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Filip (rukometaš)|Jan Filip]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ondřej Zdráhala]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Daniel Kubeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[David Juříček]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Flemming Ladefoged Hansen|Flemming Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Søren Stryger]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Hvidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Jan Eiberg Jørgensen|Jan Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Svan Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Allan Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Rasmus Lauge Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nikolaj Jacobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Landin]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Gidsel]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Anders Eggert]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Pytlick]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Saugstrup]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Emil Jakobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lukas Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Elias Ellefsen á Skipagøtu]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Hákun West av Teigum]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Chovrebadze]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Marko Mamić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Igor Karačić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Zlatko Saračević]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Alvaro Načinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Ivan Martinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Goran Perkovac]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðjón Valur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Þórir Ólafsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ólafur Stefánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Aron Pálmarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alexander Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Dagur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Snorri Steinn Guðjónsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðmundur Guðmundsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kristján Andrésson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ómar Ingi Magnússon]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viktor Gísli Hallgrímsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Bjarki Már Elísson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Gíslason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Orri Freyr Þorkelsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viggó Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gísli Þorgeir Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leo Prantner]]{{•w}} {{flagicon|LAT}} [[Dainis Krištopāns]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[László Nagy]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Császár]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Máté Lékai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Timuzsin Schuch]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Bánhidi]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[József Éles]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Roland Mikler]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Imre]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Filip Lazarov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Naumče Mojsovski]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Dejan Manaskov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Stojanče Stoilov]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Kay Smits]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luc Steins]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Rutger ten Velde]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dani Baijens]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Niels Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian Berge]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Sander Sagosen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Frank Løke]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kent Robin Tønnesen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Torbjørn Bergerud]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian O'Sullivan]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Bjarte Myrhol]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kristian Bjørnsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Abelvik Rød]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Jøndal]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Håvard Tvedten]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Alexander Blonz]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[August Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hans Theilig]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Henning Fritz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Daniel Stephan]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Uwe Gensheimer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Andreas Wolff]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Tobias Reichmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Volker Zerbe]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Sprenger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Kehrmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Stefan Kretzschmar]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Fabian Wiede]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Timo Kastening]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hendrik Pekeler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Kraus (rukometaš)|Michael Kraus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Johannes Golla]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Juri Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Renārs Uščins]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Grgić]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Sławomir Szmal]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Marcin Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Michał Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurkiewicz]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurasik]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Carlos Resende]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Alfredo Quintana]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Silva (rukometaš)|Rui Silva]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Paulo Pereira]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Pedro Portela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Martim Costa]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Frade]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[António Areia]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Salvador Salvador]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Gruia]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Kovaljev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Igropulo]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Timur Dibirov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Torgovanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Eduard Kokšarov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Kudinov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Krivošljikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Pogorelov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Žitnjikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valerij Gopin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Kosorotov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vladimir Maksimov (rukometaš)|Vladimir Maksimov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Lavrov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Dragan Gajić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Uroš Zorman]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Vid Kavtičnik]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Dolenec]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleš Pajovič]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Blaž Janc]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Tettey Banfro]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleks Vlah]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Novak (rukometaš)|Domen Novak]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Makuc]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Momir Ilić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Škrbić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Mladen Bojinović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Jovica Cvetković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Žarko Šešum]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Arpad Šterbik]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Darko Stanić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Rastko Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ivan Nikčević]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Petar Nenadić]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alberto Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Raúl Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Julen Aguinagalde]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Guijosa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Viran Morros]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Talant Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Andrei Xepkin]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iker Romero]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jaume Fort Mauri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alex Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Ribera]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferrán Solé]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jorge Maqueda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Roberto García Parrondo]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gonzalo Pérez de Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mateo Garralda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Enric Masip]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aleix Gómez]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gedeón Guardiola]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Fernández (rukometaš)|Daniel Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marcos Fis]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ian Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Stefan Lövgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Wislander]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Lindgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Staffan Olsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ljubomir Vranješ]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Peter Gentzel]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Andersson (rukometaš)|Magnus Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Jakobsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tomas Svensson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tobias Karlsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Kim Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Erik Hajas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Pierre Thorsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jerry Tollbring]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Niclas Ekberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Albin Lagergren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jesper Nielsen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jim Gottfridsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Hampus Wanne]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Palicka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yngve Lamberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Dalibor Doder]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Per Carlén]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Oscar Bergendahl]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Eric Johansson (rukometaš)|Eric Johansson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Felix Claar]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Andy Schmid]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Marc Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Lenny Rubin]]{{•w}} {{flagicon|UK}} [[Steven Larsson]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Velikij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Sergij Bilik]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist |group1 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list1= {{nowrap begin}} [[Thierry Omeyer]]{{•w}} [[Nikola Karabatić]]{{•w}} [[Daniel Narcisse]]{{•w}} [[Didier Dinart]]{{•w}} [[Jérôme Fernandez]]{{•w}} [[Luc Abalo]]{{•w}} [[Claude Onesta]]{{•w}} [[Guillaume Gille]]{{•w}} [[Joël Abati]]{{•w}} [[Guillaume Joli]]{{•w}} [[William Accambray]]{{•w}} [[Bruno Martini (rukometaš)|Bruno Martini]]{{•w}} [[Grégory Anquetil]]{{•w}} [[Jackson Richardson]]{{•w}} [[Olivier Girault]]{{•w}} [[Andrej Golić]]{{•w}} [[Patrick Cazal]]{{•w}} [[Stéphane Stoecklin]]{{•w}} [[Bertrand Gille]]{{•w}} [[Michaël Guigou]]{{•w}} [[Cédric Sorhaindo]]{{•w}} [[Sébastien Bosquet]]{{•w}} [[Xavier Barachet]]{{•w}} [[Mathieu Grébille]]{{•w}} [[Cyril Dumoulin]]{{•w}} [[Kentin Mahé]]{{•w}} [[Cédric Burdet]]{{•w}} [[Franck Junillon]]{{•w}} [[Laurent Puigségur]]{{•w}} [[Daouda Karaboué]]{{•w}} [[Samuel Honrubia]]{{•w}} [[Frédéric Volle]]{{•w}} [[Kevynn Nyokas]]{{•w}} [[Grégoire Detrez]]{{•w}} [[Arnaud Bingo]]{{•w}} [[Bertrand Roiné]]{{•w}} [[Sébastien Ostertag]]{{•w}} [[Alain Portes]]{{•w}} [[Daniel Costantini]]{{•w}} [[Denis Lathoud]]{{•w}} [[Stéphane Plantin]]{{•w}} [[Christian Gaudin]]{{•w}} [[Philippe Gardent]]{{•w}} [[Patrice Canayer]]{{•w}} [[Pascal Mahé]]{{•w}} [[Cédric Paty]]{{•w}} [[Sylvain Nouet]]{{•w}} [[Thimothey N'Guessan]]{{•w}} [[Valentin Porte]]{{•w}} [[Igor Anić]]{{•w}} [[Vincent Gérard]]{{•w}} [[Olivier Nyokas]]{{•w}} [[Ludovic Fabregas]]{{•w}} [[Benoît Kounkoud]]{{•w}} [[Théo Derot]]{{•w}} [[Nedim Remili]]{{•w}} [[Adrien Dipanda]]{{•w}} [[Dika Mem]]{{•w}} [[Raphaël Caucheteux]]{{•w}} [[Melvyn Richardson]]{{•w}} [[Hugo Descat]]{{•w}} [[Guéric Kervadec]]{{•w}} [[Philippe Debureau]]{{•w}} [[Nicolas Tournat]]{{•w}} [[Yann Genty]]{{•w}} [[Romain Lagarde]]{{•w}} [[Dylan Nahi]]{{•w}} [[Aymeric Minne]]{{•w}} [[Yanis Lenne]]{{•w}} [[Thibaut Briet]]{{•w}} [[Elohim Prandi]]{{•w}} [[Rémi Desbonnet]]{{•w}} [[Samir Bellahcene]]{{•w}} [[Karl Konan]]{{•w}} [[Charles Bolzinger]] {{nowrap end}} }} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salah Bouchekriou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salim Nedjel Hammou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Messaoud Berkous]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hassan Mustafa]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Husein Zaki]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed al-Ahmar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jahia Omar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ali Zein]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ibrahim al-Masri]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jehia al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Seif al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Gauthier Mvumbi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wael Jallouz]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Issam Tej]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wissem Hmam]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Amine Bannour]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Islem Jbeli]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Leandro Semedo]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Délcio Pina]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Bevan Calvert]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Ognjen Matić]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Taip Ramadani]]{{•w}} {{flagicon|BHR}} [[Husein al-Sajad]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Jin Watanabe (rukometaš)|Jin Watanabe]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kyung-Shin Yoon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jae-Won Kang]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Ahmad Madadi]]{{•w}} {{flagicon|KUV}} [[Seif al-Davani]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Eduardo Gallardo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Diego Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Pablo Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Sebastián Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[James Parker (rukometaš)|James Parker]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leonel Maciel]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiagus dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Jean-Pierre Dupoux]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Haniel Langaro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rudolph Hackbarth]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Rodrigo Salinas Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Erwin Feuchtmann]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Esteban Salinas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rafael Capote]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rolando Uríos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Carlos Pérez (rukometaš)|Carlos Pérez]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Roberto Julián Duranona]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Julio Fis]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Frankis Marzo]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Ian Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Patrick Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Gary Hines]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Samuel Hoddersen]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o nogometašima | groupstyle = background-color:#AAD0FF; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALB}} [[Lorik Cana]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Armando Sadiku]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Klaus Gjasula]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Qazim Laçi]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Nedim Bajrami]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alessandro Schöpf]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Aleksandar Dragović]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Stefan Lainer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Michael Gregoritsch]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Christoph Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Saša Kalajdžić]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Maximilian Wöber]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Gernot Trauner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alex Manninger]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Romano Schmid]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Marouane Fellaini]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Romelu Lukaku]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Dries Mertens]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Divock Origi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Jan Vertonghen]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Axel Witsel]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Radja Nainggolan]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Toby Alderweireld]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Michy Batshuayi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Yannick Carrasco]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Eden Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Adnan Januzaj]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Nacer Chadli]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thomas Meunier]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thibaut Courtois]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thorgan Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Alexis Saelemaekers]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Leandro Trossard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Charles De Ketelaere]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Hans Vanaken]]{{•w}} {{flagicon|BUG}} [[Dimitar Berbatov]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Mirko Vučinić]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Predrag Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Boban Bajković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Dragoslav Jevrić]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Oldřich Nejedlý]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Antonín Panenka]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Josef Masopust]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Ivo Viktor]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Václav Pilař]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Jiráček]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Laštůvka]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Hübschman]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Čech]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Rosický]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Koller]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Karel Poborský]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Necid]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Milan Škoda]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Patrik Schick]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Holeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Robin Hranáč]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Lukáš Provod]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ladislav Krejčí (fudbaler, rođen 1999.)|Ladislav Krejčí]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Michal Sadílek]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicklas Bendtner]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Krohn-Dehli]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Yussuf Poulsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Christian Eriksen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Kjær]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicolai Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Schöne]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Pierre-Emile Højbjerg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mikkel Damsgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Andreas Christensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Joakim Mæhle]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Dolberg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Martin Braithwaite]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Thomas Delaney]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Morten Hjulmand]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kevin Keegan]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Paul Ince]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Lineker]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Geoff Hurst]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gordon Banks]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Peter Shilton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[David Seaman]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Glen Johnson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Danny Welbeck]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Theo Walcott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[John Terry]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Steven Gerrard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Neville]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Owen Hargreaves]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Young]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Cole]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Joleon Lescott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Wayne Rooney]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Sol Campbell]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Daniel Sturridge]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Raheem Sterling]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Luke Shaw]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Eric Dier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jamie Vardy]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jack Grealish]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Marcus Rashford]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Kane]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jesse Lingard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kieran Trippier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jordan Henderson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Maguire]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Dele Alli]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jude Bellingham]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bukayo Saka]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ezri Konsa]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Andres Oper]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Martin Reim]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Joel Pohjanpalo]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Lukáš Hrádecký]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Fabien Barthez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Lilian Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcus Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrick Vieira]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Thierry Henry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alou Diarra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Claude Makélélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Florent Malouda]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vikash Dhorasoo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Giresse]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Didier Deschamps]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Kopa]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marius Trésor]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcel Desailly]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Luis Fernández]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aimé Jacquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Anelka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bixente Lizarazu]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youri Djorkaeff]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jean Vincent (fudbaler)|Jean Vincent]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Sylvain Wiltord]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Hugo Lloris]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Manuel Amoros]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Robert Pirès]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Franck Ribéry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[David Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Domenech]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samir Nasri]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jérémy Ménez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Yohan Cabaye]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Laurent Blanc]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Éric Abidal]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Olivier Giroud]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Blaise Matuidi]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Paul Pogba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Moussa Sissoko]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mathieu Valbuena]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dimitri Payet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kingsley Coman]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrice Evra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Antoine Griezmann]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kylian Mbappé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Benjamin Pavard]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raphaël Varane]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samuel Umtiti]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Presnel Kimpembe]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Adrien Rabiot]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aurélien Tchouaméni]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Théo Hernandez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Randal Kolo Muani]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Willy Sagnol]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bradley Barcola]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[William Saliba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mike Maignan]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youssouf Fofana (francuski fudbaler)|Youssouf Fofana]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Ousmane Dembélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Michael Olise]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dayot Upamecano]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Sokratis Papastatopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Jorgos Karagunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Kostas Fortunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Teofanis Gekas]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Andreas Samaris]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Konstantinos Mitroglu]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Lazaros Hristodulopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[José Holebas]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Georges Mikautadze]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Mamardašvili]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Sean St Ledger]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Ciaran Clark]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Wes Hoolahan]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Robbie Brady]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gylfi Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Bjarnason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Már Sævarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Jón Daði Böðvarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Arnór Ingvi Traustason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kolbeinn Sigþórsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ragnar Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Finnbogason]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Buffon]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Cassano]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mario Balotelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Montolivo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Nocerino]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Diamanti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Roberto Di Matteo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Di Natale]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Pirlo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Claudio Marchisio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Graziano Pellè]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Emanuele Giaccherini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Éder (italijanski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Giorgio Chiellini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Bonucci]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Barzagli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Marco Parolo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Lorenzo Insigne]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia De Sciglio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Simone Zaza]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Darmian]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Manuel Locatelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Pessina]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Chiesa]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Belotti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jorge Luiz Frello Filho|Jorginho]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Bernardeschi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Domenico Berardi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Donnarumma]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Spinazzola]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Bastoni]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Calafiori]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia Zaccagni]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Király]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Stieber]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Ádám Szalai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Balázs Dzsudzsák]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Gera]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Attila Fiola]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[András Schäfer]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Barnabás Varga]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Kevin Csoboth]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Sándor Kocsis]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Ivan Tričkovski]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Edwin van der Sar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dirk Kuijt]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ruud van Nistelrooij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Marco van Basten]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wesley Sneijder]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Giovanni van Bronckhorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Robin van Persie]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Bert van Marwijk]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jetro Willems]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Robben]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Stefan de Vrij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jasper Cillessen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Memphis Depay]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Leroy Fer]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Klaas-Jan Huntelaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ron Vlaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Daley Blind]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Steven Berghuis]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Teun Koopmeiners]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luuk de Jong]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Georginio Wijnaldum]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Patrick Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Maarten Stekelenburg]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wout Weghorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Denzel Dumfries]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Cody Gakpo]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Davy Klaassen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Donyell Malen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Xavi Simons]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Crysencio Summerville]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Brian Brobbey]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jan Paul van Hecke]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Quinten Timber]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Justin Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Leo Østigård]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Marcus Holmgren Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Thelo Aasgaard]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Jørgen Strand Larsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Antonio Nusa]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Andreas Schjelderup]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Miroslav Klose]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jens Lehmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Ballack]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Sami Khedira]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marco Reus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Arne Friedrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Philipp Lahm]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Marin]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Lukas Podolski]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jürgen Klopp]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mario Gómez]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Manuel Neuer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} {{nowrap|[[Bastian Schweinsteiger]]}}{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Müller]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mats Hummels]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[André Schürrle]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joachim Löw]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Shkodran Mustafi]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jérôme Boateng]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Julian Draxler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joshua Kimmich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonas Hector]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robin Gosens]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Leon Goretzka]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Youssoufa Moukoko]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Niclas Füllkrug]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Wirtz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jamal Musiala]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robert Andrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Antonio Rüdiger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Emre Can]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Deniz Undav]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nico Schlotterbeck]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Felix Nmecha]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nathaniel Brown (fudbaler)|Nathaniel Brown]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonathan Tah]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nadiem Amiri]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nick Woltemade]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Bosacki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Łukasz Fabiański]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Artur Boruc]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kuszczak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Giza]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Ireneusz Jeleń]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jakub Błaszczykowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Włodzimierz Smolarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Robert Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Arkadiusz Milik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kamil Glik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Krychowiak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Thiago Cionek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jan Bednarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Karol Linetty]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Zieliński]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kacper Kozłowski (fudbaler)|Kacper Kozłowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Adam Buksa]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Piątek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Lato]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Képler Laveran Lima Ferreira|Pepe]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[José Mourinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Figo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Silvestre Varela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Hélder Postiga]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Moutinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Bruno Alves]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Renato Sanches]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Quaresma]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Éder (portugalski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Patrício]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Raphaël Guerreiro]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Diogo Jota]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Horta]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Gonçalo Ramos]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Francisco Conceição]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Neves]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Mircea Lucescu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Raţ]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Ciprian Marica]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Bogdan Stancu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Vlad Chiricheș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Marin]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Denis Drăguș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Nicolae Stanciu (fudbaler, rođen 1993.)|Nicolae Stanciu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Hagi]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Pavljučenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Zirjanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Aršavin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitri Torbinski]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Alan Dzagojev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Širokov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Kokorin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Keržakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Ignaševič]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Glušakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Čerišev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Artem Dzjuba]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Fjodor Smolov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Mário Fernandes (fudbaler)|Mário Fernandes]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Daler Kuzjajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Mirančuk]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Rinat Dasajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oleg Saljenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valentin Ivanov (sovjetski fudbaler)|Valentin Kozmič Ivanov]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Gareth McAuley]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Niall McGinn]]{{•w}} {{flagicon|SMK}} [[Ezđan Alioski]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ondrej Duda]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Vladimír Weiss (fudbaler rođen 1989.)|Vladimír Weiss III]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Marek Hamšík]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Martin Dúbravka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Juraj Kucka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ivan Schranz]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Erik Janža]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Josip Iličić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Balkovec]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Milan Jovanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Marko Pantelić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Miloš Krasić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Zdravko Kuzmanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vladan Lukić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ilija Petković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Filip Kasalica]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Branislav Ivanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Boško Janković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vlada Avramov]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Aleksandar Mitrović (fudbaler)|Aleksandar Mitrović]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Callum McGregor]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Ryan Porteous]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[John McGinn]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Juan Gutiérrez Moreno|Juanito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David de Gea]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Cesc Fàbregas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Javier Clemente]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Silva]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jesús Navas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Xabi Alonso]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Piqué]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Sergio Ramos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Alba]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álvaro Morata]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nolito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nacho (fudbaler rođen 1990.)|Nacho]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Diego Costa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iago Aspas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Isco]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Koke (fudbaler rođen 1992.)|Koke]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[José Antonio Reyes]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Moreno (fudbaler)|Gerard Moreno]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aymeric Laporte]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pablo Sarabia]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferran Torres]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pedri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Oyarzabal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marco Asensio]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Soler (fudbaler)|Carlos Soler]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Fabián Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Lamine Yamal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nico Williams]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Robin Le Normand]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Merino]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álex Baena]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Luis de la Fuente (fudbaler, rođen 1961.)|Luis de la Fuente]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Claesson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Isaksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Olof Mellberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sebastian Larsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Zlatan Ibrahimović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Granqvist]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Toivonen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ludwig Augustinsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Emil Forsberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sven-Göran Eriksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Gyökeres]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Mattias Svanberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Anthony Elanga]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yasin Ayari]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Blerim Džemaili]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ludovic Magnin]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Admir Mehmedi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Haris Seferović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Granit Xhaka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Xherdan Shaqiri]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Breel Embolo]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Fabian Schär]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Stephan Lichtsteiner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ricardo Rodríguez (fudbaler)|Ricardo Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Steven Zuber]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Josip Drmić]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Yann Sommer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Manuel Akanji]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ruben Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Denis Zakaria]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Remo Freuler]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Michel Aebischer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Kwadwo Duah]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Dan Ndoye]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Zeki Amdouni]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Miro Muheim]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Johan Manzambi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Cedric Itten]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Nihat Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Semih Şentürk]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Volkan Demirel]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Uğur Boral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hamit Altıntop]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Emre Mor]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ozan Tufan]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Burak Yılmaz]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Merih Demiral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Çağlar Söyüncü]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ahmet Yılmaz Çalık]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Halil Dervişoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[İrfan Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kerem Aktürkoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Mert Müldür]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Samet Akaydin]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hakan Çalhanoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Cenk Tosun]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kaan Ayhan]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Ševčenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Pjatov]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Šovkovski]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Bohdan Šust]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Vorobjej]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Anatolij Timoščuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleh Husjev]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Maksim Kalinjičenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksij Bjelik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Vjačeslav Ševčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Jarmolenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Roman Jaremčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Ruslan Malinovskij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Artem Dovbik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Mikola Šaparenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Blohin]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Hal Robson-Kanu]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Neil Taylor (fudbaler)|Neil Taylor]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Ashley Williams (fudbaler)|Ashley Williams]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Sam Vokes]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Joe Allen (fudbaler rođen 1990.)|Joe Allen]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Kieffer Moore]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Connor Roberts (fudbaler, rođen 1995.)|Connor Roberts]] {{nowrap end}} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Luís Oliveira Gonçalves]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Flávio da Silva Amado|Flávio]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Akwá]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Manucho]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Nando Rafael]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rui Marques]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Gilberto (angolski fudbaler)|Gilberto]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Abdelmoumene Djabou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Islam Slimani]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Yacine Brahimi]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Sofiane Feghouli]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Halliche]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Nadhir Benbouali]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Amine Gouiri]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Belghali]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Stéphane Sessègnon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Moussa Latoundji]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Oumar Tchomogo]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Yoane Wissa]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Fiston Mayele]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Brian Cipenga]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mohamed Salah]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed Fathi]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Essam al-Hadari]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Imam Ašur]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Muhammad Hani]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mustafa Ziko]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Trézéguet (egipatski fudbaler)|Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mahmud Saber]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rami Rabia]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hosam Abdelmagid]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jaser Ibrahim]]{{•w}} {{flagicon|Zlatna Obala}} [[Arthur Wharton]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sammy Adjei]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Samuel Kuffour]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Stephen Appiah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kevin-Prince Boateng]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Emmanuel Frimpong]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tony Yeboah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Abedi Pele]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Asamoah Gyan]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sulley Muntari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Richard Kingson]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[André Ayew]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[John Boye]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Osman Bukari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Kudus]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Salisu]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Iñaki Williams]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Caleb Yirenkyi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Derrick Luckassen]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Teboho Mokoena (fudbaler, rođen 1997.)|Teboho Mokoena]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Sphephelo Sithole]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Themba Zwane]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Thapelo Maseko]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Jayden Adams]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Joël Matip]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Roger Milla]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Jean-Charles Castelletto]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Eric Maxim Choupo-Moting]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Vincent Aboubakar]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Aziz Bouhaddouz]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Khalid Boutaïb]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Youssef En-Nesyri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Nayef Aguerd]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Hakim Ziyech]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Romain Saïss]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Zakaria Aboukhlal]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Badr Benoun]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Abdelhamid Sabiri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Achraf Dari]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Ismael Saibari]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Gessime Yassine]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Soufiane Rahimi]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Yassine Bounou]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Issa Diop (fudbaler)|Issa Diop]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Neil El Aynaoui]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Chemsdine Talbi]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Azzedine Ounahi]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Joseph Yobo]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Ahmed Musa]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Victor Moses]]{{•w}} {{flagicon|NGA}} [[Oghenekaro Etebo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Didier Drogba]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Wilfried Bony]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Gervinho]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Amad Diallo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Franck Kessié]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Nicolas Pépé]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahima Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[M'Baye Niang]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Sadio Mané]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Moussa Wagué]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Kalidou Koulibaly]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Famara Diédhiou]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Boulaye Dia]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Bamba Dieng]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahim Mbaye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Pape Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Habib Diarra]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Iliman Ndiaye]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Kossi Agassa]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Alaixys Romao]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ferjani Sassi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Yassine Meriah]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wahbi Khazri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Dylan Bronn]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Fakhreddine Ben Youssef]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Omar Rekik]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ellyes Skhiri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Hazem Mastouri]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Vozinha]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Hélio Varela]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Kevin Pina (fudbaler)|Kevin Pina]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Diney (fudbaler, rođen 1995.)|Diney]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Deroy Duarte]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Laros Duarte]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Sidny Lopes Cabral]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Tim Cahill]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Archie Thompson]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Kewell]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mile Jedinak]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Bresciano]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Aziz Behich]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Daniel Arzani]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Craig Goodwin]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mathew Leckie]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Connor Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Nestory Irankunda]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Cameron Burgess]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Souttar]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jackson Irvine]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Awer Mabil]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Lucas Herrington]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Roy Krishna]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Esala Masi]]{{•w}} {{flagicon|IRK}} [[Ejman Husein]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mohammad Mohebi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Reza Gučan-Nežad]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mehdi Taremi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Karim Ansarifard]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ruzbeh Češmi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ramin Rezaijan]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Hidetoshi Nakata]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keisuke Honda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Shinji Okazaki]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ao Tanaka]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaoru Mitoma]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daizen Maeda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keito Nakamura]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daichi Kamada]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ayase Ueda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaishū Sano]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Ali Alvan]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Jazan al-Arab]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Nizar al-Rašdan]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Musa al-Taamri]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Koo Ja-cheol]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Lee Keun-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Son Heung-min]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hong Myeong-bo]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kim Young-gwon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jo Gyu-seong]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang Hui-chan]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Baek Seung-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang In-beom]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[O Hyeon-gyu]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Sād al-Šēb]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohammed Muntari]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Boualem Khoukhi]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohamed Manai]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mahmud Abu Nada]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Hasan al-Hejdus]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Shane Smeltz]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Elijah Just]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Finn Surman]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salman al-Faradž]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Fahad al-Muvalad]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salem al-Davsari]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Saleh al-Šehri]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Abdulelah al-Amri]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Hassan al-Tambakti]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ji Yun-Nam]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Pak Sŭng-jin]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ri Dong-un]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Yang Sŭng-kuk]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Abbosbek Fayzullayev]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Eldor Shomurodov]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|CUW}} [[Livano Comenencia]]{{•w}} {{flagicon|HAI}} [[Wilson Isidor]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Noel Valladares]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Carlo Costly]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Maynor Figueroa]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[José Cardona]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Porfirio Armando Betancourt]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Gilberto Yearwood]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Wilson Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Milton Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Jerry Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Johnny Palacios]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Alphonso Davies]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Atiba Hutchinson]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Cyle Larin]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Nathan Saliba]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Promise David]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Stephen Eustáquio]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Paulo Wanchope]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Joel Campbell]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Walter Centeno]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Rolando Fonseca]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Óscar Duarte]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Marco Ureña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Bryan Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Celso Borges]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Giancarlo González]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Christian Bolaños]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Michael Umaña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Kendall Waston]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Yeltsin Tejeda]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Keysher Fuller]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Juan Pablo Vargas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Tomás Fernández]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[José Magriñá]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Héctor Socorro]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Oribe Peralta]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Rafael Márquez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Andrés Guardado]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Javier Hernández Balcázar|Javier Hernández]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Giovani dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Hirving Lozano]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Edson Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Henry Martín]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Chávez (fudbaler)|Luis Chávez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Gilberto Mora (fudbaler, rođen 2008.)|Gilberto Mora]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Julián Quiñones]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Raúl Jiménez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Romo]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Álvaro Fidalgo]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Mateo Chávez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Guillermo Ochoa]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Felipe Baloy]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Aníbal Godoy]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Luis Tejada]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Clint Dempsey]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Anthony Brooks|John Brooks]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Jermaine Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Julian Green]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Timothy Weah]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Haji Wright]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Folarin Balogun]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Giovanni Reyna]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tim Ream]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Alex Freeman]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sebastian Berhalter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Auston Trusty]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Malik Tillman]]{{•w}} {{flagicon|TIT}} [[Dwight Yorke]] {{flagicon|ARG}} [[Diego Maradona]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Marcos Rojo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Ezequiel Garay]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gabriel Mercado]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Enzo Fernández (fudbaler, rođen 2001.)|Enzo Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Alexis Mac Allister]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Julián Álvarez (fudbaler)|Julián Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Nahuel Molina]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gonzalo Montiel]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leandro Paredes]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Giovani Lo Celso]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Dida]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Adriano]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Kaká]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pelé]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marcelo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar (fudbaler rođen 1991)|Oscar]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[David Luiz]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Fernandinho (fudbaler)|Fernandinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiago Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Willian Borges da Silva|Willian]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Hulk (fudbaler)|Hulk]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Zico]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leônidas da Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leovegildo Lins da Gama Júnior|Júnior]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Philippe Coutinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Paulinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Renato Augusto]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Richarlison]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Lucas Paquetá]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rodrygo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pedro (fudbaler, rođen 1997.)|Pedro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marquinhos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Matheus Cunha]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Alexis Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jean Beausejour]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jorge Valdívia]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Charles Aránguiz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Mauricio Pinilla]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Gonzalo Jara]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Marcelo Díaz]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Enner Valencia]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Hernán Galíndez]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Piero Hincapié]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Jeremy Sarmiento]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Moisés Caicedo]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Gonzalo Plata]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Nilson Angulo]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mario Yepes]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Pablo Armero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Teófilo Gutiérrez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[James Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Guillermo Cuadrado|Juan Cuadrado]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jackson Martínez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Fernando Quintero|Juan Quintero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Sánchez Moreno|Carlos Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Faryd Mondragón]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Yerry Mina]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Bacca]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mateus Uribe]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Luis Muriel]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Radamel Falcao]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Daniel Muñoz (fudbaler)|Daniel Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jaminton Campaz]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jhon Arias (fudbaler)|Jhon Arias]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Davinson Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Cucho Hernández]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Luis Chilavert]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Damián Bobadilla]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Maurício (fudbaler, rođen 2001.)|Maurício]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Matías Galarza (paragvajski fudbaler)|Matías Galarza]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Canale]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Fabián Balbuena]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Antonio Sanabria]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Gustavo Gómez]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Julio Enciso (fudbaler, rođen 2004.)|Julio Enciso]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Christian Cueva]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[André Carrillo]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Paolo Guerrero]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Teófilo Cubillas]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Humphrey Mijnals]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[André Kamperveen]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Kenneth Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Pereira|Maxi Pereira]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[José María Giménez]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Pedro Rocha]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Giorgian de Arrascaeta]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Álvaro Recoba]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Araújo]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Agustín Canobbio]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Juan Arango]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rafael Dudamel]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Salomón Rondón]] {{nowrap end}} }} ewwb8we0g8r3j2w7tt6rryjc6a1wj6w 42696969 42696847 2026-10-01T11:20:17Z Edgar Allan Poe 29250 /* Općenito */ 42696969 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> Ovdje se nalazi '''popis članaka koje sam napisao ili nadopunio''' tokom svog rada na ovoj Wikipediji, poredan tematski. ==Književnost== {| style="border-spacing: 2px; border: 1px solid darkgray;" width="100%" |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Ekspresionizam]] • {{small|2.}} [[Gotička fikcija]] • {{small|3.}} [[Humanizam]] • {{small|4.}} [[Klasicizam]] • {{small|5.}} [[Galgenhumor]] • {{small|6.}} ''[[Nouveau roman]]'' • {{small|7.}} [[Južnjačka gotika]] • {{small|8.}} [[Struja svijesti (književnost)|Struja svijesti]] • {{small|9.}} [[Izgubljeni grad (fikcija)]] • {{small|10.}} [[Čehovljev pištolj]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Književne nagrade''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Nagrada Agatha]] • {{small|2.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Nobelova nagrada za književnost]] • {{small|3.}} [[NIN-ova nagrada]] • {{small|4.}} [[Velika nagrada za teatar Francuske akademije]] |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Nacionalne književnosti''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left"colspan="4"| {{small|1.}} [[Kostarikanska književnost]] |- ! style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5" | {{flagicon|ENG}} '''Engleska književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="15%"| '''Autori''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Douglas Adams]] • {{small|2.}} [[Jane Austen]] • {{small|3.}} [[George Bellairs]] • {{small|4.}} [[Anne Brontë]] • {{small|5.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • {{small|6.}} [[Geoffrey Chaucer]] • {{small|7.}} [[Gilbert Keith Chesterton]] • {{small|8.}} [[Agatha Christie]] • {{small|9.}} [[Daniel Defoe]] • {{small|10.}} [[Adrian Conan Doyle]] • {{small|11.}} [[Arthur Conan Doyle]] • {{small|12.}} [[Gervase od Tilburyja]] • {{small|13.}} [[John le Carré]] • {{small|14.}} [[Karoline Leach]] • {{small|15.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • {{small|16.}} [[Edgar Wallace]] • {{small|17.}} [[Tom Stoppard]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Djela''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="2" rowspan="2" | # ''[[Titus Andronicus]]'' # ''[[A Christmas Carol]]'' # ''[[Through the Looking-Glass]]'' ("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]") # ''[[Euclid and his Modern Rivals]]'' # ''[[The Nursery "Alice"]]'' # [[:kategorija:Djela Agathe Christie|djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'') # ''[[The Floating Admiral]]'' # ''[[Animal Farm]]'' # ''[[Our Story (knjiga)|Our Story]]'' # ''[[Born Fighter]]'' # ''[[My Story (Ronnie Kray)|My Story]]'' # ''[[In the Shadow of the Dreamchild]]'' # ''[[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]]'' # ''[[The Constant Gardener]]'' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="3"| '''Sherlock Holmes''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="3" | "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[A Study in Scarlet]]'' • ''[[The Sign of the Four]]'' • ''[[The Hound of the Baskervilles]]'' ---- {{small|1.}} ''[[The Exploits of Sherlock Holmes]]'' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Likovi i franšize''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Sherlock Holmes''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Agatha Christie''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''''Harry Potter''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Carrollova ''Alice''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Ostalo''' |- style="font-size:smaller; text-align: left" | | # [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] # [[Dr. Watson]] # [[Sebastian Moran]] # [[Inspektor Lestrade]] # [[Mycroft Holmes]] # [[Profesor Moriarty]] # [[Irene Adler]] # [[Mary Morstan]] ---- # [[Klub Diogenes]] | # [[Hercule Poirot]] # [[Miss Marple]] # [[Tommy i Tuppence]] # [[Viši inspektor Japp]] # [[Arthur Hastings]] # [[Parker Pyne]] # [[Ariadne Oliver]] # [[Gospođica Lemon]] | # [[Sirius Black]] # [[Remus Lupin]] # [[Severus Snape]] # [[Armando Dippet]] # [[Gabrielle Delacour]] # [[Alastor Moody]] # [[Barty Crouch]] # [[Phineas Nigellus Black]] | # [[Jubjub]] # [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] # [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] # [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] # [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] # [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] # [[Ludi Šeširdžija]] # [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] | # [[James Bond (lik)]] |} ===Engleska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja engleske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Gervase Tilburyski]] • [[Geoffrey Chaucer]] • [[Daniel Defoe]] • [[Jane Austen]] • [[Anne Brontë]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • [[Arthur Conan Doyle]] • [[Gilbert Keith Chesterton]] • [[Edgar Wallace]] • [[Adrian Conan Doyle]] • [[Agatha Christie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • [[George Bellairs]] • [[Douglas Adams]] • [[John le Carré]] • [[Karoline Leach]] |group2 = Djela |list2= ''[[A Christmas Carol]] • [[Through the Looking-Glass]] ''("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]")'' • [[Euclid and his Modern Rivals]] • [[The Nursery "Alice"]] • [[A Study in Scarlet]] • [[The Sign of the Four]] • [[The Hound of the Baskervilles]] • [[The Floating Admiral]] • ''[[:kategorija:Djela Agathe Christie|Djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'')'' • [[Animal Farm]] • [[The Exploits of Sherlock Holmes]] • [[Our Story (knjiga)|Our Story]] • [[Born Fighter]] • [[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]] • [[My Story (Ronnie Kray)|My Story]] • [[In the Shadow of the Dreamchild]] • [[The Constant Gardener]]'' • "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[Titus Andronicus]]'' |group3 = Likovi |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = Holmes |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] • [[Dr. Watson]] • [[Sebastian Moran]] • [[Inspektor Lestrade]] • [[Mycroft Holmes]] • [[Profesor Moriarty]] • [[Irene Adler]] • [[Mary Morstan]] |group2 = ''Harry Potter'' |list2= [[Sirius Black]] • [[Remus Lupin]] • [[Severus Snape]] • [[Armando Dippet]] • [[Gabrielle Delacour]] • [[Alastor Moody]] • [[Barty Crouch]] • [[Phineas Nigellus Black]] |group3 = ''Alice'' |list3= [[Jubjub]] • [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] • [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] • [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] • [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] • [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] • [[Ludi Šeširdžija]] • [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] |group4 = Christie |list4= [[Hercule Poirot]] • [[Miss Marple]] • [[Tommy i Tuppence]] • [[Viši inspektor Japp]] • [[Arthur Hastings]] • [[Parker Pyne]] • [[Ariadne Oliver]] • [[Gospođica Lemon]] }} |group4=Ostalo |list4= [[Klub Diogenes]] |below= }} ===Francuska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja francuske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF;background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |above= [[Francuska književnost|<span style="color:white">Francuska književnost</span>]] |group1 = Pisci |list1= ''[[La Pléiade]]'' ([[Pierre de Ronsard]] • [[Joachim du Bellay]]) • [[Margarita od Navarre]] • [[Clément Marot]] • [[Théodore-Agrippa d'Aubigné]] • [[Jean de La Fontaine]] • [[Molière]] • [[Alphonse de Lamartine]] • [[Alexandre Dumas (sin)|Alexandre Dumas, ''fils'']] • [[Alexandre Dumas (otac)|Alexandre Dumas, ''père'']] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Victor Hugo]] • [[Sully Prudhomme]] • [[Frédéric Mistral]] • [[Louis Aragon]] • [[Roger Martin du Gard]] • [[Eugène Ionesco]] • [[Jean-Paul Sartre]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Albert Camus]] • [[Jacques Prévert]] • [[François Villon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[André Malraux]] • [[Jean Genet]] • [[Max Jacob]] • [[François-René de Chateaubriand]] • [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais]] • [[George Sand]] • [[Paul Claudel]] • [[François Mauriac]] • [[Patrick Modiano]] • [[Romain Rolland]] • [[Claude Simon]] • [[Saint-John Perse]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jean Anouilh]] |group2 = Djela |list2= ''[[La Chanson de Roland]] • [[Roman de la Rose]] • [[L'Avare ou l'École du mensonge]] • [[Bug-Jargal]] • [[Le Rhin]] • [[Torquemada (drama)|Torquemada]] • [[L'Éducation sentimentale]] • [[Madame Bovary]] • [[Les Rougon-Macquart, Histoire naturelle et sociale d'une famille sous le Second Empire]] ''(''[[Germinal]] • [[Nana (roman)|Nana]]'')'' • [[La Nausée]] • ''[[:Kategorija:Djela Eugènea Ionescoa|djela Eugènea Ionescoa]]'' • [[En attendant Godot]]'' • ''[[À l'échelle humaine]]'' • [[:Kategorija:Djela Andréa Malrauxa|djela Andréa Malrauxa]] • ''[[Le Barbier de Séville]]'' • ''[[Le Mariage de Figaro]]'' • ''[[La Mère coupable]]'' • ''[[Hernani (drama)|Hernani]]'' • "[[Le Bateau ivre]]" • ''[[Les Fleurs du mal]]'' • [[:Kategorija:Djela Jeana Anouilha|djela Jeana Anouilha]] (osim ''Becketa''; [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Antigone]]'') |below= [[Emma Bovary|<span style="color:white">Emma Bovary</span>]] • [[Bérenger|<span style="color:white">Bérenger</span>]] }} ===Ruska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja ruske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |above= [[Ruska književnost|<span style="color:white">Ruska književnost</span>]] (nedovršeno) |group1 = Pisci |list1= [[Ivan Krilov]] • [[Ivan Gončarov]] • [[Aleksandar Blok]] • [[Isak Babelj]] • [[Andrej Platonov]] • [[Danil Harms]] • [[Mihail Šolohov]] • [[Vladimir Dudincev]] • [[Eduard Limonov]] |group2 = Djela |list2= ''[[Šinelj]] • [[Zločin i kazna]] • [[Tri sestre]]'' |below= }} ===Američka književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja američke književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edgar Allan Poe]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Smrt Edgara Allana Poea|smrt]] • [[Bibliografija Edgara Allana Poea|bibliografija]]) • [[Emily Dickinson]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[William Faulkner]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[H. P. Lovecraft]] ([[:Kategorija:H. P. Lovecraft|kategorija]]) |group2 = Djela |list2= ''[[The Raven]] • [[The Murders in the Rue Morgue]] • [[The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket]] • [[Adventures of Huckleberry Finn]] • [[The Da Vinci Code]] • [[Franz Kafka: The Office Writings]]'' • [[:Kategorija:Djela Williama Faulknera|djela Williama Faulknera]] |below= [[Auguste Dupin|<span style="color:white">C. Auguste Dupin</span>]] • [[Yoknapatawpha|<span style="color:white">Yoknapatawpha</span>]] • [[Obitelj Compson|<span style="color:white">Obitelj Compson</span>]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ono (lik)|{{color|white|Ono}}]] }} ===Japanska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja japanske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Chikamatsu Monzaemon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edogawa Ranpo]] • [[Shūji Terayama]] • [[Project Itō]] • [[Sanjūgo Naoki]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Osamu Dazai]] ([[Samoubojstvo Osamua Dazaija|suicid]] • [[:Kategorija:Djela Osamua Dazaija|djela]]) • [[Shizuko Ōta]] |group2 = Djela |list2= "[[Ningen Isu]]" • "[[Rashōmon]]" • ''[[Noruwei no Mori]]'' • ''[[Nihon Ōdai Ichiran]]'' • [[Bibliografija Osamua Dazaija]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ningen Shikkaku]]'') |below= [[Kogorō Akechi|{{color|red|Kogorō Akechi}}]] • ''[[Buraiha|{{color|red|Buraiha}}]]'' • [[Ja-roman|{{color|red|Ja-roman}}]] • ''[[Shayō-zoku|{{color|red|Shayō-zoku}}]]'' • [[Yōzō Ōba|{{color|red|Yōzō Ōba}}]] }} ===Ostalo=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Ostali doprinosi s područja književnosti |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Afrika |list1= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|ANG}} Angola}} |group1style = background-color:#d81e05; color:yellow; text-align:center; border:1px solid black; |list1=[[José Luandino Vieira]] • [[Pepetela]] |group2 = {{flagicon|GAN}} Gana |group2style = text-align:center; background:yellow; color:black; border: 1px solid black; |list2=[[J. E. Casely Hayford]] |group3 = {{flagicon|TOG}} Togo |group3style = text-align:center; background:#FFCE00; color:#006A4E; border: 1px solid #006A4E; |list3=[[Félix Couchoro]] }} |group2 = Amerike |group2style = |list2= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|BRA}} Brazil}} |group1style = background-color:#FFCC29; color:#3E4095; text-align:center; border:1px solid #00A859; |list1=[[Machado de Assis]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|KUB}} Kuba}} |group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid red; |list2=[[Nicolás Guillén]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} |group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list3=[[Rufino Blanco-Fombona]] |group4 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} |group4style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list4=[[Argentina Díaz Lozano]] • [[Froylán Turcios]] • [[Lucila Gamero de Medina]] |group5 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} |group5style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list5=[[Bernardo Ashetu]] • [[Johanna Schouten-Elsenhout]] }} |group3 = Azija |group3style = |list3= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|IZR}} Izrael |group1style = text-align:center; color:blue; background:white; border:1px solid blue; |list1= [[Shmuel Yosef Agnon]] |group2 = {{flagicon|KIN}} Kina |group2style = text-align:center; background:#DD0000; color:gold; border: 1px solid silver; |list2= [[Gao Xingjian]] • [[Mo Yan]] |group3 = {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid #0073CF; |list3=''[[Segi wa tŏburŏ]]'' |group4 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |group4style = text-align:center; background:blue; color: white; border:1px solid red; |list4=''[[Reamker]]'' • [[Preah Ko i Preah Keo]] • [[Kmerski teatar sjena]] }} |group4 = Europa |group4style = |list4= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|AUT}} Austrija |group1style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid silver; |list1= [[Karl Bruckner]] |group2 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |group2style = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |group1 = Pisci |list1= [[Karel Čapek]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Franz Kafka]] • [[Max Brod]] |group2 = Djela |list2= ''[[Der Process]] • ''"[[Vor dem Gesetz]]"'' • ''"[[Die Verwandlung]]"''''}} |group3 = {{flagicon|DAN}} Danska |group3style = text-align:center; background:#D21034; color:white; border: 1px solid silver; |list3=[[Johannes Vilhelm Jensen]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= ''[[U registraturi]]'' |group5 = {{flagicon|IRS}} Irska |group5style = text-align:center; color:white; background:green; border:1px solid silver; |list5= [[Oscar Wilde]] • [[Bram Stoker]] |group6 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |group6style = color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list6= [[Ferenc Molnár]] |group7 = {{flagicon|NOR}} Norveška |group7style = text-align:center; background:#EF2B2D; color:white; border: 1px solid #002868; |list7= [[Bjørnstjerne Bjørnson]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |group8style = text-align:center; color:yellow; background:blue; border:1px solid yellow; |list8= [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]] |group9 = {{flagicon|ITA}} Italija |group9style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list9= [[Giacomo Casanova]] • [[Luigi Pirandello]] • [[Dario Fo]] |group10 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group10style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list10= [[Ernst Theodor Amadeus Hoffmann]] • [[Herta Müller]] |group11 = {{flagicon|EST}} Estonija |group11style = text-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |list11= {{Navbox subgroup | groupstyle = ttext-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |group1 = Pisci |list1= [[Carl Robert Jakobson]] • [[Johann Voldemar Jannsen]] • [[Friedrich Reinhold Kreutzwald]] • [[Marie Under]] • [[Anton Hansen Tammsaare]] • [[Lydia Koidula]] |group2 = Djela |list2= ''[[Kalevipoeg]]''}} |group12 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |group12style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list12= [[Wisława Szymborska]] • [[Olga Tokarczuk]] • [[Władysław Reymont]] |group13 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |group13style = text-align:center; color:gold; background:#FF0000; border:1px solid gold; |list13= [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] }} |group5 = Oceanija |group5style = |list5={{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} |group1style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list1= [[Banjo Paterson]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} |group2style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list2= [[Vilsoni Hereniko]] }} |group6 = {{nowrap|Antički Rim}} |group6style = text-align:center; color:#E4D96F; background:white; border:1px solid #E4D96F; |list6 = [[Vergilije]] • [[Tit Makcije Plaut]] |below= }} ==Glazba== ===Teorija i terminologija u glazbi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja teorije i glazbene terminologije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = ''[[Ballets Russes]]'' • [[Muzička nagrada Léonie Sonning]] • ''[[Musique concrète]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Novi val]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Synthpop]] • [[Novi romantizam]] • ''[[Laulupidu]]'' • [[Tintinnabuli]] • [[Kawina (muzika)|Kawina]] • [[Kaseko]] • [[Tamborito]] |list2={{Navbox subgroup |abovestyle=background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center |above= '''Eurosong''' |list1={{flagicon|ŠVI}} [[Pjesma Eurovizije 1989.|1989.]] • {{flagicon|SFRJ}} [[Pjesma Eurovizije 1990.|1990.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Eurosong 2002.|2002.]] • {{flagicon|TUR}} [[Pjesma Eurovizije 2004.|2004.]] • {{flagicon|GRČ}} [[Pjesma Eurovizije 2006|2006.]] • {{flagicon|FIN}} [[Pjesma Eurovizije 2007|2007.]] • {{flagicon|SRB}} [[Pjesma Eurovizije 2008.|2008.]] • {{flagicon|NOR}} [[Pjesma Eurovizije 2010.|2010.]] • {{flagicon|NJE}} [[Eurosong 2011|2011.]] • {{flagicon|AZE}} [[Eurosong 2012|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Eurosong 2014|2014.]]}} }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o skladateljima (po razdobljima) |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = Barok |group1style = text-align:center; background:#bfb1a3; color:white; border:1px solid silver; |list1= [[Georg Friedrich Händel]] |group2 = Klasicizam |group2style = background:#6495ED; color:white; border:1px solid silver; |list2= [[Jan Václav Stamic]] |group3 = Romantizam |group3style = text-align:center; background:#9955BB; color:white; border:1px solid silver; |list3= [[Vincenzo Bellini]] • [[Johann Strauss mlađi]] • [[Giacomo Meyerbeer]] • [[Cezar Antonovič Kjui]] • [[Davorin Jenko]] • [[Charles-François Gounod]] • [[Gabriel Fauré]] |group4 = XX. stoljeće |group4style = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Impresionizam |list1= [[Maurice Ravel]] |group3 = Avangarda |list3= [[Pierre Schaeffer]] • [[Olivier Messiaen]] • [[Pierre Boulez]] |group2 = Modernizam |list2= [[Benjamin Britten]] • [[Umberto Giordano]] • [[Erik Satie]] • ''[[Les Six]]'' ([[Georges Auric|Auric]] • [[Louis Durey|Durey]] • [[Arthur Honegger|Honegger]] • [[Darius Milhaud|Milhaud]] • [[Francis Poulenc|Poulenc]] • [[Germaine Tailleferre|Tailleferre]]) • [[Ernesto Nazareth]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Neoklasicizam |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Dmitrij Šostakovič]] • [[Igor Stravinski]] |group2 = Ekspresionizam |list2= [[Arnold Schönberg]] • [[Anton Webern]] • [[Alban Berg]] }} |group5 = Ostalo |list5= [[Władysław Szpilman]] • [[Alfi Kabiljo]] • [[Arvo Pärt]] }} |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o pop izvođačima |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Solisti |list1= [[Ringo Starr]] • [[Jem]] • [[Mark Hollis]] • [[Rob Thomas]] • [[Gloria Estefan]] • [[Celia Cruz]] • [[Hajrudin Varešanović]] • [[Marija Šestić]] • [[Sandra Nurmsalu]] • [[Ott Lepland]] • [[Kurt Calleja]] • [[Petar Nalič]] • [[Dima Bilan]] • [[Aleksej Vorobjov]] • [[Kōji Wada]] • [[Ajumi Mijazaki]] • [[Ai Maeda (pjevačica)|Ai Maeda]] • [[Hitomi Shimatani]] • [[Akiko Shikata]] • [[Yūgo Kanno]] • [[Tōru Kitajima]] ([[:Kategorija:TK from 凛として時雨|diskografija]]) • [[Jelena Tomašević]] • [[Milan Stanković]] • [[Harel Skaat]] • [[K'naan]] • [[Jessy Matador]] • [[Amaury Vassili]] • [[Stereo Mike]] • [[Loukas Giorkas]] • [[Lena Meyer-Landrut]] • [[Frank Schindel]] • [[Andy Knote]] • [[Stefan Raab]] • [[Milli Vanilli]] • [[Gréta Salóme Stefánsdóttir]] • [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] • [[Olia Tira]] • [[Ivi Adamou]] • [[Emmelie de Forest]] • [[Daniel Jones]] • [[Darren Hayes]] • [[Knez (pjevač)|Knez]] • [[Hayley Westenra]] • [[Lorde]] • [[Kimbra]] • [[Sinn Sisamouth]] • [[Ros Serey Sothea]] • [[Angélique Kidjo]] • [[Tanel Padar]] • [[Dave Benton]] • [[Liam Payne]] • [[Miyoko Nakamura]] • [[Masatoshi Nakano]] • [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] • [[Rubén Blades]] |group2 = Bendovi |list2= [[Blue]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Talk Talk]] • [[The Beach Boys]] • [[The Byrds]] • [[Toto (sastav)|Toto]] • [[Regina (bend)|Regina]] • [[Urban Symphony]] • [[maNga]] • [[Glazbena družina Petra Naliča]] • [[A Friend In London]] • [[Aqua Timez]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ling Tosite Sigure]] • [[EGOIST]] • [[Nothing's Carved in Stone]] • [[Savage Garden]] • [[Nick Cave and the Bad Seeds]] • [[Quasarr]] • [[Moranbong Band]] • [[OMC (bend)|OMC]] • [[U pol’ 9 kod Sabe]] • [[Soul Militia]] }} === Opus === {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz kompozicije |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Opere |list1= ''[[Trubadur (opera)|Il trovatore]]'' • [[Korejska revolucionarna opera]] (''[[Kkot panŭn ch'ŏnyŏ]]'' • ''[[P'ibada]]'') |group2 = Baleti |list2= ''[[Žar-ptica]] • [[Posvećenje proljeća]] • [[Petruška]]'' |group3 = Instrumentalna djela |list3= ''[[Islamej]] • [[Boléro]]'' |group4 = Himne |list4= "[[Kimigayo]]" • "[[Noble patria, tu hermosa bandera]]" • "[[God Bless Our Homeland Ghana]]" • "[[Advance Australia Fair]]" • "[[Hino Nacional Brasileiro]]" • "[[Aegukka]]" • "[[La Bayamesa]]" • "[[Angola Avante]]" • "[[God Defend New Zealand]]" • "[[Gloria al Bravo Pueblo]]" • "[[Nokor Reach]]" • "[[Pjesma Kmerske Republike]]" • "[[Dap Prampi Mesa Chokchey]]" • "[[Himna Narodne Republike Kampućije]]" • "[[Državna himna Hondurasa]]" • "[[L'Aube Nouvelle]]" • "[[God Bless Fiji]]" • "[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]" • "[[Himna Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]]" • "[[God zij met ons Suriname]]" • "[[Majulah Singapura]]" • "[[Himno Istmeño]]" |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz pop skladbe |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Albumi |list1= ''[[Vrijeme je]] • [[Kad poludimo]] • [[Kad pogledaš me preko ramena]] • [[Sreća (Hari Mata Hari)|Sreća]] • [[Umineko no Naku Koro ni (EP)|Umineko no Naku Koro ni]]'' • ''[[Hotel Nacional (album)|Hotel Nacional]]'' • ''[[Girl You Know It's True (album)|Girl You Know It's True]]'' • [[:Kategorija:Albumi benda Ling tosite sigure|albumi benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Albumi benda Talk Talk|albumi benda Talk Talk]] |group2 = Pjesme |list2= "[[Russians]]" • "[[Wavin' Flag]]" • "[[Manijači]]" • "[[Molitva (pjesma)|Molitva]]" • "[[Rijeka bez imena]]" • "[[Vjerujem u ljubav]]" • "[[I love you mi vida]]" • "[[Lejla]]" • "[[Oro (pjesma)|Oro]]" • "[[Bistra voda]]" • "[[Rändajad]]" • "[[Lane moje]]" • "[[La La Love]]" • "[[Never Forget]]" • "[[Satellite (pjesma Lene Meyer-Landrut)|Satellite]]" • "[[Lost and Forgotten]]" • "[[Ovo je Balkan]]" • "[[Milim]]" • "[[What's Another Year?]]" • "[[Rock me]]" • "[[Lako je sve (pjesma)|Lako je sve]]" • "[[Zauvijek moja]]" • "[[Wadde hadde dudde da?]]" • "[[Love in Rewind]]" • "[[Hold Me Now]]" • "[[We Could Be the Same]]" • "[[Allez Ola]]" • "[[Everybody (pjesma)|Everybody]]" • "[[Refrain]]" • "[[Munja i grom]]" • "[[Korake ti znam]]" • "[[Party for Everybody]]" • "[[Crno i belo]]" • "[[Kuula (pjesma)|Kuula]]" • "[[This is the Night (pjesma Kurta Calleje)|This is the Night]]" • "[[Only Teardrops]]" • "[[Tomorrow (pjesma Gianluce Bezzine)|Tomorrow]]" • "[[Moja ljubavi]]" • "[[Svadbarskim sokakom]]" • [[:Kategorija:Pjesme benda Ling tosite sigure|pjesme benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Pjesme benda Talk Talk|pjesme benda Talk Talk]] • "[[Adio (pjesma)|Adio]]" • "[[How Bizarre (pjesma)|How Bizzare]]" • "[[Cambodia (pjesma)|Cambodia]]" • "[[Bangaranga]]" |group4 = Instrumentalna djela |list4= |group3 = OST |list3= "[[Butter-Fly]]" • "[[brave heart]]" • "[[keep On]]" • "[[I wish]]" • "[[Katayoku no Tori]]" • "[[VII (pjesma)|VII]]" |below= }} ==Likovna umjetnost== ===Umjetnici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikari<br>Ilustratori/Crtači |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Salvador Dalí]] • [[Egon Schiele]] • [[Gustav Klimt]] • [[Kazimir Maljevič]] • [[Vasilij Kandinski]] • [[Georges Braque]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Piet Mondrian]] • [[Georges Seurat]] • [[John Tenniel]] • [[Isaak Brodskij]] • [[Dmitrij Vrubelj]] • [[Sidney Paget]] • [[Gonzalo Morales Sáurez]] • [[Albert Namatjira]] • [[Paul Signac]] • [[Pedro Américo]] • [[Akira Amano]] • [[Arturo Michelena]] • [[Martín Tovar y Tovar]] • [[Kristjan Raud]] • [[Paul Raud]] |group2 = Kipari<br>Dizajneri |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= [[Auguste Rodin]] • [[Gustav Fabergé]] • [[Petar Karl Fabergé]] • [[Leonid Sherwood]] • [[Yves Saint Laurent]] • [[Jesús Rafael Soto]] |group3 = Arhitekti |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Frank Lloyd Wright]] • [[Ibo Bonilla]] • [[Carlos Raúl Villanueva]] |group4 = Fotografi |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[Félix Nadar]] • [[Alberto Korda]] |below= }} ===Umjetnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikarstvo |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= ''[[Krik]] • [[Nedjeljno poslijepodne na otoku La Grande Jatte]] • [[Kupači kod Asnièresa]] • [[Izbij Bijele Crvenim klinom]] • [[Bijelo na bijelom]] • [[Gospode! Pomozi mi preživjeti ovu smrtonosnu ljubav]] • [[Veliki val kod Kanagawe]] • [[Posvećenje Napoleona I (David)|Posvećenje Napoleona I]] • [[Napoleon I na carskom tronu]] • [[Napoleon u svojoj studiji]] • [[Nedovršeni portret generala Bonapartea]]'' |group2 = Kiparstvo<br>Dizajn |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= ''[[Telefon sa slušalicom od jastoga]] • [[Sofa u obliku usta Mae West]]'' • [[Koh-i-Noor]] • ''[[Senbazuru]]'' • ''[[Gandhijeva tri majmuna]]'' • [[Toranj Juche|Toranj ''Juche'']] • [[Veliki spomenik na brdu Mansu]] • [[Mola (tekstil)]] |group3 = Arhitektura |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Guggenheimov muzej u Bilbau]] • [[Opatija Westminster]] • [[Dvorac Osu]] • [[Dvorac Cape Coast]] • [[Dvorac Elmina]] • [[Elizejska palača]] • ''[[Palais Bourbon]]'' • ''[[Palais Luxembourg]]'' • ''[[Les Invalides]]'' • [[Palača Tuileries]] • [[Rowan Oak]] • [[Trg Kim Il-sunga]] • [[Kongresna dvorana Mansudae]] • [[Međunarodni aerodrom José Martí]] • [[Presidio Modelo]] • [[Aerodrom Quatro de Fevereiro]] • [[Međunarodni aerodrom Simón Bolívar (Venezuela)]] • [[Univerzitetski grad u Caracasu]] • [[Museo de Bellas Artes (Caracas)]] • [[Muzej moderne umjetnosti Jesús Soto]] • [[Kizuna (most)]] • [[Međunarodni aerodrom u Phnom Penhu]] • [[Muzej genocida Tuol Sleng]] • [[El Cajón (brana)]] • [[Vrata bez povratka (Ouidah)]] • [[Musée Honmè]] • [[Međunarodni aerodrom u Nadiju]] • [[Međunarodni aerodrom u Nausoriju]] • [[Fort Zeelandia (Paramaribo)]] • [[Fort Nieuw-Amsterdam]] • [[Zatvor Outram]] • [[Stara Gradska vijećnica (Singapur)]] • [[Transpanamski cjevovod]] |group4 = Općenito |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[De Stijl]] • [[Camp (stil)|Camp]] • [[Salon (Pariz)|Salon]] |below= }} ==Filmska umjetnost== ===Opći pojmovi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja filmografije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Ekranizacija]] • [[Production I.G]] • [[noitaminA]] |list2= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmašima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = Glumci |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Dean Winters]] • [[Tobin Bell]] • [[Ed O'Neill]] • [[Mariska Hargitay]] • [[Tamara Tunie]] • [[Sam Waterston]] • [[Diane Neal]] • [[B.D. Wong]] • [[Robert Sean Leonard]] • [[Peter Jacobson]] • [[Matt Damon]] • [[Andy García]] • [[Billy Dee Williams]] • [[Robert Forster]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Ian Hart]] • [[Emma Watson]] • [[Hugh Fraser]] • [[Philip Jackson]] • [[David Suchet]] • [[Pauline Moran]] • [[Alan Rickman]] • [[David Thewlis]] • [[Linus Roache]] • [[Albert Finney]] • [[Phil Davis]] • [[Rupert Penry-Jones]] • [[Steve Pemberton]] • [[Sam Stockman]] • [[George Rossi]] • [[Hannah Walters]] • [[Johnny Harris]] • [[Ben Bishop]] • [[Christopher Fulford]] • [[Claire Rushbrook]] • [[Alex Jennings]] • [[Eille Norwood]] • [[Arthur Wontner]] • [[Clive Brook]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list3= [[Costas Mandylor]] • [[Chris Hemsworth]] • [[Liam Hemsworth]] • [[Luke Hemsworth]] • [[Mia Wasikowska]] • [[Jesse Spencer]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Duško Gruborović]] |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Vasilij Livanov]] • [[Igor Petrenko]] • [[Andrej Panjin]] • [[Stanislav Govoruhin]] |group6 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group6style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list6 = [[Irène Jacob]] |group7 = {{flagicon|JAP}} Japan |group7style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list7= [[Kazuhiro Yamaji]] • [[Ryōhei Kimura]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group8style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list8= [[Matt Frewer]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group9style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list9= [[Édgar Ramírez]] }} |group2 = Režiseri |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Bryan Singer]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Alfred Hitchcock]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|ITA}} Italija}} | group3style = text-align:center; color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list3= [[Federico Fellini]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Branko Ivanda]] • [[Goran Kulenović]] • [[Dražen Žarković]] |group5 = {{flagicon|JAP}} Japan |group5style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list5= [[Hirojuki Kakudō]] • [[Itsurō Kawasaki]] • [[Naoyoshi Shiotani]] • [[Katsuyuki Motohiro]] • [[Kiyotaka Suzuki]] |group6 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group6style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list6= [[Peter Weir]] |group7 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group7style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list7= [[Martin Campbell]] • [[Niki Caro]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group8style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list8= [[Pim de la Parra]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|POLJ}} Poljska}} | group9style = background:white; border:1px solid red; color: red; text-align:center; |list9= [[Agnieszka Holland]] |group10 = {{nowrap|{{flagicon|LAT}} Latvija}} | group10style = background:#77353D; border:1px solid silver; color: white; text-align:center; |list10= [[Gints Zilbalodis]] }} |group3 = Scenaristi<br>Producenti |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Peter Blake]] • [[Katie Jacobs]] • [[Paul Attanasio]] • [[Lawrence Kaplow]] |group2 = {{flagicon|JAP}} Japan |group2style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list2= [[Akijoshi Hongo]] • [[Reiko Joshida]] • [[Satoru Nishizono]] • [[Jōji Wada]] • [[Makoto Fukami]] • [[Kōji Yamamoto]] • [[Tō Ubukata]] • [[Jun Kumagai]] |group3 = {{flagicon|KAN}} Kanada |group3style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list3= [[David Shore]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Ivan Maloča]] • [[Zoran Lazić]] • [[Tonći Kožul]] • [[Vlado Bulić]] • [[Branko Ružić (scenarist)|Branko Ružić]] • [[Koraljka Meštrović]] • [[Antonio Gabelić]] • [[Irena Krčelić]] • [[Nikolina Čuljak]] }} |below= }} ===Filmovi i serije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmovima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Psycho]]'' • ''[[The Birds]]'' • ''[[Vertigo]]'' • ''[[Frenzy]]'' • ''[[Marnie]]'' • ''[[Rear Window]]'' • ''[[Rebecca]]'' • ''[[Mr. & Mrs. Smith (1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' • [[The Man Who Knew Too Much (1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (1956)]] • ''[[Topaz (1969)|Topaz]]'' • [[Saw (2003)|''Saw'' (2003)]] • ''[[Saw (2004)|Saw]]'' • ''[[Saw II]]'' • ''[[Saw III]]'' • ''[[Saw IV]]'' • ''[[Saw V]]'' • ''[[From Hell (2001)|From Hell]]'' • [[The Count of Monte Cristo (2002)|''The Count of Monte Cristo'' (2002)]] • ''[[Notorious (1946)|Notorious]]'' • [[Sherlock Holmes (film, 1922)|''Sherlock Holmes'' (1922)]] • [[The Return of Sherlock Holmes (film, 1929)|''The Return of Sherlock Holmes'' (1929)]] • [[Sherlock Holmes (film, 1932)|''Sherlock Holmes'' (1932)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1933)|''A Study in Scarlet'' (1933)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (film, 2017)|''It'' (2017)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking]]'' • [[The Hound of the Baskervilles (film, 2002)|''The Hound of the Baskervilles'' (2002)]] • ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' • ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]]'' • ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]'' • ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'' • ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' • ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' • ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 1]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2]]'' • ''[[Agatha]]'' • ''[[The Krays]]'' • [[The Trial (1993)|''The Trial'' (1993)]] • ''[[Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Murder on the Orient Express (1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]] • ''[[Murder, She Said]]'' • ''[[Murder Most Foul]]'' • ''[[Murder Ahoy!]]'' • ''[[Murder at the Gallop]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes (2009)|''Sherlock Holmes'' (2009)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' • [[The Valley of Fear (film, 1916)|''The Valley of Fear'' (1916)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1914)|''A Study in Scarlet'' (1914)]] • [[The Hound of the Baskervilles (film, 1921)|''The Hound of the Baskervilles'' (1921)]] • [[The Sign of Four (film, 1923)|''The Sign of Four'' (1923)]] • ''[[The Sleeping Cardinal]]'' • ''[[The Missing Rembrandt]]'' • ''[[The Triumph of Sherlock Holmes]]'' • [[The Sign of Four (film, 1932)|''The Sign of Four'' (1932)]] • [[Silver Blaze (film, 1937)|''Silver Blaze'' (1937)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[The Killing Fields (film)|The Killing Fields]]'' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lea i Darija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svećenikova djeca]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|Smrt Djevojčice sa žigicama]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass: The Movie]]'' • ''[[Saraba hakobune]]'' • ''[[Issun-bōshi (film)|Issun-bōshi]]'' |group5 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group5style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list5 = [[Der Hund von Baskerville (film, 1914)|''Der Hund von Baskerville'' (1914)]] • [[Der Hund von Baskerville (film, 1929)|''Der Hund von Baskerville'' (1929)]] |group6 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |group6style = text-align:center; color:#FFD700; background:red; border:1px solid #FFD700; |list6 = ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona]]'' (''[[Šerlok Holms i doktor Vatson]]'' • [[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona (film)|''Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona'' (film)]] • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sobaka Baskervilej|Sobaka Baskervilej]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sokroviša Agri|Sokroviša Agri]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Dvadcatij vek načinajecja|Dvadcatij vek načinajecja]]'') • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Desjat negritjat]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija | group1style =text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list1 =''[[Savva. Serdce voina]]'' }} |group7 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group7style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list7 = ''[[Espoir, sierra de Teruel]]'' • ''[[Un chant d'amour]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Z (film)|Z]]'' |group8 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group8style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border: 1px solid silver |list8= ''[[Whale Rider]]'' |group9 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group9style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list9= ''[[The Hound of the Baskervilles (film, 2000)|The Hound of the Baskervilles]]'' • ''[[The Sign of Four (film, 2001)|The Sign of Four]]'' • ''[[The Royal Scandal]]'' • ''[[The Case of the Whitechapel Vampire]]'' |group10 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group10style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list10= ''[[Punto y raya]]'' |group11 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} | group11style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list11= ''[[Morazán (film)|Morazán]]'' |group12 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} | group12style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list12= ''[[The Land Has Eyes]]'' |group13 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group13style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list13= ''[[Wan Pipel]]'' |group14 = {{nowrap|{{flagicon|LAT}} Latvija}} | group14style = background:#77353D; border:1px solid silver; color: white; text-align:center; |list14= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Straume]]'' |group15= Likovi |list15 = [[King Kong]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border: 1px solid black; |group1 = ''Star Wars'' |list1 = [[Darth Sidious]] • [[Yoda]] • [[Darth Vader]] • [[Qui-Gon Jinn]] • [[General Grievous]] |group2 = ''Saw'' |list2 = [[Mark Hoffman]] }} }} {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o serijama |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Law & Order: Special Victims Unit]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Odjel za žrtve|kategorija]])'' • [[Law & Order: Criminal Intent]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Zločinačke nakane|kategorija]])'' • [[Law & Order]] ''([[:Kategorija:Zakon i red|kategorija]])'' • [[House, M.D.]] ''([[:Kategorija:Dr. House|kategorija]])'' • [[Toro i Pončo]] '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Agatha Christie's Poirot]] • [[The Adventures of Sherlock Holmes (televizijska serija)|The Adventures of Sherlock Holmes]] • [['Allo 'Allo!]] • [[Blackadder]] • [[Whitechapel (serija)|Whitechapel]] ''([[:Kategorija:Whitechapel|kategorija]])'' '' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bitange i princeze]]'' ([[:Kategorija:Bitange i princeze|kategorija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)|Epizoda 9 (S1)]]") |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass]]'' ([[:Kategorija:Psycho-Pass|kategorija]] • [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass|Epizode - sezona 1]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Perfect World]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Saint's Supper]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Gates of Judgment]]" ] / [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass 2|2]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]" ]) |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Šerlok Holms (TV serija)|Šerlok Holms]]'' |group6= Likovi |list6 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taichi Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }} }} ==Strip i mange== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja stripa | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Stripovska smrt]] |list2= }} ===Batman=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Batman |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |abovestyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |belowstyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |above= |group1 = Likovi |group1style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Batman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joker (strip)|Joker]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Penguin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Riddler]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mr. Freeze]] • [[Robin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Catwoman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Two-Face]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mad Hatter (DC comics)|Mad Hatter]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Calendar Man]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Scarecrow]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Professor Pyg]] • [[Dollotroni]] • [[Son of Pyg]] • [[Hugo Strange]] |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] <!-- |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ===Bleach=== {{Navbox |titlestyle = |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Bleach |groupstyle = |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = |group1style = |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bleach (manga)|Bleach]]'' ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) • [[Bleach (anime)|Anime]] • [[Tite Kubo]] <!-- |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ==Prirodne znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizika |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Čvor (mjerna jedinica)]] • [[Veber]] • [[Kirchhoffovi zakoni spektroskopije]] • [[Kirchhoffovi zakoni]] • [[Paulijeva jednadžba]] • [[RIKEN]] • [[Laplaceov demon]] |group2 = Kemija |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Eksploziv]] • [[Mendeljejevovi predviđeni elementi]] • [[Primordijski elementi]] • [[Arsenatna kiselina]] • [[Orsinijeva bomba]] |group3 = Biologija<br>Medicina |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |group1=Biologija |list1= [[Gušter]] • ''[[Bufo periglenes]]'' • ''[[Doryanthes excelsa]]'' • ''[[Varanus giganteus]]'' • ''[[Phyllopteryx]]'' • ''[[Callocephalon fimbriatum]]'' • ''[[Lycalopex vetulus]]'' • ''[[Bothrops insularis]]'' • ''[[Bletilla striata]]'' • [[Divovska sabljasta antilopa]] • ''[[Laniarius brauni]]'' • [[Pelorus Jack]] • [[Snareski pingvin]] • ''[[Agathis australis]]'' • ''[[Leiopelmatidae]]'' • [[Haastov orao]] • [[Srebrna paprat]] • [[Novozelandski dugorepi šišmiš]] • [[Sisavac iz Saint Bathansa]] • ''[[Icterus icterus]]'' • ''[[Cattleya mossiae]]'' • [[Kuprej]] • ''[[Sphaerocoryne affinis]]'' • [[Ruatanski aguti]] • ''[[Brachylophus]]'' • [[Plava otrovna žaba]] • [[Papilionanthe Miss Joaquim|''Papilionanthe'' Miss Joaquim]] |group2=Medicina |list2= [[Guillain-Barréov sindrom]] }} |group4 = Tehnologija |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Metalurgija]] • [[Vatreno oružje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |group1=Računalna tehnologija |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Apple Inc.]] ([[Korisnik:Rjecina2|suradnja]]) • ''[[Crash Twinsanity]] • [[Sly 3: Honor Among Thieves]] • [[The Da Vinci Code (igra)|The Da Vinci Code]]'' • [[HOLMES2]] • [[Japanese Movie Database]] • [[Red Star OS]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ori and the Blind Forest]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'' }} |group5 = Geografija |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1=Država |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Benin}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Estonija}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Fidži}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Francuska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Honduras}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Kambodža}} • {{flag|Škotska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Venezuela}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Surinam}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Sjeverna Koreja}} |group2=Naselja |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Benguela]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cabinda (grad)|Cabinda]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cambambe]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cuito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Huambo]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lobito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lubango]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lucapa]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Malanje]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Namibe]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Klosterneuburg]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Waterloo (Belgija)|Waterloo]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Parakou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Djougou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Bohicon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Allada]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Kandi, Benin|Kandi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ouidah]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Abomey-Calavi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ganvié]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Vratislavice]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Labasa]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nadi]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nausori]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Sigatoka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Besançon]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Colombey-les-Deux-Églises]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jœuf]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mérignac]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vichy]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Ho, Gana|Ho]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kumasi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sekondi-Takoradi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tema, Gana|Tema]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Trujillo, Honduras|Trujillo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Caprese Michelangelo]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Nabari]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Satoshō]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Kampong Cham]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Sihanoukville]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Battambang]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Siem Reap]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Poipet]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[San José, Kostarika|San José]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Ujarrás]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Baracoa]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Bayamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Cienfuegos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Guantánamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Las Tunas (grad)|Las Tunas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Manzanillo, Kuba|Manzanillo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Pinar del Río]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Puerto Padre]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Voorhout]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Dunedin]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Nelson, Novi Zeland|Nelson]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Waitangi, Northland|Waitangi]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[La Villa de los Santos]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Balboa (Panama)|Balboa]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oranienbaum]]{{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Bedok]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Ch'ŏngjin]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Hamhŭng]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Namp'o]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[P'anmunjŏm]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rasŏn]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Sinŭiju]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Wŏnsan]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Moiwana]] {{nowrap end}} |group3=Ostalo |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1 = Administracija |list1 = [[Uljanovska oblast]] • [[Provincije Kostarike]] • [[Regioni Francuske]] • [[:Kategorija:Provincije Sjeverne Koreje|Provincije Sjeverne Koreje]] • [[Cabinda (provincija)]] • [[Rossov zavisni teritorij]] • [[Kraljevstvo Novi Zeland]] • [[Regije Novog Zelanda]] ([[Tasman (distrikt)|Tasman]] • [[Otago (regija)|Otago]] • [[Marlborough (regija)|Marlborough]] • [[Southland (regija)|Southland]] • [[Canterbury (regija, Novi Zeland)|Canterbury]] • [[West Coast (regija)|West Coast]]) • [[Scottova baza]] • [[Savezni teritoriji Venezuele]] • [[Obala komaraca]] • [[Departmani Benina]] |group2 = Otoci<br>Poluotoci |list2 = [[Iwo Jima]] • [[Ilha da Queimada Grande]] • [[Isla de la Juventud]] • [[Kermadecovi otoci]] • [[Los Roques (arhipelag)]] • [[Margaritin otok]] • [[Koh Kong (otok)|Koh Kong]] • [[Baia dos Tigres]] • [[Tigrov otok]] • [[Labuđi otoci]] • [[Viti Levu]] • [[Vanua Levu]] • [[Ceva-I-Ra]] • [[Koro (otok)|Koro]] • [[Kadavu]] • [[Taveuni]] • [[Rotuma]] • [[Uea]] • [[Bau (otok)|Bau]] • [[Naissaar]] • [[Pulau Ujong]] • [[Pedra Branca (Singapur)]] |group3 = Hidrologija |list3 = [[Arenal]] • [[Crvena Volta (rijeka)|Crvena Volta]] • [[Jezero Bosumtwi|Bosumtwi]] • [[Cascade de Gavarnie]] • [[Parnaíba (rijeka)|Parnaíba]] • [[Taedong]] • [[Korejski zaljev]] • [[Istočnokorejski zaljev]] • [[Tumen (rijeka)|Tumen]] • [[Rajsko jezero]] • [[Laguna de Leche]] • [[Zaljev Guantánamo]] • [[Cookov prolaz]] • [[Slapovi Calandula]] • [[Waikato (rijeka)|Waikato]] • [[Rotorua (jezero)|Rotorua]] • [[Tonlé Sap]] • [[Kwanza]] • [[Cunene]] • [[Lucala]] • [[Sangkae]] • [[Río Coco]] • [[Honduraški zaljev]] • [[Aguán]] • [[Ouémé (rijeka)|Ouémé]] • [[Oti (rijeka)|Oti]] • [[Beninski zaljev]] • [[Couffo (rijeka)|Couffo]] • [[Zou (rijeka)|Zou]] • [[Rewa (rijeka)|Rewa]] • [[Sigatoka (rijeka)|Sigatoka]] • [[Bligh Water]] • [[Valaste (vodopad)]] |group4 = Geologija |list4 = [[Mount Afadjato]] • [[Irazú]] • [[Pico da Neblina]] • [[Sierra Maestra]] • [[Serra da Chela]] • [[Mount Earnslaw]] • [[Južne Alpe]] • [[Pico Bolívar]] • [[Pico Humboldt]] • [[Pico Bonpland]] • [[Roraima (tepui)|Roraima]] • [[Kukenán (tepui)|Kukenán]] • [[Phnom Aural]] • [[Kardamonske planine]] • [[Slonovske planine]] • [[Phnom Kulen]] • [[Morro do Moco]] • [[Cerro Las Minas]] • [[Atakora (planinski lanac)|Atakora]] • [[Mont Sokbaro]] • [[Mont Agou]] • [[Mount Tomanivi]] • [[Van Asch Van Wijck (planinski lanac)]] • [[Barú]] |group5 = Ostalo |list5 = [[Park Ueno]] • ''[[Outback]]'' • [[Skijalište Masikryong]] • [[Pjongjanško vrijeme]] • [[Močvara Zapata]] • [[Park Johna Lennona]] • ''[[Lluvia de peces]]'' • [[Koraljna obala (Fidži)]] • [[Vanalinn]] • [[Singapurska luka]] }} }} |below= }} ===Znanstvenici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanstvenike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizičari |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Antoine Henri Becquerel]] • [[Heinrich Rudolf Hertz]] • [[Carl Hellmuth Hertz]] • [[Gustav Ludwig Hertz]] • [[Michael Faraday]] • [[Wilhelm Conrad Röntgen]] • [[Gerardus 't Hooft]] • [[Max Born]] • [[Edward Teller]] • [[Charles-Augustin de Coulomb]] • [[Joseph Henry]] • [[Wilhelm Eduard Weber]] • [[Lise Meitner]] • [[Gustav Robert Kirchhoff]] • [[Igor Kurčatov]] • [[Evangelista Torricelli]] • [[Erwin Schrödinger]] • [[Albert Einstein]] • [[Louis de Broglie]] • [[Wolfgang Pauli]] • [[Jean Baptiste Perrin]] • [[Arthur Holly Compton]] • [[Owen Willans Richardson]] • [[Čandrasekara Venkata Raman]] • [[Charles Thomson Rees Wilson]] • [[Carl David Anderson]] • [[George Paget Thomson]] • [[Victor Franz Hess]] • [[Isidor Isaac Rabi]] • [[Clinton Joseph Davisson]] • [[Aleksandar Prohorov]] • [[Henri Poincaré]] • [[Hideki Yukawa]] • [[Shin'ichirō Tomonaga]] • [[Joshio Nishina]] • [[William Lawrence Bragg]] • [[Brian Schmidt]] • [[William Henry Bragg]] • [[Mark Oliphant]] • [[Jean d'Alembert]] • [[Abdus Salam]] |group2 = Kemičari |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Dmitrij Mendeljejev]] • [[Pierre Curie]] • [[Henry Cavendish]] • [[William Ramsay]] • [[Francis William Aston]] • [[Adolf von Baeyer]] • [[Eduard Buchner]] • [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] • [[Henri Moissan]] • [[John Warcup Cornforth]] • [[Alan MacDiarmid]] • [[Glenn T. Seaborg]] |group3 = Liječnici |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= [[Alexander Fleming]] • [[Hakaru Hashimoto]] • [[Tomisaku Kawasaki]] • [[Mikito Takajasu]] • [[Hidejo Noguchi]] • [[Kitasato Shibasaburō]] • [[Howard Florey]] • [[Robin Warren]] • [[Barry J. Marshall]] • [[Elizabeth Blackburn]] • [[Peter C. Doherty]] • [[Frank Macfarlane Burnet]] • [[John Carew Eccles]] • [[Dominique-Jean Larrey]] • [[Carlos Chagas]] • [[Sergej Korsakov]] • [[Arístides Agramonte]] • [[Carlos Finlay]] • [[John Marshall Macdonald]] • [[Baruj Benacerraf]] • [[Jacinto Convit]] • [[Salvador Moncada]] • [[Friedrich Robert Faehlmann]] • [[Jean Itard]] • [[Georges Mathé]] |group4 = Izumitelji |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Ferdinand Porsche]] • [[André Citroën]] • [[Gottlieb Daimler]] • [[Eli Whitney]] • [[Humberto Fernández-Morán]] |group5 = Geografi |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= [[Vladimir Tagancev]] |below= }} ==Društvene znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Povijest Europe]] (nedovršeno) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = pre-XX vijek. |list1 = [[Banket kestenja]] • [[Osmanski interegnum]] • [[Šogunat Tokugawa]] • [[Kultura Diquis]] • [[Zlatna Obala (danska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (portugalska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (švedska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (nizozemska kolonija)]] • [[Bushrangeri]] • [[Plesna epidemija iz 1518.]] • [[Edikt iz Nantesa]] • [[Edikt iz Fontainebleaua]] • [[Kolonijalni Brazil]] • [[Generalna kapetanija Kuba]] • [[Guvernorat Kuba]] • [[Loango-Angola]] • [[Provincija Venezuela]] • ''[[Klein-Venedig]]'' • [[Funan]] • [[Mračno doba (Kambodža)]] • [[Longvek]] • [[Generalna kapetanija Gvatemala]] • [[Podzemni grad Agongointo-Zoungoudo]] • [[Obala robova]] • [[Kraljevstvo Dahomej]] • [[Carstvo Oyo]] • [[Kralj Dahomeja]] • [[Dahomejski godišnji običaji]] • [[Društvo za Surinam]] • [[Invazija Surinama (1667)|Invazija Surinama]] • [[Napad na Fort Zeelandiju (1667)|Napad na Fort Zeelandiju]] • [[Kraljevina Singapura]] • ''[[Malajski anali]]'' • [[Temasek]] • [[Grčko herojsko doba]] • [[Gran Coclé]] • [[Castilla de Oro]] • [[Drakeov napad na Panamu]] • [[Pljačka Paname]] • [[Darijenska spletka]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = XVIII. vijek |list1 = [[Savjet drevnih]] • [[Prva Francuska Republika]] • [[Konzulat (Francuska)]] • [[Direktorij (Francuska)]] • [[Komitet javnog spasa]] • [[Jakobinska diktatura]] • [[Termidorska reakcija]] • [[Puč 18. brumairea]] • [[Žirondinci]] • [[Septembarski masakri]] • [[Bijeg u Varennes]] • [[Žirondinski ustavni projekt]] • [[Kraljevstvo Francuska (1791-1792)]] • [[Prva industrijska revolucija]] • [[Vicekraljevstvo Nova Granada]] • [[Generalna kapetanija Venezuela]] • ''[[Kambodžanske kraljevske kronike]]'' |group2 = XIX. vijek |list2 = [[Posvećenje Napoleona I]] • [[Kraljevina Holandija]] • [[Kraljevina Vestfalija]] • [[Burbonska restauracija]] • [[Druga industrijska revolucija]] • [[Monroeova doktrina]] • [[Zlatna Obala (britanska kolonija)]] • [[Pobuna u Eureki]] • [[Julska Monarhija]] • [[Francuska revolucija 1848.]] • [[Druga Francuska Republika]] • [[Dani lipnja]] • [[Predsjednički izbori u Francuskoj 1848.]] • [[Francuski ustavni referendum 1851.]] • [[Referendum o Drugom Francuskom Carstvu 1852.]] • [[Pariški sporazum (1856)]] • [[Pariški kongres (1856)]] • [[Orsinijev atentat]] • [[Bitka kod Sedana (1870)]] • [[Treća Francuska Republika]] • [[Suđenje tridesetorici]] • [[Kriza 16. svibnja 1877.]] • [[Panamski skandali]] • [[Tonkinska afera]] • [[Protektorat Annam]] • [[Kočinkina]] • [[Zastupnički dom (Francuska)]] • [[Predstavnički dom (Francuska)]] • [[Incident u Fashodi]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1891.]] • [[Ujedinjeno Kraljevstvo Portugala, Brazila i Algarva]] • [[Kraljevina Brazil]] • [[Nezavisnost Brazila]] • [[Brazilsko Carstvo]] • [[Brazilski rat za nezavisnost]] • [[Prva Brazilska Republika]] • [[Desetogodišnji rat]] • [[Mali rat (Kuba)]] • [[Kubanski rat za nezavisnost]] • [[Američka vojna uprava na Kubi]] • [[Tellerov amandman]] • [[Pariški sporazum (1898)]] • [[Novi Zeland (kolonija)]] • [[Ratovi mušketa]] • [[Novozelandski ratovi]] • [[Sewellovo ministarstvo (1856.)]] • [[Vrhovna hunta]] • [[Prva Venezuelanska Republika]] • [[Venezuelanski rat za nezavisnost]] ([[Bitka na jezeru Maracaibo]]) • [[Druga Venezuelanska Republika]] • [[Manifest iz Cartagene]] • [[Divna kampanja]] • [[Dekret o ratu do smrti]] • [[Treća Venezuelanska Republika]] • [[Kongres u Angosturi]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Velika Kolumbija]] • [[Država Venezuela]] • [[Savezni rat]] • [[Sjedinjene Države Venezuele]] • [[Venezuelanska kriza (1895)]] • [[Francuski protektorat u Kambodži]] • [[Tonkin (francuski protektorat)]] • [[Comayagua (provincija)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1827.]] • [[Prvi francusko-dahomejski rat]] • [[Drugi francusko-dahomejski rat]] • [[Francuski Dahomej]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska Zapadna Afrika]] • [[Kraljevstvo Fidži]] • [[Fidži (kolonija)]] • ''[[Ärkamisaeg]]'' • [[Singapurski sporazum 1819.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Tjesnačka naselja]] • [[Anglo-nizozemski sporazum (1824)]] • [[Nezavisnost Paname]] • [[Akt o nezavisnosti Paname]] • [[Panamá (savezna država)]] • [[Panamá (departman)]] • [[Slobodna Država Prevlake]] • [[Sporazum Carrillo–Obarrio]] • [[Panamska kriza 1885.]] • [[Tisućudnevni rat]] |group3 = XX. vijek<br>(do 1914.) |list3 = [[Plattov amandman]] • [[Republika Kuba (1902–1959)]] • [[Pacifikacija Kube]] • [[Novi Zeland (dominion)]] • [[Venezuelanska kriza (1902–1903)]] • [[Nizozemsko-venezuelanski rat]] • [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] • [[Privremena vladina hunta (Panama)]] • [[Zona Panamskog kanala]] }} |group2 = Prvi svjetski rat<br>(1914. - 1918.) |list2 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Prvi svjetski rat]] • [[Središnje sile]] |group2 = Bitke |list2 = [[Bitka kod Tannenberga (1914.)|Bitka kod Tannenberga]] • [[Cerska bitka]] • [[Kolubarska bitka]] • [[Ofenziva od 100 dana]] • [[Druga bitka na Marni]] • [[Ofenziva Meuse-Argonne]] • [[Bitka na granicama]] • [[Nivelleova ofenziva]] • [[Bitka kod grebena Vimy]] |group3 = Ostalo |list3 = [[Sarajevski atentat]] • [[Oktobarska revolucija]] • [[Mir u Brest-Litovsku]] • [[Ruska revolucija (1917.)|Ruska revolucija 1917.]] • [[Britanski Togoland]] • ''[[Entente Cordiale]]'' • [[Francusko-ruska alijansa]] • [[Anglo-ruska antanta]] • [[Sovjetska Republika Naissaar]] • [[Manifest narodā Estonije]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Prvom svjetskom ratu]] • [[Singapurska pobuna 1915.]] }} |group3 = Međuratno razdoblje<br>(1918. - 1939.) |list3 = [[Pariška mirovna konferencija 1919.]] • [[Münchenski sporazum]] • [[Abdikacijska kriza]] • [[Ugovori iz Locarna]] • [[Briand-Cerettijev sporazum]] • [[Briand-Kelloggov pakt]] • [[Kriza 6. veljače 1934.]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1930.]] • [[Brazilska revolucija 1930.]] • [[Privremena vojna junta (1930)]] • [[Vargasova era]] • [[Pentarhija iz 1933.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonski rat za nezavisnost]] • [[Estonska radnička komuna]] • [[Rusko-estonski sporazum iz Tartua]] • [[Vaps (pokret)]] • [[Pokušaj državnog udara u Estoniji 1924.]] • [[Suđenje 149-orki]] • [[Baltička antanta]] • [[Doba šutnje]] |group4 = Drugi svjetski rat<br>(1939. - 1945.) |list4 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Drugi svjetski rat]] • [[Uzroci Drugog svjetskog rata]] • [[Saveznici]] • [[Sile Osovine]] • [[Posljedice Drugog svjetskog rata]] |group2 = Bitke |list2 = [[Operacija Bagration]] • [[Bitka za Francusku]] • [[Bitka kod La Plate]] • [[Saveznička invazija Sicilije]] • [[Operacija Anton|Operacija ''Anton'']] • [[Operacija Dragoon|Operacija ''Dragoon'']] • [[Praški ustanak]] • [[Ljetni rat]] • [[Bitka za Singapur]] • [[Operacija Jaywick|Operacija ''Jaywick'']] • [[Bombardiranje Singapura (1944–1945)]] • [[Bombardiranje Singapura (1941)]] • [[Operacija Tiderace|Operacija ''Tiderace'']] • [[Operacija Struggle|Operacija ''Struggle'']] |group3 = Ostalo |list3 = [[Schindlerovi židovi]] • [[Hitlerov pozdrav]] • [[Operacija Valkira]] • [[Vichyevska Francuska]] • [[Republika Slovačka (1939. - 1945.)]] • [[Riomski proces]] • [[Glasovanje o delegaciji punih ustavnih ovlasti Philippeu Pétainu]] • [[Njemačka vojna uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj]] • [[Njemačka vojna uprava u okupiranoj Francuskoj]] • ''[[Militärverwaltung]]'' • [[Slobodna Francuska]] • [[Apel 18. juna]] • [[Privremena vlada Francuske Republike]] • [[Čehoslovačka vlada u egzilu]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Benešovi dekreti]] • [[Japanska okupacija Kambodže]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Drugom svjetskom ratu]] • ''[[Generalbezirk Estland]]'' • [[Estonska samouprava]] • [[Reichskommissariat Ostland|''Reichskommissariat'' Ostland]] • [[Bijeg podmornice Orzeł|Bijeg podmornice ''Orzeł'']] • [[Shōnan-tō]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sook Ching]] • [[Sōjūsetsu incident]] • [[Operacija Gustavus|Operacija ''Gustavus'']] • [[Operacija Zipper|Operacija ''Zipper'']] • [[Britanska vojna uprava (Malaja)]] }} |group5 = Hladni rat<br>(1945. - 1991.) |list5 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hladni rat]] • [[Elizejski ugovor]] • [[Nixonov posjet Kini 1972.]] • [[Angolski građanski rat]] • [[Trumanova doktrina]] • [[Socijalistička Republika Rumunjska]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Demokratska Kampućija]] • [[Zapadna Njemačka]] • [[Kostarikanski građanski rat]] • [[Gana (krunska zemlja)]] • [[Neredi u Accri 1948.]] • [[Velika šestorica (Gana)]] • [[Politika bijele Australije]] • [[Ustavna kriza u Australiji 1975.]] • [[Četvrta Francuska Republika]] • [[Peta Francuska Republika]] • [[Maj 1968]] • [[Druga Brazilska Republika]] • [[Državni udar u Brazilu 1964.]] • [[Vojna diktatura u Brazilu]] • [[Brazilska vojna hunta (1969)]] • [[Narodna Republika Koreja]] • [[Sovjetska civilna uprava]] • [[Privremeni narodni komitet za Sjevernu Koreju]] • [[Korejska demilitarizirana zona]] • [[Bitka za Incheon]] • [[Operacija Pokpoong]] • [[Podjela Koreje]] • [[Korejski sporazum o primirju]] • [[Bombaški napad u Rangoonu]] • [[Ubojstva sjekirom u P'anmunjŏmu]] • [[Kasarne Moncada]] • [[Operacija Mongoose]] • [[Operacija Northwoods]] • [[Cubana de Aviación let 455]] • [[Narodna Republika Angola]] • [[Demokratska Narodna Republika Angola]] • [[Republika Cabinda]] • [[Angolski rat za nezavisnost]] • [[Alvorski sporazum]] • [[Češka i Slovačka Federativna Republika]] • [[ANZUS]] • [[Paktomanija]] • ''[[El Trienio Adeco]]'' • [[Četvrta Venezuelanska Republika]] • [[Pakt iz Puntofija]] • [[Državni udar u Venezueli 1958.]] • [[Državni udar u Venezueli 1945.]] • [[Francuska unija]] • [[Francuska zajednica]] • [[Kraljevina Kambodža (1953–1970)]] • [[Bangkoška zavjera]] • [[Operacija Menu]] • [[Operacija Freedom Deal]] • [[Državni udar u Kambodži 1970.]] • [[Kmerska Republika]] • [[Predsjednički izbori u Kambodži 1972.]] • [[Predstavnička skupština kampućijskog naroda]] • [[Santebal]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Kambodžanski genocid]] ([[Kambodžanska polja smrti]] • [[Drvo smrti]] • [[Choeung Ek]] • [[Masakr u Ba Chúcu]]) • [[Narodna Republika Kampućija]] • [[Plan K5]] • [[Država Kambodža]] • [[Kambodžansko-vijetnamski rat]] • [[Koalicijska vlada Demokratske Kampućije]] • [[Pariški mirovni sporazum (1991)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1963.]] • [[Državni udar u Hondurasu 1975.]] • [[Honduraška vojna hunta (1956–1957)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Fudbalski rat]] • [[Sahelsko-beninska unija]] • [[Republika Dahomej]] • [[Državni udar u Dahomeju 1963.]] • [[Predsjedničko vijeće (Dahomej)]] • [[Predsjednički izbori u Dahomeju 1970.]] • [[Državni udar u Dahomeju 1972.]] • [[Narodna Republika Benin]] • [[Pokušaj državnog udara u Beninu 1977.]] • [[Fidži (dominion)]] • [[Državni udari na Fidžiju 1987.]] • [[Operacija Morris Dance]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonska vlada u egzilu]] • [[Deklaracija suvereniteta Estonske SSR]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Raspjevana revolucija]] • [[Fosforitni rat]] • [[Pismo četrdesetorice]] • [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)]] • [[Državni udar u Surinamu 1980.]] • [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)]] • [[Decembarska ubojstva]] • [[Surinamski unutrašnji rat]] • [[Masakr u Moiwani]] • [[Državni udar u Surinamu 1990.]] • [[Singapur (kolonija)]] • [[Singapur (savezna država)]] • [[Malezijski sporazum]] • [[Sporazum o nezavisnosti Singapura (1965)]] • [[Proglašenje Singapura]] • [[Referendum o integraciji Singapura 1962.]] • [[Izvanredno stanje u Poljskoj]] • [[Kubanska invazija na Panamu]] |group6 = 1990-e<br>XXI. vijek |list6 = [[Crno proljeće (Kuba)]] • [[Opći izbori u Angoli 1992.]] • [[Masakr na Noć vještica]] • [[Pokušaji državnih udara u Venezuel 1992.]] • [[Bolivarska revolucija]] • [[Pokušaj državnog udara u Venezueli 2002.]] • [[Prijelazna uprava Ujedinjenih nacija u Kambodži|UNTAC]] • [[Privremena vlada nacionalnog jedinstva i nacionalnog spasa Kambodže]] • [[Ustavna kriza u Hondurasu 2009.]] • [[Državni udar u Hondurasu 2009.]] • [[UTAGE let 141]] • [[Državni udar na Fidžiju 2000.]] • [[Državni udar na Fidžiju 2006.]] • [[Prosvjedi u Surinamu 1999.]] }} |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= [[Scotland Yard]] • [[Old Bailey]] • ''[[Volksgerichtshof]]'' • [[Vrhovni sud Kostarike]] • [[Vrhovni sud Gane]] • [[Ustav Australije]] • [[Ustav Gane]] • [[Ustav Francuske (1791)]] • [[Ustav Francuske (1793)]] • [[Ustav Francuske (1795)]] • [[Ustav Francuske (1799)]] • [[Ustav Francuske (1802)]] • [[Ustav Francuske (1804)]] • [[Povelja iz 1814.]] • [[Dopunski akt ustavima Prvog Carstva]] • [[Povelja iz 1830.]] • [[Ustav Francuske (1848)]] • [[Ustav Francuske (1852)]] • [[Francuski ustavni zakoni (1875)]] • [[Ferryjevi zakoni]] • [[Francuski ustavni zakon (1940)]] • [[Francuski ustavni zakon (1945)]] • [[Ustav Francuske (1946)]] • [[Ustav Francuske]] • [[Ustav Brazila]] • [[Ustav Sjeverne Koreje]] • [[Ustav Kube]] • [[Bustamanteov kodeks]] • [[Ustav Angole]] • [[Ustavni sud (Češka)]] • [[Macdonaldova trijada]] • [[Vrhovni sud Novog Zelanda]] • [[Ustav Novog Zelanda]] • [[Panoptikon]] • [[Deklaracija nezavisnosti Novog Zelanda]] • [[Sporazum iz Waitangija]] • [[Vrhovni sud pravde (Venezuela)]] • [[Ustav Venezuele]] • [[Deklaracija nezavisnosti (Venezuela)]] • [[Ustav Kambodže]] • [[Kambodžanski tribunal]] • [[Ustav Hondurasa]] • [[Vrhovni sud pravde (Honduras)]] • [[Ustav Benina]] • [[Kvazisud]] • ''[[modus operandi]]'' • [[Ustav Fidžija]] • [[Zakon o pomirbi, toleranciji i jedinstvu]] • [[Ustav Estonije]] • [[Ustav Surinama]] • [[Vrhovni sud Singapura]] • [[Ustav Paname]] • [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Općenito |list1 = [[Nacizam]] • ''[[Révolution nationale]]'' • [[Koronelizam]] • ''[[Juche]]'' • ''[[Songun]]'' • ''[[Songbun]]'' • [[Neutralna država]] • [[Čavizam]] • [[Nulta godina (Kambodža)|Nulta godina]] • ''[[Françafrique]]'' • ''[[Corregimiento]]'' • ''[[Comarca]]'' |group2 = Posebno |list2 = [[Popis njemačkih ministara obrane]] • [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva]] • [[Hitlerov kabinet]] • [[Premijer Japana]] • ''[[Kokkai]]'' • [[Nacionalna stranka oslobođenja (Kostarika)|PLN]] • [[Stranka građanske akcije|PAC]] • [[Libertarijanski pokret|ML]] • [[Predsjednik Kostarike]] • [[Zakonodavna skupština (Kostarika)]] • [[Predsjednik Gane]] • [[Premijer Gane]] • [[Stranka narodne konvencije|CPP]] • [[Parlament Gane]] • [[Državni savjet (Gana)]] • [[Premijer Australije]] • [[Parlament Australije]] • [[Generalni guverner Australije]] • [[Premijer Francuske]] • [[Predsjednik Francuske]] • [[Francuski parlament]] • [[Senat (Francuska)]] • [[Narodna skupština (Francuska)]] • [[Kongres Francuskog parlamenta]] • [[Predsjednik Brazila]] • ''[[Congresso Nacional]]'' • ''[[Senado Federal]]'' • ''[[Câmara dos Deputados]]'' • [[Premijer Brazila]] • [[Vječni predsjednik republike]] • [[Vrhovna narodna skupština]] • [[Premijer Sjeverne Koreje]] • [[Administrativna podjela Sjeverne Koreje]] • [[Spisak vrhovnih vođa Sjeverne Koreje]] • [[Spisak državnih poglavara Sjeverne Koreje]] • ''[[Ch'ŏndogyo Ch'ŏngudang]]'' • [[Predsjednik Kube]] • [[Premijer Kube]] • [[Nacionalna skupština narodne sile]] • [[Predsjednik Angole]] • [[Potpredsjednik Angole]] • [[Premijer Angole]] • [[Narodna skupština (Angola)]] • [[Generalni guverner Novog Zelanda]] • [[Premijer Novog Zelanda]] • [[Parlament Novog Zelanda]] • [[Predstavnički dom (Novi Zeland)]] • [[Zakonodavno vijeće (Novi Zeland)]] • [[Laburistička stranka Novog Zelanda]] • [[Zelena stranka Aotearoe Novog Zelanda]] • [[Prvo Novi Zeland]] • [[Kolonijalni tajnik Novog Zelanda]] • [[Predsjednik Venezuele]] • [[Narodna skupština (Venezuela)]] • [[Demokratska akcija (Venezuela)]] • [[Parlament Kambodže]] • [[Senat (Kambodža)]] • [[Narodna skupština (Kambodža)]] • [[Kralj Kambodže]] • [[Premijer Kambodže]] • [[Liberalna stranka (Kambodža)]] • [[Demokratska stranka (Kambodža)]] • [[Sangkum]] • [[Komunistička partija Kampućije]] • [[Nacionalni kongres (Honduras)]] • [[Predsjednik Hondurasa]] • [[Narodna skupština (Benin)]] • [[Predsjednik Benina]] • [[Premijer Benina]] • [[Conseil de l'Entente]] • [[Partija narodne revolucije Benina]] • [[Predsjednik Fidžija]] • [[Premijer Fidžija]] • [[Parlament Fidžija]] • [[Senat (Fidži)]] • [[Predstavnički dom (Fidži)]] • [[Veliko vijeće poglavica]] • [[Guverner Fidžija]] • [[Generalni guverner Fidžija]] • [[Administrativna podjela Fidžija]] • [[Premijer Kraljevstva Fidži]] • [[Ratu]] • [[Glavni ministar Fidžija]] • [[Zakonodavno vijeće (Fidži)]] • ''[[Riigikogu]]'' • [[Premijer Estonije]] • ''[[Riigihoidja]]'' • [[Komunistička partija Estonije]] • [[Predsjednik Surinama]] • [[Potpredsjednik Surinama]] • [[Premijer Surinama]] • [[Narodna skupština (Surinam)]] • [[Generalni guverner Surinama]] • [[Parlament Singapura]] • [[Predsjednik Singapura]] • [[Premijer Singapura]] • [[Stranka narodne akcije]] • [[Singapurska samouprava]] • [[Guverner Singapura]] • [[Yang di-Pertuan Negara]] • [[Zakonodavno vijeće (Singapur)]] • [[Zakonodavna skupština (Singapur)]] • [[Glavni ministar Singapura]] • [[Narodna skupština (Panama)]] • [[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']] • [[Predsjednik Paname]] • [[Corregimiento (Panama)|''Corregimiento'' (Panama)]] }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= [[Regia Marina]] • [[Royal Navy]] • [[Vojska Kostarike]] • ''[[Maréchal de France]]'' • ''[[École spéciale militaire de Saint-Cyr]]'' • [[Korejska narodna armija]] • [[USS Pueblo (AGER-2)]] • ''[[Movimiento 26 de Julio]]'' • [[Oružane snage Angole]] • [[Kubanske revolucionarne oružane snage]] • ''[[Generalissimus]]'' • [[Khmer Issarak]] • [[Dahomejske Amazonke]] • [[Oružane snage Republike Fidži]] • ''[[Junglecommando]]'' • [[Singapurska strategija]] • ''[[Kenpei]]'' |group5 = Lingvistika |group5style = text-align:center; color:black; background: white; border:1px solid black; |list5 = [[Joruba jezik]] • [[Fon jezik]] • [[Fidžijski jezik]] • [[Fidžijski hindski jezik]] • [[Rotumanski jezik]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[Kultura Sovjetskoga Saveza]] • [[Centar za obiteljske evidencije]] • [[Stair House]] • [[David Livingstone Centre]] • [[Psihijatrijska bolnica Broadmoor]] • [[The Blind Beggar]] • [[Oni (folklor)]] • ''[[Hanami]]'' • [[Tri mudra majmuna]] • ''[[The Strand Magazine]]'' • [[221B Baker Street]] • [[Museo Nacional de Costa Rica]] • [[Mekatelyu]] • [[Nacionalni park Tortuguero]] • [[Nacionalni park Poás]] • [[Waakye]] • [[Ganci]] • [[Sveučilište u Adelaideu]] • [[Sveučilište u Melbourneu]] • [[Marianne]] • [[Čudovište iz Rajskog jezera]] • ''[[Rodong Sinmun]]'' • [[Korejska centralna novinska agencija]] • [[Festival Arirang]] • [[Vargaška tragedija]] • [[Kambodžanski riel]] • [[Novi ljudi]] • [[Nacionalni autonomni univerzitet Hondurasa]] • [[Naša Gospa od Suyape]] • [[Zapadnoafrički CFA franak]] • [[Srednjoafrički CFA franak]] • [[Chupa Chups]] • [[Univerzitet na Fidžiju]] • [[Fidžijski dolar]] • [[Nacionalni park Sigatoka Sand Dunes]] • ''[[Cibi]]'' • [[Estonska marka]] • ''[[Postimees]]'' • [[Zastava Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]] • [[Surinamski dolar]] • [[Surinamski gulden]] • [[Planska područja u Singapuru]] • [[Regije Singapura]] • [[Japanski okupacijski dolar]] • [[Panamska balboa]] • ''[[Shinjū]]'' |below= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Slavko Goldstein]] |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |group1 = Pravo |list1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Roland Freisler]] • [[Clarence Darrow]] • [[Moisés Vieites]] • [[Antonio Sánchez de Bustamante y Sirvén]] • [[Justo Arosemena]] |group2 = Kriminologija |list2 = [[Vlado Černozemski]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Braća Kray]] • [[George Cornell]] • [[Jack McVitie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leopold i Loeb]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jack Trbosjek]] ([[:Kategorija:Jack Trbosjek|kategorija /uz izuzetke/]]) • [[Igor Guzenko]] • [[Issei Sagawa]] • [[Charles Augustus Howell]] • [[Charlotte Corday]] • [[Charles-Henri Sanson]] • [[Felice Orsini]] • [[Sante Geronimo Caserio]] • [[Leonard Read]] • [[Sogomon Tejlirjan]] }} |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Amerike |list1 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1 =[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Harry S. Truman]] • [[William H. Seward]] • [[William Jennings Bryan]] • [[Harvey Milk]] • [[Dan White]] • [[George Moscone]] • [[Frank B. Kellogg]] • [[Fiorello H. La Guardia]] |group2 = {{flagicon|KAN}} Kanada |list2= [[Lester B. Pearson]] • [[Pierre Trudeau]] |group3 = {{flagicon|Kostarika}} Kostarika |list3= [[Juan Mora Fernández]] • [[José María Castro Madriz]] • [[Federico Tinoco Granados]] • [[Otilio Ulate Blanco]] • [[José Figueres Ferrer]] • [[Rafael Ángel Calderón Guardia]] • [[Laura Chinchilla]] • [[Óscar Arias]] |group4 = {{flagicon|Brazil}} Brazil |list4= [[Deodoro da Fonseca]] • [[Pedro I od Brazila]] • [[Pedro II od Brazila]] • [[Arthur Bernardes]] • [[Venceslau Brás]] • [[Washington Luís]] • [[Júlio Prestes]] • [[Getúlio Vargas]] • [[Plínio Salgado]] • [[João Goulart]] • [[Humberto Castelo Branco]] • [[Artur da Costa e Silva]] • [[Ernesto Geisel]] |group5 = {{flagicon|Kuba}} Kuba |list5= [[Carlos Saladrigas Zayas]] • [[Ramón Zaydín]] • [[Anselmo Alliegro y Milá]] • [[Félix Lancís Sánchez]] • [[Tomás Estrada Palma]] • [[Ramón Grau]] • [[Gerardo Machado]] • [[Camilo Cienfuegos]] |group6 = {{flagicon|Venezuela}} Venezuela |list6= [[José Antonio Páez]] • [[Cristóbal Mendoza]] • [[Francisco de Miranda]] • [[Rómulo Gallegos]] • [[Rafael Urdaneta]] • [[Juan Vicente Gómez]] • [[Cipriano Castro]] • [[Rafael Caldera]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Rómulo Betancourt]] |group7 = {{flagicon|HON}} Honduras |list7= [[Juan Orlando Hernández]] • [[Dionisio de Herrera]] • [[Francisco Morazán]] • [[José Francisco Zelaya]] • [[Francisco Ferrera]] • [[Ramón Villeda Morales]] • [[Julio Lozano Díaz]] • [[Oswaldo López Arellano]] • [[Juan Alberto Melgar]] • [[Manuel Zelaya]] • [[Roberto Micheletti]] |group8 = {{flagicon|SUR}} Surinam |list8= [[Chan Santokhi]] • [[Ronnie Brunswijk]] • [[Johan Ferrier]] • [[Henck Arron]] • [[Dési Bouterse]] |group9 = {{flagicon|PAN}} Panama |list9= [[José Raúl Mulino]] • [[Mariano Arosemena]] • [[Demetrio H. Brid]] • [[José Agustín Arango]] • [[Tomás Arias]] • [[Federico Boyd]] • [[Manuel Amador Guerrero]] • [[José Domingo de Obaldía]] • [[Belisario Porras]] • [[Arnulfo Arias]] • [[Harmodio Arias]] }} |group2 = Europa |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1={{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list1=[[Edward VIII.]] • [[George VI.]] • [[Herbert Henry Asquith]] • [[Clement Attlee]] • [[Tom Driberg]] • [[Robert Boothby, baron Boothby]] • [[Arnold Wienholt Hodson]] • [[Spencer Perceval]] • [[Stamford Raffles]] |group2 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2 = [[Nikita Hruščov]] • [[Jurij Andropov]] • [[Konstantin Černjenko]] • [[Andrej Gromijko]] • [[Vjačeslav Molotov]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija |list1 = [[Boris Jeljcin]] |group2 = {{flagicon|GRU}} Gruzija |list2 = [[Eduard Ševarnadze]] |group3 = {{flagicon|EST}} Estonija |list3 = [[Jaan Anvelt]] • [[Karl Kark]] • [[Konstantin Päts]] • [[Jaan Tõnisson]] • [[Kaarel Eenpalu]] • [[Jüri Uluots]] • [[Hjalmar Mäe]] • [[Johannes Vares]] • [[Jüri Ratas]] • [[Alar Karis]] • [[Johannes Käbin]] • [[Edgar Savisaar]] }} |group3 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list3 = [[Charles de Gaulle]] • [[Philippe de Gaulle]] • [[Pierre Laval]] • [[Adolphe Thiers]] • [[Louis Barthou]] • [[Jean Monnet]] • [[Philippe d'Orléans, grof od Pariza|Philippe d'Orléans]] • [[Emmanuel Joseph Sieyès]] • [[Roger Ducos]] • [[Jean-Paul Marat]] • [[Louis Antoine de Saint-Just]] • [[Camille Desmoulins]] • [[Joséphine de Beauharnais]] • [[Joseph Fouché]] • [[Lucien Bonaparte]] • [[Élisa Bonaparte]] • [[Louis Bonaparte]] • [[Napoléon Louis Bonaparte]] • [[Jérôme Bonaparte]] • [[François Guizot]] • [[Lazare Carnot]] • [[Louis-Mathieu Molé]] • [[Victor de Broglie (1785–1870)|Victor de Broglie]] • [[Louis Blanc]] • [[Alexis de Tocqueville]] • [[Louis Eugène Cavaignac]] • [[Eugénie de Montijo]] • [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte]] • [[Louis Jules Trochu]] • [[Patrice de Mac Mahon]] • [[Louis Auguste Blanqui]] • [[Léon Gambetta]] • [[Marie François Sadi Carnot]] • [[Jules Grévy]] • [[Albert de Broglie]] • [[Jules Armand Dufaure]] • [[William Henry Waddington]] • [[Jules Ferry]] • [[Jean Casimir-Perier]] • [[Charles Dupuy]] • [[Félix Faure]] • [[Émile Loubet]] • [[Raymond Poincaré]] • [[Aristide Briand]] • [[Paul Deschanel]] • [[Alexandre Millerand]] • [[Gaston Doumergue]] • [[Paul Doumer]] • [[Édouard Herriot]] • [[Pierre-Étienne Flandin]] • [[André Tardieu]] • [[Édouard Daladier]] • [[Albert Lebrun]] • [[André Maginot]] • [[Léon Blum]] • [[Vincent Auriol]] • [[René Coty]] • [[Alain Poher]] • [[Valéry Giscard d'Estaing]] |group4 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |list4 = [[Konrad Adenauer]] (suradnja) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1 = |group2 = {{flagicon|NJE}} Weimarska Republika |list2 = [[Wilhelm Cuno]] • [[Gustav Stresemann]] • [[Wilhelm Marx]] • [[Joseph Wirth]] • [[Philipp Scheidemann]] • [[Gustav Bauer]] • [[Konstantin Fehrenbach]] • [[Hans Luther]] • [[Hugo Haase]] • [[Kurt von Schleicher]] |group3 = {{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list3 = [[Heinrich Himmler]] • [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk]] • [[Martin Bormann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joseph Goebbels]] • [[Edmund Veesenmayer]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hermann Göring]] • [[Walther Funk]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Reinhard Heydrich]] • [[Karl-Siegmund Litzmann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Alfred Rosenberg]] |group4 = {{flagicon|DDR}} Istočna Njemačka |list4 = [[Walter Ulbricht]] }} |group5 = {{flagicon|ITA}} Italija |list5 = [[Giovanni Giolitti]] |group6 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |list6 = [[Francisco Franco]] |group7 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |list7 = [[Wojciech Jaruzelski]] • [[Bronisław Komorowski]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |list8 = [[Olof Palme]] |group9 = {{flagicon|AUT}} Austrija |list9 = [[Karl Renner]] |group10 = {{flagicon|GRČ}} Grčka |list10 = [[Ioannis Metaxas]] |group12 = {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list12 = [[Marija Terezija|Maria Theresia]] • [[Josip II., car Svetog Rimskog Carstva|Joseph II.]] • [[Leopold II., car Svetog Rimskog Carstva|Leopold II.]] • [[Karlo VI., car Svetog Rimskog Carstva|Karl VI.]] • [[Franjo I., car Svetog Rimskog Carstva|Franz I.]] • [[Franjo II., car Svetog Rimskog Carstva|Franz II.]] • [[Ferdinand I. Austrijski|Ferdinand I.]] • [[Franjo Josip I.|Franz Joseph I.]] (dopuna) • [[Aleksandar Drašković]] • [[Sofija Chotek]] • [[Marie-Louise od Austrije]] |group13 = {{flagicon|SRB}} Srbija |list13 = [[Ilija Garašanin]] • [[Milan Nedić]] • [[Aleksandar I. Karađorđević]] |group14 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |list14 = [[Lajos Kossuth]] • [[Károly Khuen-Héderváry]] • [[Miklós Horthy]] |group15 = {{flagicon|FIN}} Finska |list15 = [[Jaana Pelkonen]] • [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] |group16 = {{flagicon|RUM}} Rumunjska |list16 = [[Ion Antonescu]] • [[Nicolae Ceauşescu]] |group17 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |list17 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edvard Beneš]] }} |group3= Azija i<br>Oceanija |list3= [[Kir Mlađi]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|JAP}} Japan |list1 = [[Hirohito]] • [[Itō Hirobumi]] • [[Hideki Tōjō]] • [[Hara Takashi]] • [[Tsuyoshi Inukai]] • [[Keisuke Okada]] • [[Fumio Gotō]] • [[Yasuo Fukuda]] • [[Eisaku Satō]] • [[Car Taishō]] • [[Minamoto no Yoritomo]] • [[Yasuhiro Nakasone]] |group2 = {{flagicon|Kina}} Kina |list2 = [[Pu Yi]] |group3 = {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list3 = [[Hồ Chí Minh]] • [[Lê Đức Thọ]] |group4 = {{flagicon|Tajvan}} Republika Kina/Tajvan |list4 = [[Sun Jat-sen]] • [[Chiang Kai-shek]] |group5 = {{flagicon|Indija}} Indija |list5 = [[Jawaharlal Nehru]] |group6 = [[File:Flag of Korea 1882.svg|22px|border]] Koreja |list6 = [[Sunjong od Koreje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|Sjeverna Koreja}} Sjeverna Koreja |list1 = [[Kim Il-sung]] • [[Kim Jong-il]] • [[Kim Yŏng-nam]] • [[Kim Il (političar)|Kim Il]] |group2 = {{flagicon|Južna Koreja}} Južna Koreja |list2 = }} |group7 = {{flagicon|IZR}} Izrael |list7 = [[Menahem Begin]] |group8 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |list8 = [[Norodom Sihanouk]] • [[Norodom Sihamoni]] • [[Ponhea Yat]] • [[Ang Duong]] • [[Norodom od Kambodže]] • [[Sisowath od Kambodže]] • [[Sisowath Monivong]] • [[Sơn Ngọc Thành]] • [[Penn Nouth]] • [[Nuon Chea]] • [[Ieng Sary]] • [[Pol Pot]] • [[Khieu Samphan]] • [[Kang Kek Iew]] • [[Hun Sen]] |group9 = {{flagicon|Jordan}} Jordan |list9 = [[Hussein I., kralj Jordana|Hussein I.]] |group12 = {{flagicon|AUS}} Australija |list12 = [[Edmund Barton]] • [[Ben Chifley]] • [[Harold Holt]] • [[John Curtin]] • [[Robert Menzies]] • [[Gough Whitlam]] • [[John Kerr]] • [[Malcolm Fraser]] • [[Stanley Bruce]] |group11 = {{flagicon|NZL}} Novi Zeland |list11 = [[Patsy Reddy]] • [[William Hobson]] • [[James Busby]] • [[Henry Sewell]] • [[Alfred Domett]] • [[John Ballance]] • [[Richard Seddon]] • [[Michael Joseph Savage]] • [[Peter Fraser (novozelandski političar)|Peter Fraser]] |group10 = {{flagicon|Mjanmar}} Mjanmar |list10 = [[U Thant]] |group13 = {{flagicon|FIJ}} Fidži |list13 = [[Seru Epenisa Cakobau]] • [[Kamisese Mara]] • [[Sitiveni Rabuka]] • [[Timoci Bavadra]] • [[Penaia Ganilau]] • [[Josefa Iloilo]] • [[Frank Bainimarama]] • [[Jioji Konrote]] • [[Epeli Nailatikau]] |group14 = {{flagicon|SIN}} Singapur |list14 = [[Tharman Shanmugaratnam]] • [[Lee Hsien Loong]] • [[Lawrence Wong]] • [[David Marshall (singapurski političar)|David Marshall]] • [[Lim Yew Hock]] • [[Yusof bin Ishak]] }} |group4= Afrika |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|EGI}} Egipat |list1= [[Gamal Abdel Nasser]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Anwar Sadat]] • [[Hosni Mubarak]] |group2= {{flagicon|ANG}} Angola |list2= [[Agostinho Neto]] • [[Lopo do Nascimento]] • [[Fernando José de França Dias Van-Dúnem]] • [[José Eduardo dos Santos]] • [[Jonas Savimbi]] • [[João Lourenço]] |group3= {{flagicon|SOM}} Somalija |list3= [[Mohamed Siad Barre]] |group4= {{flagicon|ZIM}} Zimbabve |list4= [[Robert Mugabe]] |group5={{flagicon|TOG}} Togo |list5= [[Faure Gnassingbé]] |group6={{flagicon|CIV}} Obala Bjelokosti |list6=[[Félix Houphouët-Boigny]] |group7={{flagicon|Gvineja}} Gvineja |list7= [[Ahmed Sékou Touré]] |group8={{flagicon|GAN}} Gana |list8= [[Samia Nkrumah]] • [[John Dramani Mahama]] • [[John Atta Mills]] • [[John Agyekum Kufuor]] • [[Jerry Rawlings]] • [[Hilla Limann]] • [[Fred Akuffo]] • [[Ignatius Kutu Acheampong]] • [[Edward Akufo-Addo]] • [[Nii Amaa Ollennu]] • [[Akwasi Afrifa]] • [[Joseph Arthur Ankrah]] • [[Kofi Abrefa Busia]] • [[Nana Akufo-Addo]] |group9={{flagicon|BEN}} Benin |list9= [[Gangnihessou]] • [[Dakodonou]] • [[Houegbadja]] • [[Hangbè]] • [[Agaja]] • [[Ghézo]] • [[Béhanzin]] • [[Agoli-Agbo]] • [[Toffa I]] • [[Sourou-Migan Apithy]] • [[Hubert Maga]] • [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] • [[Christophe Soglo]] • [[Émile Derlin Zinsou]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mathieu Kérékou]] • [[Thomas Boni Yayi]] • [[Patrice Talon]] }} }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1= {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1= [[Douglas MacArthur]] • [[Omar Bradley]] |group2= {{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list2= [[Andrew Cunningham]] • [[Harold Alexander]] • [[Jean Conan Doyle]] • [[John Jellicoe]] • [[Bernard Freyberg]] • [[Ivan Lyon]] |group3= {{flagicon|FRA}} Francuska |list3= [[Philippe Pétain]] • [[Louis Franchet d'Esperey]] • [[Joseph Jacques Césaire Joffre]] • [[Ferdinand Foch]] • [[Gilbert du Motier, markiz de La Fayette]] • [[Joachim Murat]] • [[Michel Ney]] • [[Pierre-Charles Villeneuve]] • [[Georges Ernest Boulanger]] • [[Robert Nivelle]] • [[François Darlan]] • [[Henri Giraud]] • [[Maxime Weygand]] • [[Maurice Gamelin]] • [[Bob Denard]] |group4= {{flagicon|ITA}} Italija |list4= [[Alfredo Guzzoni]] • [[Angelo Iachino]] |group5= {{flagicon|POLJ}} Poljska |list5= [[Edward Rydz-Śmigły]] |group6= {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list6= [[Võ Nguyên Giáp]] |group7= {{flagicon|NJE}} Njemačka |list7= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1= [[Alfred von Schlieffen]] • [[Erich Ludendorff]] • [[Erich von Falkenhayn]] • [[August von Mackensen]] • [[Reinhard Scheer]] • [[Franz von Hipper]] • [[Colmar Freiherr von der Goltz]] • [[Alfred von Tirpitz]] • [[Adolf von Seckendorff]] |group2={{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list2= [[Karl Dönitz]] • [[Wilm Hosenfeld]] • [[Friedrich Paulus]] • [[Erich von Manstein]] • [[Wilhelm Keitel]] }} |group8= {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list8= [[Oskar Potiorek]] • [[Conrad von Hötzendorf]] • [[Alois Hitler]] |group9= {{flagicon|JAP}} Japan |list9= [[Isoroku Jamamoto]] • [[Princ Akihito Komatsu]] • [[Takamori Saigō]] |group10= {{flagicon|SRB}} Srbija |list10= [[Pavle Jurišić Šturm]] |group11= {{flagicon|RUS}} Rusija |list11={{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|RUS}} Rusko Carstvo |list1= [[Aleksej Brusilov]] • [[Pjotr Wrangel]] • [[Nikolaj Judenič]] |group2={{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2= [[Georgij Žukov]] • [[Konstantin Rokosovski]] • [[Nikolaj Kuznjecov]] }} |group12= {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |list12= [[Nam Il]] |group13= {{flagicon|EST}} Estonija |list13 = [[Johan Laidoner]] • [[Ain-Ervin Mere]] |group14= {{flagicon|PAN}} Panama |list14 = [[José de Fábrega]] • [[Tomás de Herrera]] }} |group5 = Filozofi |group5style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list5= [[Baruch de Spinoza]] • [[Émile Durkheim]] • [[Jean-François Lyotard]] • [[Jacques Derrida]] • [[Louis Althusser]] • [[José Ortega y Gasset]] • [[Jeremy Bentham]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[David Livingstone]] • [[Oskar Schindler]] • [[Emilie Schindler]] • [[Wallis Simpson]] • [[Alice Pleasance Liddell]] • [[Ottla Kafka]] • [[Sadako Sasaki]] • [[Peter Turkson]] • [[Theodosia Okoh]] • [[Joan Sutherland]] • [[Maria Letizia Ramolino]] • [[Jan Palach]] • [[Pedro Álvares Cabral]] • [[Bernhard Schwarz]] • [[Michel Wieviorka]] • [[Carlos Manuel de Céspedes]] • [[Elián González]] • [[Diogo Cão]] • [[Paulo Dias de Novais]] • [[Irene Sáez]] • [[Anthelme Mangin]] • [[Dith Pran]] • [[Sydney Schanberg]] • [[Charles Delaunay]] • [[Poe Toaster]] • [[Virginia Eliza Clemm Poe]] • [[Lempira (vođa Lenka)|Lempira]] • [[Udre Udre]] • [[Aleksandar Langfang]] • [[Bayard Rustin]] • [[Aleksandar Holiga]] • [[Sang Nila Utama]] • [[Elizabeth Choy]] • [[Lav XIV]] • [[Lim Bo-seng]] • [[Shimeko Tanabe]] • [[Hatsuyo Oyama]] • [[Michiko Tsushima]] • [[Tomie Yamazaki]] • [[Valentina Tereškova]] • [[Rodrigo de Bastidas]] • [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] • [[Victoriano Lorenzo]] |below= }} ==Sport== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Općenito o sportu (po sportovima) |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |belowstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[File:Football pictogram.svg|20px]] Nogomet |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gane|Gana]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HON}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kambodže|Kambodža]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Poljske|Poljska]] {{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Ukrajine|Ukrajina]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Fudbalska reprezentacija Surinama|Surinam]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Fudbalska reprezentacija Singapura|Singapur]] {{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Fudbalska reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} |group2 = Klubovi |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ENG}} [[Arsenal FC]] {{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Fulham FC]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[4.25]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Pyongyang City SC]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Inter Moengotapoe]] {{nowrap end}} |group3 = Lige |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Ligue 1]] {{nowrap end}} |group4 = Prvenstva |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|RUS}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]] {{•w}} {{flagicon|Kanada}} / {{flagicon|Meksiko}} / {{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|2026.]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Finala |list1= {{nowrap begin}} [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|1954.]] {{•w}} [[Nizozemska - Zapadna Njemačka (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 1974.)|1974.]] {{•w}} [[Brazil - Francuska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 1998)|1998.]] {{•w}} [[Italija - Francuska (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.)|2006.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.)|2018.]] {{nowrap end}} }} |group2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[UEFA Euro|Europsko prvenstvo]] |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|POLJ}} / {{flagicon|UKR}} [[UEFA Euro 2012|2012.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[UEFA Euro 2016.|2016.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EU}} [[UEFA Euro 2020.|2020.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[UEFA Euro 2024.|2024.]] {{nowrap end}} |group3 = Olimpijske igre |list3= |group4 = Kup nacija |list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1963.|1963.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1978.|1978.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} / {{flagicon|Nigerija}} [[Afrički kup nacija 2000.|2000.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 2008.|2008.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|ANG}} [[Afrički kup nacija 2010.|2010.]] {{nowrap end}} |group5 = [[AFC Azijski kup|Azijski kup]] |list5 = {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SIN}} [[AFC Azijski kup 1984.|1984.]] {{nowrap end}} }} |group5 = Ostalo |list5= {{nowrap begin}} [[FIFA 100]] {{•w}} [[Australija - Američka Samoa (kvalifikacijska utakmica za FIFA Svjetsko prvenstvo 2002)|Australija 31:0 Američka Samoa]] {{•w}} [[Nagrade FIFA Svjetskog prvenstva]] {{•w}} [[Trofej Artemio Franchi]] {{•w}} [[Urugvaj - Brazil (finalna runda FIFA Svjetskog prvenstva 1950)|''Maracanaço'']] {{•w}} ''[[Brazil - Njemačka (polufinale FIFA Svjetskog prvenstva 2014)|Mineiraço]]'' {{•w}} [[Portugal - Sjeverna Koreja (četvrtfinale FIFA Svjetskog prvenstva 1966)|Portugal 5:3 Sjeverna Koreja]] {{•w}} [[Maskote FIFA Svjetskih prvenstava]] {{•w}} "[[Laka konjica (Mađarska)|Laka konjica]]" {{•w}} "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]" {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Suci |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Néstor Pitana]] {{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Frank De Bleeckere]] {{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Ravšan Irmatov]] {{nowrap end}} |group2 = Stadioni |list2 = {{nowrap begin}} [[Estadio Nacional de Costa Rica (2011)]] {{•w}} [[Stadion Ohene Djan|Ohene Djan]] {{•w}} [[Stadion Baba Yara|Baba Yara]] {{•w}} [[Stade de France]] {{•w}} [[Estádio 11 de Novembro]] {{•w}} [[Stade de l'Amitié]] {{nowrap end}} }} }} |group2 = [[File:Ice hockey pictogram.svg|20px]] Hokej na ledu |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|KAN}} [[Hokej na ledu na ZOI 2010. - muškarci]] {{nowrap end}} |group3 = [[File:Handball pictogram.svg|20px]] Rukomet |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = EHF |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Francuska rukometna reprezentacija|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Srpska rukometna reprezentacija|Srbija]] {{•w}} {{flagicon|UK}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenog Kraljevstva|Ujedinjeno Kraljevstvo]] {{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Rukometna reprezentacija Mađarske|Mađarska]] {{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rukometna reprezentacija Španjolske|Španjolska]] {{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Rukometna reprezentacija Finske|Finska]] {{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Rukometna reprezentacija Bjelorusije|Bjelorusija]] {{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Rukometna reprezentacija Makedonije|Makedonija]] {{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rukometna reprezentacija Crne Gore|Crna Gora]] {{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Rukometna reprezentacija Slovenije|Slovenija]] {{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Rukometna reprezentacija Austrije|Austrija]] {{•w}} {{flagicon|BIH}} [[Rukometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] {{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Rukometna reprezentacija Islanda|Island]] {{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Rukometna reprezentacija Češke|Češka]] {{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Rukometna reprezentacija Slovačke|Slovačka]] {{•w}} {{flagicon|EST}} [[Rukometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{nowrap end}} |group2 = AHF |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|JKO}} [[Rukometna reprezentacija Južne Koreje|Južna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Rukometna reprezentacija Katara|Katar]] {{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Rukometna reprezentacija Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]] {{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Rukometna reprezentacija Japana|Japan]] {{•w}} {{flagicon|UAE}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenih Arapskih Emirata|Ujedinjeni Arapski Emirati]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rukometna reprezentacija Sjeverne Koreje|Sjeverna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Rukometna reprezentacija Singapura|Singapur]] {{nowrap end}} |group3 = CAHB |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|TUN}} [[Rukometna reprezentacija Tunisa|Tunis]] {{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rukometna reprezentacija Egipta|Egipat]] {{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rukometna reprezentacija Alžira|Alžir]] {{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rukometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Rukometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} {{flagicon|COD}} [[Rukometna reprezentacija Demokratske Republike Kongo|DR Kongo]] {{nowrap end}} |group4 = OCHF |list4= {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Rukometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Rukometna reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] {{•w}} {{flagicon|Cookovi Otoci}} [[Rukometna reprezentacija Cookovog Otočja|Cookovi Otoci]] {{•w}} {{flagicon|Nova Kaledonija}} [[Rukometna reprezentacija Nove Kaledonije|Nova Kaledonija]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Rukometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{nowrap end}} |group5 = PATHF |list5= {{nowrap begin}} {{flagicon|ČIL}} [[Čileanska rukometna reprezentacija|Čile]] {{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Rukometna reprezentacija Argentine|Argentina]] {{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rukometna reprezentacija Brazila|Brazil]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Rukometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Rukometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rukometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rukometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Rukometna reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} }} |group2 = Klubovi |list2= {{flagicon|FRA}} [[Montpellier HB]] |group3 = Prvenstva |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svjetsko prvenstvo u rukometu za muškarce|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Njemačka 1938.|1938.]] • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 1954.|1954.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 1970.|1970.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2001.|2001.]] • {{flagicon|HRV}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2009.|2009.]] <small>(osim dvorana)</small> • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 2011.|2011.]] • {{flagicon|ŠPA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Španjolska 2013.|2013.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Katar 2015.|2015.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017.|2017.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}} / {{flagicon|NJE}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2019.|2019.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EGI}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.|2021.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}}{{flagicon|ŠVE}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.|2023.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|HRV}}{{flagicon|NOR}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.|2025.]] |group2 = [[Europsko prvenstvo u rukometu|Europsko prvenstvo]] |list2= {{flagicon|POR}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Portugal 1994.|1994.]] • {{flagicon|AUT}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Austrija 2010.|2010.]] • {{flagicon|SRB}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Srbija 2012.|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Danska 2014.|2014.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Poljska 2016.|2016.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HRV}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018.|2018.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|AUT}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2020.|2020.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|MAĐ}}{{flagicon|SLK}} [[EHF Euro 2022.|2022.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[EHF Euro 2024.|2024.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2026.|2026.]] |group3 = [[Rukomet na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |list3= {{flagicon|FIN}} [[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] • {{flagicon|SAD}} [[Rukomet na OI 1996. - muškarci|1996. (M)]] • {{flagicon|KIN}} [[Rukomet na OI 2008. - muškarci|2008. (M)]] • {{flagicon|UK}} [[Rukomet na Olimpijadi 2012. - muškarci|2012. (M)]] • {{flagicon|BRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2016. - muškarci|2016. (M)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|JAP}} [[Rukomet na Olimpijadi 2020. – Muškarci|2020. (M)]] • {{flagicon|FRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2024. – Muškarci|2024. (M)]] |group4 = [[Oceanijski kup nacija (rukomet)|Oceanijsko prvenstvo]] |list4= {{flagicon|NZL}} [[Oceanijski kup nacija - Novi Zeland 2010.|2010.]] • {{flagicon|AUS}} [[Oceanijski kup nacija 2012 (rukomet)|2012.]] |group5 = [[Afrički rukometni kup nacija|Afričko prvenstvo]] |list5= {{flagicon|ANG}} [[Afrički rukometni kup nacija - Angola 2008.|2008.]] }} |group4 = Ostalo |list4= [[Rivalstvo Francuske i Hrvatske u rukometu]] • [[IHF-ov igrač godine]] • [[IHF]] • [[EHF Kuća slavnih]] }} |group4 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis |list4= {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2009.]] • {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2011.]] |group5 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka |list5= [[FIBA EuroBasket]] • "[[Havlicek je ukrao loptu!]]" • [[FIBA Kuća slavnih]] ([[Lista članova FIBA Kuće slavnih|članovi]]) • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci]] {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1 = {{flagicon|BEN}} [[Košarkaška reprezentacija Benina|Benin]] • {{flagicon|HON}} [[Košarkaška reprezentacija Hondurasa|Honduras]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} "[[Muška olimpijska košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država iz 1992.|Dream Team]]" • {{flagicon|EST}} [[Košarkaška reprezentacija Estonije|Estonija]] • {{flagicon|SUR}} [[Košarkaška reprezentacija Surinama|Surinam]] • {{flagicon|SIN}} [[Košarkaška reprezentacija Singapura|Singapur]] • {{flagicon|PAN}} [[Košarkaška reprezentacija Paname|Panama]] |group2 = Klubovi |list2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Boston Celtics]] ([[Spisak igrača Boston Celticsa|igrači]]) }} | group6 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Ragbi reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] • {{flagicon|FIJ}} [[Ragbi reprezentacija Fidžija|Fidži]] ([[Ragbi sedam reprezentacija Fidžija|ragbi sedam]]) {{nowrap end}} | group7 = [[File:Baseball pictogram.svg|20px]] Bejzbol | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|PAN}} [[Bejzbolska reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} |below = {{flagicon|SRB}} [[Srbija na OI 2008.]] }} ===Sportaši=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi o sportašima | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | group1 = [[File:Athletics pictogram.svg|20px]] Atletika | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[João N'Tyamba]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Roman Šebrle]]{{•w}} {{flagicon|JAM}} [[Usain Bolt]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Dayron Robles]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Peter Snell]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Silnov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Primož Kozmus]] {{nowrap end}} | group2 = [[File:Boxing pictogram.svg|20px]] Boks | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Clement Quartey]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Eddie Blay]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Prince Amartey]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Teófilo Stevenson]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Roberto Durán]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Panama Al Brown]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Francisco Rodríguez (boksač, rođen 1945.)|Francisco Rodríguez]] {{nowrap end}} | group3 = [[File:F1 pictogram.svg|20px]] Formula 1 | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Brabham]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Denny Hulme]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Bruce McLaren]] {{nowrap end}} | group4 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|BRA}} [[Nenê]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leandro Barbosa]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Anderson Varejão]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Tiago Splitter]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Veselý]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DR Kongo}}{{flagicon|SAD}} [[Dikembe Mutombo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Tony Parker]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Joakim Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Boris Diaw]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Batum]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Pape Sy]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|LIT}} [[Arvydas Sabonis]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Sean Marks]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Steven Adams]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Rolando Frazer]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Belov]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Danny Ainge]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Red Auerbach]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Larry Bird]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Chuck Cooper (košarkaš)|Chuck Cooper]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Bob Cousy]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Havlicek]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tom Heinsohn]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Dennis Johnson]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[K. C. Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sam Jones (košarkaš)|Sam Jones]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Kevin McHale (košarkaš)|Kevin McHale]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Robert Parish]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Greivis Vásquez]] {{nowrap end}} | group5 = [[File:Fencing pictogram.svg|20px]] Mačevanje | list5 = {{nowrap begin}} {{flagicon|KUB}} [[Ramón Fonst]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rubén Limardo]] {{nowrap end}} | group6 = [[File:Swimming pictogram.svg|20px]] Plivanje | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Ian Thorpe]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Claudia Poll]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Silvia Poll]] {{nowrap end}} | group7 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Jonah Lomu]] {{nowrap end}} | group8 = [[File:Alpine skiing pictogram.svg|20px]] Skijanje | list8 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Kwame Nkrumah-Acheampong]] {{nowrap end}} | group9 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis | list9 = {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Yannick Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[René Lacoste]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marion Bartoli]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Richard Gasquet]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Anthony Wilding]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] {{nowrap end}} | group10 = [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px]] Dizanje utega | list10 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Tan Howe Liang]] {{nowrap end}} | group11 = [[File:Table tennis pictogram.svg|20px]] Stolni tenis | list11 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Feng Tianwei]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o rukometašima | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUT}} [[Thomas Bauer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Mykola Bilyk]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Robert Weber (rukometaš)|Robert Weber]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Sjargej Rutenka]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Jurij Šaucou]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Mihail Jakimovič]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Veselin Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Žarko Marković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rade Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Miloš Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Vasko Ševaljević]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Branko Vujović]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Filip Jícha]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Filip (rukometaš)|Jan Filip]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ondřej Zdráhala]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Daniel Kubeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[David Juříček]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Flemming Ladefoged Hansen|Flemming Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Søren Stryger]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Hvidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Jan Eiberg Jørgensen|Jan Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Svan Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Allan Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Rasmus Lauge Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nikolaj Jacobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Landin]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Gidsel]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Anders Eggert]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Pytlick]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Saugstrup]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Emil Jakobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lukas Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Elias Ellefsen á Skipagøtu]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Hákun West av Teigum]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Chovrebadze]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Marko Mamić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Igor Karačić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Zlatko Saračević]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Alvaro Načinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Ivan Martinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Goran Perkovac]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðjón Valur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Þórir Ólafsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ólafur Stefánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Aron Pálmarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alexander Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Dagur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Snorri Steinn Guðjónsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðmundur Guðmundsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kristján Andrésson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ómar Ingi Magnússon]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viktor Gísli Hallgrímsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Bjarki Már Elísson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Gíslason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Orri Freyr Þorkelsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viggó Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gísli Þorgeir Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leo Prantner]]{{•w}} {{flagicon|LAT}} [[Dainis Krištopāns]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[László Nagy]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Császár]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Máté Lékai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Timuzsin Schuch]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Bánhidi]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[József Éles]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Roland Mikler]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Imre]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Filip Lazarov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Naumče Mojsovski]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Dejan Manaskov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Stojanče Stoilov]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Kay Smits]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luc Steins]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Rutger ten Velde]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dani Baijens]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Niels Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian Berge]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Sander Sagosen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Frank Løke]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kent Robin Tønnesen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Torbjørn Bergerud]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian O'Sullivan]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Bjarte Myrhol]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kristian Bjørnsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Abelvik Rød]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Jøndal]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Håvard Tvedten]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Alexander Blonz]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[August Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hans Theilig]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Henning Fritz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Daniel Stephan]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Uwe Gensheimer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Andreas Wolff]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Tobias Reichmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Volker Zerbe]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Sprenger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Kehrmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Stefan Kretzschmar]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Fabian Wiede]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Timo Kastening]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hendrik Pekeler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Kraus (rukometaš)|Michael Kraus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Johannes Golla]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Juri Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Renārs Uščins]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Grgić]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Sławomir Szmal]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Marcin Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Michał Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurkiewicz]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurasik]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Carlos Resende]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Alfredo Quintana]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Silva (rukometaš)|Rui Silva]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Paulo Pereira]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Pedro Portela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Martim Costa]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Frade]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[António Areia]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Salvador Salvador]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Gruia]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Kovaljev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Igropulo]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Timur Dibirov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Torgovanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Eduard Kokšarov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Kudinov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Krivošljikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Pogorelov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Žitnjikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valerij Gopin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Kosorotov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vladimir Maksimov (rukometaš)|Vladimir Maksimov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Lavrov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Dragan Gajić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Uroš Zorman]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Vid Kavtičnik]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Dolenec]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleš Pajovič]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Blaž Janc]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Tettey Banfro]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleks Vlah]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Novak (rukometaš)|Domen Novak]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Makuc]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Momir Ilić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Škrbić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Mladen Bojinović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Jovica Cvetković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Žarko Šešum]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Arpad Šterbik]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Darko Stanić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Rastko Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ivan Nikčević]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Petar Nenadić]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alberto Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Raúl Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Julen Aguinagalde]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Guijosa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Viran Morros]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Talant Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Andrei Xepkin]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iker Romero]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jaume Fort Mauri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alex Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Ribera]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferrán Solé]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jorge Maqueda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Roberto García Parrondo]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gonzalo Pérez de Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mateo Garralda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Enric Masip]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aleix Gómez]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gedeón Guardiola]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Fernández (rukometaš)|Daniel Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marcos Fis]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ian Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Stefan Lövgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Wislander]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Lindgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Staffan Olsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ljubomir Vranješ]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Peter Gentzel]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Andersson (rukometaš)|Magnus Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Jakobsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tomas Svensson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tobias Karlsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Kim Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Erik Hajas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Pierre Thorsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jerry Tollbring]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Niclas Ekberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Albin Lagergren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jesper Nielsen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jim Gottfridsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Hampus Wanne]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Palicka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yngve Lamberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Dalibor Doder]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Per Carlén]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Oscar Bergendahl]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Eric Johansson (rukometaš)|Eric Johansson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Felix Claar]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Andy Schmid]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Marc Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Lenny Rubin]]{{•w}} {{flagicon|UK}} [[Steven Larsson]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Velikij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Sergij Bilik]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist |group1 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list1= {{nowrap begin}} [[Thierry Omeyer]]{{•w}} [[Nikola Karabatić]]{{•w}} [[Daniel Narcisse]]{{•w}} [[Didier Dinart]]{{•w}} [[Jérôme Fernandez]]{{•w}} [[Luc Abalo]]{{•w}} [[Claude Onesta]]{{•w}} [[Guillaume Gille]]{{•w}} [[Joël Abati]]{{•w}} [[Guillaume Joli]]{{•w}} [[William Accambray]]{{•w}} [[Bruno Martini (rukometaš)|Bruno Martini]]{{•w}} [[Grégory Anquetil]]{{•w}} [[Jackson Richardson]]{{•w}} [[Olivier Girault]]{{•w}} [[Andrej Golić]]{{•w}} [[Patrick Cazal]]{{•w}} [[Stéphane Stoecklin]]{{•w}} [[Bertrand Gille]]{{•w}} [[Michaël Guigou]]{{•w}} [[Cédric Sorhaindo]]{{•w}} [[Sébastien Bosquet]]{{•w}} [[Xavier Barachet]]{{•w}} [[Mathieu Grébille]]{{•w}} [[Cyril Dumoulin]]{{•w}} [[Kentin Mahé]]{{•w}} [[Cédric Burdet]]{{•w}} [[Franck Junillon]]{{•w}} [[Laurent Puigségur]]{{•w}} [[Daouda Karaboué]]{{•w}} [[Samuel Honrubia]]{{•w}} [[Frédéric Volle]]{{•w}} [[Kevynn Nyokas]]{{•w}} [[Grégoire Detrez]]{{•w}} [[Arnaud Bingo]]{{•w}} [[Bertrand Roiné]]{{•w}} [[Sébastien Ostertag]]{{•w}} [[Alain Portes]]{{•w}} [[Daniel Costantini]]{{•w}} [[Denis Lathoud]]{{•w}} [[Stéphane Plantin]]{{•w}} [[Christian Gaudin]]{{•w}} [[Philippe Gardent]]{{•w}} [[Patrice Canayer]]{{•w}} [[Pascal Mahé]]{{•w}} [[Cédric Paty]]{{•w}} [[Sylvain Nouet]]{{•w}} [[Thimothey N'Guessan]]{{•w}} [[Valentin Porte]]{{•w}} [[Igor Anić]]{{•w}} [[Vincent Gérard]]{{•w}} [[Olivier Nyokas]]{{•w}} [[Ludovic Fabregas]]{{•w}} [[Benoît Kounkoud]]{{•w}} [[Théo Derot]]{{•w}} [[Nedim Remili]]{{•w}} [[Adrien Dipanda]]{{•w}} [[Dika Mem]]{{•w}} [[Raphaël Caucheteux]]{{•w}} [[Melvyn Richardson]]{{•w}} [[Hugo Descat]]{{•w}} [[Guéric Kervadec]]{{•w}} [[Philippe Debureau]]{{•w}} [[Nicolas Tournat]]{{•w}} [[Yann Genty]]{{•w}} [[Romain Lagarde]]{{•w}} [[Dylan Nahi]]{{•w}} [[Aymeric Minne]]{{•w}} [[Yanis Lenne]]{{•w}} [[Thibaut Briet]]{{•w}} [[Elohim Prandi]]{{•w}} [[Rémi Desbonnet]]{{•w}} [[Samir Bellahcene]]{{•w}} [[Karl Konan]]{{•w}} [[Charles Bolzinger]] {{nowrap end}} }} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salah Bouchekriou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salim Nedjel Hammou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Messaoud Berkous]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hassan Mustafa]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Husein Zaki]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed al-Ahmar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jahia Omar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ali Zein]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ibrahim al-Masri]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jehia al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Seif al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Gauthier Mvumbi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wael Jallouz]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Issam Tej]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wissem Hmam]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Amine Bannour]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Islem Jbeli]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Leandro Semedo]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Délcio Pina]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Bevan Calvert]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Ognjen Matić]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Taip Ramadani]]{{•w}} {{flagicon|BHR}} [[Husein al-Sajad]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Jin Watanabe (rukometaš)|Jin Watanabe]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kyung-Shin Yoon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jae-Won Kang]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Ahmad Madadi]]{{•w}} {{flagicon|KUV}} [[Seif al-Davani]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Eduardo Gallardo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Diego Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Pablo Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Sebastián Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[James Parker (rukometaš)|James Parker]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leonel Maciel]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiagus dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Jean-Pierre Dupoux]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Haniel Langaro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rudolph Hackbarth]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Rodrigo Salinas Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Erwin Feuchtmann]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Esteban Salinas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rafael Capote]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rolando Uríos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Carlos Pérez (rukometaš)|Carlos Pérez]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Roberto Julián Duranona]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Julio Fis]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Frankis Marzo]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Ian Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Patrick Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Gary Hines]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Samuel Hoddersen]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o nogometašima | groupstyle = background-color:#AAD0FF; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALB}} [[Lorik Cana]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Armando Sadiku]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Klaus Gjasula]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Qazim Laçi]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Nedim Bajrami]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alessandro Schöpf]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Aleksandar Dragović]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Stefan Lainer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Michael Gregoritsch]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Christoph Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Saša Kalajdžić]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Maximilian Wöber]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Gernot Trauner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alex Manninger]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Romano Schmid]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Marouane Fellaini]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Romelu Lukaku]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Dries Mertens]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Divock Origi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Jan Vertonghen]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Axel Witsel]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Radja Nainggolan]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Toby Alderweireld]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Michy Batshuayi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Yannick Carrasco]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Eden Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Adnan Januzaj]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Nacer Chadli]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thomas Meunier]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thibaut Courtois]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thorgan Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Alexis Saelemaekers]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Leandro Trossard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Charles De Ketelaere]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Hans Vanaken]]{{•w}} {{flagicon|BUG}} [[Dimitar Berbatov]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Mirko Vučinić]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Predrag Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Boban Bajković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Dragoslav Jevrić]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Oldřich Nejedlý]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Antonín Panenka]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Josef Masopust]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Ivo Viktor]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Václav Pilař]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Jiráček]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Laštůvka]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Hübschman]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Čech]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Rosický]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Koller]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Karel Poborský]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Necid]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Milan Škoda]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Patrik Schick]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Holeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Robin Hranáč]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Lukáš Provod]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ladislav Krejčí (fudbaler, rođen 1999.)|Ladislav Krejčí]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Michal Sadílek]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicklas Bendtner]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Krohn-Dehli]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Yussuf Poulsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Christian Eriksen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Kjær]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicolai Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Schöne]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Pierre-Emile Højbjerg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mikkel Damsgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Andreas Christensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Joakim Mæhle]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Dolberg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Martin Braithwaite]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Thomas Delaney]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Morten Hjulmand]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kevin Keegan]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Paul Ince]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Lineker]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Geoff Hurst]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gordon Banks]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Peter Shilton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[David Seaman]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Glen Johnson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Danny Welbeck]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Theo Walcott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[John Terry]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Steven Gerrard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Neville]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Owen Hargreaves]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Young]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Cole]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Joleon Lescott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Wayne Rooney]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Sol Campbell]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Daniel Sturridge]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Raheem Sterling]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Luke Shaw]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Eric Dier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jamie Vardy]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jack Grealish]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Marcus Rashford]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Kane]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jesse Lingard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kieran Trippier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jordan Henderson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Maguire]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Dele Alli]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jude Bellingham]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bukayo Saka]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ezri Konsa]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Andres Oper]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Martin Reim]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Joel Pohjanpalo]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Lukáš Hrádecký]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Fabien Barthez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Lilian Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcus Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrick Vieira]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Thierry Henry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alou Diarra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Claude Makélélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Florent Malouda]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vikash Dhorasoo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Giresse]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Didier Deschamps]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Kopa]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marius Trésor]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcel Desailly]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Luis Fernández]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aimé Jacquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Anelka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bixente Lizarazu]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youri Djorkaeff]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jean Vincent (fudbaler)|Jean Vincent]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Sylvain Wiltord]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Hugo Lloris]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Manuel Amoros]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Robert Pirès]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Franck Ribéry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[David Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Domenech]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samir Nasri]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jérémy Ménez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Yohan Cabaye]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Laurent Blanc]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Éric Abidal]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Olivier Giroud]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Blaise Matuidi]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Paul Pogba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Moussa Sissoko]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mathieu Valbuena]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dimitri Payet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kingsley Coman]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrice Evra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Antoine Griezmann]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kylian Mbappé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Benjamin Pavard]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raphaël Varane]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samuel Umtiti]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Presnel Kimpembe]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Adrien Rabiot]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aurélien Tchouaméni]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Théo Hernandez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Randal Kolo Muani]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Willy Sagnol]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bradley Barcola]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[William Saliba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mike Maignan]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youssouf Fofana (francuski fudbaler)|Youssouf Fofana]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Ousmane Dembélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Michael Olise]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dayot Upamecano]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Sokratis Papastatopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Jorgos Karagunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Kostas Fortunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Teofanis Gekas]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Andreas Samaris]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Konstantinos Mitroglu]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Lazaros Hristodulopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[José Holebas]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Georges Mikautadze]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Mamardašvili]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Sean St Ledger]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Ciaran Clark]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Wes Hoolahan]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Robbie Brady]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gylfi Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Bjarnason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Már Sævarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Jón Daði Böðvarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Arnór Ingvi Traustason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kolbeinn Sigþórsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ragnar Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Finnbogason]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Buffon]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Cassano]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mario Balotelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Montolivo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Nocerino]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Diamanti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Roberto Di Matteo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Di Natale]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Pirlo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Claudio Marchisio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Graziano Pellè]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Emanuele Giaccherini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Éder (italijanski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Giorgio Chiellini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Bonucci]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Barzagli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Marco Parolo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Lorenzo Insigne]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia De Sciglio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Simone Zaza]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Darmian]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Manuel Locatelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Pessina]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Chiesa]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Belotti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jorge Luiz Frello Filho|Jorginho]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Bernardeschi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Domenico Berardi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Donnarumma]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Spinazzola]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Bastoni]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Calafiori]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia Zaccagni]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Király]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Stieber]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Ádám Szalai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Balázs Dzsudzsák]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Gera]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Attila Fiola]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[András Schäfer]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Barnabás Varga]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Kevin Csoboth]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Sándor Kocsis]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Ivan Tričkovski]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Edwin van der Sar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dirk Kuijt]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ruud van Nistelrooij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Marco van Basten]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wesley Sneijder]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Giovanni van Bronckhorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Robin van Persie]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Bert van Marwijk]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jetro Willems]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Robben]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Stefan de Vrij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jasper Cillessen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Memphis Depay]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Leroy Fer]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Klaas-Jan Huntelaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ron Vlaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Daley Blind]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Steven Berghuis]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Teun Koopmeiners]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luuk de Jong]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Georginio Wijnaldum]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Patrick Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Maarten Stekelenburg]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wout Weghorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Denzel Dumfries]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Cody Gakpo]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Davy Klaassen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Donyell Malen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Xavi Simons]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Crysencio Summerville]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Brian Brobbey]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jan Paul van Hecke]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Quinten Timber]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Justin Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Leo Østigård]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Marcus Holmgren Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Thelo Aasgaard]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Jørgen Strand Larsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Antonio Nusa]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Andreas Schjelderup]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Miroslav Klose]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jens Lehmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Ballack]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Sami Khedira]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marco Reus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Arne Friedrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Philipp Lahm]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Marin]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Lukas Podolski]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jürgen Klopp]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mario Gómez]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Manuel Neuer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} {{nowrap|[[Bastian Schweinsteiger]]}}{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Müller]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mats Hummels]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[André Schürrle]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joachim Löw]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Shkodran Mustafi]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jérôme Boateng]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Julian Draxler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joshua Kimmich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonas Hector]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robin Gosens]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Leon Goretzka]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Youssoufa Moukoko]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Niclas Füllkrug]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Wirtz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jamal Musiala]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robert Andrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Antonio Rüdiger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Emre Can]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Deniz Undav]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nico Schlotterbeck]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Felix Nmecha]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nathaniel Brown (fudbaler)|Nathaniel Brown]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonathan Tah]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nadiem Amiri]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nick Woltemade]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Bosacki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Łukasz Fabiański]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Artur Boruc]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kuszczak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Giza]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Ireneusz Jeleń]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jakub Błaszczykowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Włodzimierz Smolarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Robert Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Arkadiusz Milik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kamil Glik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Krychowiak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Thiago Cionek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jan Bednarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Karol Linetty]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Zieliński]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kacper Kozłowski (fudbaler)|Kacper Kozłowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Adam Buksa]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Piątek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Lato]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Képler Laveran Lima Ferreira|Pepe]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[José Mourinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Figo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Silvestre Varela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Hélder Postiga]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Moutinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Bruno Alves]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Renato Sanches]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Quaresma]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Éder (portugalski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Patrício]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Raphaël Guerreiro]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Diogo Jota]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Horta]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Gonçalo Ramos]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Francisco Conceição]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Neves]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Mircea Lucescu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Raţ]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Ciprian Marica]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Bogdan Stancu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Vlad Chiricheș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Marin]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Denis Drăguș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Nicolae Stanciu (fudbaler, rođen 1993.)|Nicolae Stanciu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Hagi]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Pavljučenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Zirjanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Aršavin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitri Torbinski]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Alan Dzagojev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Širokov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Kokorin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Keržakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Ignaševič]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Glušakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Čerišev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Artem Dzjuba]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Fjodor Smolov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Mário Fernandes (fudbaler)|Mário Fernandes]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Daler Kuzjajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Mirančuk]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Rinat Dasajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oleg Saljenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valentin Ivanov (sovjetski fudbaler)|Valentin Kozmič Ivanov]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Gareth McAuley]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Niall McGinn]]{{•w}} {{flagicon|SMK}} [[Ezđan Alioski]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ondrej Duda]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Vladimír Weiss (fudbaler rođen 1989.)|Vladimír Weiss III]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Marek Hamšík]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Martin Dúbravka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Juraj Kucka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ivan Schranz]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Erik Janža]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Josip Iličić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Balkovec]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Milan Jovanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Marko Pantelić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Miloš Krasić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Zdravko Kuzmanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vladan Lukić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ilija Petković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Filip Kasalica]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Branislav Ivanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Boško Janković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vlada Avramov]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Aleksandar Mitrović (fudbaler)|Aleksandar Mitrović]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Callum McGregor]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Ryan Porteous]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[John McGinn]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Juan Gutiérrez Moreno|Juanito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David de Gea]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Cesc Fàbregas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Javier Clemente]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Silva]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jesús Navas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Xabi Alonso]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Piqué]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Sergio Ramos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Alba]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álvaro Morata]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nolito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nacho (fudbaler rođen 1990.)|Nacho]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Diego Costa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iago Aspas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Isco]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Koke (fudbaler rođen 1992.)|Koke]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[José Antonio Reyes]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Moreno (fudbaler)|Gerard Moreno]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aymeric Laporte]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pablo Sarabia]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferran Torres]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pedri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Oyarzabal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marco Asensio]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Soler (fudbaler)|Carlos Soler]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Fabián Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Lamine Yamal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nico Williams]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Robin Le Normand]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Merino]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álex Baena]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Luis de la Fuente (fudbaler, rođen 1961.)|Luis de la Fuente]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Claesson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Isaksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Olof Mellberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sebastian Larsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Zlatan Ibrahimović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Granqvist]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Toivonen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ludwig Augustinsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Emil Forsberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sven-Göran Eriksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Gyökeres]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Mattias Svanberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Anthony Elanga]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yasin Ayari]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Blerim Džemaili]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ludovic Magnin]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Admir Mehmedi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Haris Seferović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Granit Xhaka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Xherdan Shaqiri]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Breel Embolo]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Fabian Schär]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Stephan Lichtsteiner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ricardo Rodríguez (fudbaler)|Ricardo Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Steven Zuber]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Josip Drmić]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Yann Sommer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Manuel Akanji]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ruben Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Denis Zakaria]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Remo Freuler]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Michel Aebischer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Kwadwo Duah]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Dan Ndoye]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Zeki Amdouni]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Miro Muheim]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Johan Manzambi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Cedric Itten]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Nihat Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Semih Şentürk]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Volkan Demirel]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Uğur Boral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hamit Altıntop]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Emre Mor]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ozan Tufan]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Burak Yılmaz]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Merih Demiral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Çağlar Söyüncü]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ahmet Yılmaz Çalık]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Halil Dervişoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[İrfan Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kerem Aktürkoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Mert Müldür]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Samet Akaydin]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hakan Çalhanoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Cenk Tosun]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kaan Ayhan]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Ševčenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Pjatov]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Šovkovski]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Bohdan Šust]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Vorobjej]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Anatolij Timoščuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleh Husjev]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Maksim Kalinjičenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksij Bjelik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Vjačeslav Ševčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Jarmolenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Roman Jaremčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Ruslan Malinovskij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Artem Dovbik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Mikola Šaparenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Blohin]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Hal Robson-Kanu]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Neil Taylor (fudbaler)|Neil Taylor]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Ashley Williams (fudbaler)|Ashley Williams]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Sam Vokes]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Joe Allen (fudbaler rođen 1990.)|Joe Allen]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Kieffer Moore]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Connor Roberts (fudbaler, rođen 1995.)|Connor Roberts]] {{nowrap end}} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Luís Oliveira Gonçalves]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Flávio da Silva Amado|Flávio]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Akwá]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Manucho]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Nando Rafael]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rui Marques]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Gilberto (angolski fudbaler)|Gilberto]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Abdelmoumene Djabou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Islam Slimani]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Yacine Brahimi]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Sofiane Feghouli]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Halliche]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Nadhir Benbouali]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Amine Gouiri]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Belghali]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Stéphane Sessègnon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Moussa Latoundji]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Oumar Tchomogo]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Yoane Wissa]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Fiston Mayele]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Brian Cipenga]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mohamed Salah]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed Fathi]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Essam al-Hadari]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Imam Ašur]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Muhammad Hani]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mustafa Ziko]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Trézéguet (egipatski fudbaler)|Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mahmud Saber]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rami Rabia]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hosam Abdelmagid]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jaser Ibrahim]]{{•w}} {{flagicon|Zlatna Obala}} [[Arthur Wharton]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sammy Adjei]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Samuel Kuffour]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Stephen Appiah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kevin-Prince Boateng]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Emmanuel Frimpong]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tony Yeboah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Abedi Pele]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Asamoah Gyan]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sulley Muntari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Richard Kingson]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[André Ayew]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[John Boye]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Osman Bukari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Kudus]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Salisu]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Iñaki Williams]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Caleb Yirenkyi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Derrick Luckassen]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Teboho Mokoena (fudbaler, rođen 1997.)|Teboho Mokoena]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Sphephelo Sithole]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Themba Zwane]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Thapelo Maseko]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Jayden Adams]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Joël Matip]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Roger Milla]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Jean-Charles Castelletto]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Eric Maxim Choupo-Moting]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Vincent Aboubakar]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Aziz Bouhaddouz]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Khalid Boutaïb]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Youssef En-Nesyri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Nayef Aguerd]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Hakim Ziyech]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Romain Saïss]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Zakaria Aboukhlal]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Badr Benoun]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Abdelhamid Sabiri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Achraf Dari]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Ismael Saibari]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Gessime Yassine]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Soufiane Rahimi]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Yassine Bounou]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Issa Diop (fudbaler)|Issa Diop]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Neil El Aynaoui]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Chemsdine Talbi]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Azzedine Ounahi]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Joseph Yobo]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Ahmed Musa]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Victor Moses]]{{•w}} {{flagicon|NGA}} [[Oghenekaro Etebo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Didier Drogba]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Wilfried Bony]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Gervinho]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Amad Diallo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Franck Kessié]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Nicolas Pépé]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahima Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[M'Baye Niang]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Sadio Mané]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Moussa Wagué]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Kalidou Koulibaly]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Famara Diédhiou]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Boulaye Dia]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Bamba Dieng]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahim Mbaye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Pape Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Habib Diarra]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Iliman Ndiaye]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Kossi Agassa]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Alaixys Romao]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ferjani Sassi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Yassine Meriah]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wahbi Khazri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Dylan Bronn]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Fakhreddine Ben Youssef]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Omar Rekik]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ellyes Skhiri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Hazem Mastouri]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Vozinha]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Hélio Varela]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Kevin Pina (fudbaler)|Kevin Pina]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Diney (fudbaler, rođen 1995.)|Diney]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Deroy Duarte]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Laros Duarte]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Sidny Lopes Cabral]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Tim Cahill]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Archie Thompson]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Kewell]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mile Jedinak]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Bresciano]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Aziz Behich]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Daniel Arzani]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Craig Goodwin]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mathew Leckie]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Connor Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Nestory Irankunda]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Cameron Burgess]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Souttar]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jackson Irvine]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Awer Mabil]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Lucas Herrington]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Roy Krishna]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Esala Masi]]{{•w}} {{flagicon|IRK}} [[Ejman Husein]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mohammad Mohebi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Reza Gučan-Nežad]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mehdi Taremi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Karim Ansarifard]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ruzbeh Češmi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ramin Rezaijan]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Hidetoshi Nakata]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keisuke Honda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Shinji Okazaki]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ao Tanaka]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaoru Mitoma]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daizen Maeda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keito Nakamura]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daichi Kamada]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ayase Ueda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaishū Sano]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Ali Alvan]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Jazan al-Arab]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Nizar al-Rašdan]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Musa al-Taamri]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Koo Ja-cheol]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Lee Keun-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Son Heung-min]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hong Myeong-bo]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kim Young-gwon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jo Gyu-seong]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang Hui-chan]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Baek Seung-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang In-beom]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[O Hyeon-gyu]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Sād al-Šēb]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohammed Muntari]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Boualem Khoukhi]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohamed Manai]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mahmud Abu Nada]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Hasan al-Hejdus]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Shane Smeltz]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Elijah Just]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Finn Surman]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salman al-Faradž]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Fahad al-Muvalad]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salem al-Davsari]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Saleh al-Šehri]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Abdulelah al-Amri]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Hassan al-Tambakti]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ji Yun-Nam]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Pak Sŭng-jin]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ri Dong-un]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Yang Sŭng-kuk]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Abbosbek Fayzullayev]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Eldor Shomurodov]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|CUW}} [[Livano Comenencia]]{{•w}} {{flagicon|HAI}} [[Wilson Isidor]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Noel Valladares]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Carlo Costly]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Maynor Figueroa]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[José Cardona]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Porfirio Armando Betancourt]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Gilberto Yearwood]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Wilson Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Milton Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Jerry Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Johnny Palacios]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Alphonso Davies]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Atiba Hutchinson]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Cyle Larin]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Nathan Saliba]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Promise David]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Stephen Eustáquio]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Paulo Wanchope]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Joel Campbell]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Walter Centeno]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Rolando Fonseca]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Óscar Duarte]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Marco Ureña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Bryan Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Celso Borges]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Giancarlo González]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Christian Bolaños]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Michael Umaña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Kendall Waston]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Yeltsin Tejeda]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Keysher Fuller]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Juan Pablo Vargas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Tomás Fernández]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[José Magriñá]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Héctor Socorro]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Oribe Peralta]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Rafael Márquez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Andrés Guardado]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Javier Hernández Balcázar|Javier Hernández]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Giovani dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Hirving Lozano]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Edson Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Henry Martín]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Chávez (fudbaler)|Luis Chávez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Gilberto Mora (fudbaler, rođen 2008.)|Gilberto Mora]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Julián Quiñones]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Raúl Jiménez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Romo]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Álvaro Fidalgo]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Mateo Chávez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Guillermo Ochoa]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Felipe Baloy]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Aníbal Godoy]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Luis Tejada]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Clint Dempsey]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Anthony Brooks|John Brooks]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Jermaine Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Julian Green]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Timothy Weah]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Haji Wright]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Folarin Balogun]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Giovanni Reyna]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tim Ream]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Alex Freeman]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sebastian Berhalter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Auston Trusty]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Malik Tillman]]{{•w}} {{flagicon|TIT}} [[Dwight Yorke]] {{flagicon|ARG}} [[Diego Maradona]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Marcos Rojo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Ezequiel Garay]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gabriel Mercado]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Enzo Fernández (fudbaler, rođen 2001.)|Enzo Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Alexis Mac Allister]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Julián Álvarez (fudbaler)|Julián Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Nahuel Molina]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gonzalo Montiel]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leandro Paredes]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Giovani Lo Celso]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Dida]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Adriano]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Kaká]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pelé]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marcelo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar (fudbaler rođen 1991)|Oscar]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[David Luiz]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Fernandinho (fudbaler)|Fernandinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiago Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Willian Borges da Silva|Willian]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Hulk (fudbaler)|Hulk]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Zico]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leônidas da Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leovegildo Lins da Gama Júnior|Júnior]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Philippe Coutinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Paulinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Renato Augusto]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Richarlison]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Lucas Paquetá]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rodrygo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pedro (fudbaler, rođen 1997.)|Pedro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marquinhos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Matheus Cunha]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Alexis Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jean Beausejour]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jorge Valdívia]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Charles Aránguiz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Mauricio Pinilla]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Gonzalo Jara]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Marcelo Díaz]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Enner Valencia]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Hernán Galíndez]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Piero Hincapié]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Jeremy Sarmiento]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Moisés Caicedo]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Gonzalo Plata]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Nilson Angulo]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mario Yepes]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Pablo Armero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Teófilo Gutiérrez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[James Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Guillermo Cuadrado|Juan Cuadrado]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jackson Martínez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Fernando Quintero|Juan Quintero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Sánchez Moreno|Carlos Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Faryd Mondragón]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Yerry Mina]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Bacca]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mateus Uribe]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Luis Muriel]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Radamel Falcao]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Daniel Muñoz (fudbaler)|Daniel Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jaminton Campaz]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jhon Arias (fudbaler)|Jhon Arias]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Davinson Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Cucho Hernández]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Luis Chilavert]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Damián Bobadilla]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Maurício (fudbaler, rođen 2001.)|Maurício]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Matías Galarza (paragvajski fudbaler)|Matías Galarza]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Canale]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Fabián Balbuena]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Antonio Sanabria]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Gustavo Gómez]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Julio Enciso (fudbaler, rođen 2004.)|Julio Enciso]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Christian Cueva]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[André Carrillo]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Paolo Guerrero]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Teófilo Cubillas]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Humphrey Mijnals]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[André Kamperveen]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Kenneth Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Pereira|Maxi Pereira]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[José María Giménez]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Pedro Rocha]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Giorgian de Arrascaeta]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Álvaro Recoba]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Araújo]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Agustín Canobbio]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Juan Arango]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rafael Dudamel]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Salomón Rondón]] {{nowrap end}} }} g5pywmoqvpzye83ui77paw2zgwuc2rc 0 218614 42696975 42576210 2026-10-01T11:22:36Z ~2026-52350-31 397345 /* Vrste gorenja */ 42696975 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] m7opjyua6rwk5vyttafcq05ndbb4rv7 42696976 42696975 2026-10-01T11:23:01Z ~2026-52350-31 397345 /* Dimljenje */ 42696976 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] 9szcjkvjzv8za4x0avyll22qjuow1v1 42696977 42696976 2026-10-01T11:23:12Z ~2026-52350-31 397345 /* Brzo izgaranje */ 42696977 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] 3y4fee63apr6y1l76ihqfvjzkxmq4aj 42696978 42696977 2026-10-01T11:23:28Z ~2026-52350-31 397345 /* Turbulentno izgaranje */ 42696978 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] 8wqf7909080wqh9a47bo8rf5d1apc6n 42696979 42696978 2026-10-01T11:24:06Z ~2026-52350-31 397345 /* Kemijske jednadžbe */ 42696979 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] 79dp19feiprmkramdnxewzfi09lxj63 42696980 42696979 2026-10-01T11:24:34Z ~2026-52350-31 397345 /* Način reakcije */ 42696980 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] jstu3tijrjcs0dx1cjvcc7zxfuwegfd 42696981 42696980 2026-10-01T11:24:44Z ~2026-52350-31 397345 /* Temperatura */ 42696981 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] 3yz221js283lhes0ukacr2i5gk13owv 42696982 42696981 2026-10-01T11:25:05Z ~2026-52350-31 397345 /* Brzina izgaranja */ 42696982 wikitext text/x-wiki {{redirect|Gorenje}} [[Datoteka:Et baal.jpg|mini|desno|250px|Gorenjem ili izgaranjem goriva može nastati [[plamen]]]] '''Gorenje''' ili '''izgaranje''' je [[kemija|kemijski]] proces, kod kojeg dolazi do [[oksidacija|oksidacije]] gorivih sastojaka nekog goriva. To je proces između [[goriva]] i [[oksidans]]a, u kojem se stvara [[toplina]] zbog promjene kemijskih sastojaka. Oslobađanjem topline može se pojaviti [[svjetlost]], u obliku [[Toplinsko zračenje|žarenja]] ili [[plamen]]a. Goriva, interesantna za primjenu su najčešće [[Organska kemija|organske tvari]] (posebno [[ugljikovodici]]) kao [[plin]]ovi, [[tekućine]] ili [[Krutine|krute tvari]]. Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci reagiraju sa oksidansima, kao što su [[kisik]] ili [[fluor]], i proizvodi su spojevi svih kemijskih elemenata u gorivu sa oksidansima. Na primjer: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O + energija ::CH₂S + 6 F₂ → CF₄ + 2 HF + SF₆ Jednostavan primjer može biti gorenje [[vodik]]a i [[kisik]]a, koji se koristi za pogon [[raketa|raketnih]] motora: ::2 H2 + O2 → 2 H₂O_(plin) + toplina Rezultat je [[vodena para]]. Potpuno izgaranje je gotovo nemoguće postići. U stvarnosti, gorenjem dolazi do kemijske ravnoteže, gdje će biti prisutan velik broj različitih kemijskih spojeva, u većem ili manjem udjelu, kao recimo [[ugljikov monoksid]] ili čisti [[ugljik]] (čađa ili pepeo), uz proizvode gorenja. Dodatno, gorenje u [[Zemljina atmosfera|atmosferskom zraku]], koji je 78% [[dušik]], stvoriti će čitav niz [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]]. <ref>[http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117003038/http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-3527324496.html |date=2011-01-17 }} "Handbook of Combustion"</ref> == Vrste gorenja == === Potpuno izgaranje === [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|desno|300px|Termoelektrana Plomin]] Kod potpunog izgaranja, gorivi sastojci izgaraju u kisiku, stvarajući ograničen broj proizvoda. Kada ugljikovodik izgara u kisiku, kemijska reakcija će stvoriti samo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]] i [[voda|vodu]]. Kada kemijski elementi izgaraju, nastaju prije svega oksidi tih elemenata. [[Ugljik]] će stvoriti ugljikov dioksid, [[dušik]] će stvoriti [[dušikov dioksid]], [[sumpor]] stvara [[sumporov dioksid]], a [[željezo]] stvara [[željezov (III) oksid]]. Za gorenje nije najpovoljniji uvijek potpuni stupanj oksidacije i ono može ovisiti o temperaturi. Na primjer, sumporov trioksid se neće uvijek stvoriti gorenjem sumpora. Dušikovi oksidi se počinju stvarati iznad 1 540&nbsp;°C i više dušikovih oksida se stvara sa većom temperaturom. Ispod tih temperatura, dušik ostaje u molekulama (N₂). Proizvodi gorenja ovise i o višku ili pretičku kisika. Kod većine industrijskih primjena i u [[vatra|vatri]], atmosferski zrak je izvor kisika (O₂). U zraku, svaki 1 kg kisika je pomiješan sa približno 3,76 kg dušika. Dušik ne sudjeluje uvijek u gorenju, ali kod većih temperatura, dio dušika će se pretvoriti u [[Dušikovi oksidi|dušikove okside]] (NO_x), obično između 0,002% do 1%. Uz to, gdje je prisutan ugljik, dio ugljika će se pretvoriti u [[ugljikov monoksid]]. Recimo, čitav niz kemijskih reakcija kod gorenja [[metan]]a je slijedeći: ::CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ::2 CH₄ + 3 O₂ → 2 CO + 4 H₂O ::N₂ + O₂ → 2 NO ::N₂ + 2 O₂ → 2 NO₂ === Nepotpuno izgaranje === Nepotpuno izgaranje će se pojaviti samo onda kada nema dovoljno kisika, da omogući gorivu potpunu reakciju pri stvaranju ugljikovog dioksida i vode. Gorenje se može gasiti i sa odvodima topline, kao što su čvrsta površina ili rešetka za gorenje. Za većinu goriva, kao što je [[dizel]], [[ugljen]] ili [[drvo]], prije izgaranja se odvija [[piroliza]]. Kod nepotpunog izgaranja, proizvodi pirolize ostaju neizgoreni i pojačavaju dim sa štetnim tvarima i plinovima. Djelomična oksidacija može stvoriti i opasne tvari; djelomična oksidacija [[etanol]]a stvara štetni etanal (acetaldehid), a ugljik stvara otrovni [[ugljikov monoksid]]. <ref> [http://www.alentecinc.com/papers/NOx/The%20formation%20of%20NOx_files/The%20formation%20of%20NOx.htm] "The formation of NOx", Alentecinc.com., 2010.</ref> Kvaliteta gorenja se može popraviti sa konstrukcijom uređaja za gorenje, kao što su [[Plamenik|plamenici]] ili [[Motor s unutarnjim izgaranjem|motori s unutarnjim izgaranjem]]. Daljnja poboljšanja se mogu postići sa [[katalizator]]ima (kao što je [[katalitički pretvornik]]) ili jednostavnim djelomičnim vraćanjem ispušnih plinova u postupak gorenja. Takve uređaje zahtijevaju i zakoni o [[Zaštita okoliša|zaštiti okoliša]], recimo za [[automobil]]e u raznim državama, a potrebni su i za velike uređaje za izgaranje, kao što su kod [[Termoelektrane|termoelektrana]], da bi postigli dozvoljenu razinu dimnih plinova. Stupanj izgaranja se može mjeriti i proučavati, sa opremom za testiranje. Dobavljači [[Klimatizacija|klimatizacije]], [[vatrogasci]] i [[inženjer]]i, koriste uređaje za provjeru izgaranja, da bi proučili efikasnost plamenika i klipnih motora, za vrijeme izgaranja. Posebno je to važno za prijevozna vozila, da bi se smanjilo [[Zagađenje|zagađivanje]]. <ref>[http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423111047/http://www.northeastchp.org/nac/businesses/emissions.htm |date=2010-04-23 }} "CHP Emissions", Northeastchp.org., 2010.</ref> === Dimljenje === Dimljenje je sporiji oblik gorenja, sa nižim temperaturama i bez plamena, koji održava toplinu time što kisik direktno udara površine zgusnutog goriva. To je tipični oblik nepotpunog izgaranja. Krute tvari koje mogu održavati dimljenje su [[ugljen]], [[celuloza]], [[drvo]], [[pamuk]], [[duhan]], [[treset]], sintetičke pjene, prašina. Tipičan primjer dimljenja je gorenje [[cigarete]] ili gorenje [[biomasa]]. === Brzo izgaranje === Brzo izgaranje je oblik gorenja, a to znamo kao vatru, u kojoj velike količine toplinske i svjetlosne energije se oslobađa, a često nastaje i [[plamen]]. Primjenjuje se kod motora s unutrašnjim izgaranjem ili kod termobarnog oružja. Ponekad, velika količina plina stvara pretjeran [[tlak]], koji stvara buku. Takvo izgaranje nazivamo [[eksplozija]]. Za izgaranje nije uvijek neophodan kisik, recimo vodik izgara s [[klor]]om, stvarajući vodikov klorid, uz oslobađanje topline i svjetla, svojstvenih izgaranju. [[Datoteka:Water cooler bottle ignition.jpg|mini|desno|200px|Spremnik para [[etanol]]a se miješa sa zrakom i nastaje brzo izgaranje]] [[Datoteka:Dieselmotor vs.jpg|mini|desno|200px|Dizelski motor proizveden 1906. godine u firmi [[MAN AG]]]] === Turbulentno izgaranje === Izgaranje kojim se stvara turbulentni plamen, koristi se uglavnom za industrijske primjene ([[plinska turbina|plinske turbine]], [[Benzinski motor|benzinski motori]] itd.), zato što [[turbulencija]] pomaže mješanju goriva i oksidansa. === Plamen bez gravitacije === Godine 2000. pokusi koje je provela [[NASA]], pokazali su da [[gravitacija]] igra dodatnu ulogu u oblikovanju plamena. Normalni raspored plamena kod normalne gravitacije ovisi o prijenosu topline. Kod male ili nulte gravitacije, kao u [[svemir]]u, prirodnog odvoda topline nema, plamen postaje kuglast, dobija više plavu boju i izgaranje je bolje. <ref>[http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721054321/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/science/mg/nm21460011.htm |date=2011-07-21 }} "Shuttle-Mir History - Candle Flame in Microgravity", Spaceflight.nasa.gov., 1999.</ref> === Mikro izgaranje === Postupak gorenja koji se odvija u malom [[obujam|obujmu]], naziva se mikro izgaranje. Brzo hlađenje igra važnu ulogu u ravnoteži gorenja, u komorama za izgaranje. == Kemijske jednadžbe == Općenito, kemijska jednadžba za [[Stehiometrija|stohiometrijsko]] gorenje [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] je: <ref>[http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html Hydrocarbon combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118020400/http://www25.brinkster.com/denshade/hydro.html |date=2012-01-18 }} "Simple applet that illustrates the Chemical equation"</ref> :<math>C_xH_y + \left( x + \frac{y}{4} \right) O_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O</math> Na primjer, gorenje [[propan]]a se može opisati kao: :<math>C_3H_8 + 5O_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O</math> Općenito, kemijska jednadžba za stohiometrijsko nepotpuno izgaranje ugljikovodika u kisiku se može opisati kao: :<math>\left( z \right) C_xH_y + \left( z \left(\frac{x}{2} + \frac{y}{4} \right) \right) O_2 \rightarrow \; z \cdot xCO + \left( \frac{z \cdot y}{2} \right) H_2O</math> Kao primjer, nepotpuno izgaranje propana je: :<math>2C_3H_8 + 7O_2 \rightarrow \; 2C + 2CO + 8H_2O + 2CO_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa kisikom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{kisik} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> Ukoliko se koristi [[zrak]] kao izvor kisika, dušik se može dodati u jednadžbu, iako on ne sudjeluje u kemijskoj reakciji, ali prikazuje sastav dimnih plinova: :<math>C_xH_y + \left( x+ \frac{y}{4} \right) O_2 + 3,76 \left( x+ \frac{y}{4} \right) N_2 \rightarrow \; xCO_2 + \left( \frac{y}{2} \right) H_2O + 3,76 \left( x + \frac{y}{4} \right) N_2</math> Na primjer, gorenje propana je: :<math>C_3H_8 + 5O_2 + 18,8N_2 \rightarrow \; 3CO_2 + 4H_2O + 18,8N_2</math> Jednostavna opisna jednadžba za gorenje ugljikovodika sa zrakom je: :<math>\textrm{gorivo} + \textrm{zrak} \rightarrow \; \textrm{toplina} + \textrm{voda} + \textrm{dusik} + \textrm{ugljikov\ dioksid}</math> [[Dušik]] može izgoriti i kada postoji višak kisika. Za tu termodinamičku reakciju pogoduju visoke temperature. [[Dizelski motor]] radi sa pretičkom kisika da izgori i male čestice, pa kao rezultat stvara i dušikove okside. Da bi se smanjilo stvaranje [[Dušikovi oksidi|dušikovih oksida]], zakonski je obavezno imati na automobilima [[katalitički pretvornik]] ili katalizator, ili dodavati ispušnim plinovima [[urea|ureu]]. == Goriva == === Tekuća goriva === Gorenje tekućeg goriva u atmosferi kisika se u ustvari događa sa [[plin]]skim stanjem goriva. [[Para|Pare]] su te koje gore, a ne tekućina. Zbog toga, tekućina će se zapaliti samo iznad određene temperature, koja se zove '''temperatura zapaljenja'''. Temperatura zapaljenja je najniža temperatura, na kojoj para tekućine ili hlapljive čvrste tvari, stvara zapaljivu smjesu sa zrakom. Pri temperaturi zapaljenja, pare blizu površine tekućine se zapale kada se izlože [[plamen]]u. === Kruta goriva === Izgaranje krutih goriva se sastoji od 3 procesa, koja se i preklapaju: * Faza predgrijavanja, kada se gorivo zagrijava do temperatura zapaljenja, a zatim i do '''temperature gorenja'''. Zapaljive pare se uključuju u proces, sličnom kao [[suha destilacija]]. * Faza destilacije ili plinska faza, kada se mješavina zapaljivih para i kisika zapali. Stvorena [[energija]] se oslobađa u obliku topline i svjetlosti. Često je vidljiv i plamen. Prijenos topline od mjesta izgaranja na čvrste tvari omogućuje da se razvijaju opet zapaljive pare. * Faza ugljena ili kruta faza, kada izlazni zapaljivi plinovi sa materijala, imaju prenisku temperaturu da održavaju stalan plamen, pa gorivo pougljeni. Gorivo ne gori dovoljno brzo, samo žari, a kasnije i dimi. == Način reakcije == Izgaranje s kisikom uključuje čitav niz reakcija sa radikalima, a to su atomi, molekule i kemijski spojevi sa neparnim brojem elektrona u zadnjoj otvorenoj ljusci. Visoka energija potrebna za početak gorenja se objašnjava neobičnom strukturom molekule [[kisik]]a. Ona je stabilna [[molekula]], čija je struktura dvostruka [[kovalentna veza]], prema kojoj su svi [[elektron]]i u molekuli spareni. Pokusima je, međutim, utvrđeno da kisik ima paramagnetična svojstva, što ukazuje na nesparene elektrone u strukturnoj formuli molekule kisika. Da bi se pokrenulo izgaranje, potrebno je prvo pretvoriti molekulu kisika u dva [[atom]]a kisika. Ta prijelazna reakcija je izuzetno reaktivna i potrebna je velika količina topline, ali se nakon toga i oslobađa, čime se reakcija nastavlja. Nakon toga nastaju brojni radikali, kao vodikov peroksid (HOO), hidroksilni radikal (OH), hidroperoksid (O2⁻), ugljikov monoksid, jednoatomni kisik itd. Kruta goriva prije izgaranja, prolaze prvo čitav niz [[piroliza|pirolitičkih reakcija]], koje daju oksidirano i plinovito gorivo. Ako nema dovoljno kisika, javljaju se štetni i [[kancerogen]]i pirolitički proizvodi, koje prepoznajemo po jakom i crnom dimu. == Temperatura == U slučaju [[fosilna goriva|fosilnih goriva]] koja izgaraju sa [[zrak]]om, temperatura izgaranja ovisi o slijedećem: * [[ogrjevna vrijednost]] * [[Stehiometrija|stehiometrijski]] odnos zraka i goriva λ * specifični [[toplinski kapacitet]] * ulazne [[temperatura|temperature]] zraka i goriva [[Adijabatska temperatura izgaranja]] se povećava sa većim ogrjevnim vrijednostima, većim ulaznim temperaturama zraka i goriva i ako stehiometrijski odnos zraka i goriva teži 1. Adijabatska temperatura izgaranja za [[ugljen]] je oko 2 200&nbsp;°C (temperaturama zraka i goriva je sobna temperatura i λ = 1), oko 2 150&nbsp;°C za [[nafta|naftu]] i 2 000&nbsp;°C za [[Prirodni plin|zemni plin]]. Kod industrijskih grijača sa [[plamenik]]om, parnih i plinskih [[Termoelektrane|termoelektrana]], obično se radi sa pretičkom ili viškom zraka, najčešće 15% u odnosu na stehiometrijsku vrijednost. == Nestabilnosti == Nestabilnosti kod izgaranja su obično snažne oscilacije tlaka u komori za izgaranje. One mogu biti velike i do 180 [[Bel (jedinica)|dB]], što znatno smanjuje vijek trajanja dijelova strojeva. <ref> A. A. Putnam, W. C. Dennis (1953) "Organ-pipe oscillations in a flame-filled tube," ''Fourth Symposium (International) on Combustion'', The Combustion Institute, pp. 566–574.</ref> <ref>E. C. Fernandes and M. V. Heitor, [http://books.google.com/books?id=Je_hG6UfnogC&printsec=copyright&dq=rayleigh+thermoacoustic+&ie=ISO-8859-1&source=gbs_toc_s&cad=1#PPA4,M1 “Unsteady flames and the Rayleigh criterion”] in F. Culick, M. V. Heitor, and J. H. Whitelaw: ''Unsteady Combustion'' (Dordrecht, the Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1996), p. 4</ref> == Brzina izgaranja == Brzina izgaranja je količina materijala koja izgara u jedinici vremena, a izražava se u jedinicama: kg/s ili g/s. == Izvori == {{izvori|3}} {{Veštački izvori svetlosti-lat}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Hemijske reakcije]] bhg5y95y0im67g3sblfcucg185me4f7 0 230696 42696864 42411139 2026-09-30T19:35:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696864 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =Licata | ime_genitiv =Licata | izvorno_ime =<small>Comune di Licata</small> | translit_jezik1 = | slika_panorama =Salvo 002.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Panorama luke | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =37 | širina-minute =06 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =13 | dužina-minute =56 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Italija}} | lokacija1_ime =[[Regije Italije|regija]] | lokacija1_info =[[Sicilija]] | lokacija2_ime =[[Provincije Italije|provincija]] | lokacija2_info =[[Agrigento (provincija)|Agrigento]] (AG) | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[gradonačelnik]] | ime_vođe = Angelo Graci | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna =178 [[km²]] | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = 8 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2012]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =38 057 <ref name=city/> | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =92027 | pozivni_broj =0922 | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica =[http://www.comune.licata.ag.it/ www.comune.licata] | slika_lokacijska_karta_država =Italija | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Licata na karti Italije | bilješke = }} '''Licata''' čita se '''Likata''' ([[grčki]]: ''Φιντίας'', [[latinski]]: ''Phintias'' ili ''Plintis'', zvana ''Alicata'') je treći po veličini [[grad]] u [[sicilija]]nskoj [[Provincije Italije|provinciji]] [[Agrigento (provincija)|Agrigento]] od 38 057 stanovnika.<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/Italy-Sicilia.html | title =''ITALY: Sicilia'' | accessdate = 01. 07. 2013 | language=engleski | publisher=Citypopulationde }}</ref> == Geografija == ''Licata'' leži na jugu [[Sicilija|Sicilije]], na obali [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] pored [[ušće|ušća]] [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Salso]].<ref name=brit/> ''Licata'' je udaljena oko 45 [[km]] jugoistočno od provincijskog središta [[Agrigento|Agrigenta]]. == Historija == ''Licata'' je bila poznata za [[Antika|antike]] po [[rt]]u '''Ecnomo''' (današnji ''Poggio Sant'Angelo''), visokom 135 m, na čijem vrhu se kočio isoimeni [[fortifikacija|zamak]].<ref name=brit/> == Znamenitosti == U okolici ''Licate'' pronađene su [[Nekropola|nekropole]] iz [[Bakarno doba|eneolitika]] i [[brončano doba|brončanog doba]]. Za [[arhitektura|arhitekturu]] su važne neke od grobnica na lokalitetu ''Corcara''.<ref name=brit/> == Privreda i transport == ''Licata'' je [[Luka|lučki]] grad, poznat po [[ribarstvo|ribarstvu]], on je i veliko [[željeznica|željezničko]] čvorište iz kog se račvaju pruge za [[Agrigento]], [[Canicattì]] i [[Sirakuza|Sirakuzu]]. On je i [[industrija|industrijski]] grad sa [[tvornica]]ma [[Kemijska industrija|kemijskih]], [[tekstil]]nih i [[prehrana|prehrambenih]] proizvoda.<ref name=brit/> ''Licata'' je danas omiljeno [[turizam|turističko]] odredište zbog svojih [[plaža]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/licata/ |title = ''Licata'' |publisher = Treccani encyclopedia Italiana |language = talijanski |accessdate = 1. 07. 2013}}</ref> == Gradovi prijatelji == * {{flag|Francuska}}, [[Cestas]] * {{flag|Njemačka}}, [[Reinheim]] == Reference == {{izvori}} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Licata}} * [https://web.archive.org/web/20090306213249/http://www.comune.licata.ag.it/ Službene stranice grada] {{it icon}} * [http://www.treccani.it/enciclopedia/licata/ ''Licata'' na portalu Treccani encyclopedia Italiana] {{it icon}} [[Kategorija:Gradovi na Siciliji]] fywzpbmkug3b2jjy1x39ykefpaeinwq 2 252974 42696867 42696729 2026-09-30T19:44:47Z Duma 16555 42696867 wikitext text/x-wiki [[File:Heads of Scelidopetalon biwenxuani and Amblyopus vittatus - ZooKeys-317-081-g001.jpeg|thumb|upright=1.1|Poređenje glava dvije vrste buba iz [[Porodica (taksonomija)|porodice]] [[Erotylidae]]: ''[[Scelidopetalon biwenxuani]]'' (1) i ''[[Amblyopus vittatus]]'' (2). Mjerilo = 0,5 mm.]] '''Comparative biology''' is the study of patterns and natural [[Biodiversity|variation in life]] at all levels, from genes to [[Community (ecology)|communities]]. Comparative biologists take a cross-lineage approach in examining areas such as [[anatomy]]. [[physiology]], [[genomics]], [[developmental biology]], [[bioinformatics]], [[systematics]], and [[biogeography]]. Comparative evidence from various disciplines may be used to interpret the biological relationships between organisms, as represented by [[pedigree chart]]s, [[phylogenetic tree]]s, or [[cladogram]]s, which in turn helps differentiate features with single origins ([[Homology (biology)|homology]]) from those with multiple origins ([[homoplasy]]).<ref name="Array"/> On a molecular level, comparative studies often focus on identifying [[conserved sequence]]s which characterise the functional elements of genes or proteins, though differences may be examined to develop models of evolutionary history or characterise species-specific adaptations.<ref>{{cite journal |last1=Tirosh |first1=Itay |last2=Bilu |first2=Yonatan |last3=Barkai |first3=Naama |title=Comparative biology: Beyond sequence analysis |journal=Current Opinion in Biotechnology |date=2007 |volume=18 |issue=4 |pages=371–377 |doi=10.1016/j.copbio.2007.07.003 |pmid=17693073 }}</ref> The comparative approach has shaped understandings of the [[evolution]] and [[natural history]] of [[Population (biology)|population]]s, species, and higher [[taxa]], and has contributed to the development of [[evolutionary biology]], [[neontology]], [[paleontology]], [[anthropology]], [[ethology]], [[ecology]] and many other areas of the biological sciences. Comparative biology also has numerous applications in human health, [[genetics]], [[biomedicine]], and [[conservation biology]].<ref name="Array">{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Array {{!}} Conference Series {{!}} International Scientific and Medical Conferences |url=https://integrativebiology.insightconferences.com/events-list/comparative-biology |access-date=2025-01-19 |website=integrativebiology.insightconferences.com |language=en}}{{better source needed|date=February 2026}}</ref> == Historija == Though now associated with evolutionary biology, comparative approaches have been employed throughout the [[history of biology]] and are evident in many of the earliest works of natural history. Among them, [[Aristotle's biology]] examined animal anatomies through the lens of the [[four causes]], interpreting structural and functional variation in terms of their formal and [[teleological]] causes respectively. Aristotle's works were highly influential to medieval and renaissance natural history, informing interpretive approaches to comparative observations.<ref name="Johnston2021">{{cite journal |last1=Johnston |first1=Timothy D. |title=The pre-Darwinian history of the comparative method, 1555–1855 |journal=History and Philosophy of the Life Sciences |date=2021 |volume=43 |issue=4 |article-number=118 |doi=10.1007/s40656-021-00474-8 |pmid=34782958 }}</ref> Evidence of [[serial homology]] was observed as early as the 16th century, as illustrated in [[Pierre Belon]]’s {{lang|fr|L’histoire de la nature des oyseaux}} (1555), however, the modern study of analogous and homologous structures was first expressed by [[Richard Owen]] in his ''Lectures on the Comparative Anatomy and Physiology of the Invertebrate Animals'' (1843),<ref name="Johnston2021"/> while [[Charles Darwin]]'s theories of descent with modification and evolution by [[natural selection]] provided a testable scientific theory of relatedness for interpreting comparative analyses. Darwin made extensive use of comparative evidence throughout ''[[The Origin of Species]]'' (1859) and ''[[The Descent of Man]]'' (1871).<ref name="Johnston2021"/> == Poddiscipline == === Komparativna anatomija === [[File:Homology vertebrates-en.svg|thumb|upright=1.5|Komparativna anatomija proučava sličnosti i razlike između organizama. Slika prikazuje [[Homologija (biologija)|homologne]] kosti u gornjim ekstremitetima različitih kičmenjaka.]] [[Komparativna anatomija]] je proučavanje sličnosti i razlika u [[anatomija|anatomiji]] različitih [[vrsta]]. Usko je povezana s [[Evolucijska biologija|evolucijskom biologijom]] i [[filogenija|filogenijom]]<ref>{{cite journal | vauthors = Gaucher EA, Kratzer JT, Randall RN | title = Deep phylogeny--how a tree can help characterize early life on Earth | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 2 | issue = 1 | article-number = a002238 | date = January 2010 | pmid = 20182607 | pmc = 2827910 | doi = 10.1101/cshperspect.a002238 }}</ref> ([[evolucija|evolucijom]] vrsta). Nauka je započela u [[Antika|klasičnom dobu]], a nastavila se u [[Rani novi vijek|ranom modernom dobu]] radom [[Pierre Belon|Pierrea Belona]] koji je uočio sličnosti skeleta [[Anatomija ptica|ptica]] i [[Ljudski skelet|ljudi]]. Komparativna anatomija pružila je [[Dokaz zajedničkog porijekla|dokaze o zajedničkom porijeklu]] i pomogla je u klasifikaciji životinja.<ref>{{Cite book|date=22 April 1999|title=Science and Creationism|doi=10.17226/6024|pmid=25101403|isbn=978-0-309-06406-4|author1=National Academy of Sciences (US)|url-access=registration|url=https://archive.org/details/sciencecreationi0000unse}}</ref> === Komparativna fiziologija === [[Komparativna fiziologija]] je poddisciplina [[fiziologija|fiziologije]] koja proučava i iskorištava raznolikost funkcionalnih karakteristika različitih vrsta [[organizam]]a. Usko je povezana s [[evolucijska fiziologija|evolucijskom fiziologijom]] i [[Ekofiziologija|fiziologijom okoliša]]. Mnogi univerziteti nude dodiplomske kurseve koji pokrivaju komparativne aspekte fiziologije životinja. Prema [[Clifford Ladd Prosser|Cliffordu Laddu Prosseru]], "Komparativna fiziologija nije toliko definirana disciplina koliko gledište, filozofija."<ref name="Prosser1975"/> === Komparativna genomika === [[File:A genome alignment of eight Yersinia isolates.png|thumb |upright=1.7|[[Poravnavanje sekvenci|Poravnanje]] čitavog genoma je tipična metoda u komparativnoj genomici. Takvo poravnanje osam genoma bakterija iz roda ''[[Yersinia]]'' otkriva 78 lokalno kolinearnih blokova [[Konzervirana sekvenca|očuvanih]] među svih osam [[takson]]a. Svaki hromosom je postavljen horizontalno, a [[Homologija (biologija)|homologni]] blokovi u svakom genomu su prikazani kao identično obojene regije povezane preko genoma. Regije koje su [[Strukturna genomska varijacija|invertovane]] u odnosu na KIM ''[[Yersinia pestis|Y. pestis]]'' su pomjerene ispod središnje ose genoma.<ref>{{cite journal |vauthors=Darling AE, Miklós I, Ragan MA |title=Dynamics of genome rearrangement in bacterial populations |journal=PLOS Genetics |volume=4 |issue=7 |article-number=e1000128 |date=July 2008 |pmid=18650965 |pmc=2483231 |doi=10.1371/journal.pgen.1000128 |doi-access=free}}</ref>]] [[Komparativna genomika]] je grana bioloških istraživanja koja ispituje sekvence [[genom]]a u spektru [[vrsta]], od ljudi i miševa do raznolikog niza organizama, od [[bakterija]] do [[čimpanza|čimpanzi]].<ref name=scitable>{{Cite journal| volume=3| issue=10| page=13| vauthors=Touchman J| year=2010| title=Comparative Genomics| journal=Nature Education Knowledge| url=http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/comparative-genomics-13239404}}</ref><ref name=Xia>{{cite book |vauthors=Xia X |title=Comparative Genomics |publisher=Springer |place=Heidelberg |year=2013 |isbn=978-3-642-37145-5 |doi=10.1007/978-3-642-37146-2 |series=SpringerBriefs in Genetics |s2cid=5491782}}</ref> Ovaj holistički pristup velikih razmjera upoređuje dva ili više genoma kako bi se otkrile sličnosti i razlike između genoma i proučila [[biologija]] pojedinačnih genoma.<ref name ="Wei2004">{{cite journal | vauthors = Wei L, Liu Y, Dubchak I, Shon J, Park J | title = Comparative genomics approaches to study organism similarities and differences | journal = Journal of Biomedical Informatics | volume = 35 | issue = 2 | pages = 142–150 | date = April 2002 | pmid = 12474427 | doi = 10.1016/s1532-0464(02)00506-3 | doi-access = free }}</ref> Poređenje [[Sekvenciranje cijelog genoma|sekvenci cijelog genoma]] pruža vrlo detaljan pogled na to kako su organizmi povezani jedni s drugima na nivou [[gen]]a. Poređenjem sekvenci cijelog genoma, istraživači stiču uvid u [[genetika|genetske]] odnose između organizama i proučavaju [[Evolucijska biologija|evolucijske promjene]].<ref name="scitable"/> Glavni princip komparativne genomike je da će zajedničke karakteristike dva organizma često biti kodirane unutar [[DNK]] koja je evolucijski [[Konzervirana sekvenca|očuvana]] između njih. Stoga, komparativna genomika pruža moćan alat za proučavanje evolucijskih promjena među organizmima, pomažući u identifikaciji gena koji su konzervirani ili uobičajeni među vrstama, kao i gena koji daju jedinstvene karakteristike svakog organizma. Štaviše, ove studije se mogu provoditi na različitim nivoima genoma kako bi se dobile višestruke perspektive o organizmima.<ref name="Wei2004"/> === Komparativna embriologija === [[Komparativna embriologija]] je grana [[embriologija|embriologije]] koja upoređuje i suprotstavlja [[embrion]]e različitih vrsta, pokazujući kako su organizmi međusobno povezani i dijele [[zajedničko porijeklo]]. === Komparativna medicina === [[Komparativna medicina]] je zasebna disciplina [[eksperimentalni lijek|eksperimentalne medicine]] koja koristi [[modelni organizam|životinjske modele]] ljudskih i životinjskih bolesti u [[Translacijsko istraživanje|translacijskim]] i [[Medicinsko istraživanje|biomedicinskim istraživanjima]].{{R|"Jensen-Jarolim2013"}}{{rp|2}}{{R|"bradley1927"}} Drugim riječima, ona povezuje i koristi [[biologija|biološke]] sličnosti i razlike među vrstama kako bi bolje razumjela mehanizam ljudskih i životinjskih bolesti. Također je definirana kao proučavanje sličnosti i razlika između ljudske i [[veterinarska medicina|veterinarske medicine]], uključujući ključnu ulogu koju [[veterina]]ri, centri za resurse životinja i institucionalni odbori za njegu i korištenje životinja igraju u olakšavanju i osiguravanju humane i reproducibilne njege i korištenja laboratorijskih životinja.{{R|"macy2017"}} Disciplina je bila instrumentalna u mnogim najvažnijim medicinskim dostignućima čovječanstva. ==== Komparativna onkologija ==== [[Komparativna onkologija]] integrira proučavanje [[onkologija|onkologije]] kod životinja (isključujući ljude) u općenitija istraživanja u poljima biologije i liječenja raka. Ovo područje obuhvata prirodno [[veterinarska onkologija|viđene vrste raka kod veterinarskih pacijenata]]<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Paoloni|first1=Melissa C.|last2=Khanna|first2=Chand|date=November 2007|title=Comparative Oncology Today|journal=Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice|language=en|volume=37|issue=6|pages=1023–1032|doi=10.1016/j.cvsm.2007.08.003|pmid=17950880|pmc=2174910}}</ref> i izuzetno niske stope raka kod velikih sisara poput slonova i kitova.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.economist.com/science-and-technology/2019/06/29/in-fighting-cancer-look-to-what-other-animals-do?frsc=dg%7Ce|title=In fighting cancer, look to what other animals do|date=2019-06-29|newspaper=The Economist|access-date=2019-07-01|issn=0013-0613|pages=75–76}}</ref> == Povezano == * [[Komparativna psihologija]] * [[Komparativna neuropsihologija]] * [[Kladistika]] * [[Filogenetske komparativne metode]] * ''[[Comparative Biochemistry and Physiology]]'' (časopis) * ''[[Integrative and Comparative Biology]]'' (časopis) == Reference == {{reflist|refs= <!--The refs below are needed by the {{excerpts}}.--> <ref name="bradley1927">{{cite journal|last1=Bradley|first1=O. C.|title=What is Comparative Medicine?|journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine|date=November 1927|volume=21|issue=1|pages=129–134|pmid=19986145|pmc=2101790|doi=10.1177/003591572702100129}}</ref> <ref name="Jensen-Jarolim2013">{{cite book|last1=Jensen-Jarolim|first1=E.|title=Comparative Medicine: Anatomy and Physiology|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-7091-1559-6|url=https://books.google.com/books?id=sei9BAAAQBAJ&q=ethics+of+comparative+medicine|access-date=24 May 2018}}</ref> <ref name="macy2017">{{cite journal|last1=Macy|first1=J.|last2=Horvath|first2=T. L.|title=Comparative Medicine: An Inclusive Crossover Discipline|journal=Yale Journal of Biology and Medicine|date=September 2017|volume=90|issue=3|pages=493–498|pmid=28955187|pmc=5612191}}</ref> <!--The refs above are needed by the {{excerpts}}.--> }} duqd3idikobf3oqf71unaf2ssoodj7f 42696950 42696867 2026-10-01T06:29:37Z Duma 16555 42696950 wikitext text/x-wiki [[File:Heads of Scelidopetalon biwenxuani and Amblyopus vittatus - ZooKeys-317-081-g001.jpeg|thumb|upright=1.1|Poređenje glava dvije vrste buba iz [[Porodica (taksonomija)|porodice]] [[Erotylidae]]: ''[[Scelidopetalon biwenxuani]]'' (1) i ''[[Amblyopus vittatus]]'' (2). Mjerilo = 0,5 mm.]] '''Komparativna biologija''' je proučavanje obrazaca i prirodnih [[biodiverzitet|varijacija u životu]] na svim nivoima, od gena do [[zajednica (ekologija)|zajednica]]. Komparativni biolozi primjenjuju pristup unakrsnog povezivanja pri istraživanju polja kao što su [[anatomija]], [[fiziologija]], [[genomika]], [[razvojna biologija]], [[bioinformatika]], [[sistematika]] i [[biogeografija]]. Komparativni dokazi iz različitih disciplina mogu se koristiti za tumačenje bioloških odnosa između organizama, predstavljenih [[rodovnik|rodoslovnim grafikonima]], [[Filogenetsko stablo|filogenetskim stablima]] ili [[kladogram]]ima, što zauzvrat pomaže u razlikovanju karakteristika s jednim porijeklom ([[homologija (biologija)|homologija]]) od onih s višestrukim porijeklom ([[homoplazija]]).<ref name="Array"/> Na molekularnom nivou, komparativna istraživanja se često fokusiraju na identificiranje [[Konzervirana sekvenca|očuvanih sekvenci]] koje karakteriziraju funkcionalne elemente gena ili proteina, iako se razlike mogu ispitati kako bi se razvili modeli evolucijske historije ili karakterizirale adaptacije specifične za vrstu.<ref>{{cite journal |last1=Tirosh |first1=Itay |last2=Bilu |first2=Yonatan |last3=Barkai |first3=Naama |title=Comparative biology: Beyond sequence analysis |journal=Current Opinion in Biotechnology |date=2007 |volume=18 |issue=4 |pages=371–377 |doi=10.1016/j.copbio.2007.07.003 |pmid=17693073 }}</ref> Komparativni pristup je oblikovao razumijevanje [[evolucija|evolucije]] i [[prirodna historija|prirodne historije]] [[Populacija (biologija)|populacija]], vrsta i viših [[takson]]a, te je doprinio razvoju [[evolucijska biologija|evolucijske biologije]], [[neontologija|neontologije]], [[paleontologija|paleontologije]], [[antropologija|antropologije]], [[etologija|etologije]], [[ekologija|ekologije]] i mnogih drugih bioloških disciplina. Komparativna biologija također ima brojne primjene u ljudskom zdravlju, [[genetika|genetici]], [[biomedicina|biomedicini]] i [[Konzervacijska biologija|konzervacijskoj biologiji]].<ref name="Array">{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Array {{!}} Conference Series {{!}} International Scientific and Medical Conferences |url=https://integrativebiology.insightconferences.com/events-list/comparative-biology |access-date=2025-01-19 |website=integrativebiology.insightconferences.com |language=en}}{{better source needed|date=February 2026}}</ref> == Historija == Iako se sada povezuju s evolucijskom biologijom, komparativni pristupi su korišteni kroz cijelu [[historija biologije|historiju biologije]] i vidljivi su u mnogim najranijim djelima prirodne historije. Među njima, [[Aristotelova biologija]] je ispitivala anatomije životinja kroz prizmu [[četiri uzroka]], tumačeći strukturne i funkcionalne varijacije u smislu njihovih formalnih, odnosno [[teleologija|teleoloških]] uzroka. Aristotelova djela su imala veliki utjecaj na srednjovjekovnu i renesansnu prirodnu historiju, informirajući interpretativne pristupe komparativnim posmatranjima.<ref name="Johnston2021">{{cite journal |last1=Johnston |first1=Timothy D. |title=The pre-Darwinian history of the comparative method, 1555–1855 |journal=History and Philosophy of the Life Sciences |date=2021 |volume=43 |issue=4 |article-number=118 |doi=10.1007/s40656-021-00474-8 |pmid=34782958 }}</ref> Dokazi o [[Serijska homologija|serijskoj homologiji]] uočeni su već u 16. vijeku, kao što je prikazano u djelu [[Pierre Belon|Pierrea Belona]] ''{{lang|fr|L’histoire de la nature des oyseaux}}'' (1555). Međutim, moderno proučavanje analognih i homolognih struktura prvi je proveo [[Richard Owen]] u svojim ''Predavanjima o komparativnoj anatomiji i fiziologiji beskičmenjaka'' (1843),<ref name="Johnston2021"/> dok su [[Charles Darwin|Darwinove]] teorije porijekla s modifikacijom i evolucije prirodnom selekcijom pružile provjerljivu naučnu teoriju srodstva za tumačenje komparativnih analiza. Darwin je opsežno koristio komparativne dokaze u djelima ''[[On the Origin of Species|Porijeklo vrsta]]'' (1859) i ''[[The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex|Porijeklo čovjeka]]'' (1871).<ref name="Johnston2021"/> == Poddiscipline == === Komparativna anatomija === [[File:Homology vertebrates-en.svg|thumb|upright=1.5|Komparativna anatomija proučava sličnosti i razlike između organizama. Slika prikazuje [[Homologija (biologija)|homologne]] kosti u gornjim ekstremitetima različitih kičmenjaka.]] [[Komparativna anatomija]] je proučavanje sličnosti i razlika u [[anatomija|anatomiji]] različitih [[vrsta]]. Usko je povezana s [[Evolucijska biologija|evolucijskom biologijom]] i [[filogenija|filogenijom]]<ref>{{cite journal | vauthors = Gaucher EA, Kratzer JT, Randall RN | title = Deep phylogeny--how a tree can help characterize early life on Earth | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 2 | issue = 1 | article-number = a002238 | date = January 2010 | pmid = 20182607 | pmc = 2827910 | doi = 10.1101/cshperspect.a002238 }}</ref> ([[evolucija|evolucijom]] vrsta). Nauka je započela u [[Antika|klasičnom dobu]], a nastavila se u [[Rani novi vijek|ranom modernom dobu]] radom [[Pierre Belon|Pierrea Belona]] koji je uočio sličnosti skeleta [[Anatomija ptica|ptica]] i [[Ljudski skelet|ljudi]]. Komparativna anatomija pružila je [[Dokaz zajedničkog porijekla|dokaze o zajedničkom porijeklu]] i pomogla je u klasifikaciji životinja.<ref>{{Cite book|date=22 April 1999|title=Science and Creationism|doi=10.17226/6024|pmid=25101403|isbn=978-0-309-06406-4|author1=National Academy of Sciences (US)|url-access=registration|url=https://archive.org/details/sciencecreationi0000unse}}</ref> === Komparativna fiziologija === [[Komparativna fiziologija]] je poddisciplina [[fiziologija|fiziologije]] koja proučava i iskorištava raznolikost funkcionalnih karakteristika različitih vrsta [[organizam]]a. Usko je povezana s [[evolucijska fiziologija|evolucijskom fiziologijom]] i [[Ekofiziologija|fiziologijom okoliša]]. Mnogi univerziteti nude dodiplomske kurseve koji pokrivaju komparativne aspekte fiziologije životinja. Prema [[Clifford Ladd Prosser|Cliffordu Laddu Prosseru]], "Komparativna fiziologija nije toliko definirana disciplina koliko gledište, filozofija."<ref name="Prosser1975"/> === Komparativna genomika === [[File:A genome alignment of eight Yersinia isolates.png|thumb |upright=1.7|[[Poravnavanje sekvenci|Poravnanje]] čitavog genoma je tipična metoda u komparativnoj genomici. Takvo poravnanje osam genoma bakterija iz roda ''[[Yersinia]]'' otkriva 78 lokalno kolinearnih blokova [[Konzervirana sekvenca|očuvanih]] među svih osam [[takson]]a. Svaki hromosom je postavljen horizontalno, a [[Homologija (biologija)|homologni]] blokovi u svakom genomu su prikazani kao identično obojene regije povezane preko genoma. Regije koje su [[Strukturna genomska varijacija|invertovane]] u odnosu na KIM ''[[Yersinia pestis|Y. pestis]]'' su pomjerene ispod središnje ose genoma.<ref>{{cite journal |vauthors=Darling AE, Miklós I, Ragan MA |title=Dynamics of genome rearrangement in bacterial populations |journal=PLOS Genetics |volume=4 |issue=7 |article-number=e1000128 |date=July 2008 |pmid=18650965 |pmc=2483231 |doi=10.1371/journal.pgen.1000128 |doi-access=free}}</ref>]] [[Komparativna genomika]] je grana bioloških istraživanja koja ispituje sekvence [[genom]]a u spektru [[vrsta]], od ljudi i miševa do raznolikog niza organizama, od [[bakterija]] do [[čimpanza|čimpanzi]].<ref name=scitable>{{Cite journal| volume=3| issue=10| page=13| vauthors=Touchman J| year=2010| title=Comparative Genomics| journal=Nature Education Knowledge| url=http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/comparative-genomics-13239404}}</ref><ref name=Xia>{{cite book |vauthors=Xia X |title=Comparative Genomics |publisher=Springer |place=Heidelberg |year=2013 |isbn=978-3-642-37145-5 |doi=10.1007/978-3-642-37146-2 |series=SpringerBriefs in Genetics |s2cid=5491782}}</ref> Ovaj holistički pristup velikih razmjera upoređuje dva ili više genoma kako bi se otkrile sličnosti i razlike između genoma i proučila [[biologija]] pojedinačnih genoma.<ref name ="Wei2004">{{cite journal | vauthors = Wei L, Liu Y, Dubchak I, Shon J, Park J | title = Comparative genomics approaches to study organism similarities and differences | journal = Journal of Biomedical Informatics | volume = 35 | issue = 2 | pages = 142–150 | date = April 2002 | pmid = 12474427 | doi = 10.1016/s1532-0464(02)00506-3 | doi-access = free }}</ref> Poređenje [[Sekvenciranje cijelog genoma|sekvenci cijelog genoma]] pruža vrlo detaljan pogled na to kako su organizmi povezani jedni s drugima na nivou [[gen]]a. Poređenjem sekvenci cijelog genoma, istraživači stiču uvid u [[genetika|genetske]] odnose između organizama i proučavaju [[Evolucijska biologija|evolucijske promjene]].<ref name="scitable"/> Glavni princip komparativne genomike je da će zajedničke karakteristike dva organizma često biti kodirane unutar [[DNK]] koja je evolucijski [[Konzervirana sekvenca|očuvana]] između njih. Stoga, komparativna genomika pruža moćan alat za proučavanje evolucijskih promjena među organizmima, pomažući u identifikaciji gena koji su konzervirani ili uobičajeni među vrstama, kao i gena koji daju jedinstvene karakteristike svakog organizma. Štaviše, ove studije se mogu provoditi na različitim nivoima genoma kako bi se dobile višestruke perspektive o organizmima.<ref name="Wei2004"/> === Komparativna embriologija === [[Komparativna embriologija]] je grana [[embriologija|embriologije]] koja upoređuje i suprotstavlja [[embrion]]e različitih vrsta, pokazujući kako su organizmi međusobno povezani i dijele [[zajedničko porijeklo]]. === Komparativna medicina === [[Komparativna medicina]] je zasebna disciplina [[eksperimentalni lijek|eksperimentalne medicine]] koja koristi [[modelni organizam|životinjske modele]] ljudskih i životinjskih bolesti u [[Translacijsko istraživanje|translacijskim]] i [[Medicinsko istraživanje|biomedicinskim istraživanjima]].{{R|"Jensen-Jarolim2013"}}{{rp|2}}{{R|"bradley1927"}} Drugim riječima, ona povezuje i koristi [[biologija|biološke]] sličnosti i razlike među vrstama kako bi bolje razumjela mehanizam ljudskih i životinjskih bolesti. Također je definirana kao proučavanje sličnosti i razlika između ljudske i [[veterinarska medicina|veterinarske medicine]], uključujući ključnu ulogu koju [[veterina]]ri, centri za resurse životinja i institucionalni odbori za njegu i korištenje životinja igraju u olakšavanju i osiguravanju humane i reproducibilne njege i korištenja laboratorijskih životinja.{{R|"macy2017"}} Disciplina je bila instrumentalna u mnogim najvažnijim medicinskim dostignućima čovječanstva. ==== Komparativna onkologija ==== [[Komparativna onkologija]] integrira proučavanje [[onkologija|onkologije]] kod životinja (isključujući ljude) u općenitija istraživanja u poljima biologije i liječenja raka. Ovo područje obuhvata prirodno [[veterinarska onkologija|viđene vrste raka kod veterinarskih pacijenata]]<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Paoloni|first1=Melissa C.|last2=Khanna|first2=Chand|date=November 2007|title=Comparative Oncology Today|journal=Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice|language=en|volume=37|issue=6|pages=1023–1032|doi=10.1016/j.cvsm.2007.08.003|pmid=17950880|pmc=2174910}}</ref> i izuzetno niske stope raka kod velikih sisara poput slonova i kitova.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.economist.com/science-and-technology/2019/06/29/in-fighting-cancer-look-to-what-other-animals-do?frsc=dg%7Ce|title=In fighting cancer, look to what other animals do|date=2019-06-29|newspaper=The Economist|access-date=2019-07-01|issn=0013-0613|pages=75–76}}</ref> == Povezano == * [[Komparativna psihologija]] * [[Komparativna neuropsihologija]] * [[Kladistika]] * [[Filogenetske komparativne metode]] * ''[[Comparative Biochemistry and Physiology]]'' (časopis) * ''[[Integrative and Comparative Biology]]'' (časopis) == Reference == {{reflist|refs= <!--The refs below are needed by the {{excerpts}}.--> <ref name="bradley1927">{{cite journal|last1=Bradley|first1=O. C.|title=What is Comparative Medicine?|journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine|date=November 1927|volume=21|issue=1|pages=129–134|pmid=19986145|pmc=2101790|doi=10.1177/003591572702100129}}</ref> <ref name="Jensen-Jarolim2013">{{cite book|last1=Jensen-Jarolim|first1=E.|title=Comparative Medicine: Anatomy and Physiology|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-7091-1559-6|url=https://books.google.com/books?id=sei9BAAAQBAJ&q=ethics+of+comparative+medicine|access-date=24 May 2018}}</ref> <ref name="macy2017">{{cite journal|last1=Macy|first1=J.|last2=Horvath|first2=T. L.|title=Comparative Medicine: An Inclusive Crossover Discipline|journal=Yale Journal of Biology and Medicine|date=September 2017|volume=90|issue=3|pages=493–498|pmid=28955187|pmc=5612191}}</ref> <!--The refs above are needed by the {{excerpts}}.--> }} opm1vodktqv7cue97unq2k55qykgn27 10 255789 42696826 42431315 2026-09-30T15:35:12Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Anatom-začetak]] na [[Šablon:Anatomija-začetak]] 42696826 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Anatomija-začetak]] j85x6129cejrv2ijvndf0t29wo7gsto 10 255790 42696930 1759046 2026-10-01T03:54:11Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Astro-začetak]] na [[Šablon:Astronomija-začetak]] 42696930 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Astronomija-začetak]] 4a7ybwilc9l32appsuf0s5mnnv05jye 10 255884 42696844 1759529 2026-09-30T15:45:03Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arheo-začetak]] na [[Šablon:Arheologija-začetak]] 42696844 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arheologija-začetak]] jy60n564vs85c6bis24wdzua6h3fp7c 10 255913 42696939 1759657 2026-10-01T03:57:25Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696939 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Biologija-začetak]] fprfarcdxap1bo48xt9zzp3joh9gulh 10 256239 42696921 1760458 2026-10-01T03:48:36Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696921 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 10 256581 42696815 1761875 2026-09-30T15:30:48Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Wikipedia-začetak]] na [[Šablon:Wikipedija-začetak]] 42696815 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Wikipedija-začetak]] lo67oosxmugbd75e1beyfcoq83jkl0b 14 256582 42696817 42696398 2026-09-30T15:32:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Wikipedia, članci u začetku]] na [[Kategorija:Wikipedija, članci u začetku]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42696398 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[Kategorija:Wikipedija|*]] [[Kategorija:Članci u začetku]] 004dvdszgggq145xcanaem51t622dmv 10 256608 42696944 1761955 2026-10-01T04:00:23Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Ekol-začetak]] na [[Šablon:Ekologija-začetak]] 42696944 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Ekologija-začetak]] mmn0qddtp0415u6leb1srhelm20asft 0 257502 42696879 42695899 2026-09-30T20:49:30Z Alekol 2231 /* Predviđeni događaji */ 42696879 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. == Predviđeni događaji == * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|25px|Grb BiH]] Izbori u BiH. * 4. 10. - Izbori u Brazilu. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen svetlosni dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. === Nepoznati datumi === == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] opfpbqzgp4v1b0mfbhfcf51cprmfgp1 42696881 42696879 2026-09-30T20:55:00Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42696881 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === == Predviđeni događaji == * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|25px|Grb BiH]] Izbori u BiH. * 4. 10. - Izbori u Brazilu. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen svetlosni dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. === Nepoznati datumi === == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] n1klgnme8i00ekmrncd6nrtfjvov4cj 42696883 42696881 2026-09-30T21:03:03Z Alekol 2231 /* Smrti */ 42696883 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === == Predviđeni događaji == * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|25px|Grb BiH]] Izbori u BiH. * 4. 10. - Izbori u Brazilu. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen svetlosni dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. === Nepoznati datumi === == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] o5dlc5cdehey0sj332hx8vuz8l0hub9 0 278152 42696732 42113630 2026-09-30T12:16:37Z Kontributor 2K 192569 grb 42696732 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Kokloa | originalni_naziv = Coclois | slika = | opis_slike = | grb = Blason ville FR Coclois (Aube).svg | država={{FRA}} | region = Šampanj-Arden | departman = Aube | prefektura = Troa | kanton = Ramri | gšir = 48.4733333333333 | gduž = 4.33833333333333 | nadm visina = 105 | maksimalna_nadmorska_visina = | minimalna_nadmorska_visina = | površina-km = 6,92 | površina-he = 692 | stanovništvo = 187<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 27,02 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 10101 | poštanski kod = 10240 }} '''Kokloa''' ({{jez-fra|Coclois}}) je naselje i opština u severoistočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Šampanj-Arden]], u departmanu [[Departman Ob u Francuskoj|Ob]] koja pripada prefekturi Troa. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 143 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 20&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6,92&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 105 metara. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=92| 1968=125| 1975=127| 1982=122| 1990=123| 1999=143| 2006=| 2011=187| sansdoublescomptes= 1962}} {{DemografijaFR| 1962=92| 1968=125| 1975=127| 1982=122| 1990=123| 1999=143| 2006=| 2011=187| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:300 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,110)(84,91) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 158 1968: 125 points:(84,91)(100,92) color:blue width:2 #1975: 127 points:(100,92)(128,89) color:blue width:2 #1982: 122 points:(128,89)(160,90) color:blue width:2 #1990: 123 points:(160,90)(196,101) color:blue width:2 #1999: 143 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=92941 Coclois na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=10&codecom=101 Coclois na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.846019266128898&RadLong1=0.0757182007197607 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=100101 Položaj mesta Coclois na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=48.4733333333333&longitude=4.33833333333333&zoom=8 Plan naselja Coclois na mapi (Mapquest)] {{Departman Ob u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} {{Koordinate|48_28_24_N_04_20_18_E_type:city_region:FR|48° 28' 24" SG Š, 04° 20' 18" IGD}} 5vg1dckf6t9c7863va8k1f4dd55xvdc 0 278598 42696787 42107624 2026-09-30T15:04:00Z Kontributor 2K 192569 grb 42696787 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Banen | originalni_naziv = Baneins | grb = Blason ville fr Baneins 01.svg | zastava = | slika = Mairie de Baneins - décembre 2013.JPG | opis_slike = | region = Rona-Alpi | departman = Ain | površina-km = 8,91 | gšir = 46.11054491 | gduž = 4.90246559 | nadm visina = | stanovništvo = 567<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 63,64 | poštanski kod = 01990 | INSEE = 01028 }} '''Banen''' ({{jez-fra|Baneins}}) je naseljeno mesto u [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Rona-Alpi]], u departmanu [[Departman En (Rona-Alpi) u Francuskoj|En (Rona-Alpi)]]. Po podacima iz [[1990]]. godine broj stanovnika u mestu je bio 377, a gustina naseljenosti je iznosila 42 stanovnika/km². == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=267| 1968=284| 1975=254| 1982=307| 1990=377| 1999= | 2006=| 2011=567| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Izvor podataka: [http://www.insee.fr Insee] * Mape i satelitski snimci: ** [http://maps.google.com/maps?ll=46.1166666667,4.9&spn=0.1,0.1&t=k Google maps] ** [http://maps.msn.com/(cgxnej455qpgxeu5vurxtejz)/map.aspx?&lats1=46.1166666667&lons1=4.9&alts1=14&regn1=2 MSN-ov atlas sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313025451/http://maps.msn.com/(cgxnej455qpgxeu5vurxtejz)/map.aspx?&lats1=46.1166666667&lons1=4.9&alts1=14&regn1=2 |date=2007-03-13 }} {{Departman En (Rona-Alpi) u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{commonscat|Baneins}} {{DemografijaFR| 1962=267| 1968=284| 1975=254| 1982=307| 1990=377| 1999= | 2006=| 2011=567| sansdoublescomptes= 1962}} [[Kategorija:Departman Ain u Francuskoj]] {{Francuska-naselje-stub}} 55fyc95w8zzf3ns501n1eay2qnm39d6 0 279876 42696743 42114126 2026-09-30T13:43:51Z Kontributor 2K 192569 grb 42696743 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Korni Mašeromenij | originalni_naziv = Corny-Machéroménil | slika = | opis_slike = | grb = Blason ville fr Corny-Machéroménil 08.svg | država={{FRA}} | region = Šampanj-Arden | departman = Ardennes | prefektura = Retel | kanton = Novion Porsjen | gšir = 49.5788888888889 | gduž = 4.44388888888889 | nadm visina = 90 | maksimalna_nadmorska_visina = | minimalna_nadmorska_visina = | površina-km = 10,54 | površina-he = 1.054 | stanovništvo = 181<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 17,17 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 08132 | poštanski kod = 08270 }} '''Korni Mašeromenij''' ({{jez-fra|Corny-Machéroménil}}) je naselje i opština u severoistočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Šampanj-Arden]], u departmanu [[Departman Ardeni u Francuskoj|Ardeni]] koja pripada prefekturi Retel. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 124 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 11&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 10,54&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 90 metara. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=116| 1968=130| 1975=122| 1982=129| 1990=142| 1999=124| 2006=| 2011=181| sansdoublescomptes= 1962}} {{DemografijaFR| 1962=116| 1968=130| 1975=122| 1982=129| 1990=142| 1999=124| 2006=| 2011=181| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:300 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,102)(84,94) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 144 1968: 130 points:(84,94)(100,89) color:blue width:2 #1975: 122 points:(100,89)(128,93) color:blue width:2 #1982: 129 points:(128,93)(160,100) color:blue width:2 #1990: 142 points:(160,100)(196,90) color:blue width:2 #1999: 124 points:(196,90)(228,90) color:blue width:2 #2004/5 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=93673 Corny-Machéroménil na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=08&codecom=132 Corny-Machéroménil na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.865314850638095&RadLong1=0.0775604927080761 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=080132 Položaj mesta Corny-Machéroménil na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=49.5788888888889&longitude=4.44388888888889&zoom=8 Plan naselja Corny-Machéroménil na mapi (Mapquest)] {{Departman Ardeni u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} {{Koordinate|49_34_44_N_04_26_38_E_type:city_region:FR|49° 34' 44" SG Š, 04° 26' 38" IGD}} 7udcq4ck5mr4ol7j8zen47lv3bfy2ng 0 283098 42696735 42112054 2026-09-30T12:35:07Z Kontributor 2K 192569 grb 42696735 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Šampanji suz Iksel | originalni_naziv = Champagny-sous-Uxelles | slika = | opis_slike = | grb = Blason ville FR Champagny-sous-Uxelles (Saône et Loire).svg | država={{FRA}} | region = Burgonja | departman = Saône-et-Loire | prefektura = Šalon sir Saon | kanton = Sanse le Gran | gšir = 46.5811111111111 | gduž = 4.74361111111111 | nadm visina = 360 | maksimalna_nadmorska_visina = 287 | minimalna_nadmorska_visina = 199 | površina-km = 5,05 | površina-he = 505 | stanovništvo = 84<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 16,63 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 71080 | poštanski kod = 71460 }} '''Šampanji suz Iksel''' ({{jez-fra|Champagny-sous-Uxelles}}) je naselje i opština u istočnom delu centralne [[Francuska|Francuske]] u regionu [[Burgonja]], u departmanu [[Departman Saona i Loara u Francuskoj|Saona i Loara]] koja pripada prefekturi Šalon sir Saon. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 75 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 14&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,05&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 360 metara (maksimalnoj 287 m, a minimalnoj 199 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=76| 1968=84| 1975=62| 1982=59| 1990=60| 1999=75| 2006=| 2011=84| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:300 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,72)(84,68) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 92 1968: 84 points:(84,68)(100,55) color:blue width:2 #1975: 62 points:(100,55)(128,53) color:blue width:2 #1982: 59 points:(128,53)(160,54) color:blue width:2 #1990: 60 points:(160,54)(196,62) color:blue width:2 #1999: 75 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=67273 Champagny-sous-Uxelles na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=71&codecom=080 Champagny-sous-Uxelles na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.812993758169939&RadLong1=0.0827916323275294 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=710080 Položaj mesta Champagny-sous-Uxelles na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=46.5811111111111&longitude=4.74361111111111&zoom=8 Plan naselja Champagny-sous-Uxelles na mapi (Mapquest)] {{Departman Saona i Loara u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} {{Koordinate|46_34_52_N_04_44_37_E_type:city_region:FR|46° 34' 52" SG Š, 04° 44' 37" IGD}} r88befi1ell4vnjymvxp2n09aj3rnz7 0 1153580 42696959 42693585 2026-10-01T11:09:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696959 wikitext text/x-wiki U [[statistika|statistici]], '''metaanaliza''' kombinuje rezultate nekoliko studija koje se bave srodnim istraživačkim hipotezama. U svom najjednostavnijem obliku, ona se sastoji od identifikacije zajedničke mere efekta veličina, i stoga [[ponderisana aritmetička sredina]] može da bude ishod metaanalize. Ponderisanje može da odražava veličine uzoraka individualnih ispitivanja, kao i niz drugih razlika među studijama. Generalna svrha metaanalize je formulisanje efektivnije procene stvarnog odnosa veličina. Metaanalize su često, mada ne uvek, važne komponente procedure sistemskih pregleda. Na primer, metaanaliza se može primeniti na rezultate nekoliko [[Kliničko ispitivanje|kliničkih ispitivanja]] medicinskog tretmana s ciljem sticanja boljeg razumevanja njegovog stepena delotvornosti. Ovde je podesno slediti terminologiju koju je koristila [[Kohranska kolaboracija]],<ref>{{Cite web |title=Glossary at Cochrane Collaboration |url=http://www.cochrane.org/glossary/ |access-date=2014-03-24 |archive-date=2015-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126025228/http://www.cochrane.org/glossary |dead-url=yes }}</ref> i koristiti „metaanalizu“ za označavanje statističkih metoda kombinovanja podataka, ostavljajući druge aspekte sinteze istraživanja, poput kombinovanja informacija kvalitativnih studija, za generalniji kontekst [[sistematski pregled|sistematskih pregleda]]. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * Cooper, H. & Hedges, L.V. (1994). ''The Handbook of Research Synthesis''. New York: Russell Sage. * Cornell, J. E. & Mulrow, C. D. (1999). Meta-analysis. In: H. J. Adèr & G. J. Mellenbergh (Eds). ''Research Methodology in the social, behavioral and life sciences'' (pp.&nbsp;285–323). London: Sage. * Norman, S.-L. T. (1999). Tutorial in Biostatistics. Meta-Analysis: Formulating, Evaluating, Combining, and Reporting. ''Statistics in Medicine'', '''18''', 321-359. * Sutton, A.J., Jones, D.R., Abrams, K.R., Sheldon, T.A., & Song, F. (2000). ''Methods for Meta-analysis in Medical Research''. London: John Wiley. {{ISBN|0-471-49066-0}} * Higgins JPT, Green S (editors). Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions Version 5.0.1 [updated September 2008]. The Cochrane Collaboration, 2008. Available from www.cochrane-handbook.org * {{Cite journal |doi=10.1016/0140-6736(91)91975-Z |date=2 November 1991 |last=Thompson |first=Simon G |last2=Pocock |first2=Stuart J |title=Can meta-analysis be trusted? |journal=The Lancet |volume=338 |pages=1127–1130 |url=http://tobaccodocuments.org/pm/2047231315-1318.pdf |accessdate=2011-06-17 |pmid=1682553 |issue=8775 }}. Explores two contrasting views: does meta-analysis provide "objective, quantitative methods for combining evidence from separate but similar studies" or merely "statistical tricks which make unjustified assumptions in producing oversimplified generalisations out of a complex of disparate studies"? * Wilson, D. B., & Lipsey, M. W. (2001). ''Practical meta-analysis''. Thousand Oaks: Sage publications. {{ISBN|0-7619-2168-0}} * O'Rourke, K. (2007) [https://web.archive.org/web/20111102182723/http://andrewgelman.com/movabletype/mlm/JustHistory.pdf Just the history from the combining of information: investigating and synthesizing what is possibly common in clinical observations or studies via likelihood.] Oxford: University of Oxford, Department of Statistics. Gives technical background material and details on the "An historical perspective on meta-analysis" paper cited in the references. * Owen, A. B. (2009). [http://www-stat.stanford.edu/~owen/reports/AOS697.pdf "Karl Pearson's meta-analysis revisited".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726124334/http://statistics.stanford.edu/~ckirby/techreports/GEN/2009/2009-06.pdf |date=2011-07-26 }} {{Cite web |url=http://statistics.stanford.edu/~ckirby/techreports/GEN/2009/2009-06.pdf |title=Archive copy |access-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729180155/http://statistics.stanford.edu/~ckirby/techreports/GEN/2009/2009-06.pdf |archive-date=2010-07-29 |url-status=dead}} ''Annals of Statistics'', 37 (6B), 3867-3892. [https://web.archive.org/web/20100729180155/http://statistics.stanford.edu/~ckirby/techreports/GEN/2009/2009-06.pdf Supplementary report.] * Ellis, Paul D. (2010). ''The Essential Guide to Effect Sizes: An Introduction to Statistical Power, Meta-Analysis and the Interpretation of Research Results''. United Kingdom: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-14246-6}} * Bonett, D.G. (2009). ''Meta-analytic interval estimation for standardized and unstandardized mean differences,'' Psychological Methods, 14, 225-238. {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Informatika}} * [http://www.cochrane.org/resources/handbook/index.htm Kohranov priručnik sistematskih pregleda istraživanja] * [http://www.ericdigests.org/2003-4/meta-analysis.html Efekat veličine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426181603/http://www.ericdigests.org/2003-4/meta-analysis.html |date=2015-04-26 }} [[Kategorija:Istraživački metodi]] [[Kategorija:Metaanaliza]] [[Kategorija:Metode evaluacije]] [[Kategorija:Medicinska statistika]] k8v62rdt5d1fez0p7rqvtjb7e3llo20 0 1366308 42696734 42517409 2026-09-30T12:29:47Z SteveK 111758 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Kuhnhöfen.svg]] → [[File:DEU Kuhnhöfen COA.svg]] Renamed (Uploaders Request) 42696734 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Kunhefen | izvorni_naziv = ''Kuhnhöfen'' | slika = Kuhnhoefen5.jpg | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Kuhnhöfen COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 165<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 98 | aglomeracija = | površina = 1,7 | gšir = 50.53333 | gduž = 7.86306 | nadmorska_visina = 390 | registarska_oznaka = WW | pozivni_broj = 02666 | poštanski_kod = 56244 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.wallmerod.de/ www.wallmerod.de] | gradonačelnik = ''Gerhard Hehl'' | stranka = | ije = da }} '''Kunhefen''' ({{jez-nem|Kuhnhöfen}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 165 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143251. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Kuhnhöfen im Westerwaldkreis.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]] Kunhefen se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 390 metara. Površina opštine iznosi 1,7&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 165 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 98 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Kuhnhöfen}} * [http://www.wallmerod.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}} rwi7pofkm7zwo2939qnqd4bmm817i3e 0 1366316 42696741 42517699 2026-09-30T13:24:06Z SteveK 111758 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Langenhahn.svg]] → [[File:DEU Langenhahn COA.svg]] Renamed (uploaders request) 42696741 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Langenhan | izvorni_naziv = ''Langenhahn'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Langenhahn COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.380<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 240 | aglomeracija = | površina = 5,8 | gšir = 50.58417 | gduž = 7.91972 | nadmorska_visina = 450 | registarska_oznaka = WW | pozivni_broj = 02663 | poštanski_kod = 56459 | dan_grada = | veb-strana = | gradonačelnik = ''Frank Baldus'' | stranka = | ije = da }} '''Langenhan''' ({{jez-nem|Langenhahn}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.380 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143254. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Langenhahn im Westerwaldkreis.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]] Langenhan se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 450 metara. Površina opštine iznosi 5,8&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.380 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 240 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Langenhahn}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}} 0r63rvj1hjlvvucyogvmbezx52p5ea8 0 1366370 42696851 42517996 2026-09-30T17:31:20Z SteveK 111758 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Leuterod.svg]] → [[File:DEU Leuterod COA.svg]] Renamed (Uploaders request) 42696851 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Lojterod | izvorni_naziv = ''Leuterod'' | slika = Leuterod1.jpg | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Leuterod COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 853<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 218 | aglomeracija = | površina = 3,9 | gšir = 50.49583 | gduž = 7.81889 | nadmorska_visina = 305 | registarska_oznaka = WW | pozivni_broj = 02602 | poštanski_kod = 56244 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.wirges.de/ www.wirges.de] | gradonačelnik = ''Alfons Kollas'' | stranka = | ije = da }} '''Lojterod''' ({{jez-nem|Leuterod}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 853 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143042. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Leuterod im Westerwaldkreis.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]] Lojterod se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 305 metara. Površina opštine iznosi 3,9&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 853 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 218 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Leuterod}} * [http://www.wirges.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}} 8bdh9mte24husut0i7duat3n76hc2ye 0 1366414 42696953 42519043 2026-10-01T07:47:34Z SteveK 111758 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Mähren (Westerwald).svg]] → [[File:DEU Mähren (Westerwald) COA.svg]] Renamed (Uploaders request) 42696953 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Meren}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Meren | izvorni_naziv = ''Mähren'' | slika = MaehrenWesterwald1.jpg | opis_slike = Meren | gradska_zastava = | grb = DEU Mähren (Westerwald) COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 253<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 159 | aglomeracija = | površina = 1,6 | gšir = 50.52333 | gduž = 7.9225 | nadmorska_visina = 342 | registarska_oznaka = WW | pozivni_broj = 06435 | poštanski_kod = 56459 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.maehren-ww.de/ www.maehren-ww.de] | gradonačelnik = ''Volker Solbach'' | stranka = | ije = da }} '''Meren''' ({{jez-nem|Mähren}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 253 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143502. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Mähren in WW.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]] Meren se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 342 metra. Površina opštine iznosi 1,6&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 253 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 159 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Mähren (Westerwald)}} * [http://www.maehren-ww.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}} 5x1yk0i5nmqhmio824f61e57hv3j3oo 0 1366448 42696957 42518753 2026-10-01T10:51:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696957 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Merkelbah | izvorni_naziv = ''Merkelbach'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb =DEU Merkelbach COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 422<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 166 | aglomeracija = | površina = 2,5 | gšir = 50.64556 | gduž = 7.76972 | nadmorska_visina = 355 | registarska_oznaka = WW | pozivni_broj = 02662 | poštanski_kod = 57629 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.merkelbach-westerwald.de/ www.merkelbach-westerwald.de] | gradonačelnik = ''Edgar Schneider'' | stranka = | ije = da }} '''Merkelbah''' ({{jez-nem|Merkelbach}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 422 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143262. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Merkelbach im Westerwaldkreis.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]] Merkelbah se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 355 metara. Površina opštine iznosi 2,5&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 422 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 166 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Fénétrange Moselle]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1974]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Merkelbach&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Merkelbach}} * [https://web.archive.org/web/20120715225234/http://www.merkelbach-westerwald.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}} f26k92r31exckwn2b708x26wwzgkvrt 0 1366497 42696954 42518812 2026-10-01T08:44:49Z SteveK 111758 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Meudt.svg]] → [[File:DEU Meudt COA.svg]] Renamed (Uploaders request) 42696954 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Mojdt | izvorni_naziv = ''Meudt'' | slika = Meudt4.jpg | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Meudt COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.835<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 125 | aglomeracija = | površina = 14,7 | gšir = 50.49389 | gduž = 7.895 | nadmorska_visina = 335 | registarska_oznaka = WW | pozivni_broj = 06435 | poštanski_kod = 56414 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.wallmerod.de/ www.wallmerod.de] | gradonačelnik = ''Karl-Heinz Müller'' | stranka = | ije = da }} '''Mojdt''' ({{jez-nem|Meudt}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.835 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143263. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Meudt im Westerwaldkreis.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]] Mojdt se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 335 metara. Površina opštine iznosi 14,7&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.835 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 125 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Meudt}} * [http://www.wallmerod.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}} e3ma0rnbt9xyyll33pph5p34upabzfb 0 1368425 42696885 42520062 2026-09-30T21:16:52Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Wappen_Oldisleben.svg datotekom [[:File:DEU_Oldisleben_(An_der_Schmücke)_COA.svg|DEU_Oldisleben_(An_der_Schmücke)_COA.svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Cr 42696885 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Oldisleben | izvorni_naziv = ''Oldisleben'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Oldisleben (An der Schmücke) COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 2.310<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 71 | aglomeracija = | površina = 32,5 | gšir = 51.30889 | gduž = 11.17222 | nadmorska_visina = 130 | registarska_oznaka = KYF | pozivni_broj = 034673 | poštanski_kod = 06578 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.vgem-schmuecke.de VG An der Schmücke] | gradonačelnik = ''Joachim Pötzschke'' | stranka = SPD | ije = da }} '''Oldisleben''' ({{jez-nem|Oldisleben}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.310 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065054. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Oldisleben in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kifhojzer]] Oldisleben se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 130 metara. Površina opštine iznosi 32,5&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.310 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 71 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Oldisleben}} * [http://www.vgem-schmuecke.de Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}} kc0tgarl8wzzrpdmmmbgra3773u78gx 0 1368508 42696886 42525287 2026-09-30T21:18:32Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku DE-TH_16-0-65-075_Trebra_COA.svg datotekom [[:File:DEU_Trebra_COA.svg|DEU_Trebra_COA.svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of 42696886 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Trebra | izvorni_naziv = ''Trebra'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Trebra COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 305<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 38 | aglomeracija = | površina = 7,9 | gšir = 51.28444 | gduž = 10.97917 | nadmorska_visina = 260 | registarska_oznaka = KYF | pozivni_broj = 036379 | poštanski_kod = 99718 | dan_grada = | veb-strana = | gradonačelnik = ''Gislinde Ackermann'' | stranka = | ije = da }} '''Trebra''' ({{jez-nem|Trebra}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 305 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065075. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Trebra in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kifhojzer]] Trebra se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 260 metara. Površina opštine iznosi 7,9&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 305 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 38 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Trebra}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}} 7xlqatuuc3a2h1vfrwjkshrj4r87azx 0 1369399 42696858 42517936 2026-09-30T18:30:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696858 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Lenzan | izvorni_naziv = ''Lensahn'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Lensahn COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Šlezvig-Holštajn]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 4931 | gustina = 181 | aglomeracija = | površina = 27,7 | gšir = 54.23333 | gduž = 10.88333 | nadmorska_visina = 17 | registarska_oznaka = OH | pozivni_broj = 04361,04363 | poštanski_kod = 23738 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.lensahn.de/ www.lensahn.de] | gradonačelnik = ''Klaus Winter'' | stranka = | ije = da }} '''Lenzan''' ({{jez-nem|Lensahn}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Šlezvig-Holštajn]]. Jedno je od 36 opštinskih središta okruga [[Okrug Ostholštajn|Ostholštajn]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 5.003 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 1055027. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Lensahn in OH.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ostholštajn]] Lenzan se nalazi u saveznoj državi [[Šlezvig-Holštajn]] u okrugu Ostholštajn. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 17 metara. Površina opštine iznosi 27,7&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 5.003 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 181 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Lensahn}} * [https://web.archive.org/web/20070405120831/http://www.lensahn.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Ostholštajn}} d9mo7kvwga463iyk80alosscnrkn7gv 0 1369428 42696949 42518514 2026-10-01T05:41:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696949 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Manhagen | izvorni_naziv = ''Manhagen'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Manhagen COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Šlezvig-Holštajn]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 407<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 42 | aglomeracija = | površina = 9,6 | gšir = 54.2 | gduž = 10.91667 | nadmorska_visina = 25 | registarska_oznaka = OH | pozivni_broj = 04363 | poštanski_kod = 23738 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.lensahn.de/ www.lensahn.de] | gradonačelnik = ''Andreas Kröger'' | stranka = | ije = da }} '''Manhagen''' ({{jez-nem|Manhagen}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Šlezvig-Holštajn]]. Jedno je od 36 opštinskih središta okruga [[Okrug Ostholštajn|Ostholštajn]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 407 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 1055029. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Manhagen in OH.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ostholštajn]] Manhagen se nalazi u saveznoj državi [[Šlezvig-Holštajn]] u okrugu Ostholštajn. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 25 metara. Površina opštine iznosi 9,6&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 407 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 42 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Manhagen}} * [https://web.archive.org/web/20070405120831/http://www.lensahn.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Ostholštajn}} 28dx3hcxlfeul74gxq8954jdt8t8rs0 0 1407514 42696856 41337075 2026-09-30T17:45:07Z Mirkotor 150328 proširenje cijelog članaka i dodatak novih izvora 42696856 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | building_name = Hotel Belvedere | image = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata.JPG | caption = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata | status = Napušten, izvan funkcije | building_type = [[Hotel]] | location = Sveti Jakov, [[Dubrovnik]] | address = Ulica Frana Supila 28 | location_country = [[Hrvatska]] | latitude = 42.63333 | longitude = 18.13222 | iso_region = HR | construction_start_date = 24. novembra 1983. | opening_date = 26. maja 1985. | closing_date = 1991. | owner = Vila Larus d.o.o. | floor_count = 18 | architect = [[Julije De Luca]], Mirko Bertić i Josip Dumančić | architecture_firm = Industrijski projektni zavod – OOUR „AR-projekt“ | number_of_units = 210 <small>(1985.)</small> }} [[Datoteka:Pogled s Lokruma na hotel Belvedere.JPG|mini|desno|Pogled s Lokruma na hotel Belvedere]] '''Hotel Belvedere''' je nekadašnji luksuzni hotel u [[Dubrovnik]]u, smješten na strmoj obalnoj padini na području Svetog Jakova, istočno od historijske gradske jezgre. Projektirali su ga hrvatski arhitekt [[Julije De Luca]] te Mirko Bertić i Josip Dumančić iz zagrebačkog Industrijskog projektnog zavoda – OOUR „AR-projekt“. Hotel je otvoren 26. maja 1985. kao treći hotel kategorije ''de luxe'' na širem dubrovačkom području i jedan od najluksuznijih hotela tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]].<ref name="otvorenje">L. B., „Ponos HTP Dubrovnik“, ''Dubrovački vjesnik'', 1985, str. 10–11.</ref><ref name="kapacitet">„U vrhu jugoslavenskog hotelijerstva“, ''HD vjesnik'', 1985, str. 2.</ref> Kompleks je imao 210 smještajnih jedinica s ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Zbog izrazito strmog terena njegova je velika građevinska masa razložena u niz međusobno povezanih volumena koji se kaskadno spuštaju prema moru. U stručnoj literaturi arhitektura Belvedera povezuje se sa strukturalizmom, kritičkim regionalizmom i postmodernističkom hotelskom arhitekturom. Hotel je poslovao do 1991. godine. Tokom napada na Dubrovnik teško je oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon rata nije obnovljen i ostao je izvan funkcije. Hotelske nekretnine 2014. kupila je kompanija Vila Larus d.o.o., za koju je kasnije izrađen projekt novog hotelskog kompleksa studija [[3LHD]], ali do 2026. postojeći hotel nije srušen niti je započela izgradnja novog kompleksa. == Historija lokacije i planiranje == Turistički potencijal područja Svetog Jakova bio je prepoznat već početkom 20. vijeka. Godine 1908. Sindikat za gradnju i vođenje hotela i lječilišta u Dalmaciji zatražio je od dubrovačke općine dugoročni zakup zemljišta uz samostan Svetog Jakova radi gradnje hotela. Općinsko vijeće prihvatilo je zahtjev, ali projekt nije ostvaren jer investitor nije uspio osigurati potrebna sredstva.<ref>{{cite book |last=Perić |first=Ivo |title=Razvitak turizma u Dubrovniku i okolici od pojave parobrodarstva do 1941. godine |year=1983 |page=119 |language=hr}}</ref> Na strmom terenu iznad morskih hridi kasnije je za britansku državljanku Eileen Lewisohn izgrađen manji pansion Belvedere, prema projektu sarajevskog graditelja Mihajla Blagojevića i Rikarda Trostmana. Iza pansiona je 1935. izgrađena i depandansa.<ref>{{cite book |last=Baće |first=Antun |title=Arhitektura Dubrovnika između dva svjetska rata |year=2023 |pages=395–396 |language=hr}}</ref><ref>E. Fiorenini Škerlj, ''Izgradnja područja Ploče u Dubrovniku od kraja I. svjetskog rata do danas'', magistarski rad, 1979, str. 22.</ref> Planovi za veliki hotelski kompleks ponovno su pokrenuti u drugoj polovini 1970-ih. Hotelsko-turističko poduzeće „Dubrovnik“ pregovaralo je s američkom kompanijom Intertower International iz Clevelanda o zajedničkom ulaganju, a u početnoj fazi razmatran je luksuzni hotel kapaciteta oko 700 kreveta.<ref>„Predradnje za izgradnju hotela u Sv. Jakovu“, ''Informativni list'', 1978, str. 14.</ref> Skupština općine Dubrovnik 1981. donijela je odluku o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov. Plan usvojen sljedeće godine predvidio je turističku izgradnju između Ulice Frana Supila i mora te provođenje urbanističko-arhitektonskog natječaja.<ref>„Odluka o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1981.</ref><ref>„Odluka o donošenju Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1982.</ref> Planirana gradnja izazvala je protivljenje dijela stručne javnosti. Dubrovački Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode upozoravao je na razmjere planiranog kompleksa, dok je historičar umjetnosti Milan Prelog područje opisao kao jedan od posljednjih sačuvanih dijelova prirodnog okvira grada i kritizirao njegovu prenamjenu za intenzivnu turističku izgradnju.<ref name="Bernardi">{{cite journal |last=Bernardi |first=Bernardo |title=Rezanje grane… |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |pages=15, 17 |language=hr}}</ref><ref name="Prelog">{{cite journal |last=Prelog |first=Milan |title=Dubrovnik: prodaja lijepog vidika |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |page=15 |language=hr}}</ref> Investitor je 1982. organizirao pozivni arhitektonski natječaj. Budući da nijedno rješenje u prvoj fazi nije u potpunosti zadovoljilo programske i urbanističke zahtjeve, dio autora pozvan je na dodatnu razradu.<ref>„Idejna rješenja za kompleks Belvedere“, ''HD vjesnik'', 1982, str. 10.</ref> U julu 1983. najboljim je ocijenjen projekt [[Julije De Luce|Julija De Luce]], Mirka Bertića i Josipa Dumančića, koji je prihvaćen kao osnova za daljnju razradu uz određene izmjene.<ref>„Hotel Belvedere u Dubrovniku“, ''Čovjek i prostor'', 1983, str. 4.</ref><ref name="glavniprojekt">''Hotel Belvedere, Tehnički opis glavnog projekta'', HR-DADU, Općina Dubrovnik, Hotel Belvedere, UP/I-05/5-579-84, kutija 18, 1984.</ref> Radovi su započeli 24. novembra 1983. produženjem Ulice Frana Supila.<ref>„Valorizacija najatraktivnije turističke lokacije u Dubrovniku“, ''HD vjesnik'', 1983–1984, str. 3.</ref> == Arhitektura == === Položaj i organizacija === Belvedere je izgrađen južno od historijskog benediktinskog kompleksa Svetog Jakova, na izrazito strmom terenu između produžetka Ulice Frana Supila i obale. Prema glavnom projektu nagib terena iznosio je približno 37–40 stepeni. Među glavnim projektnim problemima bili su istaknut položaj hotela u vizurama iz starog grada, velika potrebna građevinska masa, izloženost južnim i jugoistočnim vjetrovima te nastojanje da se sačuva postojeća vegetacija.<ref name="glavniprojekt"/> Osnovna arhitektonska koncepcija temeljila se na razlaganju velike hotelske mase u niz manjih volumena koji se kaskadno spuštaju niz padinu. Taj se princip tokom projektiranja mijenjao, ali je ostao glavna prostorna karakteristika kompleksa.<ref>„Novi hotel Belvedere – Neobjavljeni razgovor s arhitektom Julijem De Lucom“, ''Dubrovački horizonti'', 1986, str. 13.</ref> Kompleks je imao ukupno 18 etaža organiziranih u nekoliko prostorno-funkcionalnih cjelina. Društveni, ugostiteljski, upravni i servisni sadržaji uglavnom su bili koncentrirani u gornjem dijelu uz Ulicu Frana Supila, dok su se smještajni traktovi spuštali prema jugu i istoku. U zapadnom dijelu nalazili su se zatvoreni i otvoreni bazen te sunčališta.<ref name="glavniprojekt"/> Hotel je pri otvorenju imao 210 smještajnih jedinica i ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Uz smještajne prostore sadržavao je više restorana i barova, kongresne i zabavne sadržaje, prodajne i uslužne prostore, bazene i niz terasa. Donji dio kompleksa bio je povezan s obalnom promenadom, uz koju su bili uređeni dodatni ugostiteljski sadržaji i amfiteatar. Godine 1986. na stijenama južno od hotela izgrađeno je kupalište prema rješenju Mata Kortizije.<ref>Đ. O., „Sagrađena plaža i sunčališta“, ''Dubrovački vjesnik'', 1986, str. 6.</ref> === Oblikovanje i stručne ocjene === Konstrukciju hotela uglavnom su činili armiranobetonski zidovi, ploče i skeletni sistemi, dok je konstrukcija iznad zatvorenog bazena bila metalna. [[Julije De Luca|De Luca]] je veliku masu pokušao vizualno razložiti u niz manjih međusobno povezanih volumena. Posebno naglašen element bio je komunikacijski toranj, za koji je u projektnoj dokumentaciji navedeno da oblikovanjem i materijalom asocira na romanički toranj i time uspostavlja vezu s mediteranskim ambijentom.<ref name="glavniprojekt"/> Na fasadama su kombinirani bijeli kamen, kamena žbuka, velike staklene površine, aluminijski paneli crvenkastih tonova i drugi savremeni materijali. Ravni krovovi i terase smještajnih traktova djelomično su bili obloženi tamnocrvenom keramikom. Na dijelovima javnih prostora korišteno je reflektirajuće staklo kako bi se u fasadama odražavali nebo i okolna vegetacija. Arhitektonsko tumačenje Belvedera nije jednoznačno. Andrija Mutnjaković svrstao ga je, zajedno s De Lucinim hotelima Kristal i Diamant u [[Poreč|Poreču]], među njegove strukturalističke radove.<ref>{{cite book |editor-last=Mutnjaković |editor-first=Andrija |title=Arhitekt Julije De Luca |year=2013 |pages=6, 44 |language=hr}}</ref> Zlatko Tot naglašava istovremenu prisutnost strukturalističkih i regionalističkih principa te ga povezuje s kritičkim regionalizmom,<ref>Zlatko Tot, ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce'', diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Odsjek za povijest umjetnosti.</ref> dok Božo Benić koncepciju Belvedera tumači i u kontekstu postmodernističke hotelske arhitekture, posebno kroz razlaganje volumena, metaforičku upotrebu elemenata mediteranskog graditeljstva i kombinaciju tradicionalnih i savremenih materijala.<ref>Božo Benić, ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja'', doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026.</ref> [[Ivan Štraus]] pozitivno je ocijenio način na koji je [[Julije De Luca|De Luca]] građevinu strukturirao niz strmu obalu, stvarajući dojam razlomljene i rasute mase.<ref>{{cite book |last=Štraus |first=Ivan |title=Arhitektura Jugoslavije 1945–1990 |year=1991 |pages=214–215}}</ref> Duško Kečkemet Belvedere je također naveo kao jedno od zanimljivijih rješenja dubrovačke turističke arhitekture 1980-ih zbog oblikovanja manjih građevnih cjelina raspoređenih po strmom terenu, iako je kritizirao prevelike kapacitete tadašnje hotelske izgradnje.<ref>{{cite book |last=Kečkemet |first=Duško |title=Kulturna i umjetnička baština u Dalmaciji II |year=2004 |page=404}}</ref> Kasniji Detaljni plan uređenja „Belvedere“ bio je kritičniji prema odnosu građevine i lokacije, navodeći da se hotel iz udaljenih vizura, unatoč razlaganju volumena, i dalje doživljava kao velika nepravilna masa koja dominira prostorom.<ref>''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', Grad Dubrovnik.</ref> == Rad hotela i ratna razaranja == Belvedere je svečano otvoren 26. maja 1985. godine.<ref name="otvorenje"/> U vrijeme otvorenja opisivan je kao jedan od najluksuznijih i najbolje opremljenih hotela u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="kapacitet"/> Zahvaljujući lokaciji, sadržajima i visokom standardu usluge služio je i kao mjesto održavanja kongresa i drugih skupova. Početkom 1990-ih, raspadom dotadašnjeg HTP-a Dubrovnik, hotel je prešao u sastav novoformiranog Hotelsko-turističkog poduzeća „Belvedere“.<ref name="revizija2002">Državni ured za reviziju, Područni ured Dubrovnik, ''Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije – HTP „Belvedere“, Dubrovnik'', Dubrovnik, mart 2002.</ref> Tokom napada na Dubrovnik krajem 1991. hotel je teško oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon toga više nije vraćen u funkciju. U narednim desetljećima napušteni kompleks bio je izložen vandalizmu, otuđivanju inventara i postupnom propadanju. == Poslijeratno razdoblje i vlasništvo == Nakon rata Hotelsko-turističko poduzeće „Belvedere“ ušlo je u proces pretvorbe i privatizacije. Godine 1995. osnovano je društvo Belvedere d.d., a značajne vlasničke udjele tokom sljedećih godina imali su INA i privatizacijski fondovi. Državni ured za reviziju kasnije je utvrdio nepravilnosti povezane s dijelom postupka pretvorbe.<ref name="revizija2002"/> [[INA]] Turizam je 1995. zaključila ugovor o sanaciji i obnovi hotela, a dio radova je izveden, no rekonstrukcija nije završena i hotel nije ponovno otvoren.<ref name="revizija2002" /> Početkom 2000-ih većinski paket prešao je na privatne investitore. Do 2008. kao većinski vlasnik navodila se panamska kompanija Cleostone Corporation, povezana s hrvatsko-britanskim poduzetnikom Zvonkom Stojevićem, dok je INA zadržala značajan manjinski udio. Cleostone je najavljivao obnovu hotela vrijednu oko 50 miliona eura, ali projekt nije realiziran.<ref name="jutarnji2008">„INA pred prodajom svog udjela“, ''Jutarnji list'', 11. augusta 2008.</ref> Nakon što zajam osiguran hotelskim nekretninama nije vraćen, INA je 2010. pokrenula postupak prisilne naplate i prodaje nekretnina.<ref name="ina2022">INA – Industrija nafte d.d., ''Godišnje izvješće 2022.'', bilješke uz financijske izvještaje, „Predmeti Belvedere“.</ref> Stečajni postupak nad Belvedereom d.d. otvoren je u julu 2012.<ref name="dulist2022">Leona Rašica, „STEČAJ KONAČNO ZAVRŠEN NAKON 10 GODINA Dubrovačka hotelska tvrtka Belvedere razvijat će brend Nikole Tesle“, ''DuList'', 9. marta 2022.</ref> Prva javna dražba hotelskih nekretnina 2013. odgođena je zbog pitanja pomorskog dobra, dok na sljedećoj dražbi nije bilo zainteresiranih kupaca.<ref name="prodaja2014">HINA, „Prodan dubrovački hotel Belvedere; neslužbeno kupac ruski milijunaš Vekselberg“, 9. maja 2014.; preneseno u ''Novom listu'' i drugim medijima.</ref> Na ponovljenoj dražbi 9. maja 2014. jedini ponuđač bila je kompanija Vila Larus d.o.o., koja je hotelske nekretnine kupila za 12,2 miliona eura.<ref name="prodaja2014"/> Vila Larus se u to vrijeme povezivala s ruskim poduzetnikom Viktorom Vekselbergom.<ref name="3lhd2016">3LHD, „3LHD pobjednik natječaja za Hotel Belvedere u Dubrovniku“, 30. juna 2016.</ref> Prodajom su na Vila Larus prenesene hotelske nekretnine, a ne dionice društva Belvedere d.d. Samo društvo nastavilo je postojati u stečaju, koji je okončan 2022. godine.<ref name="dulist2022"/> == Planovi obnove == === Detaljni plan iz 2013. === Gradsko vijeće Dubrovnika 2013. usvojilo je Detaljni plan uređenja „Belvedere“, kojim je bilo predviđeno uklanjanje postojećeg hotela i izgradnja novog hotelskog kompleksa. Plan je dopuštao hotel s do 300 soba, garažne kapacitete, koncertnu dvoranu te kongresne sadržaje.<ref name="dpu2013">Grad Dubrovnik i Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', 2013.; „Odluka o donošenju Detaljnoga plana uređenja 'Belvedere'“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 5/13.</ref> Kasnija Studija procjene utjecaja na svjetsku baštinu, čije je zaključke razmatrao [[ICOMOS]], ocijenila je opseg gradnje dopušten tim planom kao pretjeran u odnosu na osjetljivost lokacije i ambijent historijske jezgre Dubrovnika.<ref name="ICOMOS">ICOMOS, ''Technical Review for Design Proposal and the Introduction in addition to the Heritage Impact Assessment, concerning the Belvedere Redevelopment Project in the vicinity of the World Heritage property “Old City of Dubrovnik”'', oktobar 2018.</ref> === Projekt 3LHD-a === Nakon promjene vlasnika 2014. započela je izrada novog koncepta hotelskog kompleksa. Početkom 2015. predstavnici investitora predstavili su ideju manjeg, terasasto organiziranog luksuznog kompleksa s vilama te zatražili izmjene postojeće prostorno-planske dokumentacije.<ref>G. Bijelić, „Vekselbergov Belvedere imat će 7 zvjezdica“, ''Dubrovački vjesnik'', 2015, str. 22.</ref> Za novi hotel proveden je privatni međunarodni pozivni arhitektonski natječaj u dvije faze. U junu 2016. pobjedničkim je proglašen projekt zagrebačkog studija 3LHD.<ref name="3lhd2016"/> Projekt je predviđao uklanjanje postojeće visokogradnje i izgradnju znatno nižeg i razvedenijeg resorta s pet zvjezdica. Prema projektu analiziranom u postupku procjene utjecaja na svjetsku baštinu, kompleks bi imao približno 28.000 m² bruto površine i oko 270 kreveta. Sastojao bi se od ulazno-recepcijskog paviljona, glavne hotelske zgrade, uspinjače i sedam hotelskih vila, a glavne građevine ne bi bile više od šest etaža. Poseban naglasak stavljen je na ozelenjavanje parcele i uklapanje volumena u postojeću topografiju.<ref name="ICOMOS"/> Kako bi se projekt mogao realizirati, Grad Dubrovnik 2016. pokrenuo je postupak izmjena Prostornog plana uređenja i Generalnog urbanističkog plana te stavljanja izvan snage DPU-a Belvedere iz 2013.<ref name="grad2016">Grad Dubrovnik, „Odluka o izradi Izmjena i dopuna Prostornog plana uređenja Grada Dubrovnika, Izmjena i dopuna Generalnog urbanističkog plana Grada Dubrovnika te stavljanju izvan snage Detaljnog plana uređenja Belvedere“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 11/16.</ref> Tokom 2017. provedena je javna rasprava o izmjenama planova. U to vrijeme gradske vlasti najavljivale su početak rušenja starog hotela do kraja 2017. i završetak novog kompleksa do 2020. godine, ali ti rokovi nisu ostvareni.<ref name="grad2017">Grad Dubrovnik, „Gradonačelnik Franković s investitorima i projektantima hotela Belvedere“, 27. juna 2017.</ref> === Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta === U sklopu projekta izrađena je Studija procjene utjecaja na dobro svjetske baštine, koju je 2018. razmotrio ICOMOS. U tehničkoj reviziji ocijenjeno je da bi projekt 3LHD-a, uz dosljednu provedbu mjera ublažavanja, imao blago pozitivan ukupni utjecaj na ambijent historijske jezgre Dubrovnika. Kao prednosti u odnosu na postojeću građevinu istaknuti su manji volumen, bolje prilagođavanje topografiji i intenzivnije krajobrazno uređenje.<ref name="ICOMOS"/> ICOMOS je istovremeno naglasio da realizaciji moraju prethoditi odgovarajuće izmjene prostorno-planske dokumentacije te rješavanje drugih planskih i konzervatorskih preduvjeta.<ref name="ICOMOS"/> Planerski postupak nije dovršen, a kao jedna od prepreka narednih godina navodilo se i neriješeno utvrđivanje granice pomorskog dobra. DPU „Belvedere“ iz 2013. i dalje je 2026. bio naveden među planskim dokumentima na službenim stranicama Grada Dubrovnika.<ref name="gradplanovi">Grad Dubrovnik, „Prostorni planovi – Detaljni plan uređenja 'Belvedere'“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Nekretnine hotela i dalje su ostale u vlasništvu kompanije Vila Larus. Predstavnici investitora 2024. naveli su da namjeravaju zadržati hotelsku namjenu i realizirati projekt zasnovan na rješenju 3LHD-a iz 2016., ali su kao glavne prepreke naveli prostorno-plansku dokumentaciju i pomorsko dobro.<ref name="dulist2024">„BELVEDERE POD REFLEKTORIMA Novi vlasnici žele graditi hotel po Dabrovićevom projektu“, ''DuList'', 2. juna 2024.</ref> Prema dostupnim podacima, jedini član društva Vila Larus d.o.o. bila je švicarska kompanija ACRUMEN AG.<ref name="fina2026">FINA Info.BIZ, „VILA LARUS d.o.o. za poslovanje nekretninama, turizam i ugostiteljstvo“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Rušenje starog hotela i izgradnja novog kompleksa nisu započeli. == Literatura == * Benić, Božo. ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja''. Doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026. * Mutnjaković, Andrija (ur.). ''Arhitekt Julije De Luca''. Hrvatski muzej arhitekture, Zagreb, 2013. * Tot, Zlatko. ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce''. Diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. * ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“''. Grad Dubrovnik. * ICOMOS. ''Technical Review – Heritage Impact Assessment of the Belvedere Redevelopment Project on the World Heritage Property Old City of Dubrovnik, Croatia''. 2018. == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Hotel Belvedere (Dubrovnik)}} [[Kategorija:Hoteli u Dubrovniku|Belvedere]] lopv25haioxk888vjn3tqam4vg8sbot 42696897 42696856 2026-10-01T01:37:18Z Aca 108187 ispravak terminologije; koristimo rat u Hrvatskoj i opsada Dubrovnika kao opisne nazive ovih dešavanja 42696897 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | building_name = Hotel Belvedere | image = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata.JPG | caption = Hotel Belvedere prije [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] | status = Napušten, izvan funkcije | building_type = [[Hotel]] | location = Sveti Jakov, [[Dubrovnik]] | address = Ulica Frana Supila 28 | location_country = [[Hrvatska]] | latitude = 42.63333 | longitude = 18.13222 | iso_region = HR | construction_start_date = 24. novembra 1983. | opening_date = 26. maja 1985. | closing_date = 1991. | owner = Vila Larus d.o.o. | floor_count = 18 | architect = [[Julije De Luca]], Mirko Bertić i Josip Dumančić | architecture_firm = Industrijski projektni zavod – OOUR „AR-projekt“ | number_of_units = 210 <small>(1985.)</small> }} [[Datoteka:Pogled s Lokruma na hotel Belvedere.JPG|mini|desno|Pogled s Lokruma na hotel Belvedere]] '''Hotel Belvedere''' je nekadašnji luksuzni hotel u [[Dubrovnik]]u, smješten na strmoj obalnoj padini na području Svetog Jakova, istočno od historijske gradske jezgre. Projektirali su ga hrvatski arhitekt [[Julije De Luca]] te Mirko Bertić i Josip Dumančić iz zagrebačkog Industrijskog projektnog zavoda – OOUR „AR-projekt“. Hotel je otvoren 26. maja 1985. kao treći hotel kategorije ''de luxe'' na širem dubrovačkom području i jedan od najluksuznijih hotela tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]].<ref name="otvorenje">L. B., „Ponos HTP Dubrovnik“, ''Dubrovački vjesnik'', 1985, str. 10–11.</ref><ref name="kapacitet">„U vrhu jugoslavenskog hotelijerstva“, ''HD vjesnik'', 1985, str. 2.</ref> Kompleks je imao 210 smještajnih jedinica s ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Zbog izrazito strmog terena njegova je velika građevinska masa razložena u niz međusobno povezanih volumena koji se kaskadno spuštaju prema moru. U stručnoj literaturi arhitektura Belvedera povezuje se sa strukturalizmom, kritičkim regionalizmom i postmodernističkom hotelskom arhitekturom. Hotel je poslovao do 1991. godine. Tokom [[Opsada Dubrovnika|opsade Dubrovnika]] teško je oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon rata nije obnovljen i ostao je izvan funkcije. Hotelske nekretnine 2014. kupila je kompanija Vila Larus d.o.o., za koju je kasnije izrađen projekt novog hotelskog kompleksa studija [[3LHD]], ali do 2026. postojeći hotel nije srušen niti je započela izgradnja novog kompleksa. == Historija lokacije i planiranje == Turistički potencijal područja Svetog Jakova bio je prepoznat već početkom 20. vijeka. Godine 1908. Sindikat za gradnju i vođenje hotela i lječilišta u Dalmaciji zatražio je od dubrovačke općine dugoročni zakup zemljišta uz samostan Svetog Jakova radi gradnje hotela. Općinsko vijeće prihvatilo je zahtjev, ali projekt nije ostvaren jer investitor nije uspio osigurati potrebna sredstva.<ref>{{cite book |last=Perić |first=Ivo |title=Razvitak turizma u Dubrovniku i okolici od pojave parobrodarstva do 1941. godine |year=1983 |page=119 |language=hr}}</ref> Na strmom terenu iznad morskih hridi kasnije je za britansku državljanku Eileen Lewisohn izgrađen manji pansion Belvedere, prema projektu sarajevskog graditelja Mihajla Blagojevića i Rikarda Trostmana. Iza pansiona je 1935. izgrađena i depandansa.<ref>{{cite book |last=Baće |first=Antun |title=Arhitektura Dubrovnika između dva svjetska rata |year=2023 |pages=395–396 |language=hr}}</ref><ref>E. Fiorenini Škerlj, ''Izgradnja područja Ploče u Dubrovniku od kraja I. svjetskog rata do danas'', magistarski rad, 1979, str. 22.</ref> Planovi za veliki hotelski kompleks ponovno su pokrenuti u drugoj polovini 1970-ih. Hotelsko-turističko poduzeće „Dubrovnik“ pregovaralo je s američkom kompanijom Intertower International iz Clevelanda o zajedničkom ulaganju, a u početnoj fazi razmatran je luksuzni hotel kapaciteta oko 700 kreveta.<ref>„Predradnje za izgradnju hotela u Sv. Jakovu“, ''Informativni list'', 1978, str. 14.</ref> Skupština općine Dubrovnik 1981. donijela je odluku o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov. Plan usvojen sljedeće godine predvidio je turističku izgradnju između Ulice Frana Supila i mora te provođenje urbanističko-arhitektonskog natječaja.<ref>„Odluka o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1981.</ref><ref>„Odluka o donošenju Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1982.</ref> Planirana gradnja izazvala je protivljenje dijela stručne javnosti. Dubrovački Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode upozoravao je na razmjere planiranog kompleksa, dok je historičar umjetnosti Milan Prelog područje opisao kao jedan od posljednjih sačuvanih dijelova prirodnog okvira grada i kritizirao njegovu prenamjenu za intenzivnu turističku izgradnju.<ref name="Bernardi">{{cite journal |last=Bernardi |first=Bernardo |title=Rezanje grane… |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |pages=15, 17 |language=hr}}</ref><ref name="Prelog">{{cite journal |last=Prelog |first=Milan |title=Dubrovnik: prodaja lijepog vidika |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |page=15 |language=hr}}</ref> Investitor je 1982. organizirao pozivni arhitektonski natječaj. Budući da nijedno rješenje u prvoj fazi nije u potpunosti zadovoljilo programske i urbanističke zahtjeve, dio autora pozvan je na dodatnu razradu.<ref>„Idejna rješenja za kompleks Belvedere“, ''HD vjesnik'', 1982, str. 10.</ref> U julu 1983. najboljim je ocijenjen projekt [[Julije De Luce|Julija De Luce]], Mirka Bertića i Josipa Dumančića, koji je prihvaćen kao osnova za daljnju razradu uz određene izmjene.<ref>„Hotel Belvedere u Dubrovniku“, ''Čovjek i prostor'', 1983, str. 4.</ref><ref name="glavniprojekt">''Hotel Belvedere, Tehnički opis glavnog projekta'', HR-DADU, Općina Dubrovnik, Hotel Belvedere, UP/I-05/5-579-84, kutija 18, 1984.</ref> Radovi su započeli 24. novembra 1983. produženjem Ulice Frana Supila.<ref>„Valorizacija najatraktivnije turističke lokacije u Dubrovniku“, ''HD vjesnik'', 1983–1984, str. 3.</ref> == Arhitektura == === Položaj i organizacija === Belvedere je izgrađen južno od historijskog benediktinskog kompleksa Svetog Jakova, na izrazito strmom terenu između produžetka Ulice Frana Supila i obale. Prema glavnom projektu nagib terena iznosio je približno 37–40 stepeni. Među glavnim projektnim problemima bili su istaknut položaj hotela u vizurama iz starog grada, velika potrebna građevinska masa, izloženost južnim i jugoistočnim vjetrovima te nastojanje da se sačuva postojeća vegetacija.<ref name="glavniprojekt"/> Osnovna arhitektonska koncepcija temeljila se na razlaganju velike hotelske mase u niz manjih volumena koji se kaskadno spuštaju niz padinu. Taj se princip tokom projektiranja mijenjao, ali je ostao glavna prostorna karakteristika kompleksa.<ref>„Novi hotel Belvedere – Neobjavljeni razgovor s arhitektom Julijem De Lucom“, ''Dubrovački horizonti'', 1986, str. 13.</ref> Kompleks je imao ukupno 18 etaža organiziranih u nekoliko prostorno-funkcionalnih cjelina. Društveni, ugostiteljski, upravni i servisni sadržaji uglavnom su bili koncentrirani u gornjem dijelu uz Ulicu Frana Supila, dok su se smještajni traktovi spuštali prema jugu i istoku. U zapadnom dijelu nalazili su se zatvoreni i otvoreni bazen te sunčališta.<ref name="glavniprojekt"/> Hotel je pri otvorenju imao 210 smještajnih jedinica i ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Uz smještajne prostore sadržavao je više restorana i barova, kongresne i zabavne sadržaje, prodajne i uslužne prostore, bazene i niz terasa. Donji dio kompleksa bio je povezan s obalnom promenadom, uz koju su bili uređeni dodatni ugostiteljski sadržaji i amfiteatar. Godine 1986. na stijenama južno od hotela izgrađeno je kupalište prema rješenju Mata Kortizije.<ref>Đ. O., „Sagrađena plaža i sunčališta“, ''Dubrovački vjesnik'', 1986, str. 6.</ref> === Oblikovanje i stručne ocjene === Konstrukciju hotela uglavnom su činili armiranobetonski zidovi, ploče i skeletni sistemi, dok je konstrukcija iznad zatvorenog bazena bila metalna. [[Julije De Luca|De Luca]] je veliku masu pokušao vizualno razložiti u niz manjih međusobno povezanih volumena. Posebno naglašen element bio je komunikacijski toranj, za koji je u projektnoj dokumentaciji navedeno da oblikovanjem i materijalom asocira na romanički toranj i time uspostavlja vezu s mediteranskim ambijentom.<ref name="glavniprojekt"/> Na fasadama su kombinirani bijeli kamen, kamena žbuka, velike staklene površine, aluminijski paneli crvenkastih tonova i drugi savremeni materijali. Ravni krovovi i terase smještajnih traktova djelomično su bili obloženi tamnocrvenom keramikom. Na dijelovima javnih prostora korišteno je reflektirajuće staklo kako bi se u fasadama odražavali nebo i okolna vegetacija. Arhitektonsko tumačenje Belvedera nije jednoznačno. Andrija Mutnjaković svrstao ga je, zajedno s De Lucinim hotelima Kristal i Diamant u [[Poreč|Poreču]], među njegove strukturalističke radove.<ref>{{cite book |editor-last=Mutnjaković |editor-first=Andrija |title=Arhitekt Julije De Luca |year=2013 |pages=6, 44 |language=hr}}</ref> Zlatko Tot naglašava istovremenu prisutnost strukturalističkih i regionalističkih principa te ga povezuje s kritičkim regionalizmom,<ref>Zlatko Tot, ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce'', diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Odsjek za povijest umjetnosti.</ref> dok Božo Benić koncepciju Belvedera tumači i u kontekstu postmodernističke hotelske arhitekture, posebno kroz razlaganje volumena, metaforičku upotrebu elemenata mediteranskog graditeljstva i kombinaciju tradicionalnih i savremenih materijala.<ref>Božo Benić, ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja'', doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026.</ref> [[Ivan Štraus]] pozitivno je ocijenio način na koji je [[Julije De Luca|De Luca]] građevinu strukturirao niz strmu obalu, stvarajući dojam razlomljene i rasute mase.<ref>{{cite book |last=Štraus |first=Ivan |title=Arhitektura Jugoslavije 1945–1990 |year=1991 |pages=214–215}}</ref> Duško Kečkemet Belvedere je također naveo kao jedno od zanimljivijih rješenja dubrovačke turističke arhitekture 1980-ih zbog oblikovanja manjih građevnih cjelina raspoređenih po strmom terenu, iako je kritizirao prevelike kapacitete tadašnje hotelske izgradnje.<ref>{{cite book |last=Kečkemet |first=Duško |title=Kulturna i umjetnička baština u Dalmaciji II |year=2004 |page=404}}</ref> Kasniji Detaljni plan uređenja „Belvedere“ bio je kritičniji prema odnosu građevine i lokacije, navodeći da se hotel iz udaljenih vizura, unatoč razlaganju volumena, i dalje doživljava kao velika nepravilna masa koja dominira prostorom.<ref>''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', Grad Dubrovnik.</ref> == Rad hotela i ratna razaranja == Belvedere je svečano otvoren 26. maja 1985. godine.<ref name="otvorenje"/> U vrijeme otvorenja opisivan je kao jedan od najluksuznijih i najbolje opremljenih hotela u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="kapacitet"/> Zahvaljujući lokaciji, sadržajima i visokom standardu usluge služio je i kao mjesto održavanja kongresa i drugih skupova. Početkom 1990-ih, raspadom dotadašnjeg HTP-a Dubrovnik, hotel je prešao u sastav novoformiranog Hotelsko-turističkog poduzeća „Belvedere“.<ref name="revizija2002">Državni ured za reviziju, Područni ured Dubrovnik, ''Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije – HTP „Belvedere“, Dubrovnik'', Dubrovnik, mart 2002.</ref> Tokom opsade Dubrovnika krajem 1991. hotel je teško oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon toga više nije vraćen u funkciju. U narednim desetljećima napušteni kompleks bio je izložen vandalizmu, otuđivanju inventara i postupnom propadanju. == Poslijeratno razdoblje i vlasništvo == Nakon rata Hotelsko-turističko poduzeće „Belvedere“ ušlo je u proces pretvorbe i privatizacije. Godine 1995. osnovano je društvo Belvedere d.d., a značajne vlasničke udjele tokom sljedećih godina imali su INA i privatizacijski fondovi. Državni ured za reviziju kasnije je utvrdio nepravilnosti povezane s dijelom postupka pretvorbe.<ref name="revizija2002"/> [[INA]] Turizam je 1995. zaključila ugovor o sanaciji i obnovi hotela, a dio radova je izveden, no rekonstrukcija nije završena i hotel nije ponovno otvoren.<ref name="revizija2002" /> Početkom 2000-ih većinski paket prešao je na privatne investitore. Do 2008. kao većinski vlasnik navodila se panamska kompanija Cleostone Corporation, povezana s hrvatsko-britanskim poduzetnikom Zvonkom Stojevićem, dok je INA zadržala značajan manjinski udio. Cleostone je najavljivao obnovu hotela vrijednu oko 50 miliona eura, ali projekt nije realiziran.<ref name="jutarnji2008">„INA pred prodajom svog udjela“, ''Jutarnji list'', 11. augusta 2008.</ref> Nakon što zajam osiguran hotelskim nekretninama nije vraćen, INA je 2010. pokrenula postupak prisilne naplate i prodaje nekretnina.<ref name="ina2022">INA – Industrija nafte d.d., ''Godišnje izvješće 2022.'', bilješke uz financijske izvještaje, „Predmeti Belvedere“.</ref> Stečajni postupak nad Belvedereom d.d. otvoren je u julu 2012.<ref name="dulist2022">Leona Rašica, „STEČAJ KONAČNO ZAVRŠEN NAKON 10 GODINA Dubrovačka hotelska tvrtka Belvedere razvijat će brend Nikole Tesle“, ''DuList'', 9. marta 2022.</ref> Prva javna dražba hotelskih nekretnina 2013. odgođena je zbog pitanja pomorskog dobra, dok na sljedećoj dražbi nije bilo zainteresiranih kupaca.<ref name="prodaja2014">HINA, „Prodan dubrovački hotel Belvedere; neslužbeno kupac ruski milijunaš Vekselberg“, 9. maja 2014.; preneseno u ''Novom listu'' i drugim medijima.</ref> Na ponovljenoj dražbi 9. maja 2014. jedini ponuđač bila je kompanija Vila Larus d.o.o., koja je hotelske nekretnine kupila za 12,2 miliona eura.<ref name="prodaja2014"/> Vila Larus se u to vrijeme povezivala s ruskim poduzetnikom Viktorom Vekselbergom.<ref name="3lhd2016">3LHD, „3LHD pobjednik natječaja za Hotel Belvedere u Dubrovniku“, 30. juna 2016.</ref> Prodajom su na Vila Larus prenesene hotelske nekretnine, a ne dionice društva Belvedere d.d. Samo društvo nastavilo je postojati u stečaju, koji je okončan 2022. godine.<ref name="dulist2022"/> == Planovi obnove == === Detaljni plan iz 2013. === Gradsko vijeće Dubrovnika 2013. usvojilo je Detaljni plan uređenja „Belvedere“, kojim je bilo predviđeno uklanjanje postojećeg hotela i izgradnja novog hotelskog kompleksa. Plan je dopuštao hotel s do 300 soba, garažne kapacitete, koncertnu dvoranu te kongresne sadržaje.<ref name="dpu2013">Grad Dubrovnik i Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', 2013.; „Odluka o donošenju Detaljnoga plana uređenja 'Belvedere'“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 5/13.</ref> Kasnija Studija procjene utjecaja na svjetsku baštinu, čije je zaključke razmatrao [[ICOMOS]], ocijenila je opseg gradnje dopušten tim planom kao pretjeran u odnosu na osjetljivost lokacije i ambijent historijske jezgre Dubrovnika.<ref name="ICOMOS">ICOMOS, ''Technical Review for Design Proposal and the Introduction in addition to the Heritage Impact Assessment, concerning the Belvedere Redevelopment Project in the vicinity of the World Heritage property “Old City of Dubrovnik”'', oktobar 2018.</ref> === Projekt 3LHD-a === Nakon promjene vlasnika 2014. započela je izrada novog koncepta hotelskog kompleksa. Početkom 2015. predstavnici investitora predstavili su ideju manjeg, terasasto organiziranog luksuznog kompleksa s vilama te zatražili izmjene postojeće prostorno-planske dokumentacije.<ref>G. Bijelić, „Vekselbergov Belvedere imat će 7 zvjezdica“, ''Dubrovački vjesnik'', 2015, str. 22.</ref> Za novi hotel proveden je privatni međunarodni pozivni arhitektonski natječaj u dvije faze. U junu 2016. pobjedničkim je proglašen projekt zagrebačkog studija 3LHD.<ref name="3lhd2016"/> Projekt je predviđao uklanjanje postojeće visokogradnje i izgradnju znatno nižeg i razvedenijeg resorta s pet zvjezdica. Prema projektu analiziranom u postupku procjene utjecaja na svjetsku baštinu, kompleks bi imao približno 28.000 m² bruto površine i oko 270 kreveta. Sastojao bi se od ulazno-recepcijskog paviljona, glavne hotelske zgrade, uspinjače i sedam hotelskih vila, a glavne građevine ne bi bile više od šest etaža. Poseban naglasak stavljen je na ozelenjavanje parcele i uklapanje volumena u postojeću topografiju.<ref name="ICOMOS"/> Kako bi se projekt mogao realizirati, Grad Dubrovnik 2016. pokrenuo je postupak izmjena Prostornog plana uređenja i Generalnog urbanističkog plana te stavljanja izvan snage DPU-a Belvedere iz 2013.<ref name="grad2016">Grad Dubrovnik, „Odluka o izradi Izmjena i dopuna Prostornog plana uređenja Grada Dubrovnika, Izmjena i dopuna Generalnog urbanističkog plana Grada Dubrovnika te stavljanju izvan snage Detaljnog plana uređenja Belvedere“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 11/16.</ref> Tokom 2017. provedena je javna rasprava o izmjenama planova. U to vrijeme gradske vlasti najavljivale su početak rušenja starog hotela do kraja 2017. i završetak novog kompleksa do 2020. godine, ali ti rokovi nisu ostvareni.<ref name="grad2017">Grad Dubrovnik, „Gradonačelnik Franković s investitorima i projektantima hotela Belvedere“, 27. juna 2017.</ref> === Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta === U sklopu projekta izrađena je Studija procjene utjecaja na dobro svjetske baštine, koju je 2018. razmotrio ICOMOS. U tehničkoj reviziji ocijenjeno je da bi projekt 3LHD-a, uz dosljednu provedbu mjera ublažavanja, imao blago pozitivan ukupni utjecaj na ambijent historijske jezgre Dubrovnika. Kao prednosti u odnosu na postojeću građevinu istaknuti su manji volumen, bolje prilagođavanje topografiji i intenzivnije krajobrazno uređenje.<ref name="ICOMOS"/> ICOMOS je istovremeno naglasio da realizaciji moraju prethoditi odgovarajuće izmjene prostorno-planske dokumentacije te rješavanje drugih planskih i konzervatorskih preduvjeta.<ref name="ICOMOS"/> Planerski postupak nije dovršen, a kao jedna od prepreka narednih godina navodilo se i neriješeno utvrđivanje granice pomorskog dobra. DPU „Belvedere“ iz 2013. i dalje je 2026. bio naveden među planskim dokumentima na službenim stranicama Grada Dubrovnika.<ref name="gradplanovi">Grad Dubrovnik, „Prostorni planovi – Detaljni plan uređenja 'Belvedere'“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Nekretnine hotela i dalje su ostale u vlasništvu kompanije Vila Larus. Predstavnici investitora 2024. naveli su da namjeravaju zadržati hotelsku namjenu i realizirati projekt zasnovan na rješenju 3LHD-a iz 2016., ali su kao glavne prepreke naveli prostorno-plansku dokumentaciju i pomorsko dobro.<ref name="dulist2024">„BELVEDERE POD REFLEKTORIMA Novi vlasnici žele graditi hotel po Dabrovićevom projektu“, ''DuList'', 2. juna 2024.</ref> Prema dostupnim podacima, jedini član društva Vila Larus d.o.o. bila je švicarska kompanija ACRUMEN AG.<ref name="fina2026">FINA Info.BIZ, „VILA LARUS d.o.o. za poslovanje nekretninama, turizam i ugostiteljstvo“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Rušenje starog hotela i izgradnja novog kompleksa nisu započeli. == Literatura == * Benić, Božo. ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja''. Doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026. * Mutnjaković, Andrija (ur.). ''Arhitekt Julije De Luca''. Hrvatski muzej arhitekture, Zagreb, 2013. * Tot, Zlatko. ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce''. Diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. * ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“''. Grad Dubrovnik. * ICOMOS. ''Technical Review – Heritage Impact Assessment of the Belvedere Redevelopment Project on the World Heritage Property Old City of Dubrovnik, Croatia''. 2018. == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Hotel Belvedere (Dubrovnik)}} [[Kategorija:Hoteli u Dubrovniku|Belvedere]] catcgvw429yoaaaymn437wgy64oq1mp 42696898 42696897 2026-10-01T01:44:00Z Aca 108187 previše kategorički 42696898 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | building_name = Hotel Belvedere | image = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata.JPG | caption = Hotel Belvedere prije [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] | status = Napušten, izvan funkcije | building_type = [[Hotel]] | location = Sveti Jakov, [[Dubrovnik]] | address = Ulica Frana Supila 28 | location_country = [[Hrvatska]] | latitude = 42.63333 | longitude = 18.13222 | iso_region = HR | construction_start_date = 24. novembra 1983. | opening_date = 26. maja 1985. | closing_date = 1991. | owner = Vila Larus d.o.o. | floor_count = 18 | architect = [[Julije De Luca]], Mirko Bertić i Josip Dumančić | architecture_firm = Industrijski projektni zavod – OOUR „AR-projekt“ | number_of_units = 210 <small>(1985.)</small> }} [[Datoteka:Pogled s Lokruma na hotel Belvedere.JPG|mini|desno|Pogled s Lokruma na hotel Belvedere]] '''Hotel Belvedere''' je nekadašnji luksuzni hotel u [[Dubrovnik]]u, smješten na strmoj obalnoj padini na području Svetog Jakova, istočno od historijske gradske jezgre. Projektirali su ga hrvatski arhitekt [[Julije De Luca]] te Mirko Bertić i Josip Dumančić iz zagrebačkog Industrijskog projektnog zavoda – OOUR „AR-projekt“. Hotel je otvoren 26. maja 1985. kao treći hotel kategorije ''de luxe'' na širem dubrovačkom području i jedan od najluksuznijih hotela tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]].<ref name="otvorenje">L. B., „Ponos HTP Dubrovnik“, ''Dubrovački vjesnik'', 1985, str. 10–11.</ref><ref name="kapacitet">„U vrhu jugoslavenskog hotelijerstva“, ''HD vjesnik'', 1985, str. 2.</ref> Kompleks je imao 210 smještajnih jedinica s ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Zbog izrazito strmog terena njegova je velika građevinska masa razložena u niz međusobno povezanih volumena koji se kaskadno spuštaju prema moru. U stručnoj literaturi arhitektura Belvedera povezuje se sa strukturalizmom, kritičkim regionalizmom i postmodernističkom hotelskom arhitekturom. Hotel je poslovao do 1991. godine. Tokom [[Opsada Dubrovnika|opsade Dubrovnika]] teško je oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon rata obnova nije dovršena i hotel nije ponovno otvoren. Hotelske nekretnine 2014. kupila je kompanija Vila Larus d.o.o., za koju je kasnije izrađen projekt novog hotelskog kompleksa studija [[3LHD]], ali do 2026. postojeći hotel nije srušen niti je započela izgradnja novog kompleksa. == Historija lokacije i planiranje == Turistički potencijal područja Svetog Jakova bio je prepoznat već početkom 20. vijeka. Godine 1908. Sindikat za gradnju i vođenje hotela i lječilišta u Dalmaciji zatražio je od dubrovačke općine dugoročni zakup zemljišta uz samostan Svetog Jakova radi gradnje hotela. Općinsko vijeće prihvatilo je zahtjev, ali projekt nije ostvaren jer investitor nije uspio osigurati potrebna sredstva.<ref>{{cite book |last=Perić |first=Ivo |title=Razvitak turizma u Dubrovniku i okolici od pojave parobrodarstva do 1941. godine |year=1983 |page=119 |language=hr}}</ref> Na strmom terenu iznad morskih hridi kasnije je za britansku državljanku Eileen Lewisohn izgrađen manji pansion Belvedere, prema projektu sarajevskog graditelja Mihajla Blagojevića i Rikarda Trostmana. Iza pansiona je 1935. izgrađena i depandansa.<ref>{{cite book |last=Baće |first=Antun |title=Arhitektura Dubrovnika između dva svjetska rata |year=2023 |pages=395–396 |language=hr}}</ref><ref>E. Fiorenini Škerlj, ''Izgradnja područja Ploče u Dubrovniku od kraja I. svjetskog rata do danas'', magistarski rad, 1979, str. 22.</ref> Planovi za veliki hotelski kompleks ponovno su pokrenuti u drugoj polovini 1970-ih. Hotelsko-turističko poduzeće „Dubrovnik“ pregovaralo je s američkom kompanijom Intertower International iz Clevelanda o zajedničkom ulaganju, a u početnoj fazi razmatran je luksuzni hotel kapaciteta oko 700 kreveta.<ref>„Predradnje za izgradnju hotela u Sv. Jakovu“, ''Informativni list'', 1978, str. 14.</ref> Skupština općine Dubrovnik 1981. donijela je odluku o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov. Plan usvojen sljedeće godine predvidio je turističku izgradnju između Ulice Frana Supila i mora te provođenje urbanističko-arhitektonskog natječaja.<ref>„Odluka o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1981.</ref><ref>„Odluka o donošenju Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1982.</ref> Planirana gradnja izazvala je protivljenje dijela stručne javnosti. Dubrovački Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode upozoravao je na razmjere planiranog kompleksa, dok je historičar umjetnosti Milan Prelog područje opisao kao jedan od posljednjih sačuvanih dijelova prirodnog okvira grada i kritizirao njegovu prenamjenu za intenzivnu turističku izgradnju.<ref name="Bernardi">{{cite journal |last=Bernardi |first=Bernardo |title=Rezanje grane… |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |pages=15, 17 |language=hr}}</ref><ref name="Prelog">{{cite journal |last=Prelog |first=Milan |title=Dubrovnik: prodaja lijepog vidika |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |page=15 |language=hr}}</ref> Investitor je 1982. organizirao pozivni arhitektonski natječaj. Budući da nijedno rješenje u prvoj fazi nije u potpunosti zadovoljilo programske i urbanističke zahtjeve, dio autora pozvan je na dodatnu razradu.<ref>„Idejna rješenja za kompleks Belvedere“, ''HD vjesnik'', 1982, str. 10.</ref> U julu 1983. najboljim je ocijenjen projekt [[Julije De Luce|Julija De Luce]], Mirka Bertića i Josipa Dumančića, koji je prihvaćen kao osnova za daljnju razradu uz određene izmjene.<ref>„Hotel Belvedere u Dubrovniku“, ''Čovjek i prostor'', 1983, str. 4.</ref><ref name="glavniprojekt">''Hotel Belvedere, Tehnički opis glavnog projekta'', HR-DADU, Općina Dubrovnik, Hotel Belvedere, UP/I-05/5-579-84, kutija 18, 1984.</ref> Radovi su započeli 24. novembra 1983. produženjem Ulice Frana Supila.<ref>„Valorizacija najatraktivnije turističke lokacije u Dubrovniku“, ''HD vjesnik'', 1983–1984, str. 3.</ref> == Arhitektura == === Položaj i organizacija === Belvedere je izgrađen južno od historijskog benediktinskog kompleksa Svetog Jakova, na izrazito strmom terenu između produžetka Ulice Frana Supila i obale. Prema glavnom projektu nagib terena iznosio je približno 37–40 stepeni. Među glavnim projektnim problemima bili su istaknut položaj hotela u vizurama iz starog grada, velika potrebna građevinska masa, izloženost južnim i jugoistočnim vjetrovima te nastojanje da se sačuva postojeća vegetacija.<ref name="glavniprojekt"/> Osnovna arhitektonska koncepcija temeljila se na razlaganju velike hotelske mase u niz manjih volumena koji se kaskadno spuštaju niz padinu. Taj se princip tokom projektiranja mijenjao, ali je ostao glavna prostorna karakteristika kompleksa.<ref>„Novi hotel Belvedere – Neobjavljeni razgovor s arhitektom Julijem De Lucom“, ''Dubrovački horizonti'', 1986, str. 13.</ref> Kompleks je imao ukupno 18 etaža organiziranih u nekoliko prostorno-funkcionalnih cjelina. Društveni, ugostiteljski, upravni i servisni sadržaji uglavnom su bili koncentrirani u gornjem dijelu uz Ulicu Frana Supila, dok su se smještajni traktovi spuštali prema jugu i istoku. U zapadnom dijelu nalazili su se zatvoreni i otvoreni bazen te sunčališta.<ref name="glavniprojekt"/> Hotel je pri otvorenju imao 210 smještajnih jedinica i ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Uz smještajne prostore sadržavao je više restorana i barova, kongresne i zabavne sadržaje, prodajne i uslužne prostore, bazene i niz terasa. Donji dio kompleksa bio je povezan s obalnom promenadom, uz koju su bili uređeni dodatni ugostiteljski sadržaji i amfiteatar. Godine 1986. na stijenama južno od hotela izgrađeno je kupalište prema rješenju Mata Kortizije.<ref>Đ. O., „Sagrađena plaža i sunčališta“, ''Dubrovački vjesnik'', 1986, str. 6.</ref> === Oblikovanje i stručne ocjene === Konstrukciju hotela uglavnom su činili armiranobetonski zidovi, ploče i skeletni sistemi, dok je konstrukcija iznad zatvorenog bazena bila metalna. [[Julije De Luca|De Luca]] je veliku masu pokušao vizualno razložiti u niz manjih međusobno povezanih volumena. Posebno naglašen element bio je komunikacijski toranj, za koji je u projektnoj dokumentaciji navedeno da oblikovanjem i materijalom asocira na romanički toranj i time uspostavlja vezu s mediteranskim ambijentom.<ref name="glavniprojekt"/> Na fasadama su kombinirani bijeli kamen, kamena žbuka, velike staklene površine, aluminijski paneli crvenkastih tonova i drugi savremeni materijali. Ravni krovovi i terase smještajnih traktova djelomično su bili obloženi tamnocrvenom keramikom. Na dijelovima javnih prostora korišteno je reflektirajuće staklo kako bi se u fasadama odražavali nebo i okolna vegetacija. Arhitektonsko tumačenje Belvedera nije jednoznačno. Andrija Mutnjaković svrstao ga je, zajedno s De Lucinim hotelima Kristal i Diamant u [[Poreč|Poreču]], među njegove strukturalističke radove.<ref>{{cite book |editor-last=Mutnjaković |editor-first=Andrija |title=Arhitekt Julije De Luca |year=2013 |pages=6, 44 |language=hr}}</ref> Zlatko Tot naglašava istovremenu prisutnost strukturalističkih i regionalističkih principa te ga povezuje s kritičkim regionalizmom,<ref>Zlatko Tot, ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce'', diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Odsjek za povijest umjetnosti.</ref> dok Božo Benić koncepciju Belvedera tumači i u kontekstu postmodernističke hotelske arhitekture, posebno kroz razlaganje volumena, metaforičku upotrebu elemenata mediteranskog graditeljstva i kombinaciju tradicionalnih i savremenih materijala.<ref>Božo Benić, ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja'', doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026.</ref> [[Ivan Štraus]] pozitivno je ocijenio način na koji je [[Julije De Luca|De Luca]] građevinu strukturirao niz strmu obalu, stvarajući dojam razlomljene i rasute mase.<ref>{{cite book |last=Štraus |first=Ivan |title=Arhitektura Jugoslavije 1945–1990 |year=1991 |pages=214–215}}</ref> Duško Kečkemet Belvedere je također naveo kao jedno od zanimljivijih rješenja dubrovačke turističke arhitekture 1980-ih zbog oblikovanja manjih građevnih cjelina raspoređenih po strmom terenu, iako je kritizirao prevelike kapacitete tadašnje hotelske izgradnje.<ref>{{cite book |last=Kečkemet |first=Duško |title=Kulturna i umjetnička baština u Dalmaciji II |year=2004 |page=404}}</ref> Kasniji Detaljni plan uređenja „Belvedere“ bio je kritičniji prema odnosu građevine i lokacije, navodeći da se hotel iz udaljenih vizura, unatoč razlaganju volumena, i dalje doživljava kao velika nepravilna masa koja dominira prostorom.<ref>''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', Grad Dubrovnik.</ref> == Rad hotela i ratna razaranja == Belvedere je svečano otvoren 26. maja 1985. godine.<ref name="otvorenje"/> U vrijeme otvorenja opisivan je kao jedan od najluksuznijih i najbolje opremljenih hotela u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="kapacitet"/> Zahvaljujući lokaciji, sadržajima i visokom standardu usluge služio je i kao mjesto održavanja kongresa i drugih skupova. Početkom 1990-ih, raspadom dotadašnjeg HTP-a Dubrovnik, hotel je prešao u sastav novoformiranog Hotelsko-turističkog poduzeća „Belvedere“.<ref name="revizija2002">Državni ured za reviziju, Područni ured Dubrovnik, ''Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije – HTP „Belvedere“, Dubrovnik'', Dubrovnik, mart 2002.</ref> Tokom opsade Dubrovnika krajem 1991. hotel je teško oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon toga više nije vraćen u funkciju. U narednim desetljećima napušteni kompleks bio je izložen vandalizmu, otuđivanju inventara i postupnom propadanju. == Poslijeratno razdoblje i vlasništvo == Nakon rata Hotelsko-turističko poduzeće „Belvedere“ ušlo je u proces pretvorbe i privatizacije. Godine 1995. osnovano je društvo Belvedere d.d., a značajne vlasničke udjele tokom sljedećih godina imali su INA i privatizacijski fondovi. Državni ured za reviziju kasnije je utvrdio nepravilnosti povezane s dijelom postupka pretvorbe.<ref name="revizija2002"/> [[INA]] Turizam je 1995. zaključila ugovor o sanaciji i obnovi hotela, a dio radova je izveden, no rekonstrukcija nije završena i hotel nije ponovno otvoren.<ref name="revizija2002" /> Početkom 2000-ih većinski paket prešao je na privatne investitore. Do 2008. kao većinski vlasnik navodila se panamska kompanija Cleostone Corporation, povezana s hrvatsko-britanskim poduzetnikom Zvonkom Stojevićem, dok je INA zadržala značajan manjinski udio. Cleostone je najavljivao obnovu hotela vrijednu oko 50 miliona eura, ali projekt nije realiziran.<ref name="jutarnji2008">„INA pred prodajom svog udjela“, ''Jutarnji list'', 11. augusta 2008.</ref> Nakon što zajam osiguran hotelskim nekretninama nije vraćen, INA je 2010. pokrenula postupak prisilne naplate i prodaje nekretnina.<ref name="ina2022">INA – Industrija nafte d.d., ''Godišnje izvješće 2022.'', bilješke uz financijske izvještaje, „Predmeti Belvedere“.</ref> Stečajni postupak nad Belvedereom d.d. otvoren je u julu 2012.<ref name="dulist2022">Leona Rašica, „STEČAJ KONAČNO ZAVRŠEN NAKON 10 GODINA Dubrovačka hotelska tvrtka Belvedere razvijat će brend Nikole Tesle“, ''DuList'', 9. marta 2022.</ref> Prva javna dražba hotelskih nekretnina 2013. odgođena je zbog pitanja pomorskog dobra, dok na sljedećoj dražbi nije bilo zainteresiranih kupaca.<ref name="prodaja2014">HINA, „Prodan dubrovački hotel Belvedere; neslužbeno kupac ruski milijunaš Vekselberg“, 9. maja 2014.; preneseno u ''Novom listu'' i drugim medijima.</ref> Na ponovljenoj dražbi 9. maja 2014. jedini ponuđač bila je kompanija Vila Larus d.o.o., koja je hotelske nekretnine kupila za 12,2 miliona eura.<ref name="prodaja2014"/> Vila Larus se u to vrijeme povezivala s ruskim poduzetnikom Viktorom Vekselbergom.<ref name="3lhd2016">3LHD, „3LHD pobjednik natječaja za Hotel Belvedere u Dubrovniku“, 30. juna 2016.</ref> Prodajom su na Vila Larus prenesene hotelske nekretnine, a ne dionice društva Belvedere d.d. Samo društvo nastavilo je postojati u stečaju, koji je okončan 2022. godine.<ref name="dulist2022"/> == Planovi obnove == === Detaljni plan iz 2013. === Gradsko vijeće Dubrovnika 2013. usvojilo je Detaljni plan uređenja „Belvedere“, kojim je bilo predviđeno uklanjanje postojećeg hotela i izgradnja novog hotelskog kompleksa. Plan je dopuštao hotel s do 300 soba, garažne kapacitete, koncertnu dvoranu te kongresne sadržaje.<ref name="dpu2013">Grad Dubrovnik i Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', 2013.; „Odluka o donošenju Detaljnoga plana uređenja 'Belvedere'“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 5/13.</ref> Kasnija Studija procjene utjecaja na svjetsku baštinu, čije je zaključke razmatrao [[ICOMOS]], ocijenila je opseg gradnje dopušten tim planom kao pretjeran u odnosu na osjetljivost lokacije i ambijent historijske jezgre Dubrovnika.<ref name="ICOMOS">ICOMOS, ''Technical Review for Design Proposal and the Introduction in addition to the Heritage Impact Assessment, concerning the Belvedere Redevelopment Project in the vicinity of the World Heritage property “Old City of Dubrovnik”'', oktobar 2018.</ref> === Projekt 3LHD-a === Nakon promjene vlasnika 2014. započela je izrada novog koncepta hotelskog kompleksa. Početkom 2015. predstavnici investitora predstavili su ideju manjeg, terasasto organiziranog luksuznog kompleksa s vilama te zatražili izmjene postojeće prostorno-planske dokumentacije.<ref>G. Bijelić, „Vekselbergov Belvedere imat će 7 zvjezdica“, ''Dubrovački vjesnik'', 2015, str. 22.</ref> Za novi hotel proveden je privatni međunarodni pozivni arhitektonski natječaj u dvije faze. U junu 2016. pobjedničkim je proglašen projekt zagrebačkog studija 3LHD.<ref name="3lhd2016"/> Projekt je predviđao uklanjanje postojeće visokogradnje i izgradnju znatno nižeg i razvedenijeg resorta s pet zvjezdica. Prema projektu analiziranom u postupku procjene utjecaja na svjetsku baštinu, kompleks bi imao približno 28.000 m² bruto površine i oko 270 kreveta. Sastojao bi se od ulazno-recepcijskog paviljona, glavne hotelske zgrade, uspinjače i sedam hotelskih vila, a glavne građevine ne bi bile više od šest etaža. Poseban naglasak stavljen je na ozelenjavanje parcele i uklapanje volumena u postojeću topografiju.<ref name="ICOMOS"/> Kako bi se projekt mogao realizirati, Grad Dubrovnik 2016. pokrenuo je postupak izmjena Prostornog plana uređenja i Generalnog urbanističkog plana te stavljanja izvan snage DPU-a Belvedere iz 2013.<ref name="grad2016">Grad Dubrovnik, „Odluka o izradi Izmjena i dopuna Prostornog plana uređenja Grada Dubrovnika, Izmjena i dopuna Generalnog urbanističkog plana Grada Dubrovnika te stavljanju izvan snage Detaljnog plana uređenja Belvedere“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 11/16.</ref> Tokom 2017. provedena je javna rasprava o izmjenama planova. U to vrijeme gradske vlasti najavljivale su početak rušenja starog hotela do kraja 2017. i završetak novog kompleksa do 2020. godine, ali ti rokovi nisu ostvareni.<ref name="grad2017">Grad Dubrovnik, „Gradonačelnik Franković s investitorima i projektantima hotela Belvedere“, 27. juna 2017.</ref> === Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta === U sklopu projekta izrađena je Studija procjene utjecaja na dobro svjetske baštine, koju je 2018. razmotrio ICOMOS. U tehničkoj reviziji ocijenjeno je da bi projekt 3LHD-a, uz dosljednu provedbu mjera ublažavanja, imao blago pozitivan ukupni utjecaj na ambijent historijske jezgre Dubrovnika. Kao prednosti u odnosu na postojeću građevinu istaknuti su manji volumen, bolje prilagođavanje topografiji i intenzivnije krajobrazno uređenje.<ref name="ICOMOS"/> ICOMOS je istovremeno naglasio da realizaciji moraju prethoditi odgovarajuće izmjene prostorno-planske dokumentacije te rješavanje drugih planskih i konzervatorskih preduvjeta.<ref name="ICOMOS"/> Planerski postupak nije dovršen, a kao jedna od prepreka narednih godina navodilo se i neriješeno utvrđivanje granice pomorskog dobra. DPU „Belvedere“ iz 2013. i dalje je 2026. bio naveden među planskim dokumentima na službenim stranicama Grada Dubrovnika.<ref name="gradplanovi">Grad Dubrovnik, „Prostorni planovi – Detaljni plan uređenja 'Belvedere'“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Nekretnine hotela i dalje su ostale u vlasništvu kompanije Vila Larus. Predstavnici investitora 2024. naveli su da namjeravaju zadržati hotelsku namjenu i realizirati projekt zasnovan na rješenju 3LHD-a iz 2016., ali su kao glavne prepreke naveli prostorno-plansku dokumentaciju i pomorsko dobro.<ref name="dulist2024">„BELVEDERE POD REFLEKTORIMA Novi vlasnici žele graditi hotel po Dabrovićevom projektu“, ''DuList'', 2. juna 2024.</ref> Prema dostupnim podacima, jedini član društva Vila Larus d.o.o. bila je švicarska kompanija ACRUMEN AG.<ref name="fina2026">FINA Info.BIZ, „VILA LARUS d.o.o. za poslovanje nekretninama, turizam i ugostiteljstvo“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Rušenje starog hotela i izgradnja novog kompleksa nisu započeli. == Literatura == * Benić, Božo. ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja''. Doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026. * Mutnjaković, Andrija (ur.). ''Arhitekt Julije De Luca''. Hrvatski muzej arhitekture, Zagreb, 2013. * Tot, Zlatko. ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce''. Diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. * ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“''. Grad Dubrovnik. * ICOMOS. ''Technical Review – Heritage Impact Assessment of the Belvedere Redevelopment Project on the World Heritage Property Old City of Dubrovnik, Croatia''. 2018. == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Hotel Belvedere (Dubrovnik)}} [[Kategorija:Hoteli u Dubrovniku|Belvedere]] 5gtfylb26bhdyrxs1dh6fz2j9hmjwza 42696899 42696898 2026-10-01T01:45:06Z Aca 108187 neutralnije 42696899 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | building_name = Hotel Belvedere | image = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata.JPG | caption = Hotel Belvedere prije [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] | status = Napušten, izvan funkcije | building_type = [[Hotel]] | location = Sveti Jakov, [[Dubrovnik]] | address = Ulica Frana Supila 28 | location_country = [[Hrvatska]] | latitude = 42.63333 | longitude = 18.13222 | iso_region = HR | construction_start_date = 24. novembra 1983. | opening_date = 26. maja 1985. | closing_date = 1991. | owner = Vila Larus d.o.o. | floor_count = 18 | architect = [[Julije De Luca]], Mirko Bertić i Josip Dumančić | architecture_firm = Industrijski projektni zavod – OOUR „AR-projekt“ | number_of_units = 210 <small>(1985.)</small> }} [[Datoteka:Pogled s Lokruma na hotel Belvedere.JPG|mini|desno|Pogled s Lokruma na hotel Belvedere]] '''Hotel Belvedere''' je nekadašnji luksuzni hotel u [[Dubrovnik]]u, smješten na strmoj obalnoj padini na području Svetog Jakova, istočno od historijske gradske jezgre. Projektirali su ga hrvatski arhitekt [[Julije De Luca]] te Mirko Bertić i Josip Dumančić iz zagrebačkog Industrijskog projektnog zavoda – OOUR „AR-projekt“. Hotel je otvoren 26. maja 1985. kao treći hotel kategorije ''de luxe'' na širem dubrovačkom području i jedan od najluksuznijih hotela tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]].<ref name="otvorenje">L. B., „Ponos HTP Dubrovnik“, ''Dubrovački vjesnik'', 1985, str. 10–11.</ref><ref name="kapacitet">„U vrhu jugoslavenskog hotelijerstva“, ''HD vjesnik'', 1985, str. 2.</ref> Kompleks je imao 210 smještajnih jedinica s ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Zbog izrazito strmog terena njegova je velika građevinska masa razložena u niz međusobno povezanih volumena koji se kaskadno spuštaju prema moru. U stručnoj literaturi arhitektura Belvedera povezuje se sa strukturalizmom, kritičkim regionalizmom i postmodernističkom hotelskom arhitekturom. Hotel je poslovao do 1991. godine. Tokom [[Opsada Dubrovnika|opsade Dubrovnika]] teško je oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon rata obnova nije dovršena i hotel nije ponovno otvoren. Hotelske nekretnine 2014. kupila je kompanija Vila Larus d.o.o., za koju je kasnije izrađen projekt novog hotelskog kompleksa studija [[3LHD]], ali do 2026. postojeći hotel nije srušen niti je započela izgradnja novog kompleksa. == Historija lokacije i planiranje == Turistički potencijal područja Svetog Jakova bio je prepoznat već početkom 20. vijeka. Godine 1908. Sindikat za gradnju i vođenje hotela i lječilišta u Dalmaciji zatražio je od dubrovačke općine dugoročni zakup zemljišta uz samostan Svetog Jakova radi gradnje hotela. Općinsko vijeće prihvatilo je zahtjev, ali projekt nije ostvaren jer investitor nije uspio osigurati potrebna sredstva.<ref>{{cite book |last=Perić |first=Ivo |title=Razvitak turizma u Dubrovniku i okolici od pojave parobrodarstva do 1941. godine |year=1983 |page=119 |language=hr}}</ref> Na strmom terenu iznad morskih hridi kasnije je za britansku državljanku Eileen Lewisohn izgrađen manji pansion Belvedere, prema projektu sarajevskog graditelja Mihajla Blagojevića i Rikarda Trostmana. Iza pansiona je 1935. izgrađena i depandansa.<ref>{{cite book |last=Baće |first=Antun |title=Arhitektura Dubrovnika između dva svjetska rata |year=2023 |pages=395–396 |language=hr}}</ref><ref>E. Fiorenini Škerlj, ''Izgradnja područja Ploče u Dubrovniku od kraja I. svjetskog rata do danas'', magistarski rad, 1979, str. 22.</ref> Planovi za veliki hotelski kompleks ponovno su pokrenuti u drugoj polovini 1970-ih. Hotelsko-turističko poduzeće „Dubrovnik“ pregovaralo je s američkom kompanijom Intertower International iz Clevelanda o zajedničkom ulaganju, a u početnoj fazi razmatran je luksuzni hotel kapaciteta oko 700 kreveta.<ref>„Predradnje za izgradnju hotela u Sv. Jakovu“, ''Informativni list'', 1978, str. 14.</ref> Skupština općine Dubrovnik 1981. donijela je odluku o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov. Plan usvojen sljedeće godine predvidio je turističku izgradnju između Ulice Frana Supila i mora te provođenje urbanističko-arhitektonskog natječaja.<ref>„Odluka o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1981.</ref><ref>„Odluka o donošenju Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1982.</ref> Planirana gradnja izazvala je protivljenje dijela stručne javnosti. Dubrovački Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode upozoravao je na razmjere planiranog kompleksa, dok je historičar umjetnosti Milan Prelog područje opisao kao jedan od posljednjih sačuvanih dijelova prirodnog okvira grada i kritizirao njegovu prenamjenu za intenzivnu turističku izgradnju.<ref name="Bernardi">{{cite journal |last=Bernardi |first=Bernardo |title=Rezanje grane… |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |pages=15, 17 |language=hr}}</ref><ref name="Prelog">{{cite journal |last=Prelog |first=Milan |title=Dubrovnik: prodaja lijepog vidika |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |page=15 |language=hr}}</ref> Investitor je 1982. organizirao pozivni arhitektonski natječaj. Budući da nijedno rješenje u prvoj fazi nije u potpunosti zadovoljilo programske i urbanističke zahtjeve, dio autora pozvan je na dodatnu razradu.<ref>„Idejna rješenja za kompleks Belvedere“, ''HD vjesnik'', 1982, str. 10.</ref> U julu 1983. najboljim je ocijenjen projekt [[Julije De Luce|Julija De Luce]], Mirka Bertića i Josipa Dumančića, koji je prihvaćen kao osnova za daljnju razradu uz određene izmjene.<ref>„Hotel Belvedere u Dubrovniku“, ''Čovjek i prostor'', 1983, str. 4.</ref><ref name="glavniprojekt">''Hotel Belvedere, Tehnički opis glavnog projekta'', HR-DADU, Općina Dubrovnik, Hotel Belvedere, UP/I-05/5-579-84, kutija 18, 1984.</ref> Radovi su započeli 24. novembra 1983. produženjem Ulice Frana Supila.<ref>„Valorizacija najatraktivnije turističke lokacije u Dubrovniku“, ''HD vjesnik'', 1983–1984, str. 3.</ref> == Arhitektura == === Položaj i organizacija === Belvedere je izgrađen južno od historijskog benediktinskog kompleksa Svetog Jakova, na izrazito strmom terenu između produžetka Ulice Frana Supila i obale. Prema glavnom projektu nagib terena iznosio je približno 37–40 stepeni. Među glavnim projektnim problemima bili su istaknut položaj hotela u vizurama iz starog grada, velika potrebna građevinska masa, izloženost južnim i jugoistočnim vjetrovima te nastojanje da se sačuva postojeća vegetacija.<ref name="glavniprojekt"/> Osnovna arhitektonska koncepcija temeljila se na razlaganju velike hotelske mase u niz manjih volumena koji se kaskadno spuštaju niz padinu. Taj se princip tokom projektiranja mijenjao, ali je ostao glavna prostorna karakteristika kompleksa.<ref>„Novi hotel Belvedere – Neobjavljeni razgovor s arhitektom Julijem De Lucom“, ''Dubrovački horizonti'', 1986, str. 13.</ref> Kompleks je imao ukupno 18 etaža organiziranih u nekoliko prostorno-funkcionalnih cjelina. Društveni, ugostiteljski, upravni i servisni sadržaji uglavnom su bili koncentrirani u gornjem dijelu uz Ulicu Frana Supila, dok su se smještajni traktovi spuštali prema jugu i istoku. U zapadnom dijelu nalazili su se zatvoreni i otvoreni bazen te sunčališta.<ref name="glavniprojekt"/> Hotel je pri otvorenju imao 210 smještajnih jedinica i ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Uz smještajne prostore sadržavao je više restorana i barova, kongresne i zabavne sadržaje, prodajne i uslužne prostore, bazene i niz terasa. Donji dio kompleksa bio je povezan s obalnom promenadom, uz koju su bili uređeni dodatni ugostiteljski sadržaji i amfiteatar. Godine 1986. na stijenama južno od hotela izgrađeno je kupalište prema rješenju Mata Kortizije.<ref>Đ. O., „Sagrađena plaža i sunčališta“, ''Dubrovački vjesnik'', 1986, str. 6.</ref> === Oblikovanje i stručne ocjene === Konstrukciju hotela uglavnom su činili armiranobetonski zidovi, ploče i skeletni sistemi, dok je konstrukcija iznad zatvorenog bazena bila metalna. [[Julije De Luca|De Luca]] je veliku masu pokušao vizualno razložiti u niz manjih međusobno povezanih volumena. Posebno naglašen element bio je komunikacijski toranj, za koji je u projektnoj dokumentaciji navedeno da oblikovanjem i materijalom asocira na romanički toranj i time uspostavlja vezu s mediteranskim ambijentom.<ref name="glavniprojekt"/> Na fasadama su kombinirani bijeli kamen, kamena žbuka, velike staklene površine, aluminijski paneli crvenkastih tonova i drugi savremeni materijali. Ravni krovovi i terase smještajnih traktova djelomično su bili obloženi tamnocrvenom keramikom. Na dijelovima javnih prostora korišteno je reflektirajuće staklo kako bi se u fasadama odražavali nebo i okolna vegetacija. Arhitektonsko tumačenje Belvedera nije jednoznačno. Andrija Mutnjaković svrstao ga je, zajedno s De Lucinim hotelima Kristal i Diamant u [[Poreč|Poreču]], među njegove strukturalističke radove.<ref>{{cite book |editor-last=Mutnjaković |editor-first=Andrija |title=Arhitekt Julije De Luca |year=2013 |pages=6, 44 |language=hr}}</ref> Zlatko Tot naglašava istovremenu prisutnost strukturalističkih i regionalističkih principa te ga povezuje s kritičkim regionalizmom,<ref>Zlatko Tot, ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce'', diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Odsjek za povijest umjetnosti.</ref> dok Božo Benić koncepciju Belvedera tumači i u kontekstu postmodernističke hotelske arhitekture, posebno kroz razlaganje volumena, metaforičku upotrebu elemenata mediteranskog graditeljstva i kombinaciju tradicionalnih i savremenih materijala.<ref>Božo Benić, ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja'', doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026.</ref> [[Ivan Štraus]] pozitivno je ocijenio način na koji je [[Julije De Luca|De Luca]] građevinu strukturirao niz strmu obalu, stvarajući dojam razlomljene i rasute mase.<ref>{{cite book |last=Štraus |first=Ivan |title=Arhitektura Jugoslavije 1945–1990 |year=1991 |pages=214–215}}</ref> Duško Kečkemet Belvedere je također naveo kao jedno od zanimljivijih rješenja dubrovačke turističke arhitekture 1980-ih zbog oblikovanja manjih građevnih cjelina raspoređenih po strmom terenu, iako je kritizirao prevelike kapacitete tadašnje hotelske izgradnje.<ref>{{cite book |last=Kečkemet |first=Duško |title=Kulturna i umjetnička baština u Dalmaciji II |year=2004 |page=404}}</ref> Kasniji Detaljni plan uređenja „Belvedere“ bio je kritičniji prema odnosu građevine i lokacije, navodeći da se hotel iz udaljenih vizura, unatoč razlaganju volumena, i dalje doživljava kao velika nepravilna masa koja dominira prostorom.<ref>''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', Grad Dubrovnik.</ref> == Rad hotela i ratna razaranja == Belvedere je svečano otvoren 26. maja 1985. godine.<ref name="otvorenje"/> U vrijeme otvorenja opisivan je kao jedan od najluksuznijih i najbolje opremljenih hotela u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="kapacitet"/> U hotelu su održavani kongresi i drugi skupovi. Početkom 1990-ih, raspadom dotadašnjeg HTP-a Dubrovnik, hotel je prešao u sastav novoformiranog Hotelsko-turističkog poduzeća „Belvedere“.<ref name="revizija2002">Državni ured za reviziju, Područni ured Dubrovnik, ''Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije – HTP „Belvedere“, Dubrovnik'', Dubrovnik, mart 2002.</ref> Tokom opsade Dubrovnika krajem 1991. hotel je teško oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon toga više nije vraćen u funkciju. U narednim desetljećima napušteni kompleks bio je izložen vandalizmu, otuđivanju inventara i postupnom propadanju. == Poslijeratno razdoblje i vlasništvo == Nakon rata Hotelsko-turističko poduzeće „Belvedere“ ušlo je u proces pretvorbe i privatizacije. Godine 1995. osnovano je društvo Belvedere d.d., a značajne vlasničke udjele tokom sljedećih godina imali su INA i privatizacijski fondovi. Državni ured za reviziju kasnije je utvrdio nepravilnosti povezane s dijelom postupka pretvorbe.<ref name="revizija2002"/> [[INA]] Turizam je 1995. zaključila ugovor o sanaciji i obnovi hotela, a dio radova je izveden, no rekonstrukcija nije završena i hotel nije ponovno otvoren.<ref name="revizija2002" /> Početkom 2000-ih većinski paket prešao je na privatne investitore. Do 2008. kao većinski vlasnik navodila se panamska kompanija Cleostone Corporation, povezana s hrvatsko-britanskim poduzetnikom Zvonkom Stojevićem, dok je INA zadržala značajan manjinski udio. Cleostone je najavljivao obnovu hotela vrijednu oko 50 miliona eura, ali projekt nije realiziran.<ref name="jutarnji2008">„INA pred prodajom svog udjela“, ''Jutarnji list'', 11. augusta 2008.</ref> Nakon što zajam osiguran hotelskim nekretninama nije vraćen, INA je 2010. pokrenula postupak prisilne naplate i prodaje nekretnina.<ref name="ina2022">INA – Industrija nafte d.d., ''Godišnje izvješće 2022.'', bilješke uz financijske izvještaje, „Predmeti Belvedere“.</ref> Stečajni postupak nad Belvedereom d.d. otvoren je u julu 2012.<ref name="dulist2022">Leona Rašica, „STEČAJ KONAČNO ZAVRŠEN NAKON 10 GODINA Dubrovačka hotelska tvrtka Belvedere razvijat će brend Nikole Tesle“, ''DuList'', 9. marta 2022.</ref> Prva javna dražba hotelskih nekretnina 2013. odgođena je zbog pitanja pomorskog dobra, dok na sljedećoj dražbi nije bilo zainteresiranih kupaca.<ref name="prodaja2014">HINA, „Prodan dubrovački hotel Belvedere; neslužbeno kupac ruski milijunaš Vekselberg“, 9. maja 2014.; preneseno u ''Novom listu'' i drugim medijima.</ref> Na ponovljenoj dražbi 9. maja 2014. jedini ponuđač bila je kompanija Vila Larus d.o.o., koja je hotelske nekretnine kupila za 12,2 miliona eura.<ref name="prodaja2014"/> Vila Larus se u to vrijeme povezivala s ruskim poduzetnikom Viktorom Vekselbergom.<ref name="3lhd2016">3LHD, „3LHD pobjednik natječaja za Hotel Belvedere u Dubrovniku“, 30. juna 2016.</ref> Prodajom su na Vila Larus prenesene hotelske nekretnine, a ne dionice društva Belvedere d.d. Samo društvo nastavilo je postojati u stečaju, koji je okončan 2022. godine.<ref name="dulist2022"/> == Planovi obnove == === Detaljni plan iz 2013. === Gradsko vijeće Dubrovnika 2013. usvojilo je Detaljni plan uređenja „Belvedere“, kojim je bilo predviđeno uklanjanje postojećeg hotela i izgradnja novog hotelskog kompleksa. Plan je dopuštao hotel s do 300 soba, garažne kapacitete, koncertnu dvoranu te kongresne sadržaje.<ref name="dpu2013">Grad Dubrovnik i Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', 2013.; „Odluka o donošenju Detaljnoga plana uređenja 'Belvedere'“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 5/13.</ref> Kasnija Studija procjene utjecaja na svjetsku baštinu, čije je zaključke razmatrao [[ICOMOS]], ocijenila je opseg gradnje dopušten tim planom kao pretjeran u odnosu na osjetljivost lokacije i ambijent historijske jezgre Dubrovnika.<ref name="ICOMOS">ICOMOS, ''Technical Review for Design Proposal and the Introduction in addition to the Heritage Impact Assessment, concerning the Belvedere Redevelopment Project in the vicinity of the World Heritage property “Old City of Dubrovnik”'', oktobar 2018.</ref> === Projekt 3LHD-a === Nakon promjene vlasnika 2014. započela je izrada novog koncepta hotelskog kompleksa. Početkom 2015. predstavnici investitora predstavili su ideju manjeg, terasasto organiziranog luksuznog kompleksa s vilama te zatražili izmjene postojeće prostorno-planske dokumentacije.<ref>G. Bijelić, „Vekselbergov Belvedere imat će 7 zvjezdica“, ''Dubrovački vjesnik'', 2015, str. 22.</ref> Za novi hotel proveden je privatni međunarodni pozivni arhitektonski natječaj u dvije faze. U junu 2016. pobjedničkim je proglašen projekt zagrebačkog studija 3LHD.<ref name="3lhd2016"/> Projekt je predviđao uklanjanje postojeće visokogradnje i izgradnju znatno nižeg i razvedenijeg resorta s pet zvjezdica. Prema projektu analiziranom u postupku procjene utjecaja na svjetsku baštinu, kompleks bi imao približno 28.000 m² bruto površine i oko 270 kreveta. Sastojao bi se od ulazno-recepcijskog paviljona, glavne hotelske zgrade, uspinjače i sedam hotelskih vila, a glavne građevine ne bi bile više od šest etaža. Poseban naglasak stavljen je na ozelenjavanje parcele i uklapanje volumena u postojeću topografiju.<ref name="ICOMOS"/> Kako bi se projekt mogao realizirati, Grad Dubrovnik 2016. pokrenuo je postupak izmjena Prostornog plana uređenja i Generalnog urbanističkog plana te stavljanja izvan snage DPU-a Belvedere iz 2013.<ref name="grad2016">Grad Dubrovnik, „Odluka o izradi Izmjena i dopuna Prostornog plana uređenja Grada Dubrovnika, Izmjena i dopuna Generalnog urbanističkog plana Grada Dubrovnika te stavljanju izvan snage Detaljnog plana uređenja Belvedere“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 11/16.</ref> Tokom 2017. provedena je javna rasprava o izmjenama planova. U to vrijeme gradske vlasti najavljivale su početak rušenja starog hotela do kraja 2017. i završetak novog kompleksa do 2020. godine, ali ti rokovi nisu ostvareni.<ref name="grad2017">Grad Dubrovnik, „Gradonačelnik Franković s investitorima i projektantima hotela Belvedere“, 27. juna 2017.</ref> === Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta === U sklopu projekta izrađena je Studija procjene utjecaja na dobro svjetske baštine, koju je 2018. razmotrio ICOMOS. U tehničkoj reviziji ocijenjeno je da bi projekt 3LHD-a, uz dosljednu provedbu mjera ublažavanja, imao blago pozitivan ukupni utjecaj na ambijent historijske jezgre Dubrovnika. Kao prednosti u odnosu na postojeću građevinu istaknuti su manji volumen, bolje prilagođavanje topografiji i intenzivnije krajobrazno uređenje.<ref name="ICOMOS"/> ICOMOS je istovremeno naglasio da realizaciji moraju prethoditi odgovarajuće izmjene prostorno-planske dokumentacije te rješavanje drugih planskih i konzervatorskih preduvjeta.<ref name="ICOMOS"/> Planerski postupak nije dovršen, a kao jedna od prepreka narednih godina navodilo se i neriješeno utvrđivanje granice pomorskog dobra. DPU „Belvedere“ iz 2013. i dalje je 2026. bio naveden među planskim dokumentima na službenim stranicama Grada Dubrovnika.<ref name="gradplanovi">Grad Dubrovnik, „Prostorni planovi – Detaljni plan uređenja 'Belvedere'“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Nekretnine hotela i dalje su ostale u vlasništvu kompanije Vila Larus. Predstavnici investitora 2024. naveli su da namjeravaju zadržati hotelsku namjenu i realizirati projekt zasnovan na rješenju 3LHD-a iz 2016., ali su kao glavne prepreke naveli prostorno-plansku dokumentaciju i pomorsko dobro.<ref name="dulist2024">„BELVEDERE POD REFLEKTORIMA Novi vlasnici žele graditi hotel po Dabrovićevom projektu“, ''DuList'', 2. juna 2024.</ref> Prema dostupnim podacima, jedini član društva Vila Larus d.o.o. bila je švicarska kompanija ACRUMEN AG.<ref name="fina2026">FINA Info.BIZ, „VILA LARUS d.o.o. za poslovanje nekretninama, turizam i ugostiteljstvo“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Rušenje starog hotela i izgradnja novog kompleksa nisu započeli. == Literatura == * Benić, Božo. ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja''. Doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026. * Mutnjaković, Andrija (ur.). ''Arhitekt Julije De Luca''. Hrvatski muzej arhitekture, Zagreb, 2013. * Tot, Zlatko. ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce''. Diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. * ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“''. Grad Dubrovnik. * ICOMOS. ''Technical Review – Heritage Impact Assessment of the Belvedere Redevelopment Project on the World Heritage Property Old City of Dubrovnik, Croatia''. 2018. == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Hotel Belvedere (Dubrovnik)}} [[Kategorija:Hoteli u Dubrovniku|Belvedere]] 7t7eep20z9lpkcp15vn1ewylapewhpl 42696900 42696899 2026-10-01T01:50:00Z Aca 108187 /* Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta */ preciznije 42696900 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | building_name = Hotel Belvedere | image = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata.JPG | caption = Hotel Belvedere prije [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] | status = Napušten, izvan funkcije | building_type = [[Hotel]] | location = Sveti Jakov, [[Dubrovnik]] | address = Ulica Frana Supila 28 | location_country = [[Hrvatska]] | latitude = 42.63333 | longitude = 18.13222 | iso_region = HR | construction_start_date = 24. novembra 1983. | opening_date = 26. maja 1985. | closing_date = 1991. | owner = Vila Larus d.o.o. | floor_count = 18 | architect = [[Julije De Luca]], Mirko Bertić i Josip Dumančić | architecture_firm = Industrijski projektni zavod – OOUR „AR-projekt“ | number_of_units = 210 <small>(1985.)</small> }} [[Datoteka:Pogled s Lokruma na hotel Belvedere.JPG|mini|desno|Pogled s Lokruma na hotel Belvedere]] '''Hotel Belvedere''' je nekadašnji luksuzni hotel u [[Dubrovnik]]u, smješten na strmoj obalnoj padini na području Svetog Jakova, istočno od historijske gradske jezgre. Projektirali su ga hrvatski arhitekt [[Julije De Luca]] te Mirko Bertić i Josip Dumančić iz zagrebačkog Industrijskog projektnog zavoda – OOUR „AR-projekt“. Hotel je otvoren 26. maja 1985. kao treći hotel kategorije ''de luxe'' na širem dubrovačkom području i jedan od najluksuznijih hotela tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]].<ref name="otvorenje">L. B., „Ponos HTP Dubrovnik“, ''Dubrovački vjesnik'', 1985, str. 10–11.</ref><ref name="kapacitet">„U vrhu jugoslavenskog hotelijerstva“, ''HD vjesnik'', 1985, str. 2.</ref> Kompleks je imao 210 smještajnih jedinica s ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Zbog izrazito strmog terena njegova je velika građevinska masa razložena u niz međusobno povezanih volumena koji se kaskadno spuštaju prema moru. U stručnoj literaturi arhitektura Belvedera povezuje se sa strukturalizmom, kritičkim regionalizmom i postmodernističkom hotelskom arhitekturom. Hotel je poslovao do 1991. godine. Tokom [[Opsada Dubrovnika|opsade Dubrovnika]] teško je oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon rata obnova nije dovršena i hotel nije ponovno otvoren. Hotelske nekretnine 2014. kupila je kompanija Vila Larus d.o.o., za koju je kasnije izrađen projekt novog hotelskog kompleksa studija [[3LHD]], ali do 2026. postojeći hotel nije srušen niti je započela izgradnja novog kompleksa. == Historija lokacije i planiranje == Turistički potencijal područja Svetog Jakova bio je prepoznat već početkom 20. vijeka. Godine 1908. Sindikat za gradnju i vođenje hotela i lječilišta u Dalmaciji zatražio je od dubrovačke općine dugoročni zakup zemljišta uz samostan Svetog Jakova radi gradnje hotela. Općinsko vijeće prihvatilo je zahtjev, ali projekt nije ostvaren jer investitor nije uspio osigurati potrebna sredstva.<ref>{{cite book |last=Perić |first=Ivo |title=Razvitak turizma u Dubrovniku i okolici od pojave parobrodarstva do 1941. godine |year=1983 |page=119 |language=hr}}</ref> Na strmom terenu iznad morskih hridi kasnije je za britansku državljanku Eileen Lewisohn izgrađen manji pansion Belvedere, prema projektu sarajevskog graditelja Mihajla Blagojevića i Rikarda Trostmana. Iza pansiona je 1935. izgrađena i depandansa.<ref>{{cite book |last=Baće |first=Antun |title=Arhitektura Dubrovnika između dva svjetska rata |year=2023 |pages=395–396 |language=hr}}</ref><ref>E. Fiorenini Škerlj, ''Izgradnja područja Ploče u Dubrovniku od kraja I. svjetskog rata do danas'', magistarski rad, 1979, str. 22.</ref> Planovi za veliki hotelski kompleks ponovno su pokrenuti u drugoj polovini 1970-ih. Hotelsko-turističko poduzeće „Dubrovnik“ pregovaralo je s američkom kompanijom Intertower International iz Clevelanda o zajedničkom ulaganju, a u početnoj fazi razmatran je luksuzni hotel kapaciteta oko 700 kreveta.<ref>„Predradnje za izgradnju hotela u Sv. Jakovu“, ''Informativni list'', 1978, str. 14.</ref> Skupština općine Dubrovnik 1981. donijela je odluku o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov. Plan usvojen sljedeće godine predvidio je turističku izgradnju između Ulice Frana Supila i mora te provođenje urbanističko-arhitektonskog natječaja.<ref>„Odluka o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1981.</ref><ref>„Odluka o donošenju Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1982.</ref> Planirana gradnja izazvala je protivljenje dijela stručne javnosti. Dubrovački Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode upozoravao je na razmjere planiranog kompleksa, dok je historičar umjetnosti Milan Prelog područje opisao kao jedan od posljednjih sačuvanih dijelova prirodnog okvira grada i kritizirao njegovu prenamjenu za intenzivnu turističku izgradnju.<ref name="Bernardi">{{cite journal |last=Bernardi |first=Bernardo |title=Rezanje grane… |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |pages=15, 17 |language=hr}}</ref><ref name="Prelog">{{cite journal |last=Prelog |first=Milan |title=Dubrovnik: prodaja lijepog vidika |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |page=15 |language=hr}}</ref> Investitor je 1982. organizirao pozivni arhitektonski natječaj. Budući da nijedno rješenje u prvoj fazi nije u potpunosti zadovoljilo programske i urbanističke zahtjeve, dio autora pozvan je na dodatnu razradu.<ref>„Idejna rješenja za kompleks Belvedere“, ''HD vjesnik'', 1982, str. 10.</ref> U julu 1983. najboljim je ocijenjen projekt [[Julije De Luce|Julija De Luce]], Mirka Bertića i Josipa Dumančića, koji je prihvaćen kao osnova za daljnju razradu uz određene izmjene.<ref>„Hotel Belvedere u Dubrovniku“, ''Čovjek i prostor'', 1983, str. 4.</ref><ref name="glavniprojekt">''Hotel Belvedere, Tehnički opis glavnog projekta'', HR-DADU, Općina Dubrovnik, Hotel Belvedere, UP/I-05/5-579-84, kutija 18, 1984.</ref> Radovi su započeli 24. novembra 1983. produženjem Ulice Frana Supila.<ref>„Valorizacija najatraktivnije turističke lokacije u Dubrovniku“, ''HD vjesnik'', 1983–1984, str. 3.</ref> == Arhitektura == === Položaj i organizacija === Belvedere je izgrađen južno od historijskog benediktinskog kompleksa Svetog Jakova, na izrazito strmom terenu između produžetka Ulice Frana Supila i obale. Prema glavnom projektu nagib terena iznosio je približno 37–40 stepeni. Među glavnim projektnim problemima bili su istaknut položaj hotela u vizurama iz starog grada, velika potrebna građevinska masa, izloženost južnim i jugoistočnim vjetrovima te nastojanje da se sačuva postojeća vegetacija.<ref name="glavniprojekt"/> Osnovna arhitektonska koncepcija temeljila se na razlaganju velike hotelske mase u niz manjih volumena koji se kaskadno spuštaju niz padinu. Taj se princip tokom projektiranja mijenjao, ali je ostao glavna prostorna karakteristika kompleksa.<ref>„Novi hotel Belvedere – Neobjavljeni razgovor s arhitektom Julijem De Lucom“, ''Dubrovački horizonti'', 1986, str. 13.</ref> Kompleks je imao ukupno 18 etaža organiziranih u nekoliko prostorno-funkcionalnih cjelina. Društveni, ugostiteljski, upravni i servisni sadržaji uglavnom su bili koncentrirani u gornjem dijelu uz Ulicu Frana Supila, dok su se smještajni traktovi spuštali prema jugu i istoku. U zapadnom dijelu nalazili su se zatvoreni i otvoreni bazen te sunčališta.<ref name="glavniprojekt"/> Hotel je pri otvorenju imao 210 smještajnih jedinica i ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Uz smještajne prostore sadržavao je više restorana i barova, kongresne i zabavne sadržaje, prodajne i uslužne prostore, bazene i niz terasa. Donji dio kompleksa bio je povezan s obalnom promenadom, uz koju su bili uređeni dodatni ugostiteljski sadržaji i amfiteatar. Godine 1986. na stijenama južno od hotela izgrađeno je kupalište prema rješenju Mata Kortizije.<ref>Đ. O., „Sagrađena plaža i sunčališta“, ''Dubrovački vjesnik'', 1986, str. 6.</ref> === Oblikovanje i stručne ocjene === Konstrukciju hotela uglavnom su činili armiranobetonski zidovi, ploče i skeletni sistemi, dok je konstrukcija iznad zatvorenog bazena bila metalna. [[Julije De Luca|De Luca]] je veliku masu pokušao vizualno razložiti u niz manjih međusobno povezanih volumena. Posebno naglašen element bio je komunikacijski toranj, za koji je u projektnoj dokumentaciji navedeno da oblikovanjem i materijalom asocira na romanički toranj i time uspostavlja vezu s mediteranskim ambijentom.<ref name="glavniprojekt"/> Na fasadama su kombinirani bijeli kamen, kamena žbuka, velike staklene površine, aluminijski paneli crvenkastih tonova i drugi savremeni materijali. Ravni krovovi i terase smještajnih traktova djelomično su bili obloženi tamnocrvenom keramikom. Na dijelovima javnih prostora korišteno je reflektirajuće staklo kako bi se u fasadama odražavali nebo i okolna vegetacija. Arhitektonsko tumačenje Belvedera nije jednoznačno. Andrija Mutnjaković svrstao ga je, zajedno s De Lucinim hotelima Kristal i Diamant u [[Poreč|Poreču]], među njegove strukturalističke radove.<ref>{{cite book |editor-last=Mutnjaković |editor-first=Andrija |title=Arhitekt Julije De Luca |year=2013 |pages=6, 44 |language=hr}}</ref> Zlatko Tot naglašava istovremenu prisutnost strukturalističkih i regionalističkih principa te ga povezuje s kritičkim regionalizmom,<ref>Zlatko Tot, ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce'', diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Odsjek za povijest umjetnosti.</ref> dok Božo Benić koncepciju Belvedera tumači i u kontekstu postmodernističke hotelske arhitekture, posebno kroz razlaganje volumena, metaforičku upotrebu elemenata mediteranskog graditeljstva i kombinaciju tradicionalnih i savremenih materijala.<ref>Božo Benić, ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja'', doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026.</ref> [[Ivan Štraus]] pozitivno je ocijenio način na koji je [[Julije De Luca|De Luca]] građevinu strukturirao niz strmu obalu, stvarajući dojam razlomljene i rasute mase.<ref>{{cite book |last=Štraus |first=Ivan |title=Arhitektura Jugoslavije 1945–1990 |year=1991 |pages=214–215}}</ref> Duško Kečkemet Belvedere je također naveo kao jedno od zanimljivijih rješenja dubrovačke turističke arhitekture 1980-ih zbog oblikovanja manjih građevnih cjelina raspoređenih po strmom terenu, iako je kritizirao prevelike kapacitete tadašnje hotelske izgradnje.<ref>{{cite book |last=Kečkemet |first=Duško |title=Kulturna i umjetnička baština u Dalmaciji II |year=2004 |page=404}}</ref> Kasniji Detaljni plan uređenja „Belvedere“ bio je kritičniji prema odnosu građevine i lokacije, navodeći da se hotel iz udaljenih vizura, unatoč razlaganju volumena, i dalje doživljava kao velika nepravilna masa koja dominira prostorom.<ref>''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', Grad Dubrovnik.</ref> == Rad hotela i ratna razaranja == Belvedere je svečano otvoren 26. maja 1985. godine.<ref name="otvorenje"/> U vrijeme otvorenja opisivan je kao jedan od najluksuznijih i najbolje opremljenih hotela u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="kapacitet"/> U hotelu su održavani kongresi i drugi skupovi. Početkom 1990-ih, raspadom dotadašnjeg HTP-a Dubrovnik, hotel je prešao u sastav novoformiranog Hotelsko-turističkog poduzeća „Belvedere“.<ref name="revizija2002">Državni ured za reviziju, Područni ured Dubrovnik, ''Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije – HTP „Belvedere“, Dubrovnik'', Dubrovnik, mart 2002.</ref> Tokom opsade Dubrovnika krajem 1991. hotel je teško oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon toga više nije vraćen u funkciju. U narednim desetljećima napušteni kompleks bio je izložen vandalizmu, otuđivanju inventara i postupnom propadanju. == Poslijeratno razdoblje i vlasništvo == Nakon rata Hotelsko-turističko poduzeće „Belvedere“ ušlo je u proces pretvorbe i privatizacije. Godine 1995. osnovano je društvo Belvedere d.d., a značajne vlasničke udjele tokom sljedećih godina imali su INA i privatizacijski fondovi. Državni ured za reviziju kasnije je utvrdio nepravilnosti povezane s dijelom postupka pretvorbe.<ref name="revizija2002"/> [[INA]] Turizam je 1995. zaključila ugovor o sanaciji i obnovi hotela, a dio radova je izveden, no rekonstrukcija nije završena i hotel nije ponovno otvoren.<ref name="revizija2002" /> Početkom 2000-ih većinski paket prešao je na privatne investitore. Do 2008. kao većinski vlasnik navodila se panamska kompanija Cleostone Corporation, povezana s hrvatsko-britanskim poduzetnikom Zvonkom Stojevićem, dok je INA zadržala značajan manjinski udio. Cleostone je najavljivao obnovu hotela vrijednu oko 50 miliona eura, ali projekt nije realiziran.<ref name="jutarnji2008">„INA pred prodajom svog udjela“, ''Jutarnji list'', 11. augusta 2008.</ref> Nakon što zajam osiguran hotelskim nekretninama nije vraćen, INA je 2010. pokrenula postupak prisilne naplate i prodaje nekretnina.<ref name="ina2022">INA – Industrija nafte d.d., ''Godišnje izvješće 2022.'', bilješke uz financijske izvještaje, „Predmeti Belvedere“.</ref> Stečajni postupak nad Belvedereom d.d. otvoren je u julu 2012.<ref name="dulist2022">Leona Rašica, „STEČAJ KONAČNO ZAVRŠEN NAKON 10 GODINA Dubrovačka hotelska tvrtka Belvedere razvijat će brend Nikole Tesle“, ''DuList'', 9. marta 2022.</ref> Prva javna dražba hotelskih nekretnina 2013. odgođena je zbog pitanja pomorskog dobra, dok na sljedećoj dražbi nije bilo zainteresiranih kupaca.<ref name="prodaja2014">HINA, „Prodan dubrovački hotel Belvedere; neslužbeno kupac ruski milijunaš Vekselberg“, 9. maja 2014.; preneseno u ''Novom listu'' i drugim medijima.</ref> Na ponovljenoj dražbi 9. maja 2014. jedini ponuđač bila je kompanija Vila Larus d.o.o., koja je hotelske nekretnine kupila za 12,2 miliona eura.<ref name="prodaja2014"/> Vila Larus se u to vrijeme povezivala s ruskim poduzetnikom Viktorom Vekselbergom.<ref name="3lhd2016">3LHD, „3LHD pobjednik natječaja za Hotel Belvedere u Dubrovniku“, 30. juna 2016.</ref> Prodajom su na Vila Larus prenesene hotelske nekretnine, a ne dionice društva Belvedere d.d. Samo društvo nastavilo je postojati u stečaju, koji je okončan 2022. godine.<ref name="dulist2022"/> == Planovi obnove == === Detaljni plan iz 2013. === Gradsko vijeće Dubrovnika 2013. usvojilo je Detaljni plan uređenja „Belvedere“, kojim je bilo predviđeno uklanjanje postojećeg hotela i izgradnja novog hotelskog kompleksa. Plan je dopuštao hotel s do 300 soba, garažne kapacitete, koncertnu dvoranu te kongresne sadržaje.<ref name="dpu2013">Grad Dubrovnik i Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', 2013.; „Odluka o donošenju Detaljnoga plana uređenja 'Belvedere'“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 5/13.</ref> Kasnija Studija procjene utjecaja na svjetsku baštinu, čije je zaključke razmatrao [[ICOMOS]], ocijenila je opseg gradnje dopušten tim planom kao pretjeran u odnosu na osjetljivost lokacije i ambijent historijske jezgre Dubrovnika.<ref name="ICOMOS">ICOMOS, ''Technical Review for Design Proposal and the Introduction in addition to the Heritage Impact Assessment, concerning the Belvedere Redevelopment Project in the vicinity of the World Heritage property “Old City of Dubrovnik”'', oktobar 2018.</ref> === Projekt 3LHD-a === Nakon promjene vlasnika 2014. započela je izrada novog koncepta hotelskog kompleksa. Početkom 2015. predstavnici investitora predstavili su ideju manjeg, terasasto organiziranog luksuznog kompleksa s vilama te zatražili izmjene postojeće prostorno-planske dokumentacije.<ref>G. Bijelić, „Vekselbergov Belvedere imat će 7 zvjezdica“, ''Dubrovački vjesnik'', 2015, str. 22.</ref> Za novi hotel proveden je privatni međunarodni pozivni arhitektonski natječaj u dvije faze. U junu 2016. pobjedničkim je proglašen projekt zagrebačkog studija 3LHD.<ref name="3lhd2016"/> Projekt je predviđao uklanjanje postojeće visokogradnje i izgradnju znatno nižeg i razvedenijeg resorta s pet zvjezdica. Prema projektu analiziranom u postupku procjene utjecaja na svjetsku baštinu, kompleks bi imao približno 28.000 m² bruto površine i oko 270 kreveta. Sastojao bi se od ulazno-recepcijskog paviljona, glavne hotelske zgrade, uspinjače i sedam hotelskih vila, a glavne građevine ne bi bile više od šest etaža. Poseban naglasak stavljen je na ozelenjavanje parcele i uklapanje volumena u postojeću topografiju.<ref name="ICOMOS"/> Kako bi se projekt mogao realizirati, Grad Dubrovnik 2016. pokrenuo je postupak izmjena Prostornog plana uređenja i Generalnog urbanističkog plana te stavljanja izvan snage DPU-a Belvedere iz 2013.<ref name="grad2016">Grad Dubrovnik, „Odluka o izradi Izmjena i dopuna Prostornog plana uređenja Grada Dubrovnika, Izmjena i dopuna Generalnog urbanističkog plana Grada Dubrovnika te stavljanju izvan snage Detaljnog plana uređenja Belvedere“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 11/16.</ref> Tokom 2017. provedena je javna rasprava o izmjenama planova. U to vrijeme gradske vlasti najavljivale su početak rušenja starog hotela do kraja 2017. i završetak novog kompleksa do 2020. godine, ali ti rokovi nisu ostvareni.<ref name="grad2017">Grad Dubrovnik, „Gradonačelnik Franković s investitorima i projektantima hotela Belvedere“, 27. juna 2017.</ref> === Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta === U sklopu projekta izrađena je Studija procjene utjecaja na dobro svjetske baštine, koju je 2018. razmotrio ICOMOS. Studija je procijenila blago pozitivan ukupni utjecaj, a ICOMOS je projekt ocijenio prihvatljivim uz provedbu propisanih mjera i ispunjavanje planskih preduvjeta. Kao prednosti u odnosu na postojeću građevinu istaknuti su manji volumen, bolje prilagođavanje topografiji i intenzivnije krajobrazno uređenje.<ref name="ICOMOS"/> ICOMOS je istovremeno naglasio da realizaciji moraju prethoditi odgovarajuće izmjene prostorno-planske dokumentacije te rješavanje drugih planskih i konzervatorskih preduvjeta.<ref name="ICOMOS"/> Planerski postupak nije dovršen, a kao jedna od prepreka narednih godina navodilo se i neriješeno utvrđivanje granice pomorskog dobra. DPU „Belvedere“ iz 2013. i dalje je 2026. bio naveden među planskim dokumentima na službenim stranicama Grada Dubrovnika.<ref name="gradplanovi">Grad Dubrovnik, „Prostorni planovi – Detaljni plan uređenja 'Belvedere'“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Nekretnine hotela i dalje su ostale u vlasništvu kompanije Vila Larus. Predstavnici investitora 2024. naveli su da namjeravaju zadržati hotelsku namjenu i realizirati projekt zasnovan na rješenju 3LHD-a iz 2016., ali su kao glavne prepreke naveli prostorno-plansku dokumentaciju i pomorsko dobro.<ref name="dulist2024">„BELVEDERE POD REFLEKTORIMA Novi vlasnici žele graditi hotel po Dabrovićevom projektu“, ''DuList'', 2. juna 2024.</ref> Prema dostupnim podacima, jedini član društva Vila Larus d.o.o. bila je švicarska kompanija ACRUMEN AG.<ref name="fina2026">FINA Info.BIZ, „VILA LARUS d.o.o. za poslovanje nekretninama, turizam i ugostiteljstvo“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Rušenje starog hotela i izgradnja novog kompleksa nisu započeli. == Literatura == * Benić, Božo. ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja''. Doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026. * Mutnjaković, Andrija (ur.). ''Arhitekt Julije De Luca''. Hrvatski muzej arhitekture, Zagreb, 2013. * Tot, Zlatko. ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce''. Diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. * ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“''. Grad Dubrovnik. * ICOMOS. ''Technical Review – Heritage Impact Assessment of the Belvedere Redevelopment Project on the World Heritage Property Old City of Dubrovnik, Croatia''. 2018. == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Hotel Belvedere (Dubrovnik)}} [[Kategorija:Hoteli u Dubrovniku|Belvedere]] m6ub5h7qckm9p7ajysrnb6l1im2wm0u 42696901 42696900 2026-10-01T02:02:45Z Aca 108187 /* Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta */ 42696901 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | building_name = Hotel Belvedere | image = Hotel Belvedere prije Domovinskog rata.JPG | caption = Hotel Belvedere prije [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] | status = Napušten, izvan funkcije | building_type = [[Hotel]] | location = Sveti Jakov, [[Dubrovnik]] | address = Ulica Frana Supila 28 | location_country = [[Hrvatska]] | latitude = 42.63333 | longitude = 18.13222 | iso_region = HR | construction_start_date = 24. novembra 1983. | opening_date = 26. maja 1985. | closing_date = 1991. | owner = Vila Larus d.o.o. | floor_count = 18 | architect = [[Julije De Luca]], Mirko Bertić i Josip Dumančić | architecture_firm = Industrijski projektni zavod – OOUR „AR-projekt“ | number_of_units = 210 <small>(1985.)</small> }} [[Datoteka:Pogled s Lokruma na hotel Belvedere.JPG|mini|desno|Pogled s Lokruma na hotel Belvedere]] '''Hotel Belvedere''' je nekadašnji luksuzni hotel u [[Dubrovnik]]u, smješten na strmoj obalnoj padini na području Svetog Jakova, istočno od historijske gradske jezgre. Projektirali su ga hrvatski arhitekt [[Julije De Luca]] te Mirko Bertić i Josip Dumančić iz zagrebačkog Industrijskog projektnog zavoda – OOUR „AR-projekt“. Hotel je otvoren 26. maja 1985. kao treći hotel kategorije ''de luxe'' na širem dubrovačkom području i jedan od najluksuznijih hotela tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]].<ref name="otvorenje">L. B., „Ponos HTP Dubrovnik“, ''Dubrovački vjesnik'', 1985, str. 10–11.</ref><ref name="kapacitet">„U vrhu jugoslavenskog hotelijerstva“, ''HD vjesnik'', 1985, str. 2.</ref> Kompleks je imao 210 smještajnih jedinica s ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Zbog izrazito strmog terena njegova je velika građevinska masa razložena u niz međusobno povezanih volumena koji se kaskadno spuštaju prema moru. U stručnoj literaturi arhitektura Belvedera povezuje se sa strukturalizmom, kritičkim regionalizmom i postmodernističkom hotelskom arhitekturom. Hotel je poslovao do 1991. godine. Tokom [[Opsada Dubrovnika|opsade Dubrovnika]] teško je oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon rata obnova nije dovršena i hotel nije ponovno otvoren. Hotelske nekretnine 2014. kupila je kompanija Vila Larus d.o.o., za koju je kasnije izrađen projekt novog hotelskog kompleksa studija [[3LHD]], ali do 2026. postojeći hotel nije srušen niti je započela izgradnja novog kompleksa. == Historija lokacije i planiranje == Turistički potencijal područja Svetog Jakova bio je prepoznat već početkom 20. vijeka. Godine 1908. Sindikat za gradnju i vođenje hotela i lječilišta u Dalmaciji zatražio je od dubrovačke općine dugoročni zakup zemljišta uz samostan Svetog Jakova radi gradnje hotela. Općinsko vijeće prihvatilo je zahtjev, ali projekt nije ostvaren jer investitor nije uspio osigurati potrebna sredstva.<ref>{{cite book |last=Perić |first=Ivo |title=Razvitak turizma u Dubrovniku i okolici od pojave parobrodarstva do 1941. godine |year=1983 |page=119 |language=hr}}</ref> Na strmom terenu iznad morskih hridi kasnije je za britansku državljanku Eileen Lewisohn izgrađen manji pansion Belvedere, prema projektu sarajevskog graditelja Mihajla Blagojevića i Rikarda Trostmana. Iza pansiona je 1935. izgrađena i depandansa.<ref>{{cite book |last=Baće |first=Antun |title=Arhitektura Dubrovnika između dva svjetska rata |year=2023 |pages=395–396 |language=hr}}</ref><ref>E. Fiorenini Škerlj, ''Izgradnja područja Ploče u Dubrovniku od kraja I. svjetskog rata do danas'', magistarski rad, 1979, str. 22.</ref> Planovi za veliki hotelski kompleks ponovno su pokrenuti u drugoj polovini 1970-ih. Hotelsko-turističko poduzeće „Dubrovnik“ pregovaralo je s američkom kompanijom Intertower International iz Clevelanda o zajedničkom ulaganju, a u početnoj fazi razmatran je luksuzni hotel kapaciteta oko 700 kreveta.<ref>„Predradnje za izgradnju hotela u Sv. Jakovu“, ''Informativni list'', 1978, str. 14.</ref> Skupština općine Dubrovnik 1981. donijela je odluku o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov. Plan usvojen sljedeće godine predvidio je turističku izgradnju između Ulice Frana Supila i mora te provođenje urbanističko-arhitektonskog natječaja.<ref>„Odluka o izradi Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1981.</ref><ref>„Odluka o donošenju Provedbenog urbanističkog plana Belvedere – Sveti Jakov“, ''Službeni glasnik Općine Dubrovnik'', 1982.</ref> Planirana gradnja izazvala je protivljenje dijela stručne javnosti. Dubrovački Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode upozoravao je na razmjere planiranog kompleksa, dok je historičar umjetnosti Milan Prelog područje opisao kao jedan od posljednjih sačuvanih dijelova prirodnog okvira grada i kritizirao njegovu prenamjenu za intenzivnu turističku izgradnju.<ref name="Bernardi">{{cite journal |last=Bernardi |first=Bernardo |title=Rezanje grane… |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |pages=15, 17 |language=hr}}</ref><ref name="Prelog">{{cite journal |last=Prelog |first=Milan |title=Dubrovnik: prodaja lijepog vidika |journal=Čovjek i prostor |year=1983 |page=15 |language=hr}}</ref> Investitor je 1982. organizirao pozivni arhitektonski natječaj. Budući da nijedno rješenje u prvoj fazi nije u potpunosti zadovoljilo programske i urbanističke zahtjeve, dio autora pozvan je na dodatnu razradu.<ref>„Idejna rješenja za kompleks Belvedere“, ''HD vjesnik'', 1982, str. 10.</ref> U julu 1983. najboljim je ocijenjen projekt [[Julije De Luce|Julija De Luce]], Mirka Bertića i Josipa Dumančića, koji je prihvaćen kao osnova za daljnju razradu uz određene izmjene.<ref>„Hotel Belvedere u Dubrovniku“, ''Čovjek i prostor'', 1983, str. 4.</ref><ref name="glavniprojekt">''Hotel Belvedere, Tehnički opis glavnog projekta'', HR-DADU, Općina Dubrovnik, Hotel Belvedere, UP/I-05/5-579-84, kutija 18, 1984.</ref> Radovi su započeli 24. novembra 1983. produženjem Ulice Frana Supila.<ref>„Valorizacija najatraktivnije turističke lokacije u Dubrovniku“, ''HD vjesnik'', 1983–1984, str. 3.</ref> == Arhitektura == === Položaj i organizacija === Belvedere je izgrađen južno od historijskog benediktinskog kompleksa Svetog Jakova, na izrazito strmom terenu između produžetka Ulice Frana Supila i obale. Prema glavnom projektu nagib terena iznosio je približno 37–40 stepeni. Među glavnim projektnim problemima bili su istaknut položaj hotela u vizurama iz starog grada, velika potrebna građevinska masa, izloženost južnim i jugoistočnim vjetrovima te nastojanje da se sačuva postojeća vegetacija.<ref name="glavniprojekt"/> Osnovna arhitektonska koncepcija temeljila se na razlaganju velike hotelske mase u niz manjih volumena koji se kaskadno spuštaju niz padinu. Taj se princip tokom projektiranja mijenjao, ali je ostao glavna prostorna karakteristika kompleksa.<ref>„Novi hotel Belvedere – Neobjavljeni razgovor s arhitektom Julijem De Lucom“, ''Dubrovački horizonti'', 1986, str. 13.</ref> Kompleks je imao ukupno 18 etaža organiziranih u nekoliko prostorno-funkcionalnih cjelina. Društveni, ugostiteljski, upravni i servisni sadržaji uglavnom su bili koncentrirani u gornjem dijelu uz Ulicu Frana Supila, dok su se smještajni traktovi spuštali prema jugu i istoku. U zapadnom dijelu nalazili su se zatvoreni i otvoreni bazen te sunčališta.<ref name="glavniprojekt"/> Hotel je pri otvorenju imao 210 smještajnih jedinica i ukupno 462 kreveta.<ref name="kapacitet"/> Uz smještajne prostore sadržavao je više restorana i barova, kongresne i zabavne sadržaje, prodajne i uslužne prostore, bazene i niz terasa. Donji dio kompleksa bio je povezan s obalnom promenadom, uz koju su bili uređeni dodatni ugostiteljski sadržaji i amfiteatar. Godine 1986. na stijenama južno od hotela izgrađeno je kupalište prema rješenju Mata Kortizije.<ref>Đ. O., „Sagrađena plaža i sunčališta“, ''Dubrovački vjesnik'', 1986, str. 6.</ref> === Oblikovanje i stručne ocjene === Konstrukciju hotela uglavnom su činili armiranobetonski zidovi, ploče i skeletni sistemi, dok je konstrukcija iznad zatvorenog bazena bila metalna. [[Julije De Luca|De Luca]] je veliku masu pokušao vizualno razložiti u niz manjih međusobno povezanih volumena. Posebno naglašen element bio je komunikacijski toranj, za koji je u projektnoj dokumentaciji navedeno da oblikovanjem i materijalom asocira na romanički toranj i time uspostavlja vezu s mediteranskim ambijentom.<ref name="glavniprojekt"/> Na fasadama su kombinirani bijeli kamen, kamena žbuka, velike staklene površine, aluminijski paneli crvenkastih tonova i drugi savremeni materijali. Ravni krovovi i terase smještajnih traktova djelomično su bili obloženi tamnocrvenom keramikom. Na dijelovima javnih prostora korišteno je reflektirajuće staklo kako bi se u fasadama odražavali nebo i okolna vegetacija. Arhitektonsko tumačenje Belvedera nije jednoznačno. Andrija Mutnjaković svrstao ga je, zajedno s De Lucinim hotelima Kristal i Diamant u [[Poreč|Poreču]], među njegove strukturalističke radove.<ref>{{cite book |editor-last=Mutnjaković |editor-first=Andrija |title=Arhitekt Julije De Luca |year=2013 |pages=6, 44 |language=hr}}</ref> Zlatko Tot naglašava istovremenu prisutnost strukturalističkih i regionalističkih principa te ga povezuje s kritičkim regionalizmom,<ref>Zlatko Tot, ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce'', diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Odsjek za povijest umjetnosti.</ref> dok Božo Benić koncepciju Belvedera tumači i u kontekstu postmodernističke hotelske arhitekture, posebno kroz razlaganje volumena, metaforičku upotrebu elemenata mediteranskog graditeljstva i kombinaciju tradicionalnih i savremenih materijala.<ref>Božo Benić, ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja'', doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026.</ref> [[Ivan Štraus]] pozitivno je ocijenio način na koji je [[Julije De Luca|De Luca]] građevinu strukturirao niz strmu obalu, stvarajući dojam razlomljene i rasute mase.<ref>{{cite book |last=Štraus |first=Ivan |title=Arhitektura Jugoslavije 1945–1990 |year=1991 |pages=214–215}}</ref> Duško Kečkemet Belvedere je također naveo kao jedno od zanimljivijih rješenja dubrovačke turističke arhitekture 1980-ih zbog oblikovanja manjih građevnih cjelina raspoređenih po strmom terenu, iako je kritizirao prevelike kapacitete tadašnje hotelske izgradnje.<ref>{{cite book |last=Kečkemet |first=Duško |title=Kulturna i umjetnička baština u Dalmaciji II |year=2004 |page=404}}</ref> Kasniji Detaljni plan uređenja „Belvedere“ bio je kritičniji prema odnosu građevine i lokacije, navodeći da se hotel iz udaljenih vizura, unatoč razlaganju volumena, i dalje doživljava kao velika nepravilna masa koja dominira prostorom.<ref>''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', Grad Dubrovnik.</ref> == Rad hotela i ratna razaranja == Belvedere je svečano otvoren 26. maja 1985. godine.<ref name="otvorenje"/> U vrijeme otvorenja opisivan je kao jedan od najluksuznijih i najbolje opremljenih hotela u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="kapacitet"/> U hotelu su održavani kongresi i drugi skupovi. Početkom 1990-ih, raspadom dotadašnjeg HTP-a Dubrovnik, hotel je prešao u sastav novoformiranog Hotelsko-turističkog poduzeća „Belvedere“.<ref name="revizija2002">Državni ured za reviziju, Područni ured Dubrovnik, ''Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije – HTP „Belvedere“, Dubrovnik'', Dubrovnik, mart 2002.</ref> Tokom opsade Dubrovnika krajem 1991. hotel je teško oštećen granatiranjem, a dio kompleksa je izgorio. Nakon toga više nije vraćen u funkciju. U narednim desetljećima napušteni kompleks bio je izložen vandalizmu, otuđivanju inventara i postupnom propadanju. == Poslijeratno razdoblje i vlasništvo == Nakon rata Hotelsko-turističko poduzeće „Belvedere“ ušlo je u proces pretvorbe i privatizacije. Godine 1995. osnovano je društvo Belvedere d.d., a značajne vlasničke udjele tokom sljedećih godina imali su INA i privatizacijski fondovi. Državni ured za reviziju kasnije je utvrdio nepravilnosti povezane s dijelom postupka pretvorbe.<ref name="revizija2002"/> [[INA]] Turizam je 1995. zaključila ugovor o sanaciji i obnovi hotela, a dio radova je izveden, no rekonstrukcija nije završena i hotel nije ponovno otvoren.<ref name="revizija2002" /> Početkom 2000-ih većinski paket prešao je na privatne investitore. Do 2008. kao većinski vlasnik navodila se panamska kompanija Cleostone Corporation, povezana s hrvatsko-britanskim poduzetnikom Zvonkom Stojevićem, dok je INA zadržala značajan manjinski udio. Cleostone je najavljivao obnovu hotela vrijednu oko 50 miliona eura, ali projekt nije realiziran.<ref name="jutarnji2008">„INA pred prodajom svog udjela“, ''Jutarnji list'', 11. augusta 2008.</ref> Nakon što zajam osiguran hotelskim nekretninama nije vraćen, INA je 2010. pokrenula postupak prisilne naplate i prodaje nekretnina.<ref name="ina2022">INA – Industrija nafte d.d., ''Godišnje izvješće 2022.'', bilješke uz financijske izvještaje, „Predmeti Belvedere“.</ref> Stečajni postupak nad Belvedereom d.d. otvoren je u julu 2012.<ref name="dulist2022">Leona Rašica, „STEČAJ KONAČNO ZAVRŠEN NAKON 10 GODINA Dubrovačka hotelska tvrtka Belvedere razvijat će brend Nikole Tesle“, ''DuList'', 9. marta 2022.</ref> Prva javna dražba hotelskih nekretnina 2013. odgođena je zbog pitanja pomorskog dobra, dok na sljedećoj dražbi nije bilo zainteresiranih kupaca.<ref name="prodaja2014">HINA, „Prodan dubrovački hotel Belvedere; neslužbeno kupac ruski milijunaš Vekselberg“, 9. maja 2014.; preneseno u ''Novom listu'' i drugim medijima.</ref> Na ponovljenoj dražbi 9. maja 2014. jedini ponuđač bila je kompanija Vila Larus d.o.o., koja je hotelske nekretnine kupila za 12,2 miliona eura.<ref name="prodaja2014"/> Vila Larus se u to vrijeme povezivala s ruskim poduzetnikom Viktorom Vekselbergom.<ref name="3lhd2016">3LHD, „3LHD pobjednik natječaja za Hotel Belvedere u Dubrovniku“, 30. juna 2016.</ref> Prodajom su na Vila Larus prenesene hotelske nekretnine, a ne dionice društva Belvedere d.d. Samo društvo nastavilo je postojati u stečaju, koji je okončan 2022. godine.<ref name="dulist2022"/> == Planovi obnove == === Detaljni plan iz 2013. === Gradsko vijeće Dubrovnika 2013. usvojilo je Detaljni plan uređenja „Belvedere“, kojim je bilo predviđeno uklanjanje postojećeg hotela i izgradnja novog hotelskog kompleksa. Plan je dopuštao hotel s do 300 soba, garažne kapacitete, koncertnu dvoranu te kongresne sadržaje.<ref name="dpu2013">Grad Dubrovnik i Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“'', 2013.; „Odluka o donošenju Detaljnoga plana uređenja 'Belvedere'“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 5/13.</ref> Kasnija Studija procjene utjecaja na svjetsku baštinu, čije je zaključke razmatrao [[ICOMOS]], ocijenila je opseg gradnje dopušten tim planom kao pretjeran u odnosu na osjetljivost lokacije i ambijent historijske jezgre Dubrovnika.<ref name="ICOMOS">ICOMOS, ''Technical Review for Design Proposal and the Introduction in addition to the Heritage Impact Assessment, concerning the Belvedere Redevelopment Project in the vicinity of the World Heritage property “Old City of Dubrovnik”'', oktobar 2018.</ref> === Projekt 3LHD-a === Nakon promjene vlasnika 2014. započela je izrada novog koncepta hotelskog kompleksa. Početkom 2015. predstavnici investitora predstavili su ideju manjeg, terasasto organiziranog luksuznog kompleksa s vilama te zatražili izmjene postojeće prostorno-planske dokumentacije.<ref>G. Bijelić, „Vekselbergov Belvedere imat će 7 zvjezdica“, ''Dubrovački vjesnik'', 2015, str. 22.</ref> Za novi hotel proveden je privatni međunarodni pozivni arhitektonski natječaj u dvije faze. U junu 2016. pobjedničkim je proglašen projekt zagrebačkog studija 3LHD.<ref name="3lhd2016"/> Projekt je predviđao uklanjanje postojeće visokogradnje i izgradnju znatno nižeg i razvedenijeg resorta s pet zvjezdica. Prema projektu analiziranom u postupku procjene utjecaja na svjetsku baštinu, kompleks bi imao približno 28.000 m² bruto površine i oko 270 kreveta. Sastojao bi se od ulazno-recepcijskog paviljona, glavne hotelske zgrade, uspinjače i sedam hotelskih vila, a glavne građevine ne bi bile više od šest etaža. Poseban naglasak stavljen je na ozelenjavanje parcele i uklapanje volumena u postojeću topografiju.<ref name="ICOMOS"/> Kako bi se projekt mogao realizirati, Grad Dubrovnik 2016. pokrenuo je postupak izmjena Prostornog plana uređenja i Generalnog urbanističkog plana te stavljanja izvan snage DPU-a Belvedere iz 2013.<ref name="grad2016">Grad Dubrovnik, „Odluka o izradi Izmjena i dopuna Prostornog plana uređenja Grada Dubrovnika, Izmjena i dopuna Generalnog urbanističkog plana Grada Dubrovnika te stavljanju izvan snage Detaljnog plana uređenja Belvedere“, ''Službeni glasnik Grada Dubrovnika'', br. 11/16.</ref> Tokom 2017. provedena je javna rasprava o izmjenama planova. U to vrijeme gradske vlasti najavljivale su početak rušenja starog hotela do kraja 2017. i završetak novog kompleksa do 2020. godine, ali ti rokovi nisu ostvareni.<ref name="grad2017">Grad Dubrovnik, „Gradonačelnik Franković s investitorima i projektantima hotela Belvedere“, 27. juna 2017.</ref> === Procjena ICOMOS-a i zastoj projekta === U sklopu projekta izrađena je Studija procjene utjecaja na dobro svjetske baštine, koju je 2018. razmotrio ICOMOS. Studija je procijenila blago pozitivan ukupni utjecaj, a ICOMOS je projekt ocijenio prihvatljivim uz provedbu propisanih mjera i ispunjavanje planskih preduvjeta. Kao prednosti u odnosu na postojeću građevinu istaknuti su manji volumen, bolje prilagođavanje topografiji i intenzivnije krajobrazno uređenje.<ref name="ICOMOS"/> ICOMOS je istovremeno naglasio da realizaciji moraju prethoditi odgovarajuće izmjene prostorno-planske dokumentacije te rješavanje drugih planskih i konzervatorskih preduvjeta.<ref name="ICOMOS"/> Planerski postupak nije dovršen, a kao jedna od prepreka narednih godina navodilo se i neriješeno utvrđivanje granice pomorskog dobra. DPU „Belvedere“ iz 2013. i dalje je 2026. bio naveden među planskim dokumentima na službenim stranicama Grada Dubrovnika.<ref name="gradplanovi">Grad Dubrovnik, „Prostorni planovi – Detaljni plan uređenja 'Belvedere'“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Nekretnine hotela i dalje su ostale u vlasništvu kompanije Vila Larus. Predstavnici investitora 2024. naveli su da namjeravaju zadržati hotelsku namjenu i realizirati projekt zasnovan na rješenju 3LHD-a iz 2016., ali su kao glavne prepreke naveli prostorno-plansku dokumentaciju i pomorsko dobro.<ref name="dulist2024">„BELVEDERE POD REFLEKTORIMA Novi vlasnici žele graditi hotel po Dabrovićevom projektu“, ''DuList'', 2. juna 2024.</ref> Prema dostupnim podacima, jedini član društva Vila Larus d.o.o. bila je švicarska kompanija ACRUMEN AG.<ref name="fina2026">FINA Info.BIZ, „VILA LARUS d.o.o. za poslovanje nekretninama, turizam i ugostiteljstvo“, pristupljeno 30. septembra 2026.</ref> Rušenje starog hotela i izgradnja novog kompleksa nisu započeli.{{Nedostaje referenca}} == Literatura == * Benić, Božo. ''Kriteriji i modeli za obnovu hotelske arhitekture modernizma na primjerima dubrovačkog područja''. Doktorska disertacija, Arhitektonski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 2026. * Mutnjaković, Andrija (ur.). ''Arhitekt Julije De Luca''. Hrvatski muzej arhitekture, Zagreb, 2013. * Tot, Zlatko. ''Kritički regionalizam u opusu arhitekta Julija De Luce''. Diplomski rad, Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. * ''Detaljni plan uređenja „Belvedere“''. Grad Dubrovnik. * ICOMOS. ''Technical Review – Heritage Impact Assessment of the Belvedere Redevelopment Project on the World Heritage Property Old City of Dubrovnik, Croatia''. 2018. == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Hotel Belvedere (Dubrovnik)}} [[Kategorija:Hoteli u Dubrovniku|Belvedere]] a2gailhbmd2h8jiyt97ttjbkmdsm73s 0 1408160 42696958 42457570 2026-10-01T11:08:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696958 wikitext text/x-wiki {{for|rod leptira|Mestra (leptir)}} [[Datoteka:Bauer - Erysichthon Mnestra.jpg|right|thumb|240px|Eristihton prodaje svoju ćerku Mestru. Jedna od gravura [[Johann Wilhelm Baur|Johanna Wilhelma Baura]] koje je izradio kao ilustracije za [[Ovidije]]ve ''[[Metamorfoze]]'' (VIII, 823–878). Posejdon se nalazi u pozadini, u donjem desnom uglu.]] '''Mestra''' ({{lang-grc|Μήστρα}}, ''Mēstra'')<ref group="nb">Danas se ona ponekad u literaturi naziva i '''Mnestra''', premda taj oblik njenog imena nije zabeležen u [[Antika|antičkim]] izvorima; cf. [[Klitemnestra]], čije se ime kod antičkih autora javlja i sa ''n'' i bez tog slova. U [[Apolodor iz Atene|Pseudo-Apolodorovoj]] ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteci]]'' ime Mnestra koristi se za jednu od [[Danaj]]evih kćeri, koja se udala za [[Egipt (mitologija)|Egiptovog]] sina Egija i potom ga usmrtila. ([http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:2.1.5 II, 1, 5] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).</ref> bila je, u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], kći [[Erisihton]]a iz [[Tesalija (oblast)|Tesalije]].<ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:8.728-8.798 VIII, 741]; cf. ''[[Katalog žena]]'', fr. 43a.</ref> Mestra je imala sposobnost da po volji menja svoje obličje, koju joj je, prema [[Ovidije|Ovidiju]], podario njen ljubavnik [[Posejdon]].<ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:8.799 VIII, 850–854].</ref> Mestrin otac bio je poznat kao bogat, ali bezbožan čovek i jednom prilikom je posekao [[drvo|drveće]] sa svetog mesta i tako pobio [[nimfa|nimfe]] [[drijade]]. Zato su preživele nimfe pozvale boginju [[Demetra|Demetru]] da osveti njihove sestre. Ona ga je kaznila tako što ga je inficirala neutaživom glađu. Mogao je da jede neograničeno mnogo, ali je opet ostajao gladan.<ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:8.728-8.798 VIII, 741–842].</ref><ref>Cf. [[Kalimah]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0533.tlg020.perseus-grc1:6 ''Himna Demetri'', 24–69].</ref><ref name="time">[http://www.timelessmyths.com/classical/wrath.html#Erysichthon timelessmyths.com :Erysichthon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220216000431/http://www.timelessmyths.com/classical/wrath.html#Erysichthon |date=2022-02-16 }}, pristupljeno 4. 6. 2014.</ref> Pošto je pojeo sve što je imao, da bi obezbedio sredstva za zadovoljenje svoje gladi, Erisihton je počeo prodavati svoju kćer za ženu onome ko plati ugovorenu cenu. Međutim, zahvaljujući svojoj sposobnosti da menja oblik, Mestra bi se uvek, kad bi bila prodata nekome, vratila kući u nekom drugom obličju. Najznamenitija žrtva ove podvale bio je [[Sizif]], koji, usprkos svoj svojoj lukavosti, nikako nije mogao zadržati svoju nesuđenu snahu (hteo je Mestru udati za svoga sina [[Glauk (Sizifov sin)|Glauka]]).<ref>[[Hesiod|Pseudo-Hesiod]], ''[[Katalog žena]]'', fr. 43a.</ref><ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:8.799 VIII, 871–874].</ref><ref>[[Sholija]] uz [[Likofron]]a, 1393.</ref> Prema nekim izvorima, njen otac se zvao [[Eton]]. O njoj je pisao [[Ovidije]] u ''[[Metamorfoze|Metamorfozama]]'', a [[Antonin Liberal]] ju je nazvao '''Hipermestra'''.<ref>Carlos Parada, 1997. Genealogical Guide to Greek Mythology [http://www.maicar.com/GML/002GG/ggHylactor.html Greek Mythology Link: Dictionary]; Hylactor to Isander</ref><ref>[http://www.mythindex.com/greek-mythology/M/Mestra.html Greek Myth Index: Mestra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925105850/http://www.mythindex.com/greek-mythology/M/Mestra.html |date=2010-09-25 }}, pristupljeno 4. 6. 2014.</ref> Prema predanju, njen otac je na kraju pojeo samog sebe. Kasnije, Mestra se, prema Ovidiju, udala za [[Autolik]]a i rodila kćerku [[Antikleja|Antikleju]],<ref name="time"/><ref>[[Ovidije]], ''[[Metamorfoze]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat1:8.728-8.798 VIII, 739].</ref> premda drugi izvori navode da se Autolikova žena drugačije zvala. == Napomene == <references group="nb"/> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Citation| last=Fantham| first=E.| title=''Sunt quibus in plures ius est transire figuras'': Ovid's Self-Transformers in the ''Metamorphoses''| journal=CW| volume=87| year=1993| pages=21–36| jstor=4351453}}. * {{Citation| last=Hopkinson| first=N.| title=Callimachus: Hymn to Demeter| place=Cambridge| year=1984| isbn=978-0-521-60436-9}}. * {{Citation| last=Ormand| first=K.| title=Marriage, Identity, and the Tale of Mestra in the Hesiodic ''Catalogue of Women''| journal=AJPh| volume=125| year=2004| pages=303–38| jstor=1562169}}. * {{Citation| last=Robertson| first=N.| title=Greek Ritual Begging in Aid of Women's Fertility and Childbirth| journal=TAPA| volume=113| year=1983| pages=143–69| jstor=284008}}. * {{Citation| last=Robertson| first=N.| title=The Ritual Background of the Erysichthon Story| journal=AJPh| volume=105| year=1984| pages=369–408| jstor=294833}}. [[Kategorija:Grčka mitologija]] [[Kategorija:Žene u grčkoj mitologiji]] hchvljqr0ne9ztg017ky1l26uxsypnl 0 1452701 42696794 42291793 2026-09-30T15:24:52Z Aca 108187 42696794 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Bučinci |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Bučinci}}</small> |slika = Buchinci-so-ezerceto-MK.jpg |opis_slike = Pogled na Bučince |opština = Ilinden |populacija = 226 |nadm visina = 370 |gšir = 42.0333 |gduž = 21.6408 |pozivni broj = (+389) 02 |poštanski kod = 1042 |registarska oznaka = SK }} '''Bučinci''' ({{jez-mak|Bučinci}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u severnom delu države. Bučinci pripadaju [[Opština Ilinden|opštini Ilinden]], koja okuplja istočna [[predgrađa]] [[Grad Skoplje|Grada Skoplja]]. U selu se nalazi Crkva [[Sveta Trojica|Svete Trojice]], sagrađena krajem [[18. vek]]a na temeljima starije crkve. ==Prirodni uslovi== Bučinci su smešteni u severnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Skoplje|Skoplja]], selo je udaljeno 30 kilometara istočno. Selo Bučinci se nalazi u istorijskoj oblasti [[Skopsko polje]]. Selo je položeno u istočnom delu [[Skopska kotlina|Skopske kotline]], koje je [[ravnica|ravničarsko]], [[poljoprivreda|poljoprivredno]] područje, na približno 370 metara nadmorske visine. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. ==Stanovništvo== Mrševci su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 226 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. == Povezano == *[[Opština Ilinden]] ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Bučinci}} *[http://www.ilinden.gov.mk/ www.ilinden.gov.mk Zvanična stranica opštine Ilinden] {{Opština Ilinden}} *[http://www.fallingrain.com/world/MK/0/Bucinci.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] {{Geog-začetak}} [[Kategorija:Opština Ilinden]] lctzovo9la2x344vkyls9paeaehxp2a 0 1452900 42696795 42578203 2026-09-30T15:25:11Z Aca 108187 42696795 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Gornji Aglarci |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Горно Агларци}}</small> |grb = |slika = Куќи во Горно Агларци 2.jpg |opis_slike = |opština = Novaci |populacija = 185 |nadm visina = 590 |gšir = 41.0847 |gduž = 21.4764 |pozivni broj = +389 (0)47 |poštanski kod = 7211 |registarska oznaka =BT }} '''Gornji Aglarci''' ({{jez-mak|Горно Агларци}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u južnom delu države. Gornji Aglarci pripadaju [[Opština Novaci|opštini Novaci]]. == Prirodni uslovi == Naselje Gornji Aglarci je smešteno u južnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Bitolj]]a, naselje je udaljeno 18&nbsp;km istočno. Gornji Aglarci se nalaze u središnjem delu [[Pelagonija|Pelagonije]], najveće [[Visoravan|visoravni]] [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Naseljski atar je [[Ravnica|ravničarski]], dok se dalje ka istoku izdiže [[Selečka planina]]. Zapadno od naselja protiče [[Crna Reka (Makedonija)|Crna reka]]. Nadmorska visina naselja je približno 590 metara. Klima u naselju je [[kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == == Stanovništvo == Gornji Aglarci su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 185 stanovnika. Pretežno stanovništvo po poslednjem popisu su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Novaci]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://opstinanovaci.gov.mk/ http://opstinanovaci.gov.mk/ Zvanična stranica opštine Novaci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122040158/http://opstinanovaci.gov.mk/ |date=2012-01-22 }} {{Opština Novaci}} ==Stanovništvo i opšti podaci== Gorno Aglarci je ravničarsko selo koje se nalazi na nadmorskoj visini od 590 metara. Od grada [[Bitolj]]a je udaljeno 21 kilometar. Nalazi se pored lokalnog puta koji povezuje okolna sela. Selo ima zemljoradničku funkciju. U seluGorno Aglarci živi 215 stanovnika i svi su [[Makedonci]]. == Povezano == *[[Dolno Aglarci]] *[[Spisak sela u Makedoniji]] *[[Opština Novaci]] {{Geog-začetak}} [[Kategorija:Opština Novaci]] 9p4ivx34h4018dhder1p8mj5ex1k8tb 0 1453053 42696853 42292236 2026-09-30T17:37:49Z Ehrlich91 31090 42696853 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Drvoš |izvorno_ime = {{jez-mak|Дрвош}} |slika = Воздушен поглед на Дрвош.jpg |opis_slike = |opština = Bosiljovo |populacija = 699 |nadm visina = 370 |gšir = 41.5006 |gduž = 22.7744 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2431 |registarska oznaka = SR }} '''Drvoš''' ({{jez-mak|Дрвош}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Drvoš je u sastavu [[Opština Bosiljovo|opštine Bosiljovo]]. ==Prirodni uslovi== Drvoš je smešten u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Strumica|Strumice]], naselje je udaljeno 12 kilometara severoistočno. Naselje Drvoš se nalazi u istorijskoj oblasti [[Strumica (oblast)|Strumica]]. Naselje je položeno na severnom obodu plodnog [[Strumičko polje|Strumičkog polja]]. Severno od naselja izdiže se planina [[Ogražden]]. Nadmorska visina naselja je približno 370 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). ==Stanovništvo== Drvoš je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imao 699 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su [[Makedonci]] (100%). Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == *[http://www.opstinabosilovo.gov.mk www.opstinabosilovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Bosiljovo] *[http://www.fallingrain.com/world/MK/0/Drvos.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] *[http://www.maplandia.com/macedonia/strumica/bosilovo/drvos/ Maplandia] {{Opština Bosiljovo}} [[Kategorija:Opština Bosiljovo]] 8m2bv2ozsivufzt4o9kxgods7aa5q55 0 1453098 42696796 42183052 2026-09-30T15:25:15Z Aca 108187 42696796 wikitext text/x-wiki [[Image:NaselbaEleshec.JPG|right|thumb|300px|Panorama Eleševca]] '''Elešec''' je zaselak u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]]. To je novo naslje i sastavni je deo sela [[Elšani]]. Nalazi se u blizini grada [[Ohrid]]a i [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. == Povezano == *[[Spisak sela u Makedoniji]] {{Geog-začetak}} [[Kategorija:Ohrid]] ekf0gkwr4mt5r9a55n4cvc87dcx3y5d 0 1454084 42696797 42506063 2026-09-30T15:25:21Z Aca 108187 + 42696797 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Donji Srpci}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Srpci |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Српци}}</small> |grb = |slika = Sarbtsi Houses.JPG |opis_slike = Kuće u Srpcima |opština = Bitolj |populacija = 65 |nadm visina = 900 |gšir = 41.0858 |gduž = 21.211 |pozivni broj = +389 (0)47 |poštanski kod = 7314 |registarska oznaka =BT }} '''Srpci''' ({{jez-mak|Српци}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u južnom delu države. Srpci pripadaju [[Opština Bitolj|opštini Bitolj]]. == Prirodni uslovi == Naselje Srpci je smešteno u južnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Bitolj]]a, naselje je udaljeno 15&nbsp;km zapadno. Srpci se nalaze u oblasti [[Đavatkol]], planinske oblasti između [[Pelagonija|Pelagonije]] i [[basen]]a [[Prespansko jezero|Prespanskog jezera]]. Naselje je smešteno iznad polja, koje gradi rečica [[Šemnica]] u gornjem delu svog toka. Severoistočno od naselja izdiže se [[Oblakovska planina]]. Nadmorska visina naselja je približno 900 metara. Klima u naselju je [[planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Srpci je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 65 stanovnika. Pretežno stanovništvo su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Poznati ljudi koji su rođeni u selu == [[Omraam Mikael Ajvanhov]] [[filozof]], [[pedagog]],[[mistik]], [[okultista]], [[ezotericist]] i [[astrolog]], kojeg su njegovi sljedbenici poštovali kao duhovnog učitelja, filozofa, ezoteričara. Osnovao je [[Francusko semirsko bijelo bratstvo]]. Potječe iz porodice [[Ivanovi]], a pisac [[Tode Goreski]] (iz istog sela) koji je živio u [[Bitoli]] njegov je bliski rođak<ref>{{Cite web |title=Omraam Mikhaël Aïvanhov |url=http://dovesnest.org/omraam-mikhael-aivanhov/ |access-date=2020-07-23 |archive-date=2020-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200723170254/http://dovesnest.org/omraam-mikhael-aivanhov/ }}</ref>. == Povezano == * [[Opština Bitolj]] == Izvori == {{Izvori}} * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Srpci}} {{Opština Bitolj}} '''Srpci''' (Gornji Srpci) su [[Aromuni|vlaško]] selo koje se nalazi 15&nbsp;km zapadno od [[Bitolj]]a u bitoljskoj opštini na nadmorskoj visini 918 m. Selo je imalo Osnovnu školu „Prv odred“, koja je danas napuštena. Prema legendi u selu se nalazi otisak kopita konja [[Kraljević Marko|Kraljevića Marka]], koji je išao na pohod prema Turcima u selo [[Crnovec]]. Iznad sela se nalazi manastir svete Bogorodice (izgrađen [[1968.]]) a u selu se nalazi crkva svete Đorđije iz [[1831.]] Kao i u ostalim bitoljskim selima, selo je napustilo dosta pečelbara koji su otišli za [[Kanada|Kanadu]] i [[Australija|Australiju]]. Danas Srpci imaju oko 60 žitelja. [[Datoteka:Sarbtsi Old School.JPG |mini|levo|220p|Napuštena osnovna škola.]] == Vanjske veze == * [http://www.vizitbitola.info/index.php?option=com_content&view=article&id=105&Itemid=284&lang=mk www.vizitbitola.info]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bitola.gov.mk www.bitola.gov.mk Zvanična stranica opštine Bitolj] {{Geog-začetak}} [[Kategorija:Opština Bitolj]] mrucqnr6ft5kve350w2nwkw71onyswm 0 1454232 42696800 42184449 2026-09-30T15:25:46Z Aca 108187 42696800 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto=Trstija |slika= |opis_slike= |opština= |populacija= |nadm visina= |gšir= |gduž= |pozivni broj= |poštanski kod= |registarska oznaka= }} '''Trstija''' je selo u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]]. Ovo [[selo]] se nalazi u [[Opština Vinica|Viničkoj opštini]]. Nalazi se pokraj puta Vinica-[[Delčevo]]. == Povezano == * [[Spisak sela u Makedoniji]] {{Geog-začetak}} hxwnxnd928hzw5vowqnpjcye7c8f7q4 0 1454281 42696801 42182924 2026-09-30T15:25:51Z Aca 108187 42696801 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Crvulevo |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Црвулево}}</small> |slika = Поглед на Црвулево.jpg |opis_slike = |opština = Karbinci |površina = |gustina = |populacija = 51 |nadm visina = 493 |gšir = 41.8114 |gduž = 22.2953 |pozivni broj = |poštanski kod = |registarska oznaka = ŠT }} '''Crvulevo''' ili '''Crevulevo''' je selo u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]]. Nalazi se u opštini [[Karbinci]]. Ovo [[selo]] je udaljeno 16&nbsp;km od [[grad]]a [[Štip]]. Nalazi se u podnožju planine [[Plačkovica]], i na 3&nbsp;km od poznatog [[Arheologija|arheološkog]] lokaliteta [[Bargala]]. Najbliža susedna sela su [[Argulica]] (oko 500 m) i [[Kozjak (selo)|Kozjak]] (oko 2&nbsp;km). Kroz selo protiče planinska reka. == Povezano == *[[Spisak sela u Makedoniji]] {{Geog-začetak}} [[Kategorija:Opština Karbinci]] q5bqk8zu8ecsa8aqf4l530ie320sduc 0 1458449 42696859 42675012 2026-09-30T18:35:26Z Inokosni organ 160059 /* Rat */ 42696859 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Rusko-ukrajinski rat |slika = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |opis_slike = '''Vojno stanje'''<br />{{legend2|#e3d975}} Pod kontrolom [[Ukrajina|Ukrajine]]<br />{{legend2|#ebc0b3}} Pod okupacijom [[Rusija|Rusije]] i proruskih snaga<br /> |datum = 20. februara 2014. — u toku |mjesto = [[Ukrajina]] |casus = ustanak jednog dijela stanovništva istočne Ukrajine protiv nove [[euromajdan]]ske vlasti i njene politike ulaska u [[Europska unija|E.U.]] |teritorij = |rezultat = |strana1 = {{flag|Rusija}} *{{flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Donjecka Narodna Republika|Donjecka N. R.]] *{{flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Luganska Narodna Republika|Luganska N. R.]] ---- '''Podrška:''' * {{Flagicon|Bjelorusija}} [[Bjelorusija]]{{efn|Neke ruske snage izvršile su invaziju s teritorija Bjelorusije.<ref name="CNN invasion routes">{{cite news |author-last1=Lister |author-first1=Tim |author-last2=Kesa |author-first2=Julia |title=Ukraine says it was attacked through Russian, Belarus and Crimea borders |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |access-date=24 February 2022 |work=CNN |date=24 February 2022 |location=Kyiv |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071121/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |url-status=live }}</ref> Bjeloruski predsjednik [[Aleksandar Lukašenko]] također je izjavio da bi bjeloruski vojnici mogli sudjelovati u invaziji, ako bude potrebno.<ref>{{cite web|author-last1=Rodionov |author-first1=Maxim |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |url=https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |title=Belarusian troops could be used in operation against Ukraine if needed, Lukashenko says |website=Reuters |date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020021/https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |url-status=live}}</ref>}} * {{Flagicon|Pridnjestrovska Moldavska Republika}} [[Pridnjestrovlje]] * {{flag|Sjeverna Koreja}} * {{flag|Iran}} |strana2 = {{flag|Ukrajina}} <br/> <br/> ---- '''Opskrba oružjem:''' * {{flag|NATO}} ** {{flagicon|Sjedinjene Države}} [[S.A.D.]] ** {{flagicon|Ujedinjeno Kraljevstvo}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo|U.K.]] ** {{flag|Norveška}} ** {{flag|Kanada}} * {{flag|EU}} ** {{flag|Njemačka}} ** {{flag|Danska}} ** {{flag|Nizozemska}} ** {{flag|Poljska}} ** {{flag|Švedska}} ** [[Lista strane pomoći Ukrajini od 2014.|druge države]] |sukobljeni3 = |komandant1 = <div> * {{Flagicon|Rusija}} '''[[Vladimir Putin|V. Putin]]''' ** {{flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Denis Pušilin|D. Pušilin]] ** {{Flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Aleksandar Zaharčenko|A. Zaharčenko]] ** {{Flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Dmitri Trapeznikov|D. Trapeznikov]] ** {{flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Leonid Pasečnjik|L. Pasečnjik]] ** {{Flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Valerij Bolotov|V. Bolotov]] ** {{Flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Igor Plotnjicki|I. Plotnjicki]] </div> |komandant2 = <div> * {{Flagicon|Ukrajina}} '''[[Volodimir Zelenskij|V. Zelenskij]]''' * {{flagicon|Ukrajina}} [[Petro Porošenko|P. Porošenko]] * {{flagicon|Ukrajina}} [[Oleksandr Turčinov|O. Turčinov]] </div> |snaga1 = {{small|(nedostupni precizni podaci)}} |snaga2 = {{small|(nedostupni precizni podaci)}} |jačina3 = |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = |napomene = }} '''Rusko-ukrajinski rat''' ({{lang-uk|Російсько-українська війна|}}, {{lang-ru|Российско-украинская война}}) je dugotrajni [[rat|oružani sukob]] između [[Rusija|Rusije]] i [[Ukrajina|Ukrajine]]. Ratno stanje je počelo na tlu Ukrajine oko [[20. februara]] [[2014.]] godine,{{efn|Zvaničan datum početka rata je prema nekim [[20. februar]] [[2014.]] tj. dan kada su ruske snage zauzele [[Sevastopolj]] i [[Krim]]. Neki izvori navode čak [[19. februar]] kao prvi dan ulaska ukrajinskog tla od strane ruskih snaga. Prema drugim izvorima rat je započeo [[27. februara]]. Naime, ukrajinska vlada tvrdi da je Rusija kontrolirala Krim od 27. februara 2014. kada su ruske specijalne snage bez oznaka preuzele kontrolu nad njenim političkim institucijama. Ruska vlada je kasnije proglasila 27. februar „Danom snaga za specijalne operacije”. Službeno, Ukrajina priznaje da je okupacija [[Donečka oblast|Donjecke]] i [[Luganska oblast|Luganske oblasti]] započela [[7. aprila]] [[2014]].}} kada je se jedan dio stanovništva [[Donbas]]a okrenuo protiv novoproglašene ukrajinske vlade koja je promicala izričitu antirusku politiku i zalagala se za integraciju Ukrajine u [[Europska unija|Europsku uniju]] i [[NATO]]. Pobuna je dovela do samoproglašenja [[Donjecka Narodna Republika|Republike Donjeck]] i [[Luganska Narodna Republika|Republike Lugansk]] na istoku Ukrajine, te [[Republika Krim|Republike Krim]] na jugu. Rusija je se otvoreno umiješala u sukob, podupirući neovisne republike, dok je ukrajinska strana ubrzo dobila vanjsku potporu [[Europska unija|Europske unije]], [[NATO]]-a i [[Sjedinjene Države|Sjedinjenih Država]]. Kako su se događaji razvijali, razne vanjske novoformirane vojne skupine – često [[Paravojna formacija|paravojne milicije]] – stizale su u ratno područje kao podrška jednoj ili drugoj strani. Prethodno, ukrajinsko unutarnje političko stanje je se postupno zaoštrilo između [[2004.]] i [[2014.]] godine. Država je ušla u područje [[Geopolitika|geopolitičke]] gravitacije dviju sila u međusobnoj napetosti: [[Europska unija|Europske unije]], tada u procesu [[Proširenje Europske unije|proširenja zajednice]], i Rusije, koja je nakon pada u [[1990-e|1990-im]] doživila punu ekspanziju u međunarodnoj ekonomiji, posebice u pogledu energetskih resursa ([[nafta]], [[zemni gas]], [[Nuklearna energija|nuklear]]). Ukrajinska politika je se radikalno podijelila između proeuropske frakcije ([[Julija Timošenko|Timosenko]], [[Viktor Juščenko|Juščenko]], [[Oleksandr Turčinov|Turčinov]]) i proruske frakcije ([[Viktor Janukovič|Janukovič]], [[Mikola Azarov|Azarov]]), koju je izvana podržavao [[Lista vladara Rusije|ruski predsjednik]] [[Vladimir Putin]]. Rezultati napetih [[Ukrajinski predsjednički izbori 2004.|predsjedničkih izbora]] [[2004.]] godine, na kojima su pobijedili prorusi, osporeni su [[Narančasta revolucija|Narančastom revolucijom]] (novembar 2004.) koja je dovela do ponavljanja glasovanja i konačne pobjede proeuropske strane. No, Janukovič će dobiti [[Ukrajinski predsjednički izbori 2010.|predsjedničke izbore 2010.]] i [[Ukrajinski predsjednički izbori 2014.|2014. godine]], oba puta protiv Julije Timošenko, održavajući [[Putinizam|proputinovsku]] politiku, počevši od obustave procesa [[Sporazum o pridruživanju između Ukrajine i Europske unije|pridruživanja Europskoj uniji]]. U zimu [[2013]]/14. u [[Kijev]]u i drugim ukrajinskim gradovima održane su masovne demonstracije ([[Euromajdan]]) protiv te politike, koje su prerasle u nasilne sukobe. Janukovičeva vlada donijela je [[Zakoni protiv protesta u Ukrajini|zakone protiv prosvjeda]], nakon čega je uslijedila [[Kijevski ustanak (2014)|pobuna u Kijevu]] (januar [[2014.]]), a nedugo nakon toga i oružana revolucija ([[Revolucija dostojanstva]], februar [[2014.]]). Ishod skoba je bio pad vlade [[Partija regiona|Partije regiona]] i protjerivanje Janukoviča iz zemlje. Prvih osam godina sukoba obuhvatao je borbe za Krima, rat u Donbasu između Ukrajine i separatista, kao i pomorske incidente, kibernetički rat i političke napetosti. Godine 2014. [[Krim]] je [[Referendum o statusu Krima|referendumom]] pripojen ruskom federalnom teritoriju, dok je nakon proglašenja [[Separatizam|separatističkih]] republika Donbasa, Rusija pokrenula (trenutno odbačeni) projekt stvaranja [[Federativna Država Novorusija|Novorusije]], da bi ju također pripojila. Nakon niza priprema, [[Oružane snage Ruske Federacije|ruske oružane snage]] izvršile su [[Invazija Rusije na Ukrajinu|invaziju na Ukrajinu]] [[22. februara]] [[2022.]], izvodeći masovni višestruki napad na zemlju. Sukob je se razvio u raznim fazama, uvodeći u igru različite međunarodne aktere. Potkraj septembra 2022. [[Zaporiška oblast|Zaporiška]] i [[Hersonska oblast]] su pod ruskim nadzorom proglasile neovisnost, te se uz Donjeckoj i Luganskoj republici, pridružile Rusiji. Nakon početne faze obrane i obuzdavanja napada, [[Oružane snage Ukrajine|ukrajinska vojska]] je krenula u [[protunapad]], izvodeći nekoliko napada na ruski teritorij ([[Voronjež]], [[Nižnji Novgorod]], [[Kursk]]). Od početka [[2023.]] Rusija drži pod okupacijom približno 18 % ukrajinskog teritorija tj. oko 108.600&nbsp;km²,<ref name="HE">{{cite encyclopedia |title= Rusko-ukrajinski rat |encyclopedia= [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska enciklopedija]] |date= 2024 |year= |last= |first= |publisher= [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|LZMK]] |location= |id= |url= https://enciklopedija.hr/clanak/rusko-ukrajinski-rat |access-date= 25. 11. 2024}}</ref> uključujući 27.000&nbsp;km² [[Krimski poluotok|Krimskog poluotoka]].<ref name="HE"/> == Historija == === Pozadina === === Rat na Krimu i u Donbasu (od 2014.) === {{V. također|Donbas|Donečka oblast|Donjecka Narodna Republika|Luganska oblast|Luganska Narodna Republika|Novorusija|Autonomna Republika Krim|Republika Krim}} === Rusko-ukrajinski rat (od 2022.) === {{main|Ruska invazija na Ukrajinu}} {{sekcija}} [[Datoteka:Reporter's Notebook - Confusion, Chaos as Russia Invades Ukraine 02.jpg|thumb|right|350px|Spaljeni autobus na putu između Kijeva i Harkova, 24. 2. 2022.]] Krajem februara 2022. ruske vojne snage su napale ukrajinu, nastavljajući sukob koji je počeo 2014. Invazija je započela u zoru [[24. februara]],<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{en}} {{cite news |date=24. februara 2022 |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |work=[[Meduza]] |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24. februara 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24. februara 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25. februara 2022}}</ref><ref name="aljazeera2">{{cite news |title=Russian forces launch full-scale invasion of Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/24/putin-orders-military-operations-in-eastern-ukraine-as-un-meets |work=[[Al Jazeera]] |date=24. februara 2022}}</ref> pokrenuta iz [[Bjelorusija|Bjelorusije]] i ciljala je na [[Kijev]], te je sa sjeveroistoka krenula na grad [[Harkov]]. Rusija je istovremeno pokrenula kopneni i zračni napad.<ref name="CriticalThreats">{{en}} {{Cite news |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |date=5. marta 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |work=CriticalThreats |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=5. marta 2022}}</ref><ref name="ISW 4MAR">{{en}} {{Cite web |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |date=4. marta 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=5. marta 2022 |website=Institute for the Study of War}}</ref> Jugoistočna fronta vođena je kao dva odvojena udarna vrha, od [[Krim]]a i jugoistočno prema [[Lugansk]]u i [[Donjeck]]u. Ruske rakete su gađale mete diljem Ukrajine,<ref name="Sheftalovich">{{en}} {{Cite web |last=Sheftalovich |first=Zoya |date=24. februara 2022 |title=Battles flare across Ukraine after Putin declares war |url=https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064603/https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |archive-date=24. februara 2022 |access-date=24. februara 2022 |website=[[Politico]]}}</ref> a ruske su trupe izvršile invaziju sa sjevera, istoka i juga.<ref name="Sheftalovich"/> Invazija je opisana kao najveći suvremeni napad na jednu europsku državu i kao jedan od prvih ratova punog opsega u suvremenoj Europi<ref>{{en}} {{Cite book |last=Dietrich |first=Marc |url=https://www.google.cz/books/edition/A_Cosmopolitan_Model_for_Peacebuilding/ujQszwEACAAJ?hl=en |title=A Cosmopolitan Model for Peacebuilding: The Ukrainian Cases of Crimea and the Donbas |date=2023 |publisher=Ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-1687-4 |language=en}}</ref> nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]]. Pri napadu, Rusija nije službeno objavila rat republici Ukrajini.<ref name="University of Hull 2023 u063">{{en}} {{cite web |date=23. februara 2023 ||last = Dover | first = Robert M. | title=Putin’s state of the nation: why Russia hasn’t officially declared war and what difference it would make |url=https://www.hull.ac.uk/work-with-us/more/media-centre/news/2023/putins-state-of-the-nation-why-russia-hasnt-officially-declared-war-and-what-difference-it-would-make |access-date=14. novembra 2023 |website=University of Hull}}</ref> Između 24. i 28. februara 2022. niz zemalja{{efn|[[Europska unija]], [[Švicarska]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Island]], [[Norveška]], [[Sjedinjene Države]], [[Kanada]], [[Japan]], [[Singapur]], [[Južna Koreja]], [[Tajvan]] [[Australija]], [[Novi Zeland]].}} potpisalo je [[Međunarodne sankcije protiv Rusije 2022. godine|ekonomske sankcije protiv Rusije]], uključujući blokiranje pristupa [[Centralna banka Rusije|Centralnoj banci Rusije]] na više od 400 milijardi dolara u deviznim rezervama u inozemstvu, zamrzavanje inozemnih bankovnih računa od nekoliko ruskih oligarha i političara te isključivanje ruskih banaka iz prometa. Nakon pobjede [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] na [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.|predsjedničkim izborima u SAD-u]], ratne operacije su se pojačale s obzirom na moguću diplomatsku prekretnicu koja bi počela od januara 2025. Ukrajinci su pokrenuli seriju balističkih napada na neke ruske gradove pomoću američkih raketa [[MGM-140 ATACMS|Atacms]], dok Rusi su pojačali napade na Ukrajinu, pribjegavajući korištenju teškog topništva dugog dometa, poput hipersoničnih projektila [[9M729 Orešnik|Orešnik]], korištenih 21. novembra 2024. i pogodivši jedan objekt u [[Dnjepar (grad)|Dnjepru]]. ==Kronologija glavnih događaja== === Pozadina === * [[1990]]/[[1991|91.]] – [[Raspad Sovjetskog Saveza]] i odcjepljenje [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|SSR Ukrajine]]; ** 24. august 1991. – [[Deklaracija o neovisnosti Ukrajine|Proglašenje neovisnosti Ukrajine]] od [[SSSR]]-a ([[Levko Lukjanenko|Lukjanenko]], [[Sergij Golovati|Golovati]], [[Mihailo Gorin|Gorin]], [[Ivan Zajec (ukrajinski političar)|Zajec]], [[Vjačeslav Čornovil|Čornovil]], [[Leonid Kravčuk|Kravčuk]]). Među prvim državama koje su priznale ukrajinsku državu nalaze se [[Poljska]], [[Kanada]] i [[SAD|Sjedinjene Države]]. * 8. decembar 1991. – [[Bjelovješki sporazum]]: nastaje [[Zajednica nezavisnih država]]. Ukrajina je članica osnivač. * 25. decembar 1991. – [[Generalni sekretar Komunističke partije Sovjetskog Saveza|Generalni sekretar]] [[Mihail Gorbačov|Gorbačov]] podnosi ostavku. Raspad Sovjetskog Saveza. === Narančasta revolucija === * oktobar/novembar 2004. – Proruski kandidat [[Viktor Janukovič|V. Janukovič]] ([[Partija regiona|P. R.]]) pobjeđuje na izborima i postaje premijer Ukrajine, protesti od strane prozapadnog kandidata [[Viktor Juščenko|Viktora Juščenka]] ([[Naša Ukrajina (stranka)|N. U.]]). * [[2004]]/[[2005|05.]] – [[Narančasta revolucija]]. * 23. januar 2005. – Viktor Juščenko postaje [[Predsednik Ukrajine|predsjednik Ukrajine]] (mandat 2005-2010). [[Prvi ministar Ukrajine|Prvi ministar]] je [[Julija Timošenko]]. * 25. februar 2010. – Nakon pobjede na izborima, [[Viktor Janukovič]] postaje predsjednik Ukrajine (mandat 2010-2014). Prvi ministar je [[Mikola Azarov]]. Janukovič vodi prorusku politiku uz izravnu podršku ruskog predsjednika [[Vladimir Putin|V. Putina]]. * augusto/oktobar 2011. – suđenje i osuda Julije Timošenko. * ljeto 2013.: [[Ne kupuj rusko!|anti-ruski bojkot]] u Ukrajini (također u Poljskoj i Lituaniji) * novembar 2013.: nastaje [[Desni sektor]], ukrajinska nacionalistička radikalno desna politička stranka; * febuar 2014. – Euromajdanski masovni protesti: [[Revolucija dostojanstva]]. * 22. februar 2014. – pad Viktora Janukoviča. Formiranje nove vlade [[Oleksandr Turčinov|Turčinov]]/[[Arsenij Jacenjuk|Jacenjuk]]. ===Prvi sukobi: Krim, Donbas, Lugansk === {{v. također|Rat u istočnoj Ukrajini}} <!-- 2014 --> * februar/mart 2014. – [[Pripajanje Krima Ruskoj Federaciji|Ruska aneksija Krima]]. Ukrajina napušta [[Zajednica nezavisnih država|ZND]]. * [[Međunarodne sankcije protiv Rusije 2014.|Međunarodne sankcije protiv Rusije]] (mart 2014.) * [[Antiratni prosvjedi u Rusiji 2014.|Antiratni prosvjedi u Rusiji]] (mart 2014.) * april/maj 2014. – Odcjepljenje [[Donbas]]a, nastanak [[Donjecka Narodna Republika|NR. Donjeck]]a i [[Luganska Narodna Republika|NR. Lugansk]]a. Prve iskre oružanog sukoba izbijaju na istoku iz napetosti između ukrajinskih pro-nacionalista i ruskih secesionista. * 7. april 2014.: nastaje '''[[Donjecka Narodna Republika]]''' (deklaracija neovisnosti, v. [[Aleksandar Borodaj|A. Borodaj]], [[Aleksandar Zaharčenko|A. Zaharčenko]]) * [[Vladimir Putin|Putin]] javno priča o stvaranju [[Novorusija|Novorusije]] (v. [[rušizam]]/[[putinizam]]; april 2014.) * april - juli 2014.: [[opsada Slavjanska]] * stvaranje paravojnih jedinica (na pr. [[Dobrovoljački ukrajinski korpus]]), dobrovoljaca ([[bataljoni teritorijalne obrane Ukrajine]], [[bataljon Mikolajiv]], [[bataljon Donbas]], [[puk Azov]], [[puk Dnipro]], [[bataljon Ajdar]]) i dolazak stranih paravojnih snaga (mart/april 2014.), na pr. [[Slavjanski četnički odred|Odred Jovan Šević]] (proljeće/ljeto 2014.) * 12. maj 2014.: nastaje '''[[Luganska Narodna Republika]]''' (deklaracija neovisnosti, v. [[Valerij Bolotov]]) * [[Bitka za Mariupolj]] (maj/juni 2014.) * [[sukob u Odesi 2014.]] (maj 2024.) * 24. maj 2014. – ujedinjenje putem referenduma NR. Donjecka i NR. Luganska. Nastanak '''[[Federativna Država Novorusija|Novorusije]]'''. * 25. maj 2014. – na ukrajinskim predsjedničkim izborima, pobjeda [[Petro Porošenko|Petra Porošenka]]. * 18. 8. 2014.: [[napad na izbjeglički konvoj kraj Novosvitlivke]] * 5. septembar 2014. – potpisivanje [[Minski sporazum|Minskog protokola]] (Minsk I, august/septembar 2014.) <!-- 2015 --> * [[bitka za Debaljcevo]] (januar/februar 2015.): ubistvo [[Isa Munajev|Ise Munajeva]] * 15. 1. 2015.: [[napad na autobus u Volnovahi]] * [[Raketiranje Mariupolja januara 2015.|Raketiranje Mariupolja]] (januar 2015.) * 22. 1. 2015.: [[artiljerijski napad na trolejbus u Donjecku]] * [[Minski sporazum|Minski sporazum II]] (11. februar 2015.) * maj 2015. – odustajanje od projekta [[Federativna Država Novorusija|Novorusije]]. * ubojstvo [[Aleksej Mozgovoj|A. Mozgovoja]] (maj 2015.) <!-- 2018 --> * 19. maj 2018. – Porošenko potpisuje dekret s kojim Ukrajina izlazi iz [[Zajednica nezavisnih država|Zajednice nezavisnih države]]. * mart/april 2019. – na predsjedničkim izborima pobjeda [[Volodimir Zelenskij|V. Zelenskog]] protiv Porošenka. * [[Pandemija COVID-a 19]] ([[2020.]]/[[2021.]]) === Rat === <!-- 2022 --> * februar/mart 2022. – Ruska [[Državna duma|Duma]] potpisuje rezoluciju kojom se traži od predsjednika Putina da zvanično prizna secesionističke ukrajinske republike Donjeck i Lugansk. Zatim Putin pokreće „mirovnu misiju”: '''[[ruska invazija na Ukrajinu]]''' sa napadima koji kreću sa područja [[Bjelorusija|Bjelorusije]] i Rusije. Rusi osvajaju djelove sjevera, sjeveroistoka i istoka Ukrajine, zajedno s Krimom i Hersonskom oblasti. Izbijanje Ukrajinsko-ruskog rata. ** [[masakr u Buči]] (februar 2022.) ** Ruske snage napreduju prema [[Enerhodar]]u i nuklearnoj elektrani u [[Zaporožje|Zaporožju]] (26. februara) * Ukrajina podnijela [[Pristupanje Ukrajine Evropskoj uniji|zahtjev za pristupanje Europskoj uniji]] (28. februara 2022.) * napad ruskih padobranaca na sjeverozapadni dio [[Harkov]]a, gdje je napadnuta vojna bolnica. Rusi zauzimaju [[Trostjanec]]. Ukrajinske snage prvi put krenule u ofenzivu, napredujući prema [[Gorlivka|Gorlivki]], iako se to uglavnom pokazalo beznačajnim (2. marta 2022.) * jedan projektil je pogodio nuklearnu elektranu u [[Zaporožje|Zaporožju]], uzrokujući lokalizirani požar u zgradi koja nije sadržavala reaktore. Požar je ugašen nakon nekoliko sati. Oštećen je i transformator bloka 6. Nakon bitke u kojoj su poginula tri ukrajinska vojnika, ruske trupe su zauzele elektranu. Predstavnik ruskog Ministarstva obrane Igor Konašenkov rekao je da je napad na elektranu bio pokušaj provokacije ukrajinske diverzantske skupine. Tajnik Vijeća za nacionalnu sigurnost i obranu Ukrajine Oleksij Danilov rekao je da su granatiranje elektrane izvršili Rusi (4. marta 2022.) * Ruske snage prilaze u krug do 20 kilometara do grada Kijeva (6. marta) * izbijaju teške borbe, Ukrajinske snage uspijevaju potisnuti ruske snage prema istočnim i južnim granicama (mart) * Ukrajinske snage oslobađaju regiju oko Kijeva i otkrivaju [[masakr u Buči]] (5. aprila) * prva ukrajinska protuofenziva na jugu, sukobi oko [[Herson]]a (29. augusta 2022.) ** borbe se koncentriraju na granici Donbasa i Krimsko-Hersonske regije; Rusija stvara pojas koji ujedinjava Donbas i Krim (proljeće/ljeto 2022.) * Rusija zustavlja opskrbu plinom Njemačkoj preko linije ''[[Nord Stream 1]]'' na tri dana kako bi obavila popravke (31. augusta 2022.) * Vrlo sumnjiva smrt [[Ravil Maganov|Ravila Maganova]], predsjednika uprave [[Lukoil]]a (1. septembra 2022.) * Ukrajinske snage napreduju (ljeto/jesen 2022.) i osvajuju [[Herson]] (11. novembra) i djelovi Harkovske regije; <!-- 2023 --> * Putin objavlja odstupanje Rusije od članstva u ugovoru New START o neširenju nuklearnog naoružanja (20. februara 2023.) * Rusija osvaja [[Bahmut]] nakon deset mjeseci napada i oko 60.000 vojnika umrlih ili ranjenih (21. maj 2023.) * Ukrajina pokreće svoju dugo očekivanu protuofenzivu (8. juna 2023.) * Pobuna Wagnerove grupe (23/24. juni 2023.) * smrt [[Evgenij Prigožin|E. Prigožina]] (23. augusta 2023.) * Vrhovni ukrajinski general [[Valerij Zalužni]] izjavio da je rat u zastoju nakon što je njegova protuofenziva zastala (novembar 2023.) * Stagnacija (zima 2023/24.) <!-- 2024 --> * [[Zamrznuti sukob]] * smrt [[Aleksej Naval'nyj|A. Navalnog]] (16. februara 2024.) * Ruske snage osvajaju [[Avdijivka|Avdijivku]] (17. februara 2024.) * ukrajinski dronski napad na [[Nižnji Novgorod]] (12. marta 2024.) * ukrajinske snage spriječile pokušaj atentata na Zelenskog (7. maja 2024.) * mala ruska napredovanja na granici blizu Harkova (proljeće 2024.) * NATO objavlja da će početi isporučivati borbeni avione F-16 ukrajinskim pilotima koji se obučavaju u Europi. Avioni će također stacionirati u bazama NATO zemlja. Zatim Putin i Andrej Kartapolov izjavili su da je Rusija spremna napasti te iste borbene avione gdje god se oni nalazili (juni 2024.) * Ukrajina pokrenće značajnu protuofenzivu s dugoročnim ciljem probijanja bojišnice (početak juna 2023.) * prva ukrajinska ofenziva na ruski teritorij, u susjednoj Kurskoj oblasti (6. augusta 2024.) * Ukrajinske snage prelaze rusku granice i ulaze u [[Kurska oblast|Kursku oblast]] (12. augusta) * ukrajinski napad na ruske aerodrome ([[Voronjež]], [[Kursk]], [[Vojna baza Savaslejka|Savaslejka]], [[Borisoglebsk]]; 14. augusta 2024.) * formalno odobrenje Ukrajini od strane [[Europski parlament|Europskog parlamenta]] da na ruskom teritoriju koristi oružja koje isporučuje Zapad preko granice, posebno projektile dugog dometa (17. septembra 2024.) * sporazum o vojnoj suradnji između [[Vladimir Putin|V. Putina]] i [[Sjeverna Koreja|sjevernokorejskog]] predsjednika [[Kim Jong-un]]a (oktobar 2024.) * ukrajinski dronski napad na [[Nižnji Novgorod]] (20. oktobar 2024.) * vojna pomoć Rusiji iz [[Sjeverna Koreja|Sjeverne Koreje]], sjevernokorejski vojnici bore se u sukobima na Kurskoj fronti (24. oktobar/novembar 2024.) * Na [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.|američkim predsjedničkim izborima]] [[Donald Trump]] izabran je za novog [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika SAD-a]], zamijenivši [[Joe Biden|Joea Bidena]]. <!-- 2025 --> * Ukrajina eskalira dugometne napade dronovima na ruska naftna postrojenja (20. januara/3. februara 2025.) ** [[Donald Trump]] je proglašen [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednikom Sjedinjenih Država]] (20. januara). Odmah počinje promjena smjera Amerikanaca prema Rusko-ukrajinskom ratu: pregovori za mir. * Ruska ofenziva na Novopavlivku i ulazak u Dnipropetrovsk (mart 2025.) * Složeni niz ukrajinskih napada dronovima na ruske zrakoplovne baze u dubokoj Rusiji – oblasti kao što su Belaja, Djagiljevo, Ivanovo, Olenja, Ukrajinka (1. juna 2025.) * Ruske snage osvajaju [[Kostjantinivka|Kostjantinivku]] i napreduju u regiji [[Sumi]]. Ukrajinski napadi duboko u ruskom teritoriju (2/3. juna 2025.) * Sastanak na vrhu [[Donald Trump|Trumpa]] i [[Vladimir Putin|Putina]] na Aljasci (august 2025.) * Bitka kod Pokrovsk-Mirnograda (ljeto 2025.) * Prodor u Dobropillju i ukrajinska protuofenziva (august/jesen 2025.) * Ukrajinski napadi velikog dometa na ruske rafinerije, skladišta, naftne terminale i vojnu infrastrukturu (druga polovica 2025.) * Nestabilnost fronta oko [[Kupjansk]]a (kraj 2025.) * Značajno usporenje ruskog kopnenog napredovanja. Ukrajinski protunapadi na području Limana i napadi na rusku logistiku (početak 2026.) * U logici sukoba, obje strane ulažu znatna sredstva u bespilotne letjelice. Rusko-ukrajinski pregovori u Ženevi (februar 2026.) * Bitka za Kostjantinivku (proljeće/juni 2026.) * Ostavka [[Julija Sviridenko|Julije Sviridenko]] s mjesta [[Premijer Ukrajine|predsjednice Vlade Ukrajine]], te preuzimanje dužnosti od strane [[Sergij Koreckij|Sergija Koreckog]] (16. jula 2026.) * U Rusiji ukrajinski napadi na energetske objekte uzrokuju unutarnje socioekonomske probleme (august-septembar 2026.) * [[Ruski parlamentarni izbori (2026)|Ruski parlamentarni izbori]]: uvjerljiva pobjeda [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvene Rusije]] [[Dmitrij Medvedev|Medvedeva]] i [[Vladimir Putin|Putina]] (59,01%), koja je nadmašeći [[Komunistička partija Ruske Federacije|KPRF]] [[Genadij Zjuganov|Genadija Zjuganova]] i [[Liberalno-demokratska stranka Rusije|Liberale]] [[Leonid Slutskij|Leonida Sluckog]] (18/20. septembra 2026.) * Ruski napad na ukrajinsku energetsku mrežu (30. septembra 2026.) {{Commonscat|War in Donbass}} == Galerija slika == <gallery> 2022 Russian invasion of Ukraine (unprotected).svg|Ruska invazija u februaru 2022. War in Ukraine (2022) en.svg|Ruska invazija u februaru 2022. 10 October 2022 missile strikes on Ukraine.svg|Bombardiranje Ukrajine 10. oktobra 2022. Anexión del Sureste de Ucrania.svg|Ruska aneksija jugoistočne Ukrajine </gallery> == Povezano == * [[Historija Rusije]] * [[Ukrajina#Historija Ukrajine|Historija Ukrajine]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} ;Knjige * {{cite book|title= The Foreign Policy of Russia: Changing Systems, Enduring Interests|first1= Robert H.|last1= Donaldson|first2= Joseph L. |last2=Nogee |publisher=M.E. Sharpe|year= 2005|isbn= 9780765627414|ref=harv}} * {{cite book|title=Averting Crisis in Ukraine, Izdanje 41 iz CSR|first=Steven |last=Pifer|publisher=Council on Foreign Relations|year= 2009|isbn= 9780876094273|ref=harv}} * {{cite book|title=Promoting Energy Efficiency, Country Report, Ukraine|publisher=United Nations Publications|last=UN| year= 2004|isbn=9789211010916|ref=harv}} ;Izvještaji UN-a * {{cite web|publisher=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava]]|last=UNHCHR|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15. 4. 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15April2014.doc|ref=harv}} * {{cite web|publisher=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|last=UN|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15. 5. 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|ref=harv}} * {{cite web|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15. 7. 2014|last=OHCHR|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf|publisher=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|ref=harv}} * {{cite web| title=UKRAINE - Situation report No.7 as of August 2015| url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_update_number_7_14_august_2015.pdf| publisher=UN|last=Ured za koordinaciju humanitarnih poslova Ujedinjenih naroda | year=2015| date=14.8.| ref=harv}} * {{cite web|title=Report on the human rights situation in Ukraine, 17 August 2014|date=28.8. 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineReport28August2014.pdf|last=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|ref=OHCHR28-8-2014}} *{{cite web|last=Ured za koordinaciju humanitarnih poslova Ujedinjenih naroda| url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf| title=Report on the human rights situation in Ukraine - 15 November 2014|year=15.11. 2014| ref=harv}} *{{cite web|last=Ured za koordinaciju humanitarnih poslova Ujedinjenih naroda| url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf| title=Report on the human rights situation in Ukraine - 15 February 2015|year=15.2. 2015| ref=harv}} * {{cite web|last=OHCHR|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/11thOHCHRreportUkraine.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|year=16.8. 2015|publisher=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]]|ref=harv}} * {{cite web|title=Report on the human rights situation in Ukraine - 16 November 2015 to 15 February 2016|year= 3. 3. 2016|last=OHCHR|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf|publisher=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|ref=harv}} {{refend}} [[Kategorija:Rusko-ukrajinski rat| ]] [[Kategorija:Rat u istočnoj Ukrajini| ]] [[Kategorija:2010-e]] [[Kategorija:Vojna historija Ukrajine]] [[Kategorija:Građanski ratovi]] [[Kategorija:Moderni ratovi]] [[Kategorija:Ratovi u Evropi]] 14bwpiyabkcsi4bpida54unkvsxxyct 42696860 42696859 2026-09-30T18:37:41Z Inokosni organ 160059 /* Rat */ 42696860 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Rusko-ukrajinski rat |slika = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |opis_slike = '''Vojno stanje'''<br />{{legend2|#e3d975}} Pod kontrolom [[Ukrajina|Ukrajine]]<br />{{legend2|#ebc0b3}} Pod okupacijom [[Rusija|Rusije]] i proruskih snaga<br /> |datum = 20. februara 2014. — u toku |mjesto = [[Ukrajina]] |casus = ustanak jednog dijela stanovništva istočne Ukrajine protiv nove [[euromajdan]]ske vlasti i njene politike ulaska u [[Europska unija|E.U.]] |teritorij = |rezultat = |strana1 = {{flag|Rusija}} *{{flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Donjecka Narodna Republika|Donjecka N. R.]] *{{flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Luganska Narodna Republika|Luganska N. R.]] ---- '''Podrška:''' * {{Flagicon|Bjelorusija}} [[Bjelorusija]]{{efn|Neke ruske snage izvršile su invaziju s teritorija Bjelorusije.<ref name="CNN invasion routes">{{cite news |author-last1=Lister |author-first1=Tim |author-last2=Kesa |author-first2=Julia |title=Ukraine says it was attacked through Russian, Belarus and Crimea borders |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |access-date=24 February 2022 |work=CNN |date=24 February 2022 |location=Kyiv |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071121/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |url-status=live }}</ref> Bjeloruski predsjednik [[Aleksandar Lukašenko]] također je izjavio da bi bjeloruski vojnici mogli sudjelovati u invaziji, ako bude potrebno.<ref>{{cite web|author-last1=Rodionov |author-first1=Maxim |author-last2=Balmforth |author-first2=Tom |url=https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |title=Belarusian troops could be used in operation against Ukraine if needed, Lukashenko says |website=Reuters |date=25 February 2022 |access-date=25 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020021/https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |url-status=live}}</ref>}} * {{Flagicon|Pridnjestrovska Moldavska Republika}} [[Pridnjestrovlje]] * {{flag|Sjeverna Koreja}} * {{flag|Iran}} |strana2 = {{flag|Ukrajina}} <br/> <br/> ---- '''Opskrba oružjem:''' * {{flag|NATO}} ** {{flagicon|Sjedinjene Države}} [[S.A.D.]] ** {{flagicon|Ujedinjeno Kraljevstvo}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo|U.K.]] ** {{flag|Norveška}} ** {{flag|Kanada}} * {{flag|EU}} ** {{flag|Njemačka}} ** {{flag|Danska}} ** {{flag|Nizozemska}} ** {{flag|Poljska}} ** {{flag|Švedska}} ** [[Lista strane pomoći Ukrajini od 2014.|druge države]] |sukobljeni3 = |komandant1 = <div> * {{Flagicon|Rusija}} '''[[Vladimir Putin|V. Putin]]''' ** {{flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Denis Pušilin|D. Pušilin]] ** {{Flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Aleksandar Zaharčenko|A. Zaharčenko]] ** {{Flagicon|Donjecka Narodna Republika}} [[Dmitri Trapeznikov|D. Trapeznikov]] ** {{flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Leonid Pasečnjik|L. Pasečnjik]] ** {{Flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Valerij Bolotov|V. Bolotov]] ** {{Flagicon|Luganska Narodna Republika}} [[Igor Plotnjicki|I. Plotnjicki]] </div> |komandant2 = <div> * {{Flagicon|Ukrajina}} '''[[Volodimir Zelenskij|V. Zelenskij]]''' * {{flagicon|Ukrajina}} [[Petro Porošenko|P. Porošenko]] * {{flagicon|Ukrajina}} [[Oleksandr Turčinov|O. Turčinov]] </div> |snaga1 = {{small|(nedostupni precizni podaci)}} |snaga2 = {{small|(nedostupni precizni podaci)}} |jačina3 = |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = |napomene = }} '''Rusko-ukrajinski rat''' ({{lang-uk|Російсько-українська війна|}}, {{lang-ru|Российско-украинская война}}) je dugotrajni [[rat|oružani sukob]] između [[Rusija|Rusije]] i [[Ukrajina|Ukrajine]]. Ratno stanje je počelo na tlu Ukrajine oko [[20. februara]] [[2014.]] godine,{{efn|Zvaničan datum početka rata je prema nekim [[20. februar]] [[2014.]] tj. dan kada su ruske snage zauzele [[Sevastopolj]] i [[Krim]]. Neki izvori navode čak [[19. februar]] kao prvi dan ulaska ukrajinskog tla od strane ruskih snaga. Prema drugim izvorima rat je započeo [[27. februara]]. Naime, ukrajinska vlada tvrdi da je Rusija kontrolirala Krim od 27. februara 2014. kada su ruske specijalne snage bez oznaka preuzele kontrolu nad njenim političkim institucijama. Ruska vlada je kasnije proglasila 27. februar „Danom snaga za specijalne operacije”. Službeno, Ukrajina priznaje da je okupacija [[Donečka oblast|Donjecke]] i [[Luganska oblast|Luganske oblasti]] započela [[7. aprila]] [[2014]].}} kada je se jedan dio stanovništva [[Donbas]]a okrenuo protiv novoproglašene ukrajinske vlade koja je promicala izričitu antirusku politiku i zalagala se za integraciju Ukrajine u [[Europska unija|Europsku uniju]] i [[NATO]]. Pobuna je dovela do samoproglašenja [[Donjecka Narodna Republika|Republike Donjeck]] i [[Luganska Narodna Republika|Republike Lugansk]] na istoku Ukrajine, te [[Republika Krim|Republike Krim]] na jugu. Rusija je se otvoreno umiješala u sukob, podupirući neovisne republike, dok je ukrajinska strana ubrzo dobila vanjsku potporu [[Europska unija|Europske unije]], [[NATO]]-a i [[Sjedinjene Države|Sjedinjenih Država]]. Kako su se događaji razvijali, razne vanjske novoformirane vojne skupine – često [[Paravojna formacija|paravojne milicije]] – stizale su u ratno područje kao podrška jednoj ili drugoj strani. Prethodno, ukrajinsko unutarnje političko stanje je se postupno zaoštrilo između [[2004.]] i [[2014.]] godine. Država je ušla u područje [[Geopolitika|geopolitičke]] gravitacije dviju sila u međusobnoj napetosti: [[Europska unija|Europske unije]], tada u procesu [[Proširenje Europske unije|proširenja zajednice]], i Rusije, koja je nakon pada u [[1990-e|1990-im]] doživila punu ekspanziju u međunarodnoj ekonomiji, posebice u pogledu energetskih resursa ([[nafta]], [[zemni gas]], [[Nuklearna energija|nuklear]]). Ukrajinska politika je se radikalno podijelila između proeuropske frakcije ([[Julija Timošenko|Timosenko]], [[Viktor Juščenko|Juščenko]], [[Oleksandr Turčinov|Turčinov]]) i proruske frakcije ([[Viktor Janukovič|Janukovič]], [[Mikola Azarov|Azarov]]), koju je izvana podržavao [[Lista vladara Rusije|ruski predsjednik]] [[Vladimir Putin]]. Rezultati napetih [[Ukrajinski predsjednički izbori 2004.|predsjedničkih izbora]] [[2004.]] godine, na kojima su pobijedili prorusi, osporeni su [[Narančasta revolucija|Narančastom revolucijom]] (novembar 2004.) koja je dovela do ponavljanja glasovanja i konačne pobjede proeuropske strane. No, Janukovič će dobiti [[Ukrajinski predsjednički izbori 2010.|predsjedničke izbore 2010.]] i [[Ukrajinski predsjednički izbori 2014.|2014. godine]], oba puta protiv Julije Timošenko, održavajući [[Putinizam|proputinovsku]] politiku, počevši od obustave procesa [[Sporazum o pridruživanju između Ukrajine i Europske unije|pridruživanja Europskoj uniji]]. U zimu [[2013]]/14. u [[Kijev]]u i drugim ukrajinskim gradovima održane su masovne demonstracije ([[Euromajdan]]) protiv te politike, koje su prerasle u nasilne sukobe. Janukovičeva vlada donijela je [[Zakoni protiv protesta u Ukrajini|zakone protiv prosvjeda]], nakon čega je uslijedila [[Kijevski ustanak (2014)|pobuna u Kijevu]] (januar [[2014.]]), a nedugo nakon toga i oružana revolucija ([[Revolucija dostojanstva]], februar [[2014.]]). Ishod skoba je bio pad vlade [[Partija regiona|Partije regiona]] i protjerivanje Janukoviča iz zemlje. Prvih osam godina sukoba obuhvatao je borbe za Krima, rat u Donbasu između Ukrajine i separatista, kao i pomorske incidente, kibernetički rat i političke napetosti. Godine 2014. [[Krim]] je [[Referendum o statusu Krima|referendumom]] pripojen ruskom federalnom teritoriju, dok je nakon proglašenja [[Separatizam|separatističkih]] republika Donbasa, Rusija pokrenula (trenutno odbačeni) projekt stvaranja [[Federativna Država Novorusija|Novorusije]], da bi ju također pripojila. Nakon niza priprema, [[Oružane snage Ruske Federacije|ruske oružane snage]] izvršile su [[Invazija Rusije na Ukrajinu|invaziju na Ukrajinu]] [[22. februara]] [[2022.]], izvodeći masovni višestruki napad na zemlju. Sukob je se razvio u raznim fazama, uvodeći u igru različite međunarodne aktere. Potkraj septembra 2022. [[Zaporiška oblast|Zaporiška]] i [[Hersonska oblast]] su pod ruskim nadzorom proglasile neovisnost, te se uz Donjeckoj i Luganskoj republici, pridružile Rusiji. Nakon početne faze obrane i obuzdavanja napada, [[Oružane snage Ukrajine|ukrajinska vojska]] je krenula u [[protunapad]], izvodeći nekoliko napada na ruski teritorij ([[Voronjež]], [[Nižnji Novgorod]], [[Kursk]]). Od početka [[2023.]] Rusija drži pod okupacijom približno 18 % ukrajinskog teritorija tj. oko 108.600&nbsp;km²,<ref name="HE">{{cite encyclopedia |title= Rusko-ukrajinski rat |encyclopedia= [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska enciklopedija]] |date= 2024 |year= |last= |first= |publisher= [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|LZMK]] |location= |id= |url= https://enciklopedija.hr/clanak/rusko-ukrajinski-rat |access-date= 25. 11. 2024}}</ref> uključujući 27.000&nbsp;km² [[Krimski poluotok|Krimskog poluotoka]].<ref name="HE"/> == Historija == === Pozadina === === Rat na Krimu i u Donbasu (od 2014.) === {{V. također|Donbas|Donečka oblast|Donjecka Narodna Republika|Luganska oblast|Luganska Narodna Republika|Novorusija|Autonomna Republika Krim|Republika Krim}} === Rusko-ukrajinski rat (od 2022.) === {{main|Ruska invazija na Ukrajinu}} {{sekcija}} [[Datoteka:Reporter's Notebook - Confusion, Chaos as Russia Invades Ukraine 02.jpg|thumb|right|350px|Spaljeni autobus na putu između Kijeva i Harkova, 24. 2. 2022.]] Krajem februara 2022. ruske vojne snage su napale ukrajinu, nastavljajući sukob koji je počeo 2014. Invazija je započela u zoru [[24. februara]],<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{en}} {{cite news |date=24. februara 2022 |title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine |work=[[Meduza]] |url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |access-date=24. februara 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine |archive-date=24. februara 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Missiles rain down around Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/putin-orders-military-operations-ukraine-demands-kyiv-forces-surrender-2022-02-24/ |work=[[Reuters]] |date=25. februara 2022}}</ref><ref name="aljazeera2">{{cite news |title=Russian forces launch full-scale invasion of Ukraine |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/24/putin-orders-military-operations-in-eastern-ukraine-as-un-meets |work=[[Al Jazeera]] |date=24. februara 2022}}</ref> pokrenuta iz [[Bjelorusija|Bjelorusije]] i ciljala je na [[Kijev]], te je sa sjeveroistoka krenula na grad [[Harkov]]. Rusija je istovremeno pokrenula kopneni i zračni napad.<ref name="CriticalThreats">{{en}} {{Cite news |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |date=5. marta 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |work=CriticalThreats |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=5. marta 2022}}</ref><ref name="ISW 4MAR">{{en}} {{Cite web |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |date=4. marta 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=5. marta 2022 |website=Institute for the Study of War}}</ref> Jugoistočna fronta vođena je kao dva odvojena udarna vrha, od [[Krim]]a i jugoistočno prema [[Lugansk]]u i [[Donjeck]]u. Ruske rakete su gađale mete diljem Ukrajine,<ref name="Sheftalovich">{{en}} {{Cite web |last=Sheftalovich |first=Zoya |date=24. februara 2022 |title=Battles flare across Ukraine after Putin declares war |url=https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064603/https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |archive-date=24. februara 2022 |access-date=24. februara 2022 |website=[[Politico]]}}</ref> a ruske su trupe izvršile invaziju sa sjevera, istoka i juga.<ref name="Sheftalovich"/> Invazija je opisana kao najveći suvremeni napad na jednu europsku državu i kao jedan od prvih ratova punog opsega u suvremenoj Europi<ref>{{en}} {{Cite book |last=Dietrich |first=Marc |url=https://www.google.cz/books/edition/A_Cosmopolitan_Model_for_Peacebuilding/ujQszwEACAAJ?hl=en |title=A Cosmopolitan Model for Peacebuilding: The Ukrainian Cases of Crimea and the Donbas |date=2023 |publisher=Ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-1687-4 |language=en}}</ref> nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]]. Pri napadu, Rusija nije službeno objavila rat republici Ukrajini.<ref name="University of Hull 2023 u063">{{en}} {{cite web |date=23. februara 2023 ||last = Dover | first = Robert M. | title=Putin’s state of the nation: why Russia hasn’t officially declared war and what difference it would make |url=https://www.hull.ac.uk/work-with-us/more/media-centre/news/2023/putins-state-of-the-nation-why-russia-hasnt-officially-declared-war-and-what-difference-it-would-make |access-date=14. novembra 2023 |website=University of Hull}}</ref> Između 24. i 28. februara 2022. niz zemalja{{efn|[[Europska unija]], [[Švicarska]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Island]], [[Norveška]], [[Sjedinjene Države]], [[Kanada]], [[Japan]], [[Singapur]], [[Južna Koreja]], [[Tajvan]] [[Australija]], [[Novi Zeland]].}} potpisalo je [[Međunarodne sankcije protiv Rusije 2022. godine|ekonomske sankcije protiv Rusije]], uključujući blokiranje pristupa [[Centralna banka Rusije|Centralnoj banci Rusije]] na više od 400 milijardi dolara u deviznim rezervama u inozemstvu, zamrzavanje inozemnih bankovnih računa od nekoliko ruskih oligarha i političara te isključivanje ruskih banaka iz prometa. Nakon pobjede [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] na [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.|predsjedničkim izborima u SAD-u]], ratne operacije su se pojačale s obzirom na moguću diplomatsku prekretnicu koja bi počela od januara 2025. Ukrajinci su pokrenuli seriju balističkih napada na neke ruske gradove pomoću američkih raketa [[MGM-140 ATACMS|Atacms]], dok Rusi su pojačali napade na Ukrajinu, pribjegavajući korištenju teškog topništva dugog dometa, poput hipersoničnih projektila [[9M729 Orešnik|Orešnik]], korištenih 21. novembra 2024. i pogodivši jedan objekt u [[Dnjepar (grad)|Dnjepru]]. ==Kronologija glavnih događaja== === Pozadina === * [[1990]]/[[1991|91.]] – [[Raspad Sovjetskog Saveza]] i odcjepljenje [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|SSR Ukrajine]]; ** 24. august 1991. – [[Deklaracija o neovisnosti Ukrajine|Proglašenje neovisnosti Ukrajine]] od [[SSSR]]-a ([[Levko Lukjanenko|Lukjanenko]], [[Sergij Golovati|Golovati]], [[Mihailo Gorin|Gorin]], [[Ivan Zajec (ukrajinski političar)|Zajec]], [[Vjačeslav Čornovil|Čornovil]], [[Leonid Kravčuk|Kravčuk]]). Među prvim državama koje su priznale ukrajinsku državu nalaze se [[Poljska]], [[Kanada]] i [[SAD|Sjedinjene Države]]. * 8. decembar 1991. – [[Bjelovješki sporazum]]: nastaje [[Zajednica nezavisnih država]]. Ukrajina je članica osnivač. * 25. decembar 1991. – [[Generalni sekretar Komunističke partije Sovjetskog Saveza|Generalni sekretar]] [[Mihail Gorbačov|Gorbačov]] podnosi ostavku. Raspad Sovjetskog Saveza. === Narančasta revolucija === * oktobar/novembar 2004. – Proruski kandidat [[Viktor Janukovič|V. Janukovič]] ([[Partija regiona|P. R.]]) pobjeđuje na izborima i postaje premijer Ukrajine, protesti od strane prozapadnog kandidata [[Viktor Juščenko|Viktora Juščenka]] ([[Naša Ukrajina (stranka)|N. U.]]). * [[2004]]/[[2005|05.]] – [[Narančasta revolucija]]. * 23. januar 2005. – Viktor Juščenko postaje [[Predsednik Ukrajine|predsjednik Ukrajine]] (mandat 2005-2010). [[Prvi ministar Ukrajine|Prvi ministar]] je [[Julija Timošenko]]. * 25. februar 2010. – Nakon pobjede na izborima, [[Viktor Janukovič]] postaje predsjednik Ukrajine (mandat 2010-2014). Prvi ministar je [[Mikola Azarov]]. Janukovič vodi prorusku politiku uz izravnu podršku ruskog predsjednika [[Vladimir Putin|V. Putina]]. * augusto/oktobar 2011. – suđenje i osuda Julije Timošenko. * ljeto 2013.: [[Ne kupuj rusko!|anti-ruski bojkot]] u Ukrajini (također u Poljskoj i Lituaniji) * novembar 2013.: nastaje [[Desni sektor]], ukrajinska nacionalistička radikalno desna politička stranka; * febuar 2014. – Euromajdanski masovni protesti: [[Revolucija dostojanstva]]. * 22. februar 2014. – pad Viktora Janukoviča. Formiranje nove vlade [[Oleksandr Turčinov|Turčinov]]/[[Arsenij Jacenjuk|Jacenjuk]]. ===Prvi sukobi: Krim, Donbas, Lugansk === {{v. također|Rat u istočnoj Ukrajini}} <!-- 2014 --> * februar/mart 2014. – [[Pripajanje Krima Ruskoj Federaciji|Ruska aneksija Krima]]. Ukrajina napušta [[Zajednica nezavisnih država|ZND]]. * [[Međunarodne sankcije protiv Rusije 2014.|Međunarodne sankcije protiv Rusije]] (mart 2014.) * [[Antiratni prosvjedi u Rusiji 2014.|Antiratni prosvjedi u Rusiji]] (mart 2014.) * april/maj 2014. – Odcjepljenje [[Donbas]]a, nastanak [[Donjecka Narodna Republika|NR. Donjeck]]a i [[Luganska Narodna Republika|NR. Lugansk]]a. Prve iskre oružanog sukoba izbijaju na istoku iz napetosti između ukrajinskih pro-nacionalista i ruskih secesionista. * 7. april 2014.: nastaje '''[[Donjecka Narodna Republika]]''' (deklaracija neovisnosti, v. [[Aleksandar Borodaj|A. Borodaj]], [[Aleksandar Zaharčenko|A. Zaharčenko]]) * [[Vladimir Putin|Putin]] javno priča o stvaranju [[Novorusija|Novorusije]] (v. [[rušizam]]/[[putinizam]]; april 2014.) * april - juli 2014.: [[opsada Slavjanska]] * stvaranje paravojnih jedinica (na pr. [[Dobrovoljački ukrajinski korpus]]), dobrovoljaca ([[bataljoni teritorijalne obrane Ukrajine]], [[bataljon Mikolajiv]], [[bataljon Donbas]], [[puk Azov]], [[puk Dnipro]], [[bataljon Ajdar]]) i dolazak stranih paravojnih snaga (mart/april 2014.), na pr. [[Slavjanski četnički odred|Odred Jovan Šević]] (proljeće/ljeto 2014.) * 12. maj 2014.: nastaje '''[[Luganska Narodna Republika]]''' (deklaracija neovisnosti, v. [[Valerij Bolotov]]) * [[Bitka za Mariupolj]] (maj/juni 2014.) * [[sukob u Odesi 2014.]] (maj 2024.) * 24. maj 2014. – ujedinjenje putem referenduma NR. Donjecka i NR. Luganska. Nastanak '''[[Federativna Država Novorusija|Novorusije]]'''. * 25. maj 2014. – na ukrajinskim predsjedničkim izborima, pobjeda [[Petro Porošenko|Petra Porošenka]]. * 18. 8. 2014.: [[napad na izbjeglički konvoj kraj Novosvitlivke]] * 5. septembar 2014. – potpisivanje [[Minski sporazum|Minskog protokola]] (Minsk I, august/septembar 2014.) <!-- 2015 --> * [[bitka za Debaljcevo]] (januar/februar 2015.): ubistvo [[Isa Munajev|Ise Munajeva]] * 15. 1. 2015.: [[napad na autobus u Volnovahi]] * [[Raketiranje Mariupolja januara 2015.|Raketiranje Mariupolja]] (januar 2015.) * 22. 1. 2015.: [[artiljerijski napad na trolejbus u Donjecku]] * [[Minski sporazum|Minski sporazum II]] (11. februar 2015.) * maj 2015. – odustajanje od projekta [[Federativna Država Novorusija|Novorusije]]. * ubojstvo [[Aleksej Mozgovoj|A. Mozgovoja]] (maj 2015.) <!-- 2018 --> * 19. maj 2018. – Porošenko potpisuje dekret s kojim Ukrajina izlazi iz [[Zajednica nezavisnih država|Zajednice nezavisnih države]]. * mart/april 2019. – na predsjedničkim izborima pobjeda [[Volodimir Zelenskij|V. Zelenskog]] protiv Porošenka. * [[Pandemija COVID-a 19]] ([[2020.]]/[[2021.]]) === Rat === <!-- 2022 --> * februar/mart 2022. – Ruska [[Državna duma|Duma]] potpisuje rezoluciju kojom se traži od predsjednika Putina da zvanično prizna secesionističke ukrajinske republike Donjeck i Lugansk. Zatim Putin pokreće „mirovnu misiju”: '''[[ruska invazija na Ukrajinu]]''' sa napadima koji kreću sa područja [[Bjelorusija|Bjelorusije]] i Rusije. Rusi osvajaju djelove sjevera, sjeveroistoka i istoka Ukrajine, zajedno s Krimom i Hersonskom oblasti. Izbijanje Ukrajinsko-ruskog rata. ** [[masakr u Buči]] (februar 2022.) ** Ruske snage napreduju prema [[Enerhodar]]u i nuklearnoj elektrani u [[Zaporožje|Zaporožju]] (26. februara) * Ukrajina podnijela [[Pristupanje Ukrajine Evropskoj uniji|zahtjev za pristupanje Europskoj uniji]] (28. februara 2022.) * napad ruskih padobranaca na sjeverozapadni dio [[Harkov]]a, gdje je napadnuta vojna bolnica. Rusi zauzimaju [[Trostjanec]]. Ukrajinske snage prvi put krenule u ofenzivu, napredujući prema [[Gorlivka|Gorlivki]], iako se to uglavnom pokazalo beznačajnim (2. marta 2022.) * jedan projektil je pogodio nuklearnu elektranu u [[Zaporožje|Zaporožju]], uzrokujući lokalizirani požar u zgradi koja nije sadržavala reaktore. Požar je ugašen nakon nekoliko sati. Oštećen je i transformator bloka 6. Nakon bitke u kojoj su poginula tri ukrajinska vojnika, ruske trupe su zauzele elektranu. Predstavnik ruskog Ministarstva obrane Igor Konašenkov rekao je da je napad na elektranu bio pokušaj provokacije ukrajinske diverzantske skupine. Tajnik Vijeća za nacionalnu sigurnost i obranu Ukrajine Oleksij Danilov rekao je da su granatiranje elektrane izvršili Rusi (4. marta 2022.) * Ruske snage prilaze u krug do 20 kilometara do grada Kijeva (6. marta) * izbijaju teške borbe, Ukrajinske snage uspijevaju potisnuti ruske snage prema istočnim i južnim granicama (mart) * Ukrajinske snage oslobađaju regiju oko Kijeva i otkrivaju [[masakr u Buči]] (5. aprila) * prva ukrajinska protuofenziva na jugu, sukobi oko [[Herson]]a (29. augusta 2022.) ** borbe se koncentriraju na granici Donbasa i Krimsko-Hersonske regije; Rusija stvara pojas koji ujedinjava Donbas i Krim (proljeće/ljeto 2022.) * Rusija zustavlja opskrbu plinom Njemačkoj preko linije ''[[Nord Stream 1]]'' na tri dana kako bi obavila popravke (31. augusta 2022.) * Vrlo sumnjiva smrt [[Ravil Maganov|Ravila Maganova]], predsjednika uprave [[Lukoil]]a (1. septembra 2022.) * Ukrajinske snage napreduju (ljeto/jesen 2022.) i osvajuju [[Herson]] (11. novembra) i djelovi Harkovske regije; <!-- 2023 --> * Putin objavlja odstupanje Rusije od članstva u ugovoru New START o neširenju nuklearnog naoružanja (20. februara 2023.) * Rusija osvaja [[Bahmut]] nakon deset mjeseci napada i oko 60.000 vojnika umrlih ili ranjenih (21. maj 2023.) * Ukrajina pokreće svoju dugo očekivanu protuofenzivu (8. juna 2023.) * Pobuna Wagnerove grupe (23/24. juni 2023.) * smrt [[Evgenij Prigožin|E. Prigožina]] (23. augusta 2023.) * Vrhovni ukrajinski general [[Valerij Zalužni]] izjavio da je rat u zastoju nakon što je njegova protuofenziva zastala (novembar 2023.) * Stagnacija (zima 2023/24.) <!-- 2024 --> * [[Zamrznuti sukob]] * smrt [[Aleksej Naval'nyj|A. Navalnog]] (16. februara 2024.) * Ruske snage osvajaju [[Avdijivka|Avdijivku]] (17. februara 2024.) * ukrajinski dronski napad na [[Nižnji Novgorod]] (12. marta 2024.) * ukrajinske snage spriječile pokušaj atentata na Zelenskog (7. maja 2024.) * mala ruska napredovanja na granici blizu Harkova (proljeće 2024.) * NATO objavlja da će početi isporučivati borbeni avione F-16 ukrajinskim pilotima koji se obučavaju u Europi. Avioni će također stacionirati u bazama NATO zemlja. Zatim Putin i Andrej Kartapolov izjavili su da je Rusija spremna napasti te iste borbene avione gdje god se oni nalazili (juni 2024.) * Ukrajina pokrenće značajnu protuofenzivu s dugoročnim ciljem probijanja bojišnice (početak juna 2023.) * prva ukrajinska ofenziva na ruski teritorij, u susjednoj Kurskoj oblasti (6. augusta 2024.) * Ukrajinske snage prelaze rusku granice i ulaze u [[Kurska oblast|Kursku oblast]] (12. augusta) * ukrajinski napad na ruske aerodrome ([[Voronjež]], [[Kursk]], [[Vojna baza Savaslejka|Savaslejka]], [[Borisoglebsk]]; 14. augusta 2024.) * formalno odobrenje Ukrajini od strane [[Europski parlament|Europskog parlamenta]] da na ruskom teritoriju koristi oružja koje isporučuje Zapad preko granice, posebno projektile dugog dometa (17. septembra 2024.) * sporazum o vojnoj suradnji između [[Vladimir Putin|V. Putina]] i [[Sjeverna Koreja|sjevernokorejskog]] predsjednika [[Kim Jong-un]]a (oktobar 2024.) * ukrajinski dronski napad na [[Nižnji Novgorod]] (20. oktobar 2024.) * vojna pomoć Rusiji iz [[Sjeverna Koreja|Sjeverne Koreje]], sjevernokorejski vojnici bore se u sukobima na Kurskoj fronti (24. oktobar/novembar 2024.) * Na [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.|američkim predsjedničkim izborima]] [[Donald Trump]] izabran je za novog [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika SAD-a]], zamijenivši [[Joe Biden|Joea Bidena]]. <!-- 2025 --> * Ukrajina eskalira dugometne napade dronovima na ruska naftna postrojenja (20. januara/3. februara 2025.) ** [[Donald Trump]] je proglašen [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednikom Sjedinjenih Država]] (20. januara). Odmah počinje promjena smjera Amerikanaca prema Rusko-ukrajinskom ratu: pregovori za mir. * Ruska ofenziva na Novopavlivku i ulazak u Dnipropetrovsk (mart 2025.) * Složeni niz ukrajinskih napada dronovima na ruske zrakoplovne baze u dubokoj Rusiji – oblasti kao što su Belaja, Djagiljevo, Ivanovo, Olenja, Ukrajinka (1. juna 2025.) * Ruske snage osvajaju [[Kostjantinivka|Kostjantinivku]] i napreduju u regiji [[Sumi]]. Ukrajinski napadi duboko u ruskom teritoriju (2/3. juna 2025.) * Sastanak na vrhu [[Donald Trump|Trumpa]] i [[Vladimir Putin|Putina]] na Aljasci (august 2025.) * Bitka kod Pokrovsk-Mirnograda (ljeto 2025.) * Prodor u Dobropillju i ukrajinska protuofenziva (august/jesen 2025.) * Ukrajinski napadi velikog dometa na ruske rafinerije, skladišta, naftne terminale i vojnu infrastrukturu (druga polovica 2025.) * Nestabilnost fronta oko [[Kupjansk]]a (kraj 2025.) * Značajno usporenje ruskog kopnenog napredovanja. Ukrajinski protunapadi na području Limana i napadi na rusku logistiku (početak 2026.) * U logici sukoba, obje strane ulažu znatna sredstva u bespilotne letjelice. Rusko-ukrajinski pregovori u Ženevi (februar 2026.) * Bitka za Kostjantinivku (proljeće/juni 2026.) * Ostavka [[Julija Sviridenko|Julije Sviridenko]] s mjesta [[Premijer Ukrajine|predsjednice Vlade Ukrajine]], te preuzimanje dužnosti od strane [[Sergij Koreckij|Sergija Koreckog]] (16. jula 2026.) * U Rusiji ukrajinski napadi na energetske objekte uzrokuju unutarnje socioekonomske probleme (august-septembar 2026.) * [[Ruski parlamentarni izbori (2026)|Ruski parlamentarni izbori]]: uvjerljiva pobjeda [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvene Rusije]] [[Dmitrij Medvedev|Medvedeva]] i [[Vladimir Putin|Putina]] (59,01%), nadmašeći [[Komunistička partija Ruske Federacije|KPRF]] [[Genadij Zjuganov|Genadija Zjuganova]] i [[Liberalno-demokratska stranka Rusije|Liberale]] [[Leonid Slutskij|Leonida Sluckog]] (18/20. septembra 2026.) * Ruski napad na ukrajinsku energetsku mrežu (30. septembra 2026.) {{Commonscat|War in Donbass}} == Galerija slika == <gallery> 2022 Russian invasion of Ukraine (unprotected).svg|Ruska invazija u februaru 2022. War in Ukraine (2022) en.svg|Ruska invazija u februaru 2022. 10 October 2022 missile strikes on Ukraine.svg|Bombardiranje Ukrajine 10. oktobra 2022. Anexión del Sureste de Ucrania.svg|Ruska aneksija jugoistočne Ukrajine </gallery> == Povezano == * [[Historija Rusije]] * [[Ukrajina#Historija Ukrajine|Historija Ukrajine]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} ;Knjige * {{cite book|title= The Foreign Policy of Russia: Changing Systems, Enduring Interests|first1= Robert H.|last1= Donaldson|first2= Joseph L. |last2=Nogee |publisher=M.E. Sharpe|year= 2005|isbn= 9780765627414|ref=harv}} * {{cite book|title=Averting Crisis in Ukraine, Izdanje 41 iz CSR|first=Steven |last=Pifer|publisher=Council on Foreign Relations|year= 2009|isbn= 9780876094273|ref=harv}} * {{cite book|title=Promoting Energy Efficiency, Country Report, Ukraine|publisher=United Nations Publications|last=UN| year= 2004|isbn=9789211010916|ref=harv}} ;Izvještaji UN-a * {{cite web|publisher=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a|Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava]]|last=UNHCHR|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15. 4. 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15April2014.doc|ref=harv}} * {{cite web|publisher=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|last=UN|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15. 5. 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|ref=harv}} * {{cite web|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15. 7. 2014|last=OHCHR|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf|publisher=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|ref=harv}} * {{cite web| title=UKRAINE - Situation report No.7 as of August 2015| url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_update_number_7_14_august_2015.pdf| publisher=UN|last=Ured za koordinaciju humanitarnih poslova Ujedinjenih naroda | year=2015| date=14.8.| ref=harv}} * {{cite web|title=Report on the human rights situation in Ukraine, 17 August 2014|date=28.8. 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineReport28August2014.pdf|last=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|ref=OHCHR28-8-2014}} *{{cite web|last=Ured za koordinaciju humanitarnih poslova Ujedinjenih naroda| url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf| title=Report on the human rights situation in Ukraine - 15 November 2014|year=15.11. 2014| ref=harv}} *{{cite web|last=Ured za koordinaciju humanitarnih poslova Ujedinjenih naroda| url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf| title=Report on the human rights situation in Ukraine - 15 February 2015|year=15.2. 2015| ref=harv}} * {{cite web|last=OHCHR|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/11thOHCHRreportUkraine.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|year=16.8. 2015|publisher=[[Visoki povjerenik za ljudska prava UN-a]]|ref=harv}} * {{cite web|title=Report on the human rights situation in Ukraine - 16 November 2015 to 15 February 2016|year= 3. 3. 2016|last=OHCHR|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf|publisher=Visoki povjerenik UN-a za ljudska prava|ref=harv}} {{refend}} [[Kategorija:Rusko-ukrajinski rat| ]] [[Kategorija:Rat u istočnoj Ukrajini| ]] [[Kategorija:2010-e]] [[Kategorija:Vojna historija Ukrajine]] [[Kategorija:Građanski ratovi]] [[Kategorija:Moderni ratovi]] [[Kategorija:Ratovi u Evropi]] o0vrmvyq4ycs3bbhuykvaofqsr3qxpo 0 1460994 42696865 42566854 2026-09-30T19:42:16Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:Zelpo01.jpg]] → [[File:Železiarne Podbrezová01.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 42696865 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Podbrezová |originalni_naziv = Podbrezová |slika = Železiarne Podbrezová01.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Podbrezova-brezno-flag.svg |kraj = [[Banskobistrički kraj|Banskobistrički]] |okrug = [[Okrug Brezno|Brezno]] |nadm visina = 470 |poštanski_kod = 976 81 |pozivni_broj = (+421) 48 |registarska_oznaka = BR |gšir = 48.8103 |gduž = 19.5389 }} '''Podbrezová''' ({{jez-svk|Podbrezová}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Brezno|okrugu Brezno]], u [[Banskobistrički kraj|Banskobistričkom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Podbrezová}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Brezno}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Brezno]] [[Kategorija:Banskobistrički kraj]] fnxyvsvhz1z2dep6gbtgjft31a6a3vp 0 1467294 42696884 42557504 2026-09-30T21:10:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696884 wikitext text/x-wiki Ovo je popis svih [[hrvatski gradovi|hrvatskih gradova]] po datumu na koji se obilježava [[dan grada]]: {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="empty-cells:show; border-collapse:collapse" width="90%" class="sortable" |- bgcolor=#B0C4DE ! Datum !! Grad !! class="unsortable"|Događaj |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|01-02|[[2. siječnja]]}} <ref name="Cres">[http://www.cres.hr/dokumenti/Statut%20Grada%20Cresa.pdf Statut Grada Cresa]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 6)</ref> |[[Cres (grad)|Cres]] |dan zaštitnika [[sveti Izidor|sv. Izidora]] (Sidara) <ref name="Cres"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|01-06|[[6. siječnja]]}} <ref name="Vinodolski">[http://www.novi-vinodolski.hr/Download/2004/11/11/Statut_Grada_Novi_Vinodolski.doc Statut Grada Novog Vinodolskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707005508/http://www.novi-vinodolski.hr/Download/2004/11/11/Statut_Grada_Novi_Vinodolski.doc |date=2007-07-07 }}, Word datoteka (čl. 14)</ref> |[[Novi Vinodolski]] |sastavljen [[s:Vinodolski zakonik|Vinodolski zakonik]] <ref name="Vinodolski"/> ([[1288.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|01-15|[[15. siječnja]]}} <ref name="Biograd">[http://www.biogradnamoru.hr/docs/statut.pdf Statut Grada Biograda na Moru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307153314/http://www.biogradnamoru.hr/docs/statut.pdf |date=2016-03-07 }} (čl. 7)</ref> |[[Biograd na Moru]] |dan zaštitnice [[sveta Stošija|sv. Stošije]] <ref name="Biograd"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|01-17|[[17. siječnja]]}} <ref name="Garešnica">[http://hidra.srce.hr/arhiva/286/49976/www.garesnica.hr/1/dokumenti/STATUT_GRADA_GARESNICA_2009.pdf Statut Grada Garešnice] (čl. 8)</ref> |[[Garešnica]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|01-20|[[20. siječnja]]}} <ref name="Otočac">[[s:Statut grada Otočca|Statut Grada Otočca]] na [[Wikizvor]]u (čl. 5)</ref> |[[Otočac]] |dan zaštitnika [[sveti Fabijan|sv. Fabijana]] i [[sveti Sebastijan|Sebastijana]] <ref name="Otočac"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|02-03|[[3. veljače]]}} <ref name="Dubrovnik">[http://www.dubrovnik.hr/downloads/statut.pdf Statut Garada Dubrovnika] (čl. 7)</ref> |[[Dubrovnik]] |dan zaštitnika [[sveti Vlaho|sv. Vlaha]] <ref name="Dubrovnik"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-04|[[4. ožujka]]}} <ref name="Kaštela">[http://www.grad.kastela.hr/news.php?readmore=19 Statut Grada Kaštela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123213129/http://www.grad.kastela.hr/news.php?readmore=19 |date=2010-01-23 }} (čl. 10)</ref> |[[Kaštela]] |prvi spomen imena [[Hrvat]] u [[Trpimirova darovnica|Trpimirovoj darovnici]] <ref name="Kaštela"/> ([[852.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-12|[[12. ožujka]]}} <ref>[http://www.pozega.hr/images/stories/Dokumenti/Statut/Statut%20Grada%20Pozege%20(procisceni%20tekst)%20SN%2003_19.pdf Statut Grada Požege]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 9)</ref> |[[Požega]] |pobjeda nad [[Osmanlijsko Carstvo|Turcima]] ([[1688.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-14|[[14. ožujka]]}} <ref name="Vrbovsko">[http://www.vrbovsko.hr/wp-content/uploads/2008/08/statut-grada-vrbovskog.pdf Statut Grada Vrbovskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202518/http://vrbovsko.hr/wp-content/uploads/2008/08/statut-grada-vrbovskog.pdf |date=2016-03-05 }} (čl. 4)</ref> |[[Vrbovsko]] |kraljevsko trgovište poveljom cara [[Josip II.|Josipa II.]] ([[1785.]]) <ref name="Vrbovsko"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-19|[[19. ožujka]]}} <ref name="Ludbreg">[http://www.ludbreg.biz/hr/gradska-vlast/dokumenti/doc_download/14-statut-grada-ludbrega.html Statut Grada Ludbrega]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Word datoteka (čl. 7)</ref> |[[Ludbreg]] |proštenište (hodočasničko mjesto) poveljom pape [[Lav X.|Lava X.]] ([[1513.]]) <ref name="Ludbreg"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-19|[[19. ožujka]]}} <ref name="Obrovac">[http://www.zamirnet.hr/obrovac/portal/pocetna/javnesluzbe/lok_uprava/statutiobavijesti/statut.htm Statut Grada Obrovca]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 5)</ref> |[[Obrovac]] |dan zaštitnika [[sveti Josip|sv. Josipa]] <ref name="Obrovac"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-19|[[19. ožujka]]}} |[[Pakrac]] |dan zaštitnika [[sveti Josip|sv. Josipa]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|03-30|[[30. ožujka]]}} <ref name="Pag">[http://www.pag.hr/files/Statut%20grada.pdf Statut Grada Paga]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 12)</ref> |[[Pag (grad)|Pag]] |slobodni kraljevski grad poveljom [[Bela IV.|Bele IV.]] ([[1244.]]) <ref name="Pag"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-23|[[23. travnja]]}} <ref name="Đurđevac">[http://www.djurdjevac.hr/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=5&Itemid=66 Statut Grada Đurđevca], PDF datoteka (čl. 7)</ref> |[[Đurđevac]] |dan zaštitnika [[sveti Juraj|sv. Jurja]] <ref name="Đurđevac"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-23|[[23. travnja]]}} <ref name="Senj">[http://www.senj.hr/Media/STATUT_GRADA_SENJA.pdf Statut Grada Senja] (čl. 14)</ref> |[[Senj]] |dan zaštitnika [[sveti Juraj|sv. Jurja]] <ref name="Senj"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-23|[[23. travnja]]}} <ref name="Vis">[http://www.gradvis.hr/images/stories/pdf/2009-STATUT.pdf Statut Grada Visa] (čl. 6)</ref> |[[Vis (grad)|Vis]] |dan zaštitnika [[sveti Juraj|sv. Jurja]] <ref name="Vis"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-24|[[24. travnja]]}} <ref name="Križevci">[http://www.krizevci.hr/joomladir/images/stories/file/Statut/STATUT%20GRADA.pdf Statut Grada Križevaca]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 6)</ref> |[[Križevci]] |slobodni kraljevski grad poveljom [[ban Stjepan|bana Stjepana]] ([[1252.]]) <ref name="Križevci"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-27|[[27. travnja]]}} |[[Zlatar]] |prvo zasjedanje Gradskog vijeća ([[1993.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-30|[[30. travnja]]}} <ref name="Ozalj">[http://ozalj.hr/index/images/statut_grada_ozlja_procisceni_tekst.pdf Statut Grada Ozlja]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 6)</ref> |[[Ozalj]] |pogubljenje [[Zrinski]]h i [[Frankapani|Frankopana]] <ref name="Ozalj"/> ([[1671.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|04-30|[[30. travnja]]}} <ref name="Poreč">[http://www.porec.hr/download.aspx?f=d&fajl=60/Statut_Grada_Poreca_Parenzo_2009.doc Statut Grada Poreča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314051242/http://www.porec.hr/download.aspx?f=d&fajl=60/statut_grada_poreca_parenzo_2009.doc |date=2016-03-14 }}, Word datoteka (čl. 6)</ref> |[[Poreč]] |oslobođenje od [[fašizam|fašističke]] okupacije ([[1945.]]) <ref name="Poreč"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-01|[[1. svibnja]]}} <ref>[http://www.belisce.net/index.php?option=content&task=view&id=398&Itemid=103 Statut Grada Belišća] (čl. 15)</ref> |[[Belišće]] |dan zaštitnika [[sveti Josip Radnik|sv. Josipa Radnika]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-03|[[3. svibnja]]}} <ref name="Orahovica">[http://www.orahovica.hr/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=7&Itemid=131 Statut Grada Orahovice], PDF datoteka (čl. 9)</ref> |[[Orahovica]] |blagdan [[Našašće svetog Križa|Našašća sv. Križa]] <ref name="Orahovica"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-03|[[3. svibnja]]}} <ref name="Vodice">Statut Grada Vodica, [http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/svskz/2001/14.pdf ''Službeni vjesnik Šibensko-kninske županije'', br. 14/VIII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518060221/http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/svskz/2001/14.pdf |date=2012-05-18 }}, str. 26-35 (čl. 11)</ref> |[[Vodice]] |dan zaštitnice [[sveta Jelene|sv. Jelene]] <ref name="Vodice"/> (Jeline) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-03|[[3. svibnja]]}}<ref>[http://www.vukovar.hr/images/stories/files/uon/sluzbeni_vjesnik/statut.PDF Statut Grada Vukovara]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 7)</ref> |[[Vukovar]] |dan zaštitnika [[sveti Filip|sv. Filipa]] i [[sveti Jakov|Jakova]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-05|[[4. svibnja]]}} <ref name="Klanjec">Statut grada Klanjca, [http://www.kr-zag-zupanija.hr/glasnik/brojevi/pdf/kzz_glasnik_2002_15.pdf ''Službeni glasnik Krapinsko-zagorske županije'', br. 15/X] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609154339/http://www.kr-zag-zupanija.hr/glasnik/brojevi/pdf/kzz_glasnik_2002_15.pdf |date=2007-06-09 }}, str. 1181-1187 (čl. 5)</ref> |[[Klanjec]] |dan zaštitnika [[sveti Florijan|sv. Florijana]] <ref name="Klanjec"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-05|[[5. svibnja]]}} <ref name="Pula">[http://www.pula.hr/?cID=92 Statut Grada Pule] (čl. 6)</ref> |[[Pula]] |oslobođenje od [[fašizam|fašističke]] okupacije ([[1945.]]) <ref name="Pula"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-06|[[6. svibnja]]}} <ref name="Umag">[http://www.grad-umag.hr/pdf/statut-hr.pdf Statut Grada Umaga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206080254/http://grad-umag.hr/pdf/statut-hr.pdf |date=2009-02-06 }} (čl. 6)</ref> |[[Umag]] |oslobođenje od [[fašizam|fašističke]] okupacije ([[1945.]]) <ref name="Umag"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-07|[[7. svibnja]]}} <ref name="Split">[[s:Statut grada Splita|Statut Grada Splita]] na [[Wikizvor]]u (čl. 9)</ref> |[[Split]] |dan zaštitnika [[sveti Dujam|sv. Dujma]] (Duje) <ref name="Split"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-08|[[8. svibnja]]}} <ref>[http://www.djakovo.hr/statut_grada.html Statut Grada Đakova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216125207/http://djakovo.hr/statut_grada.html |date=2009-02-16 }} (čl. 8)</ref> |[[Đakovo]] |najstariji dokaz imena grada, zahvalnica [[biskup Pons|biskupa Ponsa]] papi [[Inocent IV.|Inocentu IV.]] ([[1252.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-09|[[9. svibnja]]}} <ref name="Rab">[http://www.rab.hr/?stranica=2 Statut Grada Raba] (čl. 13)</ref> |[[Rab (grad)|Rab]] |pobjeda nad italskim [[Normani]]ma ([[1075.]]) <ref name="Rab"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-14|[[14. svibnja]]}} |[[Mursko Središće]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-16|[[16. svibnja]]}} <ref name="Omiš">[http://www.omis.hr/statut_grada.htm Statut Grada Omiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305225735/http://omis.hr/statut_grada.htm |date=2016-03-05 }} (čl. 5)</ref> |[[Omiš]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Nepomuk|sv. Ivana Nepomuka]] <ref name="Omiš"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-16|[[16. svibnja]]}} <ref name="Brod">[http://www.slavonski-brod.hr/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=49&Itemid=155 Statut Grada Slavonskog Broda] (čl. 7)</ref> |[[Slavonski Brod]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Nepomuk|sv. Ivana Nepomuka]] <ref name="Brod"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-18|[[18. svibnja]]}} <ref name="Stubica">[http://www.stubica.com/grad/sluzbeni_dokumenti/statut_donja_stubica.doc Statut Grada Donja Stubica]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Word datoteka (čl. 5)</ref> |[[Donja Stubica]] |blagdan [[Presveto_Trojstvo_(svetkovina)|Presvetog Trojstva]] <ref name="Stubica"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-19|[[29. svibnja]]}} <ref>Statut Grada Čakovca, [http://www.cakovec.hr/dokumenti/glasnik/10-2006.pdf ''Službeni glasnik Grada Čakovca'', br. 10/XII], str. 378-392 (čl. 7)</ref> |[[Čakovec]] |trgovište poveljom [[Juraj IV. Zrinski|Jurja IV. Zrinskog]] ([[1579.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-22|[[22. svibnja]]}} <ref name="Zabok">[http://www.zabok.hr/statut.html Statut Grada Zaboka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419065357/http://www.zabok.hr/statut.html |date=2008-04-19 }} (čl. 6)</ref> |[[Zabok]] |dan zaštitnice [[sveta Jelena|sv. Jelene]] <ref name="Zabok"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|05-31|[[31. svibnja]]}} <ref name="Zagreb">[http://www.zagreb.hr/UserDocsImages//SlGlasnik.nsf/8e04733c677c2392c1256992002dacf1/67bbbfef1a4d0632c1256e01003beb73-OpenDocument.htm Statut Grada Zagreba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916074452/http://www.zagreb.hr/UserDocsImages//SlGlasnik.nsf/8e04733c677c2392c1256992002dacf1/67bbbfef1a4d0632c1256e01003beb73-OpenDocument.htm |date=2011-09-16 }} (čl. 17)</ref> |[[Zagreb]] |dan zaštitnice [[Majka Božja od Kamenitih vrata|Majke Božje od Kamenitih vrata]] <ref name="Zagreb"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-01|[[2. lipnja]]}} <ref>[http://www.pazin.hr/index.php?id=3,0,0,1,0,0 Statut Grada Pazina] (čl. 7)</ref> |[[Pazin]] |prvi spomen imena u darovnici cara [[Oton II.|Otona II.]] ([[983.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-04|[[4. lipnja]]}} <ref name="Krk">[http://www.grad-krk.hr/docs/GradKrkHR/documents/25/Original.doc Statut Grada Krka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019113032/http://www.grad-krk.hr/docs/GradKrkHR/documents/25/Original.doc |date=2007-10-19 }}, Word datoteka (čl. 13)</ref> |[[Krk (grad)|Krk]] |dan zaštitnika [[sveti Kvirin|sv. Kvirina]] <ref name="Krk"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-04|[[4. lipnja]]}} <ref name="Sisak">[http://www.sisak.hr/?page_id=720 Statut Grada Siska] (čl. 10)</ref> |[[Sisak]] |dan zaštitnika [[sveti Kvirin|sv. Kvirina]] <ref name="Sisak"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-05|[[5. lipnja]]}} |[[Daruvar]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-06|[[6. lipnja]]}} <ref>[http://www.kastav.hr/Application/Kastav/Default.aspx?ArtID=7946c809147d Statut Grada Kastva]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 7)</ref> |[[Kastav]] |strijeljanje civila od strane [[fašizam|fašista]] ([[1942.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-06|[[6. lipnja]]}} <ref name="Nedelja">[http://www.grad-svetanedelja.hr/web/util/download/id0/Statut_Grada.pdf Statut Grada Svete Nedelje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306013610/http://www.grad-svetanedelja.hr/web/util/download/id0/Statut_Grada.pdf |date=2016-03-06 }} (čl. 6)</ref> |[[Sveta Nedelja]] |blagdan [[Presveto Trojstvo|Presvetog Trojstva]] <ref name="Nedelja"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-07|[[7. lipnja]]}} <ref>[http://www.grad-nin.hr/images/dokumenti/statut.pdf Statut Grada Nina]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 5)</ref> |[[Nin]] |[[Hrvatska]] prvi put priznata pismom pape [[Ivan VIII., papa|Ivana VIII.]] ([[879.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-08|[[8. lipnja]]}} <ref>[http://www.ivanic-grad.hr/novo/wp-content/uploads/2007/04/statut1.doc Statut Grada Ivanić-Grada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610053352/http://www.ivanic-grad.hr/novo/wp-content/uploads/2007/04/statut1.doc |date=2007-06-10 }}, Word datoteka (čl. 12)</ref> |[[Ivanić-Grad]] |grad odlukom cara [[Franjo Josip|Franje Josipa]] ([[1871.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-13|[[13. lipnja]]}} <ref name="Benkovac">Statut Grada Benkovca, [http://www.benkovac.hr/dokumenti/statut.pdf ''Službeni glasnik Grada Benkovca'', br. 3/V] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141028/http://www.benkovac.hr/dokumenti/statut.pdf |date=2016-03-04 }}, str. 76-85 (čl. 5)</ref> |[[Benkovac]] |dan zaštitnika [[sveti Antun Padovanski|sv. Antuna Padovanskog]] <ref name="Benkovac"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-13|[[13. lipnja]]}} |[[Hrvatska Kostajnica]] |dan zaštitnika [[sveti Antun Padovanski|sv. Antuna Padovanskog]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-13|[[13. lipnja]]}} <ref name="Knin">Statut Grada Knina, [http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/svskz/1997/07.pdf ''Službeni vjesnik Šibensko-kninske županije'', br.7/IV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141333/http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/svskz/1997/07.pdf |date=2016-03-04 }}, str. 2-14 (čl. 5)</ref> |[[Knin]] |dan zaštitnika [[sveti Antun Padovanski|sv. Antuna Padovanskog]] <ref name="Knin"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-13|[[13. lipnja]]}} <ref name="Našice">[http://www.nasice.hr/glasnik/2009_06_gv_15.pdf Statut Grada Našica]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 7 i 8)</ref> |[[Našice]] |dan zaštitnika [[sveti Antun Padovanski|sv. Antuna Padovanskog]] <ref name="Našice"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-13|[[13. lipnja]]}} <ref name="Novalja">[http://www.novalja.hr/admin/ustroj/statut_grada_novalje.pdf Statut Grada Novalje] (čl. 18)</ref> |[[Novalja]] |dan zaštitnika [[sveti Antun Padovanski|sv. Antuna Padovanskog]] <ref name="Novalja"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-13|[[13. lipnja]]}} <ref name="Marof">[http://www.novi-marof.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=129&Itemid=106 Statut Grada Novog Marofa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305125610/http://www.novi-marof.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=129&Itemid=106 |date=2016-03-05 }} (čl. 9)</ref> |[[Novi Marof]] |dan zaštitnika [[sveti Antun Padovanski|sv. Antuna Padovanskog]] <ref name="Marof"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-15|[[15. lipnja]]}} <ref name="Rijeka">[http://www.vsnm-ri.org/statut_ri.htm Statut Grada Rijeke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709092858/http://www.vsnm-ri.org/statut_ri.htm |date=2009-07-09 }} (čl. 8)</ref> |[[Rijeka]] |dan zaštitnika [[sveti Vid|sv. Vida]] <ref name="Rijeka"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-15|[[15. lipnja]]}} |[[Vrbovec]] |dan zaštitnika [[sveti Vid|sv. Vida]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-22|[[22. lipnja]]}} <ref>[http://www.ivanec.hr/dokumenti/Statut_grada.pdf Statut Grada Ivaneca]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 5)</ref> |[[Ivanec]] |prvi spomen imena u ispravi [[Ivan Paližana|Ivana Paližane]] ([[1396.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-24|[[24. lipnja]]}} <ref name="Delnice">[http://www.sn.pgz.hr/default.asp?Link=odluke&id=5455 Statut Grada Delnica] (čl. 15)</ref> |[[Delnice]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Krstitelj|sv. Ivana Krstitelja]] <ref name="Delnice"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-24|[[24. lipnja]]}} <ref>Statut Grada Svetog Ivana Zeline, [http://www.zelina.hr/portal/index.php?option=com_remository&Itemid=19&func=download&id=41&chk=2dea8db52b851235e3b3ab711c1ddfe4&no_html=1&fname=Zelinske+novine++3+-+06.pdf ''Zelinske novine'', br. 3/XXI]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, PDF datoteka, str. 1-16 (čl. 6)</ref> |[[Sveti Ivan Zelina]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Krstitelj|sv. Ivana Krstitelja]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-29|[[29. lipnja]]}} <ref name="Resa">[http://www.dugaresa.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=81&Itemid=155&lang=hr Statut Grada Duge Rese] (čl. 8)</ref> |[[Duga Resa]] |dan zaštitnika [[sveti Petar|sv. Petra]] <ref name="Resa"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-29|[[29. lipnja]]}} |[[Supetar]] |dan zaštitnika [[sveti Petar|sv. Petra]] i [[sveti Pavao|Pavla]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|06-29|[[29. lipnja]]}} |[[Vrgorac]] |dan zaštitnika [[sveti Petar|sv. Petra]] i [[sveti Pavao|Pavla]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-13|[[13. srpnja]]}} |[[Bakar]] |dan zaštitnice [[sveta Margareta mučenica|sv. Margarete]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-13|[[13. srpnja]]}} <ref>[http://www.karlovac.hr/dokumenti/Razno/statut.pdf Statut Grada Karlovca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316223206/http://karlovac.hr/dokumenti/Razno/statut.pdf |date=2015-03-16 }} (čl. 13)</ref> |[[Karlovac]] |osnutak grada ([[1579.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-13|[[13. srpnja]]}} |[[Otok (Vukovarsko-srijemska županija)|Otok]] |status odlukom [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] ([[2006.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-20|[[20. srpnja]]}} <ref name="Vinkovci">[http://vinkovci.hr/default.asp?t=statut-grada&FlashID=14531 Statut Grada Vinkovaca]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 9)</ref> |[[Vinkovci]] |dan zaštitnika [[sveti Ilija|sv. Ilije]] <ref name="Vinkovci"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-20|[[20. srpnja]]}} <ref name="Metković">{{Cite web |title=Web stranice Grada Metkovića |url=http://www.metkovic.hr/svilija/ |access-date=2014-07-26 |archive-date=2014-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708145145/http://metkovic.hr/svilija/ |dead-url=yes }}</ref> |[[Metković]] |dan zaštitnika [[sveti Ilija|sv. Ilije]] <ref name="Metković"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-22|[[22. srpnja]]}} <ref name="Čazma">Statut Grada Čazme, [http://www.glasila.hr/Glasila/SV/SV1901.pdf ''Službeni vjesnik Grada Čazme'' br. 19/XLVII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305175411/http://www.glasila.hr/Glasila/SV/SV1901.pdf |date=2016-03-05 }}, str. 769-779 (čl. 13)</ref> |[[Čazma]] |dan zaštitnice [[sveta Marija Magdalena|sv. Marije Magdalene]] <ref name="Čazma"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-22|[[22. srpnja]]}} <ref name="Gospić">[http://www.gospic.hr/uprava/Propisi/GRAD%20GOSPIC/Statut%20Grada%20Gospića%2007-01,%2001-06.pdf Statut Grada Gospića]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 10)</ref> |[[Gospić]] |dan zaštitnice [[sveta Marija Magdalena|sv. Marije Magdalene]] <ref name="Gospić"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-25|[[25. srpnja]]}} <ref name="Opatija">[http://www.opatija.hr/fgs.axd?id=2585 Statut Grada Opatije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617175455/https://www.opatija.hr/fgs.axd?id=2585 |date=2021-06-17 }}, PDF datoteka (čl. 8)</ref> |[[Opatija]] |dan zaštitnika [[sveti Jakov|sv. Jakova]] <ref name="Opatija"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-26|[[26. srpnja]]}} <ref name="Samobor">[http://www.samobor.hr/web/vazni-propisi/statut/ Statut Grada Samobora]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 10)</ref> |[[Samobor]] |dan zaštitnice [[sveti Ana|sv. Ane]] <ref name="Samobor"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|07-29|[[29. srpnja]]}} <ref name="Korčula">[http://www.korcula.hr/index.php?option=com_wrapper&Itemid=29 Statut Grada Korčule] (čl. 7)</ref> |[[Korčula]] |dan zaštitnika [[sveti Todor|sv. Todora]] <ref name="Korčula"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-02|[[2. kolovoza]]}} |[[Imotski]] |dan zaštitnice [[Gospa od Anđela|Gospe od Anđela]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-03|[[3. kolovoza]]}} <ref name="Opuzen">[http://www.opuzen.hr/attachments/050_Statut%20Grada%20Opuzena.pdf Statut Grada Opuzena]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 5)</ref> |[[Opuzen]] |dan zaštitnika [[sveti Stjepan Prvomučenik|sv. Stjepana Prvomučenika]] <ref name="Opuzen"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-06|[[6. kolovoza]]}} <ref name="Glina">[http://wa.grad-glina.hr/dokumentiWCA/S%20T%20A%20T%20U%20T%20%20GRADA%20GLINE.pdf Statut Grada Gline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306155237/http://wa.grad-glina.hr/dokumentiWCA/S%20T%20A%20T%20U%20T%20%20GRADA%20GLINE.pdf |date=2009-03-06 }} (čl. 9)</ref> |[[Glina (grad)|Glina]] |oslobođenje od okupacije [[JNA]] ([[1995.]]) <ref name="Glina"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-06|[[6. kolovoza]]}} <ref>[http://www.slunj.hr/dokumenti/StatutGrada.pdf Statut Grada Slunja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613023238/https://www.slunj.hr/dokumenti/StatutGrada.pdf |date=2021-06-13 }} (čl. 6)</ref> |[[Slunj]] |oslobođenje od okupacije [[JNA]] ([[1995.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-10|[[10. kolovoza]]}} <ref name="Petrinja">[http://www.petrinja.hr/dokumenti/STATUT_GRADA_2006..pdf Statut Grada Petrinje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070920061153/http://www.petrinja.hr/dokumenti/STATUT_GRADA_2006..pdf |date=2007-09-20 }} (čl. 8)</ref> |[[Petrinja]] |dan zaštitnika [[sveti Lovre|sv. Lovre]] <ref name="Petrinja"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-10|[[10. kolovoza]]}} <ref name="Toplice">Statut Grada Varaždinske Toplice, [http://www.glasila.hr/Glasila/SVVZ/SVVZ1701.pdf ''Službeni vjesnik Varaždinske županije'', br. 17/IX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305155403/http://www.glasila.hr/Glasila/SVVZ/SVVZ1701.pdf |date=2016-03-05 }}, str. 661-668 (čl. 6)</ref> |[[Varaždinske Toplice]] |dan zaštitnika [[sveti Lovre|sv. Lovra]] <ref name="Toplice"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-10|[[10. kolovoza]]}} <ref name="Vodnjan">[http://www.vodnjan.hr/web/dwn/statut.pdf Statut Grada Vodnjana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724161524/http://www.vodnjan.hr/web/dwn/statut.pdf |date=2011-07-24 }} (čl. 5)</ref> |[[Vodnjan]] |dan zaštitnika [[sveti Lovre|sv. Lovre]] (Lorenzo) <ref name="Vodnjan"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-14|[[14. kolovoza]]}} <ref name="Crikvenica">[http://www.sn.pgz.hr/default.asp?Link=odluke&id=6680 Statut Grada Crikvenice] (čl. 5)</ref> |[[Crikvenica]] |prvi spomen imena u darovnici kneza [[Nikola IV. Frankopan|Nikole IV. Frankopana]] ([[1412.]]) <ref name="Crikvenica"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-15|[[15. kolovoza]]}} <ref>[http://www.oroslavje.hr/hr/o+oroslavju/statut+grada/ Statut Grada Oroslavja] (čl. 7)</ref> |[[Oroslavje]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-15|[[15. kolovoza]]}} <ref name="Sinj">Statut Grada Sinja, [http://www.sinj.hr/LinkClick.aspx?link=GOSPODARSTVO%2f2008%2fSlu%c5%bebeni+glasnik+Grada+Sinja+i+Statut+8-07.doc&tabid=723&mid=7395 ''Službeni glasnik Grada Sinja'' br. 8/XIV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305123528/http://www.sinj.hr/LinkClick.aspx?link=GOSPODARSTVO%2F2008%2FSlu%C5%BEbeni%20glasnik%20Grada%20Sinja%20i%20Statut%208-07.doc&tabid=723&mid=7395 |date=2016-03-05 }}, Word datoteka, str. 1-11 (čl. 7)</ref> |[[Sinj]] |dan zaštitnice [[Gospa Sinjska|Gospe Sinjske]] <ref name="Sinj"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-16|[[16. kolovoza]]}} <ref name="Drniš">Statut Grada Drniša, [http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/svskz/1997/18.pdf ''Službeni vjesnik Šibensko-kninske županije'', br. 18/IV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421065701/http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/svskz/1997/18.pdf |date=2012-04-21 }}, str. 12-25 (čl. 7)</ref> |[[Drniš]] |dan zaštitnika [[sveti Rok|sv. Roka]] <ref name="Drniš"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-16|[[16. kolovoza]]}} <ref name="Grad">[http://cms.gideon.hr/content/clients/96/documents/36/2141.pdf Statut Grada Starog Grada]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 7)</ref> |[[Stari Grad]] |dan zaštitnika [[sveti Rok|sv. Roka]] <ref name="Grad"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-16|[[16. kolovoza]]}} <ref name="Virovitica">[http://www.virovitica.hr/preuzimanje/dokumenti/statut.pdf Statut Grada Virovitice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817115512/http://www.virovitica.hr/preuzimanje/dokumenti/statut.pdf |date=2011-08-17 }} (čl. 6)</ref> |[[Virovitica]] |dan zaštitnika [[sveti Rok|sv. Roka]] <ref name="Virovitica"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-16|[[17. kolovoza]]}} |[[Labin]] |donešen Statut ([[1341.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-24|[[24. kolovoza]]}} <ref>[http://www.mali-losinj.hr/Administration/_Upload/Documents/STATUT%20GRADA%20MALOG%20LOSINJA.pdf Statut Grada Malog Lošinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107123214/http://mali-losinj.hr/Administration/_Upload/Documents/STATUT%20GRADA%20MALOG%20LOSINJA.pdf |date=2007-11-07 }} (čl. )</ref> |[[Mali Lošinj]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-28|[[28. kolovoza]]}} <ref name="Novigrad">[http://www.novigrad.hr/ngd_docs/statut.pdf Statut Grada Novigrada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220109/http://www.novigrad.hr/ngd_docs/statut.pdf |date=2016-03-03 }} (čl. 13)</ref> |[[Novigrad]] |dan zaštitnika [[sveti Pelagio|sv. Pelagija]] <ref name="Novigrad"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|08-29|[[29. kolovoza]]}} <ref name="Županja">[http://www.zupanja.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=32 Statut Grada Županje] (čl. 9)</ref> |[[Županja]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Krstitelj|sv. Ivana Krstitelja]] <ref name="Županja"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-01|[[1. rujna]]}} |[[Slatina]] |prvi spomen imena u ispravi zagrebačkog [[biskup Mihovil|biskupa Mihovila]] ([[1297.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-08|[[8. rujna]]}} <ref>[http://www.buje.hr/CPxSQL/Materijali/299pdf.pdf Statut Grada Buja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219204231/http://www.buje.hr/CPxSQL/Materijali/299pdf.pdf |date=2012-02-19 }} (čl. 37)</ref> |[[Buje]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-08|[[8. rujna]]}} <ref name="Kutjevo">Statut Grada Kutjeva, [http://www.solin.hr/vjesnici/2001/vjesnik%208-2001.pdf ''Službeni vjesnik Grada Kutjeva'', br. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609102358/http://www.solin.hr/vjesnici/2001/vjesnik%208-2001.pdf |date=2007-06-09 }}, str. 2-11 (čl. 7)</ref> |[[Kutjevo]] |blagdan [[Mala Gospa|Male Gospe]] <ref name="Kutjevo"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-08|[[8. rujna]]}} <ref name="Solin">Statut Grada Solina, [http://www.solin.hr/vjesnici/2001/vjesnik%208-2001.pdf ''Službeni vjesnik Grada Solina'', br. 8/IX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609102358/http://www.solin.hr/vjesnici/2001/vjesnik%208-2001.pdf |date=2007-06-09 }}, str. 1-14 (čl. 7)</ref> |[[Solin]] |blagdan [[Mala Gospa|Male Gospe]] <ref name="Solin"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-08+|[[subota]] iza [[8. rujna]]}} <ref name="Buzet">http://www.buzet.hr/fileadmin/dokumenti/statut_grada_buzeta_2009.pdf Statut Grada Buzeta] (čl. 5)</ref> |[[Buzet]] |tradicijsko pučko slavlje (Subotina) <ref name="Buzet"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-12|[[12. rujna]]}} <ref name="Čabar">[http://www.sn.pgz.hr/default.asp?Link=odluke&id=17482 Statut Grada Čabra] (čl. 9)</ref> |[[Čabar]] |povratak interniraca iz [[fašizam|fašističkih]] logora ([[1943.]]) <ref name="Čabar"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-14|[[14. rujna]]}} <ref name="Ogulin">[http://www.ogulin.hr/dokumenti/statut_grada09.pdf Statut Grada Ogulina] (čl. 5)</ref> |[[Ogulin]] |blagdan [[Uzvišenje svetog Križa|Uzvišenja svetog Križa]] <ref name="Ogulin"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-14|[[14. rujna]]}} |[[Ploče]] |oslobođenje od okupacije [[JNA]] ([[1991.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-16|[[16. rujna]]}} <ref name="Rovinj">[http://www.rovinj.hr/rovinj/dokumenti/statut_hr.pdf Statut Grada Rovinja] (čl. 5)</ref> |[[Rovinj]] |dan zaštitnice [[sveta Eufemija|sv. Eufemije]] <ref name="Rovinj"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-29|[[29. rujna]]}} <ref name="Miholjac">[http://www.donjimiholjac.hr/statut-grada Statut Grada Donjeg Miholjca] (čl. 6)</ref> |[[Donji Miholjac]] |dan zaštitnika [[sveti Mihovil|sv. Mihovila]] (Mihaela) <ref name="Miholjac"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-29|[[29. rujna]]}} <ref name="Šibenik">[http://www.sibenik.hr/dokumenti/STATUT%20GRADA%20SIBENIKA2.pdf Statut Grada Šibenika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609223035/http://www.sibenik.hr/dokumenti/STATUT%20GRADA%20SIBENIKA2.pdf |date=2007-06-09 }} (čl. 8)</ref> |[[Šibenik]] |dan zaštitnika [[sveti Mihovil|sv. Mihovila]] <ref name="Šibenik"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-29|[[29. rujna]]}} <ref name="Trilj">[http://www.trilj.hr/o_trilju_statut.html Statut Grada Trilja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507100524/http://trilj.hr/o_trilju_statut.html |date=2013-05-07 }} (čl. 7)</ref> |[[Trilj]] |dan zaštitnika [[sveti Mihovil|sv. Mihovila]] <ref name="Trilj"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-29|[[29. rujna]]}} <ref>[http://www.bjelovar.hr/Portals/BjelovarHr/Upload/DokumentiGrada/Statut_Grada_Bjelovara.pdf Statut Grada Bjelovara]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 7)</ref> |[[Bjelovar]] |oslobođenje od okupacije [[JNA]] ([[1991.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|09-30|[[30. rujna]]}} |[[Skradin]] |dan zaštitnika [[sveti Jeronim|sv. Jeronima]] (Jere) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-03|[[2. listopada]]}} <ref name="Hvar">{{Cite web |title=Statut Grada Hvara, čl. 5 (Službeni glasnik Grada Hvara – br. 5/2009.) |url=http://www.hvar.hr/portal/?page_id=110 |access-date=2014-07-26 |archive-date=2014-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224042812/http://www.hvar.hr/portal/?page_id=110 |dead-url=yes }}</ref> |[[Hvar (grad)|Hvar]] |dan zaštitnika [[Stjepan I., papa|sv. Stjepan I., papa i mučenik]] <ref name="Hvar"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-04|[[4. listopada]]}} <ref>[http://www.lipik.hr/Spremnik/Dokumenti/Sluzbeni%20dokumenti/Statut%20Grada/V_1Statut.doc Statut Grada Lipika]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Word datoteka (čl. 9)</ref> |[[Lipik]] |dan zaštitnika [[sveti Franjo Asiški|sv. Franje Asiškoga]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-16|[[16. listopada]]}} <ref>[http://www.zapresic.hr/emu/admin/fckeditor/File/download/2009/STATUT%202009%5B1%5D_.doc Statut Grada Zaprešića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615060341/http://www.zapresic.hr/emu/admin/fckeditor/File/download/2009/STATUT%202009%5B1%5D_.doc |date=2011-06-15 }}, Word datoteka (čl. 5)</ref> |[[Zaprešić]] |dan rođenja bana [[Josip Jelačić|Josipa Jelačića]] ([[1801.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-18|[[18. listopada]]}} <ref name="Novska">[http://www.novska.hr/UserFiles/File/dokumenti/statut/STATUT.doc Statut Grada Novske] (čl. 7)</ref> |[[Novska]] |dan zaštitnika [[sveti Luka|sv. Luke]] <ref name="Novska"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-23|[[23. listopada]]}} <ref name="Ilok">[http://www.dugoselo.hr/novi/uprava/akti_statut.html Statut Grada Iloka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307180658/http://dugoselo.hr/novi/uprava/akti_statut.html/ |date=2016-03-07 }} (čl. 5)</ref> |[[Ilok]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Kapistran|sv. Ivana Kapistrana]] <ref name="Ilok"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-24|[[24. listopada]]}} <ref name="Makarska">[http://www.makarska.hr/admin/documents/7/299/250.zip Statut Grada Makarske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124020428/http://makarska.hr/admin/documents/7/299/250.zip |date=2012-11-24 }}, Word datoteka (čl. 11)</ref> |[[Makarska]] |[[hrvatski jezik]] proglašen službenim ([[1865.]]) <ref name="Makarska"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-04|[[4. studenog]]}} <ref>Statut Grada Koprivnice, [http://koprivnica.hr/user_content/documents/glasnik_broj_4.pdf ''Glasnik Grada Koprivnice'', br. 4], str. 4-21 (čl. 8)</ref> |[[Koprivnica]] |slobodni kraljevski grad poveljom kralja [[Ludovik I. Anžuvinac|Ludovika I. Anžuvinca]] ([[1356.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-05|[[4. studenog]]}} |[[Grubišno Polje]] |oslobođenje od okupacije [[JNA]] ([[1991.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-10|[[10. studenog]]}} |[[Kutina]] |prvi spomen imena u povelji kralja [[Bela IV.|Bele IV.]] ([[1256.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-11|[[11. studenog]]}} <ref name="Manastir">[http://www.beli-manastir.hr/pdf/2009/novi%20statut%204%2009.pdf Statut Grada Belog Manastira] (čl. 6)</ref> |[[Beli Manastir]] |dan zaštitnika [[sveti Martin|sv. Martina]] <ref name="Manastir"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-11|[[11. studenog]]}} <ref>[http://www.dugoselo.hr/novi/uprava/akti_statut.html Statut Grada Dugog Sela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307180658/http://dugoselo.hr/novi/uprava/akti_statut.html/ |date=2016-03-07 }} (čl. 6)</ref> |[[Dugo Selo]] |dan zaštitnika [[sveti Martin|sv. Martina]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-13|[[13. studenog]]}} <ref>Statut Grada Jastrebarskog, [http://www.jastrebarsko.hr/media/UO%20Ured%20gradonacelnika/SL.VJESNIK%20BROJ%207.pdf ''Službeni vjesnik Grada Jastrebarskog'', br. 7/XLII]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 1-7 (čl. 10)</ref> |[[Jastrebarsko]] |oslobođenje od okupacije [[JNA]] ([[1991.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-14|[[14. studenog]]}} <ref name="Trogir">[http://www.trogir.hr/UserFiles/File/statut/STATUT%20GRADA%20TROGIRA.pdf Statut Grada Trogira]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 5)</ref> |[[Trogir]] |dan zaštitnika [[sveti Ivan Trogirski|sv. Ivana Trogirskog]] <ref name="Trogir"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|11-24|[[24. studenog]]}} <ref name="Zadar">[http://www.grad-zadar.hr/doc/statut2001.pdf Statut Grada Zadra]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 5)</ref> |[[Zadar]] |dan zaštitnika [[sveti Krševan|sv. Krševana]] <ref name="Zadar"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-02|[[2. prosinca]]}} <ref name="Osijek">[http://wa.osijek.hr/dokumentiWCA/74_Statut%20Grada%20Osijeka.doc Statut Grada Osijeka]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Word datoteka (čl. 7)</ref> |[[Osijek]] |ujedinjenje [[Tvrđa|Tvrđe]], [[Gornji grad (Osijek)|Gornjeg]] i [[Donji grad (Osijek)|Donjeg grada]] ([[1786.]]) <ref name="Osijek"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-06|[[6. prosinca]]}} <ref name="Komiža">Statut Grada Komiže, [http://www.komiza.hr/pdf/sluzbeni%20glasnik%201-07.pdf ''Službeni glasnik Grada Komiže'', br. 1/XV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009003718/http://www.komiza.hr/pdf/sluzbeni%20glasnik%201-07.pdf |date=2007-10-09 }}, str. 2-19 (čl. 5)</ref> |[[Komiža]] |dan zaštitnika [[sveti Nikola|sv. Nikole]] <ref name="Komiža"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-06|[[6. prosinca]]}} <ref name="Kraljevica">[http://www.sn.pgz.hr/default.asp?Link=odluke&id=17261 Statut Grada Kraljevice] (čl. 7)</ref> |[[Kraljevica]] |dan zaštitnika [[sveti Nikola|sv. Nikole]] <ref name="Kraljevica"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-06|[[6. prosinca]]}} <ref name="Krapina">[http://www.krapina.hr/default.aspx?id=29 Statut Grada Krapine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805185911/http://www.krapina.hr/default.aspx?id=29 |date=2011-08-05 }} (čl. 9)</ref> |[[Krapina]] |dan zaštitnika [[sveti Nikola|sv. Nikole]] <ref name="Krapina"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-06|[[6. prosinca]]}} <ref name="Pleternica">[http://www.pleternica.hr/repos/files/1271755700statut_grada_2009.pdf Statut Grada Pleternice]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 6)</ref> |[[Pleternica]] |dan zaštitnika [[sveti Nikola|sv. Nikole]] <ref name="Pleternica"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-06|[[6. prosinca]]}} |[[Prelog]] |prvi spomen imena u povelji bana [[Roland od Ratolda|Rolanda od Ratolda]] ([[1264.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-06|[[6. prosinca]]}} <ref name="Varaždin">[http://www.varazdin.hr/ustroj/dokumenti/statut2006.pdf Statut Grada Varaždina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610070928/http://www.varazdin.hr/ustroj/dokumenti/statut2006.pdf |date=2007-06-10 }} (čl. 7)</ref> |[[Varaždin]] |dan zaštitnika [[sveti Nikola|sv. Nikole]] <ref name="Varaždin"/> |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-08|[[8. prosinca]]}} <ref>[http://hidra.srce.hr/arhiva/338/1166/www.grad-lepoglava.hr/documents/StatutGradaLepoglave.pdf Statut Grada Lepoglave] (čl. 6)</ref> |[[Lepoglava]] | |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-08|[[8. prosinca]]}} <ref>Statut Grada Nove Gradiške, [http://www.novagradiska.hr/site/docs/glasnik/Novogradiski%20glasnik%203_1994.pdf ''Novogradiški vjesnik'', br. 3/II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627061739/http://www.novagradiska.hr/site/docs/glasnik/Novogradiski%20glasnik%203_1994.pdf |date=2015-06-27 }}, str. 1-10 (čl. 9)</ref> |[[Nova Gradiška]] |osnutak grada ([[1748.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-08|[[8. prosinca]]}} <ref>[http://www.mo-valpovo.hr/mambo/Dok%20Web/Dokumenti%20Grada%20Valpova/Gradsko%20vijece/2001%2012%2028%20Statut%20Grada%20Valpova.PDF Statut Grada Valpova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021073123/http://www.mo-valpovo.hr/mambo/Dok%20Web/Dokumenti%20Grada%20Valpova/Gradsko%20vijece/2001%2012%2028%20Statut%20Grada%20Valpova.PDF |date=2007-10-21 }} (čl. 8)</ref> |[[Valpovo]] |blagdan [[Bezgrešno začeće Blažene Djevice Marije|Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije]] |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|12-13|[[13. prosinca]]}} <ref name="Gorica">[http://www.gorica.hr/sites/default/files/StatutGVG.pdf Statut Grada Velike Gorice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305171535/http://www.gorica.hr/sites/default/files/StatutGVG.pdf |date=2016-03-05 }} (čl. 5)</ref> |[[Velika Gorica]] |dan zaštitnice [[sveta Lucija|sv. Lucije]] <ref name="Gorica"/> |- style="vertical-align:top;" |prva [[nedjelja]] nakon [[Uskrs]]a (Bijela nedjelja) <ref name="Pregrada">[http://www.pregrada.hr/dokumenti/Statut%20grada%20Pregrada.pdf Statut Grada Pregrade]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (čl. 7)</ref> |[[Pregrada]] |početak gradnje župne crkve blagoslovom zagrebačkog biskupa [[Maksimilijan Vrhovac|Maksimilijana Vrhovca]] ([[1803.]]) |- style="vertical-align:top;"<!-- --> |{{poredaj|10-07|prva [[nedjelja]] u [[listopad]]u}} <ref name="Vrlika">[http://www.vrlika.hr/dokumenti/PROCISCENI_TEKST_STATUTA_GRADA_VRLIKA.pdf Statut Grada Vrlike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305103354/http://www.vrlika.hr/dokumenti/procisceni_tekst_statuta_grada_vrlika.pdf |date=2016-03-05 }} (čl. 8)</ref> |[[Vrlika]] |dan zaštitnice [[Gospa od Ružarija|Gospe od Ružarija]] <ref name="Vrlika"/> |- style="vertical-align:top;" |} == Povezano == * [[Popis gradova u Hrvatskoj]] == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Gradovi u Hrvatskoj|#]] [[Kategorija:Geografske liste|Gradovi, Dan Grada (Hrvatska)]] ivwexiwmxx8kfssqdmj0zqzuqubng7v 0 2253333 42696871 9060321 2026-09-30T20:20:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696871 wikitext text/x-wiki {{Other persons|Linkej}} [[Datoteka:Francesco Xanto Avelli - Plate with Hypermnestra Watching Lynceus Take Her Father's Crown - Walters 481324.jpg|thumb|upright=1.2|Hipermnestra gleda kako Linkej uzima krunu njenom ocu, a [[Kupidon]] drži znak s natpisom "Ljubav pobeđuje sve" ([[majolika]], [[Francesco Xanto Avelli]], 1537. godina)]] '''Linkej''' ({{lang-grc|Λυγκεύς}}) bio je, u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], sin [[Egipt (mitologija)|Egipta]] i [[Agrifija|Agrifije]] te suprug [[Hipermnestra|Hipermnestre]], jedne od [[Danaide|Danaida]], koja mu je rodila sina [[Abant (Linkejev sin)|Abanta]].<ref name=dgrbm>{{Citation | last = Schmitz | first = Leonhard | author-link = | contribution = Lynceus (1) | editor-last = Smith | editor-first = William | title = [[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]] | volume = 1 | pages = 8 | publisher = | place = Boston | year = 1867 | contribution-url = http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aentry%3Dlynceus-bio-1}}</ref> == Mitologija == Linkej je bio kralj grada [[Argos|Arga]], koji se zato nekad naziva "linkejskim Argom" (Λυγκήϊον Ἄργος).<ref>[[Apolonije Rođanin]], ''[[Argonautika|Doživljaji Argonauta]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0001.tlg001.perseus-grc1:1.105-1.155 I, 125].</ref> Kad su [[Danaide]] po nalogu svog oca, [[Danaj]]a, prve bračne noći poubijali svoje muževe, jedino je Hipermnestra svome suprugu poštedela život, pošto on nije povredio njeno devičanstvo.<ref name=geo>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=4A62D558EDF596D3CD37BAA43401051C?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0064%3Aalphabetic+letter%3DL%3Aentry+group%3D10%3Aentry%3Dlyrceia-geo William Smith, LLD (ed.), ''Dictionary of Greek and Roman Geography'', London, 1854, s.v. Lyrceia.]</ref> Prema drugoj verziji, Hipermnestra je tri puta zamahnula mačem hoteći ubiti usnulog Linkeja, ali je, savladana ljubavlju, probudila supruga i savetovala mu da pobegne iz Arga.<ref name=her14>[[Ovidije]], ''[[Heroide]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0959.phi002.perseus-lat1:14 XIV].</ref> Danaj je zbog toga svoju neposlušnu kćer zarobio, ali ju je onda oslobodio i dozvolio joj da živi u braku s Linkejem, koji ga je i nasledio na argivskom prestolu.<ref>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:2.1.5 II, 1, 5] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:2.2.1 II, 2, 1].</ref><ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:2.16.1 II, 16, 1].</ref><ref name=her14/> U izvorima se spominje i to da je Hipermnestra pomogla Linkeju da utekne Danajevoj osveti, da je Linkej pobegao u grad [[Lirkeja|Lirkeju]] (Linkeju) i da je odande bakljom dao znak da se nalazi na sigurnom; Hipermnestra je uzvratila dajući znak s argivske tvrđave, a u znak sećanja na taj događaj u Argu se svake godine održavala svetkovina s bakljama.<ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:2.25.4 II, 25, 4]; cf. [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:2.19.6 II, 19, 6]; [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:2.21.1 II, 21, 1]; [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:2.20.5 II, 20, 5].</ref> Kad je do Linkeja stigla vest o tome da je Danaja usmrtio njegov sin [[Abant (Linkejev sin)|Abant]], Linkej je Abantu dao Danajev štit, koji je bio posvećen u [[Hera|Herinom]] hramu, i u Herinu je čast ustanovio je igre na kojima su pobednici kao nagradu dobijali štitove.<ref name=hig168>[[Higin]], ''Fabulae'', [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae4.html#168 168].</ref> Prema nekim izvorima, Linkej je ubio Danaja i njegove kćerke i potom je zajedno s Hipermnestrom srećno vladao Argom.{{sfn|Srejović|Cermanović-Kuzmanović|1989|loc=s.v. Hipermnestra}}<ref name=dgrbm/> Linkej i Hipermnestra bili su u Argu [[Kult heroja|poštovani kao heroji]] u jednom zajedničkom [[Heroon|svetilištu]], a njihov je grob pokazivan nedaleko od žrtvenika [[Zevs|Zevsa Fiksija]] (zaštitnika begunaca).<ref name=hig168/><ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:2.21.2 II, 21, 2].</ref> Njihovi kipovi stajali su u hramu u [[Delfi]]ma, gde su ih kao zavetni dar postavili stanovnici Arga.<ref>[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:10.10.2 X, 10, 2].</ref> == Genealogija == {{Argivska genealogija}} ==Reference== {{reflist|2}} == Literatura == *{{Citation | last = Schmitz | first = Leonhard | author-link = | contribution = Lynceus (1) | editor-last = Smith | editor-first = William | title = [[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]] | volume = 1 | pages = 8 | publisher = | place = Boston | year = 1867 | contribution-url = http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aentry%3Dlynceus-bio-1}} *{{cite book|last1= Srejović|first1= Dragoslav|last2= Cermanović-Kuzmanović|first2= Aleksandrina|title= Rečnik grčke i rimske mitologije|location= Beograd|publisher= Srpska književna zadruga|year=1989|ref=harv}} [[Kategorija:Kraljevi u grčkoj mitologiji]] [[Kategorija:Kraljevi Arga]] czsic8yo5hyf87p66xzxoxuen8a9ndu 0 3553436 42696972 42486967 2026-10-01T11:21:45Z ~2026-52350-31 397345 /* Donja ogrjevna vrijednost (Hd) za neke organske tvari (kod 15,4 °C) */ 42696972 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:DancingFlames.jpg|mini|desno|250px|Ogrjevna vrijednost je svojstvena za svaku kemijsku tvar]] [[Datoteka:condensation on water bottle.jpg|mini|desno|250px|Gornja ogrjevna vrijednost (H_g) uzima u obzir i toplinu kondenzacije vodene pare iz dimnih plinova]] [[Datoteka:Bombenkalorimeter mit bombe.jpg|mini|desno|250px|Kalorimetar]] '''Ogrjevna vrijednost''' je [[toplina]] oslobođena pri [[gorenje|izgaranju]] goriva s [[kisik]]om pod [[Standardni tlak i temperatura|standardnim uvjetima]]. [[Kemijska reakcija]] je obično između [[Ugljikovodici|ugljikovodika]] i kisika, a kao rezultat dobivamo [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikov dioksid]], [[voda|vodu]] i toplinu. Jedinice mogu biti: [[Džul|J]]/[[mol]], J/[[Kilogram|kg]], [[Kubični metar|J/m³]]. Ogrjevna vrijednost se mjeri s '''kalorimetrom'''. ==Ogrjevna vrijednost== Ogrjevna vrijednost kemijske tvari, obično [[goriva]] ili [[hrana|hrane]] je količina [[topline]] koja se oslobodi prilikom [[gorenje|izgaranja]] određene količine goriva ili hrane. Ogrjevna vrijednost je svojstvena za svaku [[Kemijska tvar|kemijsku tvar]]. ===Gornja ogrjevna vrijednost=== Gornja ogrjevna vrijednost (H_g) je toplina oslobođena pri izgaranju goriva, nakon čega se dodatno iskorištava toplina [[Parni kondenzator|kondenzacije]] [[vodena para|vodene pare]] iz dimnih plinova, odnosno to je najveća moguća [[energija]] koja se može dobiti izgaranjem nekog goriva. Mjerenja se obično vrše na temperaturi 25 °C. To je ista vrijednost termodinamičke topline izgaranja ili razlika [[entalpija]] prije ili poslije izgaranja, a vodena para se pretvori u kondenzat. To znači da u ovu vrijednost ulazi i [[toplina isparivanja]] vode u gorivu, a to je korisno jer se u industrijskom [[dimnjak]]u može iskoristiti toplina kondenzacije vodene pare iz dimnih plinova. ===Donja ogrjevna vrijednost=== Donja ogrjevna vrijednost (H_d) je toplina koja je oslobođena procesom izgaranja goriva, bez dodatnog iskorištavanja topline kondenzacije vodene pare. ===Mjerenje ogjevnih vrijednosti=== Mjerenje se vrši u kalorimetru. Nakon izgaranja smjesa se hladi, a za određivanje H_d, hlađenje se zaustavi na 150 °C i mjeri, dok za odredivanje H_g hlađenjem se vraćamo na 25 °C. Treba napomenuti da kod određivanja H_g, voda je u [[Tekućine|tekućem stanju]], dok je za H_d voda u plinovitom ([[para]]) stanju. ===Odnos izmedu H_g i H_d=== Razlika između ogrjevnih vrijednosti ovisi o kemijskom sastavu goriva. Tako recimo, za [[ugljik]] i [[ugljikov monoksid]], obje vrijednosti su gotovo jednake. Za vodik je ta razlika puno veća, budući da uključuje osjetilnu toplinu između 150 °C i 100 °C, skrivenu toplinu na 100 °C (toplina isparavanja) i osjetilnu toplinu između 100 °C i 25 °C. Tako je kod [[vodik]]a H_g veća za 18,2% od H_d. Za [[ugljikovodici|ugljikovodike]] razlika ovisi o sadržaju vodika u gorivu. Za [[benzin]] razlika je oko 10%, dok je za [[dizel]] oko 7%. Za [[Prirodni plin|zemni plin]] razlika je 11%. Uobičajena metoda za određivanje razlike ogrjevnih vrijednosti je: ::: H_g = H_d + h_''v'' x (n_H2O,van/n_{gorivo,unutra}) gdje je h_v je toplina isparavanja, n_H₂O,van je broj molova isparene vode i n_gorivo, je broj [[mol]]ova goriva koji izgara. <ref> "Air Quality Engineering" W. Nazaroff, R. Harley, University of California Berkeley, 2007.</ref> Ipak, većina primjena ne koristi energiju kondenzacije vodene pare i ona se izgubi kroz dimnjake. To znači, za većinu primjena donja ogrjevna vrijednost je korisna. To se prije svega odnosi na zemni plin, koji kod izgaranja stvara dosta vodene pare. Za [[Elektrane i elektroenergetske mreže|elektrane] s kondenzacijom u dimnjaku i [[kotao|kotlove]] s kondenzacijom, koristiti će se gornja ogrjevna vrijednost. U [[Europa|Europi]], iz povijesnih razloga se za proračune [[Stupanj iskorištenja|stupnja iskorištenja]] elektrana i [[Kogeneracija|koogeneracijskih sistema]], koristi H_d, dok u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] se uglavnom koristi H_g. Zato se događa da u europskim izvještajima neka postrojenja imaju stupanj efikasnosti veći od 100% ? <ref> [http://www.claverton-energy.com/the-difference-between-lcv-and-hcv-or-lower-and-higher-heating-value-or-net-and-gross-is-clearly-understood-by-all-energy-engineers-there-is-no-right-or-wrong-definition.html]</ref> ==Tablica ogrjevnih vrijednosti== {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" align="left" |+Gornja (Hg) i donja (Hd) ogrjevna vrijednost nekih uobičajenih goriva<ref>{{Cite web |title=NIST Chemistry WebBook |url=http://webbook.nist.gov/chemistry |access-date=2015-02-08 |archive-date=2014-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726041815/http://webbook.nist.gov/chemistry/ }}</ref> ! Gorivo!! H_g M[[Džul|J]]/[[kilogram|kg]] !! H_g BTU/lb !! H_g kJ/[[mol]] !! H_d MJ/kg |- |align=left| [[Vodik]]|| 141,80 || 61 000 || 286 || 121,00 |- |align=left| [[Metan]] || 55,50 || 23 900 || 889 || 50,00 |- |align=left| [[Etan]] || 51,90 || 22 400 || 1 560|| 47,80 |- |align=left| [[Propan]]|| 50,35 || 21 700 || 2 220 || 46,35 |- |align=left| [[Butan]]|| 49,50 || 20 900|| 2 877 || 45,75 |- |align=left| [[Pentan]]|| || || || 45,35 |- |align=left| [[Benzin]] || 47,30 || 20 400 || || 44,40 |- |align=left| [[Parafin]] || 46,00 || 19 900 || || 41,50 |- |align=left| [[Petrolej]] || 46,20 || || || 43,00 |- |align=left| [[Dizel]] || 44,80 || 19 300 || || |- |align=left| [[Ugljen ]] (Antracit) || 27,00 || 14 000|| || |- |align=left|[[Ugljen ]] (Lignit)|| 15,00 || 8 000 || || |- |align=left|[[Drvo]]|| 15,00 || 6 500 || || |- |align=left|[[Treset ]] (vlažan )|| 6,00 || 2 500 || || |- |align=left|[[Treset ]] (suh)|| 15,00 || 6 500 || || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" align="right" |+Gornja ogrjevna vrijednost nekih manje uobičajenih goriva <ref>{{Cite web |title=NIST Chemistry WebBook |url=http://webbook.nist.gov/chemistry |access-date=2015-02-08 |archive-date=2014-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726041815/http://webbook.nist.gov/chemistry/ }}</ref> ! Gorivo!! HHV H_g M[[Džul|J]]/[[kilogram|kg]] !! BTU/lb !! kJ/[[mol]] |- |align=left| [[Metanol]] || 22,7 || 9 800 || 726,0 |- |align=left| [[Etanol]] || 29,7 || 12 800 || 1 300,0 |- |align=left| Propanol|| 33,6 || 14 500 || 2 020,0 |- |align=left| [[Etin|Acetilen]]|| 49,9 || 21 500 || 1 300,0 |- |align=left| [[Benzen]] || 41,8 || 18 000 || 3 270,0 |- |align=left| [[Amonijak]] || 22,5 || 9 690 || 382,0 |- |align=left| [[Hidrazin]] || 19,4 || 8 370 || 622,0 |- |align=left| Heksamin|| 30,0 || 12 900 || 4 200,0 |- |align=left| [[Ugljik]] || 32,8 || 14 100 || 393,5 |} {{clear}} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+Gornja ogrjevna vrijednost nekih goriva |- ! Gorivo ! kJ/[[gram|g]] ! k[[kalorija|cal]]/g ! BTU/lb |- |align=left|[[Vodik]] | 141,9 | 33,9 | 61 000 |- |align=left|[[Benzin]] | 47,0 | 11,3 | 20 000 |- |align=left|[[Dizel]] | 45,0 | 10,7 | 19 300 |- |align=left|[[Etanol]] | 29,7 | 7,1 | 12 000 |- |align=left|[[Propan]] | 49,9 | 11,9 | 21 000 |- |align=left|[[Butan]] | 49,2 | 11,8 | 21 200 |- |align=left|[[Drvo]] | 15,0 | 3,6 | 6 000 |- |align=left|[[Ugljen]] (lignit) | 15,0 | 4,4 | 8 000 |- |align=left|[[Ugljen]] (antracit) | 27,0 | 7,8 | 14 000 |- |align=left|[[Prirodni plin|Zemni plin]] | 54,0 | 13,0 | 23 000 |} {{clear}} ==Donja ogrjevna vrijednost (H_d) za neke organske tvari (kod 15,4 °C)== {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- ! Gorivo ! MJ/kg ! MJ/[[Litra|l]] ! BTU / lb ! [ kJ / mol |- ! colspan="5" | Parafini |- | [[Metan]] | 50,009 | — | — | 802,34 |- | [[Etan]] | 47,794 | — | — | 1437,17 |- | [[Propan]] | 46,357 | — | — | 2044,21 |- | [[Butan]] | 45,752 | — | — | 2659,30 |- | [[Pentan]] | 45,357 | 28,39 | — | 3272,57 |- | [[Heksan]] | 44,752 | 29,30 | — | 3856,66 |- | Heptan | 44,566 | 30,48 | — | 4465,76 |- | Oktan | 44,427 | 31,23 | — | 5430 |- | Nonan | 44,311 | 31,82 | — | — |- | [[Dekan]] | 44,240 | 33,29 | — | — |- | Undekan | 44,194 | 32,70 | — | — |- | Dodekan | 44,147 | 33,11 | — | — |- |- ! colspan="5" | Izoparafini |- | [[Izobutan]] | 45,613 | — | — | — |- |- | Izopentan | 45,241 | 27,87 | — | — |- | 2-Metilpentan | 44,682 | — | — | — |- | 2,3-Dimetilbutan | 44,659 | 29,47 | — | — |- | 2,3-Dimetilpentan | 44,496 | — | — | — |- | 2,2,4-Trimetilpentan | 44,310 | 30,49 | — | — |- ! colspan="5" | Nafteni |- | Ciklopentan | 44,636 | 33,52 | — | — |- | Metilciklopentan | 44,636 | 33,43 | — | — |- | Cikloheksan | 43,450 | 33,85 | — | — |- | Metilcikloheksan | 43,380 | 33,40 | — | — |- ! colspan="5" | Monoolefini |- | Etilen | 47,195 | — | — | — |- | Propilen | 45,799 | — | — | — |- | 1-Buten | 45,334 | — | — | — |- | cis-2-Buten | 45,194 | — | — | — |- | trans-2-Buten | 45,124 | — | — | — |- | Izobuten | 45,055 | — | — | — |- | 1-Penten | 45,031 | — | — | — |- | 2-Metil-1-penten | 44,799 | — | — | — |- | 1-Heksen | 44,426 | — | — | — |- ! colspan="5" | Diolefini |- | 1,3-Butadien | 44,613 | — | — | — |- | Isopren | 44,078 | - | — | — |- ! colspan="5" | Dušični derivati |- | Nitrometan | 10,513 | — | — | — |- | Nitropropan | 20,693 | — | — | — |- ! colspan="5" | Acetileni |- | [[Etin|Acetilen]] | 48,241 | — | — | — |- | Metilacetilen | 46,194 | — | — | — |- | 1-Butin | 45,590 | — | — | — |- | 1-Pentin | 45,217 | — | — | — |- ! colspan="5" | Aromatici |- | [[Benzen]] | 40,170 | — | — | — |- | [[Toluen]] | 40,589 | — | — | — |- | o-Ksilen | 40,961 | — | — | — |- | m-Ksilen | 40,961 | — | — | — |- | p-Ksilen | 40,798 | — | — | — |- | Etilbenzen | 40,938 | — | — | — |- | 1,2,4-Trimetilbenzen | 40,984 | — | — | — |- | Propilbenzen | 41,193 | — | — | — |- | Kumen | 41,217 | — | — | — |- ! colspan="5" | Alkoholi |- | [[Metanol]] | 19,930 | 15,78 | — | — |- | [[Etanol]] | 28,865 | 22,77 | — | — |- | n-Propanol | 30,680 | 24,65 | — | — |- | [[Izopropanol]] | 30,447 | 23,93 | — | — |- | n-Butanol | 33,075 | 26,79 | — | — |- | Izobutanol | 32,959 | 26,43 | — | — |- | Tert-butanol | 32,587 | 25,45 | — | — |- | 1-Pentanol|n-Pentanol | 34,727 | 28,28 | — | — |- ! colspan="5" | Eteri |- | Metoksimetan | 28,703 | — | — | — |- | Etoksietan | 33,867 | — | — | — |- | Propoksipropan | 36,355 | — | — | — |- | Butoksibutan | 37,798 | — | — | — |- ! colspan="5" | Aldehidi i ketoni |- | Metanal | 17,259 | — | — | — |- | Etanal | 24,156 | — | — | — |- | Propionaldehid | 28,889 | — | — | — |- | Butiraldehid | 31,610 | — | — | — |- | [[Aceton]] | 28,548 | 22,62 | — | — |- ! colspan="5" | Ostale vrste |- | [[Grafit|Ugljik (grafit)]] | 32,808 | — | — | — |- | [[Vodik]] | 120,971 | — | — | — |- | [[Ugljikov monoksid]] | 10,112 | — | — | 283,23712 |- | [[Amonijak]] | 18,646 | — | — | — |- | [[Sumpor]] (<small>kruti</small>) | 9,163 | — | — | — |- |} Treba primijetiti da nema razlike između donje i gornje ogrjevne vrijednosti za izgaranje ugljika, ugljikovog monoksida i sumpora, budući da te tvari nemaju vode u sebi prilikom gorenja. ==Gornja ogrjevna vrijednost za zemne plinove iz različitih nalazišta== Podaci za gornje ogrjevne vrijednosti (H_g) su dobivene od Međunarodne energetske agencije: <ref>[http://iea.org/dbtw-wpd/Textbase/nppdf/free/2005/key2005.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307221531/http://www.iea.org/dbtw-wpd/Textbase/nppdf/free/2005/key2005.pdf |date=2009-03-07 }} "Key World Energy Statistics", 2005.</ref> * [[Alžir]]: 42 000 kJ/m³ * [[Bangladeš]]: 36 000 kJ/m³ * [[Kanada]]: 38 200 kJ/m³ * [[Indonezija]]: 40 600 kJ/m³ * [[Nizozemska]]: 33 320 kJ/m³ * [[Norveška]]: 39 877 kJ/m³ * [[Rusija]]: 38 231 kJ/m³ * [[Saudijska Arabija]]: 38 000 kJ/m³ * [[Velika Britanija]]: 39 710 kJ/m³ * [[Sjedinjene Američke Države]]: 38 416 kJ/m³ * [[Uzbekistan]]: 37 889 kJ/m³ Donja ogrjevna vrijednost H_d je otprilike 90% vrijednosti iz popisa. == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Termodinamika]] [[Kategorija:Goriva]] qitelhg6387f2nzik5heae3isc4mkn1 0 3559016 42696791 42694497 2026-09-30T15:12:25Z Stephan1000000 137538 42696791 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV|naziv_emisije = American Horror Story|slika = [[File:American Horror Story.svg|frameless|upright=1.1|The title written in a distinctive font, white on black]]|žanr = {{Plainlist| *[[horor]] *[[erotski triler]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-tv-series-v554165|publisher=[[AllMovie]]|title=American Horror Story [TV Series (2011)|accessdate=26. I 2015|last=Droesch|first=Paul}}</ref> }}|kreator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (pisac)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}}|uloge = <!-- Do not add Lady Gaga or any other new cast members here until season 5 officially premieres in October 2015-->{{Plainlist| * [[Jessica Lange]] * [[Evan Peters]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Frances Conroy]] * [[Denis O'Hare]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Dylan McDermott]] * [[Zachary Quinto]] * [[Angela Bassett]] * [[Connie Britton]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Lady Gaga]]}}|kompozitor_uvodne_teme = {{Plainlist| *Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]]}}|kompozitor = [[James S. Levine]]<br/>Mac Quayle|zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}}|jezik = [[engleski jezik|engleski]]|br_sezona = 13<!-- Do not change season count until a new season has premiered.-->|br_epizoda = 135<!-- Do not change episode count until a new episode has aired.-->|lista_epizoda = Lista epizoda American Horror Story|producent = {{Plainlist| *Alexis Martin Woodall *Patrick McKee * Robert M. Williams Jr.}}|lokacija = {{Plainlist| * [[Los Angeles, California|Los Angeles]] <small>(sezone 1–2)</small> * [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]] <small>(sezona 3–)</small>}}|kamera = [[postavke jedne kamere|jedna kamera]]|trajanje = ~45 min. (po epizodi)|fotografija = Christopher Baffa <small>(pilot)</small><br/>Michael Goi|kompanija = {{Plainlist| *[[20th Century Fox Television]] *Ryan Murphy Productions *Brad Falchuk Teley-Vision}}|mreža = [[FX (TV kanal)|FX]]|početak = {{Start date|2011|10|5|df=y}}|kraj =|status = emitira se|srodna = ''[[American Crime Story]]''|website = http://www.fxnetworks.com/ahs|production_website =|opentheme =|izvršnI_producent = {{Plainlist| * [[Dante Di Loreto]] *Ryan Murphy *Brad Falchuk * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producent)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] *[[Bradley Buecker]]}}|montaža = {{Plainlist| *Bradley Buecker *Doc Crotzer *Adam Penn <small>(sezona 4)</small>}}|website_title = Službeni website}} '''''Američka horor priča''''' (eng. ''American Horror Story'') je [[televizijska serija]] koju su kreirali i producirali Ryan Murphy i Brad Falchuk ([[Glee]]). Žanr serije je [[horor]]/[[drama]]. Radnja prve sezone serije ''[[Američka horor priča: Kuća ubojstava]]'' (eng. ''American Horror Story: Murder House'') se vrti oko obitelji Harmon: Bena, Vivien i njihove kćerke Violet koji se sele iz [[Boston]]a u [[Los Angeles]] nakon što Vivien doživi [[pobačaj]], a Ben okonča ljubavnu aferu sa svojom studenticom. Useljavaju se u veliku obnovljenu kuću, nesvjesni činjenice da je kuća opsjednuta duhovima (bivšim stanarima). Druga sezona serije ''[[Američka horor priča: Ludnica]]'' ''' '''(eng. ''American Horror Story: Asylum'') vodi nas u 1964. godinu, a radnja serije odvija se u instituciji za duševno poremećene kriminalce koju vodi čelična sestra Jude, časna sestra sa sumnjivom prošlosti. Iza zidova ove umobolnice opasnost vreba iza svakog ugla. Treća sezona serije ''[[Američka horor priča: Klan|Američka horor priča: Vještičja družba]]'' ''' '''(eng. ''American Horror Story: Coven'') odvija se u 1800-ima i u sadašnjosti a prati borbu između vještica i vudu-praktičara. Četvrta sezona serije imena: ''[[Američka horor priča: Cirkus nakaza]] (''eng.'' American Horror Story: Freak Show),'' počinje svoju priču u mirnom, sanjivom seocetu po imenu Jupiter na Floridi. Godina je 1952. Čudnovata skupina upravo je stigla u grad, što se poklopilo s neobičnom pojavom mračnog stvorenja koje ugrožava kako živote stanovnika tog gradića tako i nakaze. Ovo je priča o izvođačima i njihovu očajničkom putu preživljavanja u američkom svijetu cirkusa koji polako izumire. Peta sezona serije se zove [[Američka horor priča: Hotel]] (eng.'' American Horror Story: Hotel). Radnja se odvija u 2015. godini u Kaliforniji i priča se vrti oko nadprirodnog hotela, zaposlenih i posjetilaca. U ovoj sezoni se prvi put pojavljuje i Lady Gaga u ulozi vlasnice hotela.'' Šesta sezona je [[Američka horor priča: Izgubljena kolonija]] (eng.'' American Horror Story: Roanoke). Premijera sezone je bila 14. septembra 2016. i radnja još nije u potpunosti poznata, osim da se radi o bračnom paru koji se uselio u kuću u kojoj se dešavaju mnoge čudne stvari.'' ''Američka horor priča'' vrlo je pozitivno prihvaćena od strane televizijske kritike koja je pogotovo hvalila njezinu užasavajuću prirodu i jedinstvenu prezentaciju.<ref name="Barney">{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/entertainment/ci_19012510?nclick_check=1|title=Chuck Barney: Scary, sexy 'American Horror Story' gets its freak on|last=Barney|first=Chuck|accessdate=30. rujna 2011.}}</ref> Serija je iz epizode u epizodu bila sve gledanija završivši prvu sezonu kao jedna od najgledanijih serija kabelskih televizija 2011. godine.<ref name="VanDerWerff">{{cite web|url=http://www.avclub.com/articles/american-horror-story-to-completely-ditch-season-o,67002/|title=American Horror Story to completely ditch season one characters, story, do something new in season two|last=VanDerWerff|first=Todd|work=The A.V. Club|accessdate=22. prosinca 2011.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415221355/http://www.avclub.com/articles/american-horror-story-to-completely-ditch-season-o%2C67002/|archive-date=2012-04-15|url-status=dead}}</ref> Prva sezona serije zaradila je mnoge nominacije za televizijske nagrade, od kojih svakako treba izdvojiti dvije nominacije za prestižnu nagradu [[Zlatni Globus]] u kategorijama najbolje serije i najbolje sporedne glumice ([[Jessica Lange]]).<ref name="tv.msn.com">[http://tv.msn.com/golden-globes/nominees-complete-list/story/ Nominees for the 69th Golden Globe Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013084819/http://tv.msn.com/golden-globes/nominees-complete-list/story/ |date=2012-10-13 }}, 15. prosinca 2011.</ref> == Koncepcija serije == Kreatori serije Murphy i Falchuk započeli su raditi na ''Američkoj horor priči'' još i prije nego je produkcija na njihovoj popularnoj seriji [[Glee]] započela na televizijskoj mreži [[Fox]]. Murphy je želio napraviti nešto potpuno suprotno od svega onoga što je radio prije pa je tako započeo pisati ovu seriju. Izjavio je: "Radimo na jednom zanimljivom, slatkom, optimističnom djelu bez imalo cinizma pa sam odlučio napraviti nešto što se potpuno razlikuje od toga i pokazati drugačiju stranu svoje osobnosti".<ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2011/10/05/american-horror-story-ryan-murphy-exclusive/|title='American Horror Story' co-creator Ryan Murphy talks premiere, his favorite scene, and identity of Rubber Man -- EXCLUSIVE|last=Stack|first=Tim|work=Entertainment Weekly|date=5. listopada 2011.|access-date=2015-03-16|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150126170721/http://insidetv.ew.com/2011/10/05/american-horror-story-ryan-murphy-exclusive/|dead-url=yes}}</ref> Falchuk je bio zainteresiran idejom stavljanja horor priče u drugačiji smisao, naglasivši da je glavni cilj razvoja serije bilo zaplašivanje gledatelja. "Želimo da se gledatelji ne osjećaju potpuno sigurno nakon gledanja svake epizode", izjavio je.<ref>{{cite web |url=http://www.afterelton.com/tv/2011/10/ryan-murphy-brad-falchuk-interview-american-horror-story|title=Ryan Murphy and Brad Falchuk Talk "American Horror Story": Blood, Infidelity, and Zachary Quinto|last=Juergens|first=Brian|work=AFTERELTON|date=3. listopada 2011.}}</ref> Mračan ton serije zapravo je odraz poznate [[ABC|ABC-jeve]] sapunice ''Dark Shadows'' koju je Murphy bio prisiljen gledati sa svojom bakom dok je bio mlađi, kako bi osnažio.<ref>{{cite web|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/08/ryan_murphy_talks_american_hor.html|title=Ryan Murphy Talks American Horror Story|last=Adalian|first=Josef|work=Vulture|date=6. kolovoza 2011.}}</ref> Od samog početka Murphy i Falchuk su planirali da će svaka sezona pričati različitu priču. Nakon što je završilo finale prve sezone Murphy je govorio o njegovim planovima za izmjenom glumačke postave i lokacija za drugu sezonu.<ref>{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/12/22/american-horror-story-will-scare-up-a-new-cast-and-new-haunted-home-for-season-2/|title=‘American Horror Story’ Will Scare Up a New Cast and New Haunted Home for Season 2|last=Itzkoff|first=Dave|work=[[The New York Times]]|date=22. prosinca 2011.}}</ref> Međutim, izjavio je da će se neki glumci koji su glumili u prvoj sezoni vratiti i u drugoj: "Oni koji će se vratiti pojavit će se kao potpuno drugačiji likovi, stvorenja, čudovišta i slično. Neće glumiti ono što su bili u prvoj sezoni." === Povijest razvijanja serije === U [[veljača|veljači]] [[2011.]] godine televizijska mreža FX službeno je objavila da je odobrila snimanje Pilot epizode s mogućnošću razvijanja kompletne serije od strane Ryana Murphyja i Brada Falchuka gdje će obojica pisati scenarije, a Murphy uz to i režirati epizode. Izvršni producent postao je Dante Di Loreto. Produkcija serije započela je u [[travanj|travnju]] iste godine.<ref>{{cite web|url=http://www.hitfix.com/articles/fx-orders-american-horror-story-from-glee-pair/|title=FX orders 'American Horror Story' from 'Glee' pair|last=Fienberg|first=Daniel|work=Entertainment Weekly|date=February 17, 2011|accessdate=17. veljače 2011.|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701041504/http://www.hitfix.com/articles/fx-orders-american-horror-story-from-glee-pair/}}</ref> [[18. srpnja]] 2011. FX je službeno objavio da je otkupio kompletnu prvu sezonu.<ref name="seriespickedup">[http://thefutoncritic.com/news/2011/07/18/fx-orders-american-horror-story-to-series-702212/20110718fx01/ FX Orders "American Horror Story" to Series]</ref> [[3. kolovoza]] 2011. godine službeno je objavljeno da su se scenarističkom timu serije pridružili Tim Minear, Jennifer Salt, James Wong i Jessica Sharzer.<ref>{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/american-horror-story-adds-tim-218735|title='American Horror Story' Adds Tim Minear, 3 More Writers (Exclusive)|last=Goldberg|first=Lesley|work=The Hollywood Reporter|date=August 3, 2011|accessdate=3. kolovoza 2011.}}</ref> ==Pregled sezona== === 1. sezona: [[Američka horor priča: Kuća ubojstava|Kuća ubojstava (2011.)]] === [[File:1120 Winchester Place Los Angeles CA.jpg|thumb|Kuća ubojstava iz prve sezone Američke horor priče, jeziva ali atraktivna.|191x191px]] Prva sezona serije ''Američka horor priča''''' '''ima glavni osvrt na nevjeru. Radnja se odvija u 2011. godini, a prati obitelj Harmon (psihijatra Bena (Dylan McDermott), njegovu ženu Vivien (Connie Britton), i njihovu kćer tinejdžericu Violet (Taissa Farmiga)), koja se seli iz Bostona u Los Angeles nakon što je Vivien imala pobačaj, te uhvatila Bena s drugom ženom u krevetu. Harmoni se sele u veliku preuređenu viktorijansku kuću, te uskoro susreću bivše stanare kuće, Langdone (Constance Langdon ([[Jessica Lange]]), i njeno dvoje djece, Tate (Evan Peters), i Adelide "Addy" (Jamie Brewer) i unakaženog Larryja Harveya (Denis O'Hare). Ben i Vivien pokušavaju svoju vezu vratiti na staro, a Violet pateći od depresije utjehu pronalazi u Tateu. Langdoni i Larry često utječu na živote Harmonovih, dok obitelj ne sazna da je kuća opsjednuta duhovima svih onih koji su umrli na imanju. ===2. sezona: [[Američka horor priča: Ludnica|Ludnica (2012.-2013.)]] === [[File:Americanhorrorstoryasylum.jpg|thumb|190x190px]] Druga sezona serije pod nazivom ''Američka horor priča: Ludnica''''' '''je o duševnom zdravlju i bolestima. Radnja ove priče odvija se 1964. godine i prati pacijente, doktore i časne sestre koji borave u Briarcliffu,[[psihijatrija|psihjijatrijska ustanova]] za duševno oboljele koja je otovrena za brigu kriminalno oboljelih. Među voditelje institucije ubraja se i časna sestra Jude ([[Jessica Lange]]), njezina štičenica sestra Mary Eunice (Lily Rabe), te osnivač institucije [[monsinjor]] Timothy Howard (Joseph Fiennes). Među doktorima koji su zaduženi za brigu o pacijentima u ludnici ubraja se i dr. Olived Thredson (Zachary Quinto), te sadistički znanstvenik dr. Arthur Arden (James Cromwell). Među pacijente, koji tvrde da su nepravedno institucionizirani ubraja se lezbijska novinarka Lana Winters (Sarah Paulson), osuđeni serijski ubojica Kit Walker (Evan Peters), te navodna ubojica sa sjekirom Grace Bertrand (Lizzie Brocheré). Stanovnici Briarcliffa često su izloženi nadnaravnim i znanstvenim utjecajima, uključujući [[opsjednuće|opsjednućima]] demona te otmicama izvanzemaljaca. ===3. sezona: [[Američka horor priča: Klan|Vještičja družba (2013.-2014.)]]=== 300 godina prošlo je od progona vještica u Salemu. Nekolicina preostalih ponovno je u opasnosti. Škola u New Orleansu uči mlade nadarene vještice kako da se uklope u društvo te da se ne otkriju kao vještice. Nakon dugog odsustva vrhovna vještica vraća se sa zadatkom da nauči mlade vještice kako da se bore protiv tlačitelja. Ova sezona uključuje vještice, progon vještica, incest, ropstvo, majke i kćeri te vještečarenje protiv vudua. Tema treće sezone serije je progon i tlaka. Ova sezona odvija se u današnje vrijeme i 1830-ima. === 4. sezona: [[Američka horor priča: Cirkus nakaza|Cirkus nakaza (2014.-2015.)]] === Četvrta sezona serije pod nazivom ''Američka horor priča: Cirkus nakaza'' govori o diskriminaciji određenih ljudi koji su u javnosti klasirani kao "nakaze". Radnja priče odvija se 1952. godine u uspavanom mirnom gradiću Jupiteru na Floridi i prati jednog od posljednjih Cirkusa nakaza koji se bore za opstanak i kojega vodi Elsa Mars ([[Jessica Lange]]). Prošla su desetljeća odkada su ljudi na cirkuse nakaza gledali kao na vrstu zavave, ali Elsa sanja o tome kako pronaći pravi dom za svoja "čudovišta" te kako da postane slavna. Kada su sijamske blizankinje Bette i Dott Tattler (Sarah Paulson) dovedene u bolnicu, Elsa u njima vidi šansu da se poveća promet u cirkusu, te se nadaju kako će sestre uspjeti spasiti trupu jednom zauvijek. Ostale članove trupe čine: Jimmy Darling (Evan Peters), mladić rođen sa sindaktilijom koji sanja o tome da ostavi cirkus i pronađe normalan život. Jimmyjeva majka, bradata gospođa Ethel Darling (Kathy Bates), Elsina je desna ruka u vođenju cirkusa i održavanju reda i zakona unutar šatora. Snagator iz Etheline burne prošlosti imena Dell Toledo (Michael Chiklis), i njegova troprsata žena Desiree Dupree (Angela Bassett) uzburkaju valove dolaskom u cirkus. U vremenu u kojemu započinje televizijska era, u kojoj se cirkusi i izvedbe uživo više toliko ne cijene, ovi pojedinci moraju prijeći preko onih koji ih sputavaju i koji im sude na temelju izgleda. Kako mračne tajne izlaze na vidjelo, postaje jasno kako Jupiter više nije toliko miran gradić kao što se mislilo, a za sve nemile događaje mještani okrivljuju "nakaze". === 5. sezona: [[Američka horor priča: Hotel|Hotel (2015.-2016.)]] === Radnja se odvija u 2015. u Kaliforniji u ukletom i retro hotelu "Kortez" kog je sagradio James March da bi bio mjesto za mučenje njegovih žrtava. Nakon njegove smrti, James je ostao u hotelu kao duh. Radnici hotela uključuju 111 godina staru vampiricu Elizabeth Johnson ([[Lady Gaga]]) koja je vlasnik hotela i menadžerku Iris. Od gostiju hotela, tu je duh narkomanke i prostitutke Sally, sin od menadžerke Iris, Donovan, koji je takođe vampir, transrodna konobarica Liz Taylor, bivša ljubavnica vlasnice hotela, Ramona Royale, muški model i ovisnik o ubistvima, Tristan Duffy, trenutni kupac hotela, Will Drake, detektiv koji proučava čudna dešavanja u hotelu, John Lowe, i njegova očajna žena, Alex. Kada se Lowe prijavi u hotel, nije ni svjestan da je na meti serijskog ubice. Glavne teme sezone uključuju ovisnost, ludost i oproštaj. Pored teme koja se dešava u moderno doba, mnoge scene su flashbackovi iz 1920-ih, 1970-ih, 1980-ih i 1990-ih, sa epilogom u 2022. === 6. sezona: [[Američka horor priča: Izgubljena kolonija|Izgubljena kolonija (2016.-2017.)]] === Radnja se odvija u 2016. u [[Sjeverna Karolina|Sjevernoj Karolini]]. Shelby Miller, njen muž Matt, i njegova sestra Lee, se pojavljuju u dokumentarcu koji se zove "''My Roanoke Nightmare" da bi pričali o nadprirodnim stvarima koje su doživjeli kada su se Shelby i Matt preselili iz [[Los Angeles]]a u Sjevernu Karolinu, nakon njenog pobačaja.'' ==Produkcija== === Snimanje === Pilot epizoda snimana je na lokaciji u kući u Country Club Parku, [[Los Angeles]] ([[Kalifornija]]). U njoj se odvija glavnina radnje. Kuću je dizajnirao i sagradio [[1908.]] godine Alfred Rosenheim, predsjednik odjela Američkog instituta arhitekata iz Los Angelesa, a prije je služila kao [[samostan]].<ref name="keeps">{{Cite news |first=David A. |last=Keeps |date=October 31, 2011 |title= Set Pieces: The haunted house of 'American Horror Story' |newspaper=[[Los Angeles Times]] |url=http://latimesblogs.latimes.com/home_blog/2011/10/american-horror-story-house.html|accessdate=5. studenog 2011.}}</ref><ref>{{cite web |first=Adrian Glick |last=Kudler |date=October 4, 2011 |title=''American Horror Story'' Gave Alfred Rosenheim House in Country Club Park an Early Halloween Costume |publisher=curbed.com |url=http://la.curbed.com/archives/2011/10/american_horror_story_gave_country_club_park_rosenheim_house_early_halloween_costume.php |accessdate=13. listopada 2011. |archive-date=2015-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428085406/http://la.curbed.com/archives/2011/10/american_horror_story_gave_country_club_park_rosenheim_house_early_halloween_costume.php |url-status=dead }}</ref> Serija je snimana na setu koji je bio direktna replika kuće.<ref>{{Cite news |first=Jen |last=Chaney |date=5. listopada 2011. |title=Connie Britton on ‘American Horror Story,’ ‘Friday Night Lights’ and what she learned from Rob Zombie |newspaper=The Washington Post |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/celebritology/post/connie-britton-on-american-horror-story-friday-night-lights-and-what-she-learned-from-rob-zombie/2011/10/05/gIQASLAiNL_blog.html |accessdate=13. listopada 2011.}}</ref> Detalji poput prozora ''Louis Comfort Tiffany'' i brončanih svjetiljki su ponovno kreirane kako bi očuvale pravi izgled kuće.<ref name="keeps"/> Zbog vrlo agresivnog produkcijskog rasporeda i čekanja na početak snimanja pilot epizode (druga sezona druge serije - [[Glee]] - čiji su ko-kreatori također Ryan Murphy i Brad Falchuk bila je pred završetkom) službeno je objavljeno da će finale prve sezone biti 30 minuta kraće nego je to planirano. Murphyju je ponuđena opcija od strane mreže da u potpunosti izbaci trinaestu epizodu i napravi jednosatno finale, ali je Murphy na kraju smislio plan za 90-minutno finale.<ref>Andreeva, Nellie (November 18, 2011).[http://www.deadline.com/2011/11/american-horror-story-two-hour-finale-will-be-trimmed-to-90-minutes/ 'American Horror Story' Two-Hour Finale Will Be Trimmed To 90 Minutes], [[Deadline.com]], 24. studenog 2011.</ref> === Glumačka ekipa === ==== 1. sezona ==== Connie Britton prva je glumica odabrana za glavnu žensku ulogu Vivien Harmon. Denis O'Hare drugi je glumac koji se pridružio ekipi u ulozi Larryja Harveya. Zatim Jessica Lange kao Constance Langdon, to je ujedino i njezina prva redovna uloga u televizijskoj seriji. Dylan McDermott pridružio se ubrzo nakon Lange, za glavnu mušku ulogu Bena Harmona. Taissa Farmiga i Evan Peters posljednji su glavni glumci serije koji su se pridružili, te u seriji igraju Violet Harmon i Tatea Langdona. ==== 2. sezona ==== U ožujku 2012. Murphy je otkrio kako će se druga sezona serije ponajviše vrtjeti oko lika sestre Jude koju je utjelovila Jessica Lange, sadističke časne sester koja vodi ludnicu. Evan Peters, Sarah Paulson, Lily Rabe i Zachary Quinto također se vraćaju kao glavna glumačka ekipa druge sezone. Evan Peters utjelovio je Kita Walkera, pacijenta optuženog za ubojstvo svoje žene. Sarah Paulson glumi lik Lane Winters, lezbijske novinarke koja postaje pacijent u ludnici zbog svoje seksualnosti i zbog želje da razotkrije uvjete u kakvima pacijenti žive unutar ustanove. Lik Lily Rabe je šeprtljava časna sestra Mary Eunice. Zachary Quinto utjelovljuje dr. Thredsona, psihijatra. Lizzie Brocheré pojavljuje se u liku Grace Bertrand, pacijentice optužene za ubojstvo svoje obitelji sjekirom. James Cromwell pojavljuje se u ulozi dr. Arthura Ardena, koji provodi zlobne i sadističke eksperimente na pacijentima. Joseph Fiennes je monsinjor Timothy Howard, simpatija sestre Jude. ==== 3. sezona ==== Producenti Ryan Murphy i Brad Falchuk su po završetku druge sezone najavili kako će se velika većina glumačke ekipe vratiti u drugačijim ulogama započevši s Jessicom Lange. Evan Peters i Sarah Paulson također su potvrdili svoj povratak u treću sezonu. Murphy je naveo kako će Lange utjeloviti lik "glamurozne žene mačke". Taissa Farmiga, Violet iz prve sezone glumit će djevojku uvrnute romanse koja se proteže kroz seriju. Lily Rabe je također potvrdila povratak u seriju. Seriji se također vratila i Frances Conroy koja glumi vješticu Myrtle Snow. Oskarovka Kathy Bates se pridružila glumačkoj ekipi američke horor priče zajedno s Angelom Bassett, Jamie Brewer, Gabourey Sidibe i prelijepom Emmom Roberts. ==== 4. sezona ==== Ryan Murphy potvrdio je povratak Jessice Lange u četvrtu sezonu, iako će igrati sporednu ulogu.^{[http://screencrush.com/american-horror-story-season-4-jessica-lange-leaving-reduced/ <nowiki>[22]</nowiki>]} Kathy Bates također se vraća, vjerovatno u glavnoj ulozi.^[22] U siječnju 2014. Murphy je otkrio da također želi Patti LuPone iz treće sezone natrag.^[58] 29. Ožujka 2014. Murphy je otkrio kako će se Sarah Paulson, Evan Peters, Frances Conroy, Emma Roberts, Danis O'Hare, Angela Bassett, Gabourey Sidibe i Jamie Brewer također pojaviti u četvrtoj sezoni serije.^[59] Na "PaleyFest-u 2014" Michael Chiklis pridružio se glumačkoj ekipi ulogom bivšeg muža lika Kathy Bates i oca lika Evana Petersa.^[60] === Uvodna špica === ''Uvodna špica Američke horor priče daje važne nagovještaje radnja i likova koji će se pojavljivati kroz sezonu.'' Za "Kuću ubojstava", Murphy je špicu opisao kao mini zagonetku te naveo kako će do devete epizode serije svaka slika unutar uvodne špice biti objašnjena, te je tako uspostavio svrhu uvodne špice za buduće sezone. Uvodnu špicu kreirali su Kyle Cooper i njegova tvrtka Prologue. Oni su također napravili špicu serije "Živi mrtvaci", i filma "Sedam" iz 1995. Muziku za vrijeme trajanja špice kompozirao je Cesar Davila-Irizarry i glazbenik Charlie Clouser. Kinematografiju i montažu odradili su Juan Ruiz Anchia i Gabriel J. Diaz. U [[Američka horor priča: Kuća ubojstava|prvoj sezoni serije]], uvodna špica smještena je u podrum kuće obitelji Harmon te uključuje slike posmrtnih beba, fetusa u staklenkama, lubanja, haljine za krštenje, uniforme medicinskih sestara, te siluetu koja drži krvave škare za uređenje vrta. U [[Američka horor priča: Ludnica|drugoj sezoni serije]], ista muzika je zadržana, a uvodna špica smještena je u ludnicu, koriste se elementi vikanja pacijenata, operiranja pacijenata sa zavojima oko face. Elementi također uključuju i mladu djevojku koja hoda unatraške na rukama i nogama prema vrhu stepenica, te facu kipa Djevice Marije na čijem se licu pojavi zlobni smijeh. U [[Američka horor priča: Vještičja družba|trećoj sezoni serije]], ista muzika je zadržana, i prvi put uvodna špica smještena je i u vanjski prostori. Snimci uključuju ljudske figure u crnim haljama sa dugačkim šiljatim kapama, koščato krilato stvorenje i snimke mrtvih koza, također se pojavljuje i minotaur koji se pojavljuje i tokom serije. Prvi put u pozadini imena glumaca se i pojavljuju određene slike, za razliku od prošlih sezona u kojima je pozadina imena bila crna. Neke of slika prikazuju vješanje vještica i "Santu Muerte". Ostali snimci uključuju čovjeka iz afričkog plemena s bijelim očima i zastrašujućim osmjehom, te vudu lutke. Na kraju špice figure u crnim haljama sa dugačkim šiljatim kapama plešu vještičji ples oko lomače na kojoj jedna od vještica gori. U [[Američka horor priča: Cirkus nakaza|četvrtoj sezoni serije]], uvodna špica uvelike se izmjenila, tematska muzika serije zadržana je sa dodatkom karnevalske melodije. Špica je sastavljena pomoću CGI-a i "kadar po kadar" animacije te prikazuje neobične likove kao što su kostur himere spojene sa čovjekom, slon koji vozi bicikl, kostur sa jednom glavom a dva tijela, stvorenje "vražjeg" izgleda, dječak sa deformiranim nogama u invalidskim kolicima, lik sa sidnaktilijom ruku i nogu, klaun koji vrti glavom 360°, žena sa trećom nogom na mjestu gdje bi trebale biti genitalije, te igračka zločestog majmuna sa cimbalima. U najavi su također i prikazani likovi čovjeka koji si zabija čavle u glavu, te gutača mačeva. Glavni moment koji se ponavlja kroz špicu je bušenje balona nožem i zvuk pucanja istog. == Promocija == Kao dio promocije serije mreža FX je krenula u kampanju nazvanu "House Call" u kojoj su se gledatelji od kuće mogli prijaviti i naći uživo s likom iz serije.<ref>{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/television/American-Horror-Story-Continues-Creepy-Promos-Plus-Horror-House-Call-Campaign-34176.html|title=American Horror Story Continues Creepy Promos Plus A Horror House Call Campaign|last=Carp|first=Jesse|work=Television Blend|date=10. kolovoza 2011.|accessdate=10. kolovoza 2011.}}</ref> Prije nego je prikazana prva epizoda FX je objavio nekoliko tragova koji bi mogli razotkriti radnju serije. Svi tragovi postavljeni su na službenom [[YouTube]] kanalu serije. Bilo ih je sveukupno deset: "Cello", "Baby", "Couples", "Coffin", "Lying Down", "Fire", "Stairs", "Melt", "Red Cello" i "Rubber Bump".<ref>{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/television/American-Horror-Story-Promos-Creepy-Clues-34082.html|title=American Horror Story Promos Are Creepy Clues|last=Carp|first=Jesse|work=Television Blend|date=5. kolovoza 2011.|accessdate=5. kolovoza 2011.}}</ref> [[15. rujna]] 2011. godine FX je kreirao [[internet]] stranicu koja je omogućavala posjetiteljima turu kuće kroz razna [[desetljeće|desetljeća]] i traženje različitih tragova.<ref>{{cite web |url=http://www.youregoingtodieinthere.com |title=You're Going To Die In There &#124; American Horror Story |publisher=Youregoingtodieinthere.com |date= |accessdate=28. prosinca 2011. |archivedate=2012-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623020130/http://www.youregoingtodieinthere.com/ |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{Izvori}} ==Vanjske veze== * {{Official website|http://www.fxnetworks.com/ahs}} * {{IMDb title|1844624|American Horror Story}} * [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ ''American Horror Story''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at [[TV.com]] {{TVSvijek|2011|TRAJE|American Horror Story}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Dramske serije]] 5njvx4q36rr9uhk2kax21fejereyb58 0 4476618 42696887 42338592 2026-09-30T21:28:39Z Sintegrity 188927 42696887 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Kip | slika=Cristo Redentor Rio de Janeiro 4.jpg | ime=Kip Krista Otkupitelja | autor=[[Paul Landowski]] ''et al.'' | godina= [[1926]]. – [[1931]]. | materijal=[[armirani beton]] i [[steatit]] | visina=39,6 m | muzej = Corcovado | grad= [[Rio de Janeiro]] }} '''''Kip Krista Otkupitelja''''' ([[portugalski jezik|portugalski]]: ''O Cristo Redentor'') je [[kip]] koji prikazuje [[Isus Krist|Isusa Krista]] na brdu Corcovado u [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiru]], [[Brazil]]. Skulptura je visoka 39.6 metara (od čega samo postolje ima visinu od 9.5 metara) i ima težinu od 700 tona, a nalazi se na 709 metara nadmorske visine. Izgrađena je od armiranog [[beton]]a i [[steatit]]a. == Historija == Ideja o gradnji religioznog [[spomenik]]a ([[Krist Iskupitelj]] simbol je [[Kršćanstvo|kršćanstva]]) se prvi put pojavila [[1859]]. godine. Prijedlog su dali otac Pedro Maria Boss i [[Isabel od Brazila|princeza Isabel]]. Ideja je opet uzeta u razmatranje [[1921]]. godine, kada se približavala stogodišnjica nezavisnosti. Prvi kamen temeljac je postavljen [[4. travnja]] [[1922]]., a radovi su započeli [[1926]]. godine. Kip je napravljen u [[Francuska|Francuskoj]]. U Brazil je prenesen u dijelovima [[1931.]] godine. Radovi na kompleksu su trajali pet godina, a kip je svečano otvoren [[12. listopada]] [[1931.]] Među mnogima koji su sudjelovali u izgradnji ovog spomenika, mogu se spomenuti [[Heitor da Silva Costa]], autor projekta, umjetnik [[Carlos Oswald]], autor konačnog dizajna spomenika, i francuski [[kipar]] [[Paul Landowski]], izvršitelj radova. Dana [[8. srpnja]] [[2007]]. proglašen je jednim od novih [[sedam svjetskih čuda]]. [[Datoteka:Cristo Redentor em construção (013RJ009013) (cropped).jpg|centar|mini|1930]] == Povezano == * [[Novih 7 svjetskih čuda]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Cristo Redentor do Rio de Janeiro}} * [http://www.corcovado.com.br Službena internet stranica] {{Sedam čuda}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Skulpture]] [[Kategorija:Brazilska umjetnost]] [[Kategorija:Građevine u Rio de Janeiru]] [[Kategorija:Religijska zdanja u Brazilu]] [[Kategorija:Katoličanstvo u Brazilu]] [[Kategorija:Ikonografija Isusa]] [[Kategorija:Sedam svjetskih čuda]] al8l1le47htwstpyxlioe9s37lq3nef 0 4536157 42696951 42541815 2026-10-01T06:47:02Z ~2026-52864-17 397295 /* Bagovi kod upravljanja memorijom */ 42696951 wikitext text/x-wiki {{Tipovi memorije}} {{Ostale upotrebe|Memorija (razvrstavanje)}} U [[računar]]stvu, memorija se odnosi na fizičke uređaje koji se koriste za skladištenje programa (nizovi instrukza informaciju u fizičkim sistemima koji rade na visokim brzinama (npr. [[RAM (memorija)|RAM]]), kao razlika od [[Sekundarna memorija|sekundarne memorije]], koji su fizički uređaji za skladištenje programa i podataka koji imaju sporiji pristup, ali imaju veći memorijski kapacitet. Primarna memorija uskladištena na sekundarnoj memoriji se zove „[[virtuelna memorija]]“. Termin „memorija“, sa značenjem [[primarna memorija]] je često povezana sa adresabilnom [[Poluprovodnička memorija|poluprovodničkom memorijom]], tačnije [[integrisano kolo|integrisanim kolima]] koji se sastoje iz [[tranzistor]]a na bazi [[silikon]]a. Oni se koriste kao primarna memorija, ali imaju i druge svrhe u računarima i drugim elektronskim uređajima. Postoje dve glavne vrste poluprovodničke memorije: [[postojana memorija|postojane]] i [[Nepostojana memorija|nepostojane]]. Primeri postojane memorije su [[fleš memorija]] (nekad se koristi kao sekundarna a nekad kao primarna računarska memorija) i [[ROM]]/[[PROM]]/[[EPROM]]/[[EEPROM]] memorija (koristi se za firmver, npr. za pokretače operativnih sistema). Primer za nepostojane memorije su primarne memorije (uglavnom DRAM), i brza [[Procesor|CPJ]] [[keš memorija]] (uglavnom statički RAM odnosno [[Statički RAM|SRAM]], koji je brz ali koristi puno energije i ima manji memorijski kapacitet po jedinici površine od DRAM memorije. Većina poluprovodničke memorije je organizovana u [[memorijske ćelije]] ili [[bistabilno kolo|bistabilne flip-flopove]], od kojih svaki sadrži jedan [[Bit (računarstvo)|bit]] (0 ili 1). Organizacija fleš memorije sadrži i jedan bit po memorijskoj ćeliji i više bitova po ćeliji (ova vrsta se zove ćelija na više nivoa, skraćeno MLC). Memorijske ćelije su grupisane u reči fiksne dužine, na primer 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64 ili 128 bita. Svakoj reči se može pristupiti binarnim adresama od N bita, što omogućava skladištenje 2 na N reči u memoriji. Sledi da se [[registar (računarstvo)|procesorski registri]] obično ne smatraju za memoriju, jer oni skladište po jednu reč i ne sadrže mehanizam adresiranja. Termin „storidž“ se često koristi kao naziv za sekundarnu memoriju tipa traka, [[magnet]]nih diskova i optičkih diskova ([[CD-ROM]] i [[DVD-ROM]]). == Historija == [[Datoteka:ENIAC Penn2.jpg|left|thumbnail|200px|thumb|Pozadina dela računara [[ENIAC]], gde se vide vakumske cevi]] Tokom ranih 1940-ih, memorijska tehnologija je uglavnom imala kapacitet od nekoliko bajtova. Prvi električni programabilni [[digitalni računar]], [[ENIAC]], je mogao da izvodi proste računice koje bi se sastajale iz 20-decimalnih cifara koji su držani u vakumskim cevima. Sledeći bitan napredak u računarskoj memoriji je došao sa memorijom akustične linije za kašnjenje, koju je razvio J. Presper Ekert ranih 1940ih. Kroz staklenu cev ispunjenu živom sa kvarcnim kristalom na svakom kraju, linije za kašnjenje su mogle da skladište bitove koje bi se zadržavale unutar cevi i prolazile kroz živu u vidu zvučnih talasa. Memorija akustične linije za kašnjenje bi morala da se ograniči na nekoliko stotina hiljada bitova kako bi ostala efikasna. Alternative liniji sa zakašnjenjem, [[Vilijamsova cev]] i [[Selekciona cev]], izmišljene su 1946 i obe su koristile zrake elektrona u staklenim cevima kao način skladištenja. Fred Vilijams je izumeo Vilijamsovu cev koja je prva [[Tvrđava Ram|RAM]] memorija. Fredova cev je većeg kapaciteta od Selekcione cevi (ova je bila ograničena na 256 bita, dok je Vilijamsova mogla da uskladišti hiljade) i bila je jeftinija. Vilijamsova cev je, doduše, bila veoma osetljiva na dešavanja u okruženju. 1940ih su naučnici pokušavali da pronađu postojanu memoriju. DŽej Forester, DŽen A. Rajhmen i En Veng su razvili memoriju sa magnetnim jezgrom, koja je mogla da se pozove i nakon gubitka struje. Memorija sa magnetnim jezgrom je bio dominantan oblik memorije do pojave [[tranzistor]]ske memorije krajem 1960ih. Razvoji u tehnologiji i ekonomiji omogućili su pojavu Računara sa veoma velikom memorijom (VLM). Termin memorija se generalno odnosi na [[RAM (memorija)|RAM]] kada se govori o računarima. == Nepostojana memorija == [[Nepostojana memorija]] je ona memorija kojoj je neophodna struja da zadrži uskladištene informacije. Većina modernih [[poluprovodnik|poluprovodničkih]] nepostojanih memorija je ili statički RAM ([[Statički RAM|SRAM]]) ili dinamički ram ([[DRAM]]). SRAM zadržava sadržaj sve dok ima struje i ima jednostavan interfejs, ali mu je potrebno šest tranzistora po bitu. Dinamički RAM ima komplikovaniji interfejs i kontrole, i potrebni su mu česti ciklusi osvežavanja, kako se uskladišteni podaci ne bi izgubili. Sa druge strane, DRAM koristi samo jedan tranzistor i kondenzator po bitu, što mu omogućava da ima mnogo veću gustinu i da, sa više bitova po čipu, bude jeftiniji. SRAM nije pogodan za sistemsku memoriju desktop računara, gde DRAM dominira, ali se ipak koristi kao keš tih memorija. SRAM je čest u malim, namenskim sistemima, kojima obično treba desetine kilobajta ili manje. Nove tehnologije nepostojanih memorija bi trebalo da se takmiče ili potpuno zamene SRAM i DRAM na tržištu, a u njih spadaju [[Z-RAM]], [[TTRAM]], [[A-RAM]] i [[ETA-RAM]]. == Postojana memorija == [[Postojana memorija]] je računarska memorija koja može da sadrži pohranjenu informaciju i nakon što ostane bez struje. Primeri postojane memorije su [[ROM]], [[fleš memorija]], većina magnetnih memorija (npr. [[tvrdi disk|čvrsti diskovi]], [[disketa|flopi diskovi]] i magnetne trake), [[optički disk]]ovi, i rane metode kao što su [[papirna traka]] i [[bušena traka]]. Nove tehnologije su [[FeRAM]], [[CBRAM]], [[PRAM]], [[SONOS]], [[RRAM]], Racetrack memorija, NRAM, Milipede. == Upravljanje memorijom == Dobro upravljanje memorijom je uslov da bi računarski sistem funkcionisao. Moderni [[operativni sistem]]i imaju složene sisteme za ispravno upravljanje memorijom. Ako nemaju, može doći do problema, loših performansi i u najgorem slučaju uništavanje od strane virusa i ostalih malvera. Skoro sve što programer radi zahteva da raazmisli o kvalitetnom korišćenju memorije. Čak i skladištenje jednog broja u memoriju zahteva od programera da specifira kako memorija treba da ga sačuva. === Bogovi kod upravljanja memorijom === Nepravilno upravljanje memorijom je čest uzrok bogova. * U aritmetičkom prelivanju, rezltat računice bude veći nego što alocirana memorija dozvoljava. Na primer, potpisana 8-bitni celi broj dozvoljava brojeve između -128 i +127. Ako je vrednost te promenjiva 127, a instrukcija je da se doda 1, računar neće moći da postavi vrednost 128 na to mesto. U tom slučaju će se za vrednost postaviti -128 umesto 128, što je nepoželjno. * Curenje memorije se dešava kada program zatraži memoriju od operativnog sistema i ne vrati je kada završi operacije nad njom. Program sa ovom osobinom će zahtevati sve više memorije sve dok ne pukne. * Greška segmentacije se dešava kada program pokuša da pristupi memoriji kojoj nema dozvolu za pristup. Obično će operativni sistem ugasiti ovakav program. * Prelivanje bafera znači da program piše podatke na kraj svog alociranog prostora i onda nastavlja da piše podatke u deo memorije koji pripada drugim programima. Posledice mogu da budu nepravilno ponašanje programa, uključujući i greške pri pristupu memoriji, netačne rezultate ili kršenje sistemske bezbednosti, tako da je ovo glavni uzrok mnogih softverskih ranjivosti i mogu se iskoristiti zlonamerno. === Rani računarski sistemi === U ranim računarskim sistemima, programi su davali mesto za pisanje memorije i podatke za pisanje. Ovo mesto je bila fizička lokacija na memorijskom hardveru. Sporo računanje tih računara nije dozvoljavalo složene sisteme za memorijsko upravljanje koji se koriste danas. Takođe, pošto su svi takvi sistemi bili namenjeni za pojedinačne zadatke, sofisticirani sistemi nisu bili traženi. Ovakav pristup je imao svoje zamke. Ako specifirano mesto nije bilo tačno, onda bi program pisao podatke na neki drugi deo programa. Rezultat ovakve greške je nepredvidiv. U nekim slučajevima, netačni podaci mogu pisati preko memorije koju koristi operativni sistem. === Virtualna memorija === Virtualna memorija je sistem gde celu fizičku memoriju kontroliše operativni sistem. Kada je programu potrebna memorija, tada je zatraži od operativnog sistema. Operativni sistem onda bira na koju fizičku adresu će postaviti memoriju. Ovakav pristup ima više prednosti. Programeri više ne moraju da brinu o tome gde je memorija fizički pohranjena, ili da li korisnikov računar ima dovoljno memorije. Ovo takođe dopušta da se koristi više vrsta memorije. Na primer, jedan deo memorije se može čuvati na RAM čipovima, a ostatak na čvrstom disku. Ovo drastično povećava količinu memorije koja je na raspolaganju programima. Operativni sistem će postaviti memoriju koja se aktivno koristi u RAM, koji je dosta brži od čvrstih diskova. Kada količina RAM-a nije dovoljna da rade svi programi neometano, može se desiti da se više vremena potroši na pomeranje memorije sa RAM-a na disk i natrag nego što se potroši na izvršavanje zadataka. Ovo se zove mlaćenje. === Zaštićena memorija === Zaštićena memorija je sistem u kome je svakom programu dodeljen tačan deo memorije za korišćenje i programu nije dozvoljeno da koristi memoriju van tog dela. Korišćenje zaštićene memorije znatno poboljšava sigurnost i pouzdanost računarskog sistema. Bez zaštićene memorije, moguće je da bag u jednom programu promeni memoriju korišćenu u drugom programu. Ovo će prouzrokovati da taj drugi program radi sa iskvarenom memorijom i sa nepredviđenim rezultatima. Ako je memorija operativnog sistema iskvarena, možda će se ceo računarski sistem zaustaviti i ponovo započeti. Ponekad programi namerno menjaju memoriju koju koriste drugi programi. Ovo rade virusi i ostali malver kako bi stavio računar pod svoje. Zaštićena memorija dodeljuje programima jedinstvene oblasti memorije. Ako operativni sistem otkrije da je program pokušao da promeni memoriju koja mu ne pripada, program se gasi. Na ovaj način, samo napadajući program se gasi, a ostali programi nisu pogođeni. Sistemi sa zaštićenom memorijom skoro uvek takođe sadrže virtuelnu memoriju. == Literatura == {{refbegin}} * {{citation |last= Miller |first= Stephen W. | title = Memory and Storage Technology |year= 1977 | publisher = AFIPS Press | location = Montvale.}} * {{citation | title = Memory and Storage Technology |year= 1988 | publisher = Time Life Books | location = Alexandria, Virginia.}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Computer memory}} * [http://computer.howstuffworks.com/computer-memory.htm How Computer Memory Works] [[Kategorija:Računarska memorija]] edsfaez3v603u4kt6it43e5jhe56lfz 42696952 42696951 2026-10-01T06:51:54Z ~2026-52864-17 397295 /* Nepostojana memorija */ 42696952 wikitext text/x-wiki {{Tipovi memorije}} {{Ostale upotrebe|Memorija (razvrstavanje)}} U [[računar]]stvu, memorija se odnosi na fizičke uređaje koji se koriste za skladištenje programa (nizovi instrukza informaciju u fizičkim sistemima koji rade na visokim brzinama (npr. [[RAM (memorija)|RAM]]), kao razlika od [[Sekundarna memorija|sekundarne memorije]], koji su fizički uređaji za skladištenje programa i podataka koji imaju sporiji pristup, ali imaju veći memorijski kapacitet. Primarna memorija uskladištena na sekundarnoj memoriji se zove „[[virtuelna memorija]]“. Termin „memorija“, sa značenjem [[primarna memorija]] je često povezana sa adresabilnom [[Poluprovodnička memorija|poluprovodničkom memorijom]], tačnije [[integrisano kolo|integrisanim kolima]] koji se sastoje iz [[tranzistor]]a na bazi [[silikon]]a. Oni se koriste kao primarna memorija, ali imaju i druge svrhe u računarima i drugim elektronskim uređajima. Postoje dve glavne vrste poluprovodničke memorije: [[postojana memorija|postojane]] i [[Nepostojana memorija|nepostojane]]. Primeri postojane memorije su [[fleš memorija]] (nekad se koristi kao sekundarna a nekad kao primarna računarska memorija) i [[ROM]]/[[PROM]]/[[EPROM]]/[[EEPROM]] memorija (koristi se za firmver, npr. za pokretače operativnih sistema). Primer za nepostojane memorije su primarne memorije (uglavnom DRAM), i brza [[Procesor|CPJ]] [[keš memorija]] (uglavnom statički RAM odnosno [[Statički RAM|SRAM]], koji je brz ali koristi puno energije i ima manji memorijski kapacitet po jedinici površine od DRAM memorije. Većina poluprovodničke memorije je organizovana u [[memorijske ćelije]] ili [[bistabilno kolo|bistabilne flip-flopove]], od kojih svaki sadrži jedan [[Bit (računarstvo)|bit]] (0 ili 1). Organizacija fleš memorije sadrži i jedan bit po memorijskoj ćeliji i više bitova po ćeliji (ova vrsta se zove ćelija na više nivoa, skraćeno MLC). Memorijske ćelije su grupisane u reči fiksne dužine, na primer 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64 ili 128 bita. Svakoj reči se može pristupiti binarnim adresama od N bita, što omogućava skladištenje 2 na N reči u memoriji. Sledi da se [[registar (računarstvo)|procesorski registri]] obično ne smatraju za memoriju, jer oni skladište po jednu reč i ne sadrže mehanizam adresiranja. Termin „storidž“ se često koristi kao naziv za sekundarnu memoriju tipa traka, [[magnet]]nih diskova i optičkih diskova ([[CD-ROM]] i [[DVD-ROM]]). == Historija == [[Datoteka:ENIAC Penn2.jpg|left|thumbnail|200px|thumb|Pozadina dela računara [[ENIAC]], gde se vide vakumske cevi]] Tokom ranih 1940-ih, memorijska tehnologija je uglavnom imala kapacitet od nekoliko bajtova. Prvi električni programabilni [[digitalni računar]], [[ENIAC]], je mogao da izvodi proste računice koje bi se sastajale iz 20-decimalnih cifara koji su držani u vakumskim cevima. Sledeći bitan napredak u računarskoj memoriji je došao sa memorijom akustične linije za kašnjenje, koju je razvio J. Presper Ekert ranih 1940ih. Kroz staklenu cev ispunjenu živom sa kvarcnim kristalom na svakom kraju, linije za kašnjenje su mogle da skladište bitove koje bi se zadržavale unutar cevi i prolazile kroz živu u vidu zvučnih talasa. Memorija akustične linije za kašnjenje bi morala da se ograniči na nekoliko stotina hiljada bitova kako bi ostala efikasna. Alternative liniji sa zakašnjenjem, [[Vilijamsova cev]] i [[Selekciona cev]], izmišljene su 1946 i obe su koristile zrake elektrona u staklenim cevima kao način skladištenja. Fred Vilijams je izumeo Vilijamsovu cev koja je prva [[Tvrđava Ram|RAM]] memorija. Fredova cev je većeg kapaciteta od Selekcione cevi (ova je bila ograničena na 256 bita, dok je Vilijamsova mogla da uskladišti hiljade) i bila je jeftinija. Vilijamsova cev je, doduše, bila veoma osetljiva na dešavanja u okruženju. 1940ih su naučnici pokušavali da pronađu postojanu memoriju. DŽej Forester, DŽen A. Rajhmen i En Veng su razvili memoriju sa magnetnim jezgrom, koja je mogla da se pozove i nakon gubitka struje. Memorija sa magnetnim jezgrom je bio dominantan oblik memorije do pojave [[tranzistor]]ske memorije krajem 1960ih. Razvoji u tehnologiji i ekonomiji omogućili su pojavu Računara sa veoma velikom memorijom (VLM). Termin memorija se generalno odnosi na [[RAM (memorija)|RAM]] kada se govori o računarima. == Nepristojna memorija ljutita memorija == [[Nepostojana memorija]] je ona memorija kojoj je neophodna struja da zadrži uskladištene informacije. Većina modernih [[poluprovodnik|poluprovodničkih]] nepostojanih memorija je ili statički RAM ([[Statički RAM|SRAM]]) ili dinamički ram ([[DRAM]]). SRAM zadržava sadržaj sve dok ima struje i ima jednostavan interfejs, ali mu je potrebno šest tranzistora po bitu. Dinamički RAM ima komplikovaniji interfejs i kontrole, i potrebni su mu česti ciklusi osvežavanja, kako se uskladišteni podaci ne bi izgubili. Sa druge strane, DRAM koristi samo jedan tranzistor i kondenzator po bitu, što mu omogućava da ima mnogo veću gustinu i da, sa više bitova po čipu, bude jeftiniji. SRAM nije pogodan za sistemsku memoriju desktop računara, gde DRAM dominira, ali se ipak koristi kao keš tih memorija. SRAM je čest u malim, namenskim sistemima, kojima obično treba desetine kilobajta ili manje. Nove tehnologije nepostojanih memorija bi trebalo da se takmiče ili potpuno zamene SRAM i DRAM na tržištu, a u njih spadaju [[Z-RAM]], [[TTRAM]], [[A-RAM]] i [[ETA-RAM]]. == Postojana memorija == [[Postojana memorija]] je računarska memorija koja može da sadrži pohranjenu informaciju i nakon što ostane bez struje. Primeri postojane memorije su [[ROM]], [[fleš memorija]], većina magnetnih memorija (npr. [[tvrdi disk|čvrsti diskovi]], [[disketa|flopi diskovi]] i magnetne trake), [[optički disk]]ovi, i rane metode kao što su [[papirna traka]] i [[bušena traka]]. Nove tehnologije su [[FeRAM]], [[CBRAM]], [[PRAM]], [[SONOS]], [[RRAM]], Racetrack memorija, NRAM, Milipede. == Upravljanje memorijom == Dobro upravljanje memorijom je uslov da bi računarski sistem funkcionisao. Moderni [[operativni sistem]]i imaju složene sisteme za ispravno upravljanje memorijom. Ako nemaju, može doći do problema, loših performansi i u najgorem slučaju uništavanje od strane virusa i ostalih malvera. Skoro sve što programer radi zahteva da raazmisli o kvalitetnom korišćenju memorije. Čak i skladištenje jednog broja u memoriju zahteva od programera da specifira kako memorija treba da ga sačuva. === Bogovi kod upravljanja memorijom === Nepravilno upravljanje memorijom je čest uzrok bogova. * U aritmetičkom prelivanju, rezltat računice bude veći nego što alocirana memorija dozvoljava. Na primer, potpisana 8-bitni celi broj dozvoljava brojeve između -128 i +127. Ako je vrednost te promenjiva 127, a instrukcija je da se doda 1, računar neće moći da postavi vrednost 128 na to mesto. U tom slučaju će se za vrednost postaviti -128 umesto 128, što je nepoželjno. * Curenje memorije se dešava kada program zatraži memoriju od operativnog sistema i ne vrati je kada završi operacije nad njom. Program sa ovom osobinom će zahtevati sve više memorije sve dok ne pukne. * Greška segmentacije se dešava kada program pokuša da pristupi memoriji kojoj nema dozvolu za pristup. Obično će operativni sistem ugasiti ovakav program. * Prelivanje bafera znači da program piše podatke na kraj svog alociranog prostora i onda nastavlja da piše podatke u deo memorije koji pripada drugim programima. Posledice mogu da budu nepravilno ponašanje programa, uključujući i greške pri pristupu memoriji, netačne rezultate ili kršenje sistemske bezbednosti, tako da je ovo glavni uzrok mnogih softverskih ranjivosti i mogu se iskoristiti zlonamerno. === Rani računarski sistemi === U ranim računarskim sistemima, programi su davali mesto za pisanje memorije i podatke za pisanje. Ovo mesto je bila fizička lokacija na memorijskom hardveru. Sporo računanje tih računara nije dozvoljavalo složene sisteme za memorijsko upravljanje koji se koriste danas. Takođe, pošto su svi takvi sistemi bili namenjeni za pojedinačne zadatke, sofisticirani sistemi nisu bili traženi. Ovakav pristup je imao svoje zamke. Ako specifirano mesto nije bilo tačno, onda bi program pisao podatke na neki drugi deo programa. Rezultat ovakve greške je nepredvidiv. U nekim slučajevima, netačni podaci mogu pisati preko memorije koju koristi operativni sistem. === Virtualna memorija === Virtualna memorija je sistem gde celu fizičku memoriju kontroliše operativni sistem. Kada je programu potrebna memorija, tada je zatraži od operativnog sistema. Operativni sistem onda bira na koju fizičku adresu će postaviti memoriju. Ovakav pristup ima više prednosti. Programeri više ne moraju da brinu o tome gde je memorija fizički pohranjena, ili da li korisnikov računar ima dovoljno memorije. Ovo takođe dopušta da se koristi više vrsta memorije. Na primer, jedan deo memorije se može čuvati na RAM čipovima, a ostatak na čvrstom disku. Ovo drastično povećava količinu memorije koja je na raspolaganju programima. Operativni sistem će postaviti memoriju koja se aktivno koristi u RAM, koji je dosta brži od čvrstih diskova. Kada količina RAM-a nije dovoljna da rade svi programi neometano, može se desiti da se više vremena potroši na pomeranje memorije sa RAM-a na disk i natrag nego što se potroši na izvršavanje zadataka. Ovo se zove mlaćenje. === Zaštićena memorija === Zaštićena memorija je sistem u kome je svakom programu dodeljen tačan deo memorije za korišćenje i programu nije dozvoljeno da koristi memoriju van tog dela. Korišćenje zaštićene memorije znatno poboljšava sigurnost i pouzdanost računarskog sistema. Bez zaštićene memorije, moguće je da bag u jednom programu promeni memoriju korišćenu u drugom programu. Ovo će prouzrokovati da taj drugi program radi sa iskvarenom memorijom i sa nepredviđenim rezultatima. Ako je memorija operativnog sistema iskvarena, možda će se ceo računarski sistem zaustaviti i ponovo započeti. Ponekad programi namerno menjaju memoriju koju koriste drugi programi. Ovo rade virusi i ostali malver kako bi stavio računar pod svoje. Zaštićena memorija dodeljuje programima jedinstvene oblasti memorije. Ako operativni sistem otkrije da je program pokušao da promeni memoriju koja mu ne pripada, program se gasi. Na ovaj način, samo napadajući program se gasi, a ostali programi nisu pogođeni. Sistemi sa zaštićenom memorijom skoro uvek takođe sadrže virtuelnu memoriju. == Literatura == {{refbegin}} * {{citation |last= Miller |first= Stephen W. | title = Memory and Storage Technology |year= 1977 | publisher = AFIPS Press | location = Montvale.}} * {{citation | title = Memory and Storage Technology |year= 1988 | publisher = Time Life Books | location = Alexandria, Virginia.}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Computer memory}} * [http://computer.howstuffworks.com/computer-memory.htm How Computer Memory Works] [[Kategorija:Računarska memorija]] mp43zu7dfs7m91rd83hyf8zd8gvy553 0 4540082 42696888 42693303 2026-09-30T21:28:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696888 wikitext text/x-wiki {{Ažuriranje}} '''Slijedi popis najbolje prodavanih [[Manga|mangi]]''' (japanskih stripova) diljem svijeta. Serije koje još traju su u zelenoj boji. Ona izdanja koja samo daju broj kopija u cirkulaciji, a ne broj stvarno prodanih stripova, su označeni sa "†". Trenutno je najbolje prodavana manga ''[[One Piece]]'', koji još traje. == Najmanje 100 milijuna primjeraka == {| class="wikitable sortable" |- " !Naslov !! Autor !! Izdavač !! Ciljana publika !! Broj svezaka !! Serializirano !! Broj prodanih kopija |-style="background: #DFFFDF;" |''[[One Piece]]'' || [[Eiichiro Oda]] || [[Shueisha]] || [[Shōnen]] || 79 || 1997–danas || 320.000.000<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-06-14/one-piece-manga-sets-guinness-world-record-for-copies-printed-for-comic-by-single-author/.89275 |script-title=One Piece Manga sets Guinness World record | date=2015-06-15 | work= | publisher=[[Anime News Network]] |language=English |accessdate=2015-06-15}}</ref> |- |''[[Dragon Ball]]'' || [[Akira Toriyama]] || Shueisha || Shōnen || 42 || 1984–1995|| 230.000.000<ref>{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/interest/2012-12-03/2013-dragon-ball-z/battle-of-gods-film-story-outlined|title= 2013's Dragon Ball Z: Battle of Gods Film Story Outlined|publisher=[[Anime News Network]]|date=2012-12-03|accessdate=2013-11-28}}</ref> |- |''[[Naruto]]'' || [[Masashi Kishimoto]] || Shueisha || Shōnen || 72 || 1999–2014|| 205.000.000†<ref>{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2014-11-08/naruto-manga-has-200-million-in-print-worldwide/.80771|title= Naruto Manga Has 200 Million in Print Worldwide|publisher=[[Anime News Network]]|date=2014-11-09|accessdate=2014-11-09}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Golgo 13]]'' || [[Takao Saito]] || [[Shogakukan]] || [[Seinen]] || 177 || 1969–danas|| 200.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.iza.ne.jp/news/newsarticle/entertainment/comic/542167/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408215223/http://www.iza.ne.jp/news/newsarticle/entertainment/comic/542167/ | archivedate=2012-04-08 | script-title=ja:累計2億部「ゴルゴ13」人気の秘密は…? | date=2012-01-16 | publisher=Iza | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | title=Archive copy | deadurl=yes }}</ref> |- |''[[Black Jack (manga)|Black Jack]]'' || [[Osamu Tezuka]] || [[Akita Shoten]] || Shōnen || 17 || 1973–1983 || 176.000.000†<ref name="Manga Zenkan">{{cite web|url= http://www.animenewsnetwork.com/interest/2014-05-01/top-20-most-popular-manga-ranked-by-publication-numbers|title= Top 20 Most Popular Manga Ranked By Publication Numbers|publisher=[[Anime News Network]]|date=2014-05-01|accessdate=2014-05-01}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Kochira Katsushika-ku Kameari Kōen-mae Hashutsujo]]'' || [[Osamu Akimoto]] || Shueisha || Shōnen || 195 || 1976–danas || 156.000.000†<ref name=zenkan/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Detective Conan]]'' || [[Gosho Aoyama]] || Shogakukan || Shōnen || 86 || 1994–danas || 140.000.000<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102075009/http://mantan-web.jp/2012/05/23/20120522dog00m200047000c.html |archivedate=2012-11-02 |url=http://mantan-web.jp/2012/05/23/20120522dog00m200047000c.html |script-title=ja:名探偵コナン ： 謎の「黒ずくめ」に迫る新章開幕　豪華オールスターで |date=2012-05-23 |work=Mainichi Shimbun Digital |language=Japanese |accessdate=2013-11-28 |title=Archive copy |deadurl=no }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Oishinbo]]'' || [[Tetsu Kariya]], [[Akira Hanasaki]] || Shogakukan || Seinen || 111 || 1983–danas || 130.000.000<ref>{{cite web | url=http://mainichi.jp/enta/mantan/news/20081217mog00m200007000c.html | script-title=ja:美味しんぼ：来春フジでドラマ化　原作者・雁屋哲構成で初の完全オリジナル　主演・松岡は続投 | date=2008-12-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081219053240/http://mainichi.jp/enta/mantan/news/20081217mog00m200007000c.html | archivedate=2008-12-19 | work=Mainichi Shimbun | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | title=Archive copy | deadurl=no }}</ref> |- |''[[Slam Dunk (manga)|Slam Dunk]]'' || [[Takehiko Inoue]] || Shueisha || Shōnen || 31 || 1990–1996 || 120.000.000<ref name=jump2014>{{cite web | url=http://adnavi.shueisha.co.jp/mediaguide/2014/pdf/boys.pdf | title=Shueisha Media Guide 2014: Boy's & Men's Comic Magazines | publisher=[[Shueisha]] | accessdate=2015-04-20 | page=2 | language=Japanese | archivedate=2014-04-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140430025858/http://adnavi.shueisha.co.jp/mediaguide/2014/pdf/boys.pdf | deadurl=yes }}</ref> |- |''[[Astro Boy]]'' || [[Osamu Tezuka]] || [[Kobunsha]]/[[Kodansha]] || Shōnen || 23 || 1952–1968 || 100.000.000<ref>{{cite book | script-title=ja:戦後マンガ民俗史 | publisher=Kawai Publishing | year=1990 | isbn=978-4879990242 | language=Japanese | pages=328, 360 | author=Fujishima, Sorasaku}}</ref> |- |''[[Doraemon]]'' || [[Fujiko Fujio]] || Shogakukan || [[Children's anime and manga|Children]] || 45 || 1969–1996 || 100.000.000<ref>{{cite web|url=http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/53|title=ドラえもん（TVアニメ）|publisher=[[Shogakukan]] Production|accessdate=2013-11-28|language=Japanese|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203002225/http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/53|archive-date=2013-12-03|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Fist of the North Star]]'' || [[Buronson]], [[Tetsuo Hara]] || Shueisha || Shōnen || 27 || 1983–1988 || 100.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2014/04/19/20140418dog00m200061000c.html | title=武論尊 ： 「北斗の拳」実は綱渡りだった　26年ぶり伏線回収に「出しきった」 (1/2) | date=2014-04-19 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | archive-date=2014-04-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140420022354/http://mantan-web.jp/2014/04/19/20140418dog00m200061000c.html | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Touch (manga)|Touch]]'' || [[Mitsuru Adachi]] || Shogakukan || Shōnen || 26 || 1981–1986 || 100.000.000<ref>{{cite web | url=http://toho.co.jp/movienews/0412/08touch_kk.html | script-title=ja:傑作純愛ラブストーリー「タッチ」が、長澤まさみさん主演で実写化! | date=2004-12-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090303225854/http://toho.co.jp/movienews/0412/08touch_kk.html | archivedate=2009-03-03 | publisher=[[Toho]] | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | title=Archive copy | deadurl=yes }}</ref> |} == Između 50 i 100 milijuna kopija == {| class="wikitable sortable" |- " !Naslov !! Autor !! Izdavač !! Ciljana publika !! Broj svezaka !! Serializirano !! Broj prodanih kopija |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Hajime no Ippo]]'' || [[George Morikawa]] || Kodansha || Shōnen || 110 || 1989–danas || 94.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2013/10/05/20131005dog00m200015000c.html | title=テレビ試写室 ： 「はじめの一歩　Rising」　鴨川会長の声にも“注目” | date=2013-10-05 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2015-04-20 | language=Japanese | archive-date=2015-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150427100554/http://mantan-web.jp/2013/10/05/20131005dog00m200015000c.html | dead-url=yes }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[JoJo's Bizarre Adventure]]'' || [[Hirohiko Araki]] || Shueisha || Shōnen/Seinen || 114 || 1986–danas || 90.000.000†<ref name=zenkan/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Kindaichi Case Files]]'' || [[Yōzaburō Kanari]], [[Shin Kibayashi|Seimaru Amagi]], [[Fumiya Satō]] || Kodansha || Shōnen || 70 || 1992–present || 90.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2012/02/29/20120228dog00m200043000c.html | script-title=ja:金田一少年の事件簿 ： 誕生20周年で12年ぶり通年連載 | date=2012-02-29 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130618064644/http://mantan-web.jp/2012/02/29/20120228dog00m200043000c.html | archivedate=2013-06-18 | title=Archive copy | deadurl=no }}</ref> |- |''[[Sazae-san]]'' || [[Machiko Hasegawa]] || Kodansha || [[Josei]] || 45 || 1946–1974 || 86.000.000<ref>{{cite book | script-title=ja:図説・漫画の歴史 | author=Shimizu, Isao | publisher=Kawade Shobō Shinsha | year=1999 | pages=111–112 | isbn=978-4309726113}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Bleach (manga)|Bleach]]'' || [[Tite Kubo]] || Shueisha || Shōnen || 69 || 2001–danas || 82.000.000<ref name=jump2014/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Captain Tsubasa]]'' || [[Yōichi Takahashi]] || Shueisha || Shōnen || 92 || 1981–danas|| 82.000.000†<ref name=zenkan/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Vagabond (manga)|Vagabond]]'' || Takehiko Inoue || Kodansha || Seinen || 37 || 1998–danas || 82.000.000<ref name=ritsumei>{{cite web | url=http://www.ritsumei.ac.jp/~shuku/2012/CB2012/CB20121213.pdf | script-title=ja:コンテンツビジネス概論‐12 | page=12 | publisher=[[Ritsumeikan University]] | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | date=2012-12-13 | title=Archive copy | archivedate=2014-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222055023/http://www.ritsumei.ac.jp/~shuku/2012/CB2012/CB20121213.pdf | deadurl=yes }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Kinnikuman]]'' || [[Yudetamago]] || Shueisha || Shōnen/Seinen || 51 || 1979–danas || 70.000.000†<ref>{{cite web |url=http://www.sanspo.com/geino/news/20150127/oth15012714490014-n1.html |script-title=ja:サンスポ特別版「キン肉マン新聞」発売！ |date=2015-01-27 |work=[[Sankei Sports]] |language=Japanese |accessdate=2015-04-20 |title=Archive copy |archivedate=2017-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170825225525/http://www.sanspo.com/geino/news/20150127/oth15012714490014-n1.html |deadurl=yes }}</ref> |- |''[[Rurouni Kenshin]]'' || [[Nobuhiro Watsuki]] || Shueisha || Shōnen || 28 || 1994–1999 || 70.000.000†<ref name="Manga Zenkan"/> |- |''[[Sangokushi (manga)|Sangokushi]]'' || [[Mitsuteru Yokoyama]] || Ushio Shuppansha || Shōnen || 60 || 1971–1986 || 70.000.000<ref>{{cite web |url=http://mantan-web.jp/2014/01/19/20140119dog00m200014000c.html |script-title=ja:三国志 ： 横山光輝の歴史マンガがLINEスタンプに　“孔明の罠”もラインアップ | date=2014-01-19 |work=Mainichi Shimbun Digital |language=Japanese |accessdate=2015-04-20}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Hunter × Hunter]]'' || [[Yoshihiro Togashi]] || Shueisha || Shōnen || 32 || 1998–danas || 66.000.000<ref name=jump2014/> |- |''[[Fullmetal Alchemist]]'' || [[Hiromu Arakawa]] || [[Enix]]/[[Square Enix]] || Shōnen || 27 || 2001–2010 || 64.000.000<ref name=square>{{cite web |title=Businesses|url=http://www.hd.square-enix.com/eng/group/index.html#comic1|publisher=[[Square Enix]]|date=2013-06-25|accessdate=2014-08-08}}</ref> |- |''[[Boys Over Flowers]]'' || [[Yoko Kamio]] || Shueisha || [[Shōjo]] || 37 || 1992–2003 || 61.000.000†<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2015/02/10/20150209dog00m200066000c.html | script-title=ja:花より男子 ： ラブコメの金字塔が12年ぶり連載スタート　「少年ジャンプ+」で新シリーズ | date=2015-02-10 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2015-04-20 | language=Japanese | title=Archive copy | archive-date=2015-03-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150318052956/http://mantan-web.jp/2015/02/10/20150209dog00m200066000c.html | dead-url=yes }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Baki the Grappler]]'' || [[Keisuke Itagaki]] || Akita Shoten || Shōnen || 121 || 1991–danas || 60.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2014/05/13/20140513dog00m200004000c.html | script-title=ja:グラップラー刃牙 ： 最新作「刃牙道」のコミックスが毎巻もらえる　「永年読書権」をプレゼント | date=2014-05-13 | work=Mainichi Shimbun Digital |accessdate=2015-04-20|language=Japanese}}</ref> |- |''[[Rokudenashi Blues]]'' || [[Masanori Morita]] || Shueisha || Shōnen || 42 || 1988–1997 || 60.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.asahi.com/and_M/information/pressrelease/PRT201308010119.html | title=GeNERACEとグリー、週刊少年ジャンプの人気作品「ろくでなしBLUES」のソーシャルゲームを配信決定 | date=2013-08-01 | work=Ashi Shimbun Digital | accessdate=2014-02-10 | language=Japanese | archive-date=2015-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150221002746/http://www.asahi.com/and_M/information/pressrelease/PRT201308010119.html }}</ref> |- |''[[Aoki Densetsu Shoot!|Shoot!]]'' || [[Tsukasa Ooshima]] || Kodansha || Shōnen || 33 || 1990–2003 || 60.000.000<ref name=yamagata>{{cite web | url=http://www2.lib.yamagata-u.ac.jp/kiyou/kiyoued/kiyoued-15-2/image/kiyoued-15-2-119to129.pdf | script-title=ja:漫画の登場人物の顔の分析 | publisher=[[Yamagata University]] | date=February 2011 | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | pages=121–122 | title=Archive copy | archive-date=2013-12-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131220030453/http://www2.lib.yamagata-u.ac.jp/kiyou/kiyoued/kiyoued-15-2/image/kiyoued-15-2-119to129.pdf | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Bad Boys (manga)|Bad Boys]]'' || [[Hiroshi Tanaka]] || [[Shōnen Gahōsha]] || Shōnen || 22 || 1988–1996 || 55.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[H2 (manga)|H2]]'' || Mitsuru Adachi || Shogakukan || Shōnen || 34 || 1992–1999 || 55.000.000<ref name=yamagata/> |- |''[[Major (manga)|Major]]'' || [[Takuya Mitsuda]] || Shogakukan || Shōnen || 78 || 1994–2010 || 53.000.000†<ref>{{cite web|title=Baseball Manga Major's Sequel Centers on Goro's Son|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-03-04/baseball-manga-major-sequel-centers-on-goro-son/.85543|website=[[Anime News Network]]|date=2015-03-04|accessdate=2015-03-04}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Minami no Teiō]]'' || [[Dai Tennōji]], [[Rikiya Gō]] || [[Nihon Bungeisha]] || Shōnen || 130 || 1992–danas || 53.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.nihonbungeisha.co.jp/books/pages/ISBN978-4-537-13062-1.html | script-title=ja:ミナミの帝王（122）| publisher=[[Nihon Bungeisha]] | language=Japanese | accessdate=2013-11-29}}</ref> |- |''[[Ranma ½]]'' || [[Rumiko Takahashi]] || Shogakukan || Shōnen || 38 || 1987–1996 || 53.000.000†<ref name=zenkan/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Attack on Titan]]'' || [[Hajime Isayama]] || Kodansha || Shōnen|| 16 || 2009–danas || 52.000.000†<ref>{{cite web |url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2015/07/27/english-version-of-attack-on-titan-tops-25-million-copies-in-print |title=English Version of "Attack on Titan" Tops 2.5 Million Copies in Print |work=[[Crunchyroll]] |date=2015-07-27 |accessdate=2015-07-27}}</ref> |- |''[[The Prince of Tennis]]'' || [[Takeshi Konomi]] || Shueisha || Shōnen || 42 || 1999–2008 || 51.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2012/01/15/20120114dog00m200016000c.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104133115/http://mantan-web.jp/2012/01/15/20120114dog00m200016000c.html | archivedate=2013-11-04 | work=Mainichi Shimbun Digital | date=2012-01-15 | accessdate=2013-11-28 | script-title=ja:新テニスの王子様 ： 女性人気の秘密　キャラにチョコ7000個、「テニミュ」は120万人動員 | language=Japanese | title=Archive copy | deadurl=no }}</ref> |- |''[[Dragon Quest: Dai no Daibōken]]'' || [[Riku Sanjo]], [[Yuji Horii]], [[Koji Inada]] || Shueisha || Shōnen || 37 || 1989–1996 || 50.000.000<ref name=yamagata/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Glass Mask]]'' || [[Suzue Miuchi]] || [[Hakusensha]] || Shōjo || 49 || 1976–danas || 50.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.oricon.co.jp/news/2037430/full/ | publisher=[[Oricon]] | date=2014-05-14 |accessdate=2015-04-20 | language=Japanese | title=貫地谷しほり、北島マヤ役に感涙「とにかく頑張る」 『ガラスの仮面』5度目の舞台化}}</ref> |- |''[[Great Teacher Onizuka]]'' || [[Tooru Fujisawa]] || Kodansha || Shōnen || 25 || 1997–2002 || 50.000.000<ref>{{cite web | url=http://book.asahi.com/clip/TKY200711120219.html | script-title=ja:「金田一少年」、「神の雫」の原作者が株と家族の小説 | date=2007-11-16 | work=Asahi Shimbun Digital | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | title=Archive copy | archivedate=2014-02-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221224844/http://book.asahi.com/clip/TKY200711120219.html | deadurl=yes }}</ref> |- |''[[Rookies (manga)|Rookies]]'' || Masanori Morita || Shueisha || Shōnen || 24 || 1998–2003 || 50.000.000<ref>{{cite web | url=http://eiga.com/news/20111106/7/ | title=「EXILE」MATSU、後輩からバックドロップ見舞われる | date=2011-11-06 | publisher={{illm|Eiga.com|ja|映画.com}} | accessdate=2013-11-29|language=Japanese}}</ref> |- |''[[YuYu Hakusho]]'' || Yoshihiro Togashi || Shueisha || Shōnen || 19 || 1990–1994 || 50.000.000<ref name=jump2014/> |} == između 30 i 50 milijuna kopija == {| class="wikitable sortable" |- " !Naslov !! Autor !! Izdavač !! Ciljana publika !! Broj svezaka !! Serializirano !! Broj prodanih kopija |- |''[[Dokaben]]'' || [[Shinji Mizushima]] || Akita Shoten || Shōnen || 48 || 1972–1981 || 48.000.000†<ref name=zenkan>{{cite web | url=http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html | script-title=ja:歴代発行部数ランキング | publisher=Manga Zenkan | language=Japanese | accessdate=2014-11-09}}</ref> |- |''[[Initial D]]'' || [[Shuichi Shigeno]] || Kodansha || Seinen|| 48 || 1995–2013 || 48.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2013/07/22/20130721dog00m200012000c.html | title=頭文字D ： 人気"走り屋"マンガ次週完結　18年の歴史に幕 |language=Japanese | date=2013-07-22 |work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2013-11-28}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Gin Tama]]'' || [[Hideaki Sorachi]] || Shueisha || Shōnen|| 56 || 2003–danas || 46.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.animate.tv/news/details.php?id=1419153834 | title=アニメ『銀魂』2015年4月よりテレビ新シリーズ放送決定 | website=Animate.tv | language=Japanese | date=2014-12-22 | accessdate=2015-07-20 | archive-date=2015-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150923204909/http://www.animate.tv/news/details.php?id=1419153834 | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Crows (manga)|Crows]]'' || [[Hiroshi Takahashi]] || Akita Shoten || Shōnen || 26 || 1990–1998 || 46.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.varietyjapan.com/news/movie_dom/2k1u7d00000mfyal.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415080547/http://www.varietyjapan.com/news/movie_dom/2k1u7d00000mfyal.html | archivedate=2009-04-15 | title=小栗旬ら『クローズZERO』卒業に「感無量」パート2は興収40億狙えるスタート | date=2009-04-11 | work=[[Variety]] Japan | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | deadurl=no }}</ref> |- |''[[InuYasha]]'' || Rumiko Takahashi || Shogakukan || Shōnen|| 56 || 1998–2008 || 45.000.000<ref>{{cite web|url=http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/43|title=犬夜叉 完結編 (TV)|publisher=Shogakukan Production|accessdate=2013-11-28|language=Japanese|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306084518/http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/43|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Shizukanaru Don – Yakuza Side Story]]'' || [[Tatsuo Nitta]] || [[Jitsugyo no Nihon Sha]] || Seinen || 108 || 1988–2013 || 44.000.000<ref name=ritsumei/> |- |''[[Nana (manga)|Nana]]'' || [[Ai Yazawa]] || Shueisha || Josei || 21 || 2000–2009 <small>(zaustavljeno)</small> || 43.000.000<ref>{{cite web |title=NANA：19巻、発売1週間で78万部　今年度の集計で最高 |url=http://mainichi.jp/enta/mantan/news/20080522mog00m200030000c.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529195542/http://mainichi.jp/enta/mantan/news/20080522mog00m200030000c.html |archivedate=2008-05-29 |date=2008-05-22 |work=Mainichi Shimbun |language=Japanese |accessdate=2013-11-28 |deadurl=no }}</ref> |- |''[[Crayon Shin-chan]]'' || [[Yoshito Usui]] || [[Futabasha]] || Seinen || 50 || 1990–2010|| 43.000.000<ref name=yamagata/> |- |''[[Be-Bop High School]]'' || [[Kazuhiro Kiuchi]] || Kodansha || Seinen || 48 || 1983–2003 || 40.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.toei-video.co.jp/DVD/bebopcollection.html | title=BE-BOP-HIGHSCHOOL DVDコレクション | publisher=[[Toei Video]] |language=Japanese |accessdate=2013-11-29}}</ref> |- |''[[City Hunter]]'' || [[Tsukasa Hojo]] || Shueisha || Shōnen || 35 || 1985–1991 || 40.000.000<ref>{{cite journal | title=none | journal=Otonafami | publisher=Enterbrain | date=December 2011 |language=Japanese}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Kachō Kōsaku Shima]]'' || [[Kenshi Hirokane]] || Kodansha || Seinen || 83<!-- 17 + 13 + 8 + 8 + 6 + 5 + 16 + 4 + 4 + 2 --> || 1983–danas || 40.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2013/07/11/20130710dog00m200067000c.html | script-title=ja:島耕作 ： 社長退任で「会長編」へ　連載30年節目に | date=2013-07-11 |work=Mainichi Shimbun Digital | language=Japanese |accessdate=2013-11-29}}</ref> |- |''[[Cobra (manga)|Cobra]]'' || [[Buichi Terasawa]] || Shueisha || Shōnen || 18 || 1978–1984 || 40.000.000<ref>{{cite web | url=http://animeanime.jp/article/2008/06/25/3325.html | title=「COBRA」30周年プロジェクト　寺沢武一さん語る | date=2008-06-25 | publisher=animeanime.jp | accessdate=2014-08-06 |language=Japanese}}</ref> |- |''[[Kyō Kara Ore Wa!!]]'' || [[Hiroyuki Nishimori]] || Shogakukan || Shōnen || 38 || 1988–1997 || 40.000.000<ref>{{cite journal | title=none | journal=Otonafami | publisher=Enterbrain | date=April 2012 |language=Japanese}}</ref> |- |''[[Tsurikichi Sanpei]]'' || [[Takao Yaguchi]] || Kodansha || Shōnen || 65 || 1973–1983 || 40.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.oricon.co.jp/news/57250/full/ | script-title=ja:実写版『釣りキチ三平』、須賀健太演じる“そのまんま三平姿”初公開 | publisher=Oricon | date=2008-08-14 | accessdate=2015-04-20 |language=Japanese}}</ref> |- |''[[Yu-Gi-Oh!]]'' || [[Kazuki Takahashi]] || Shueisha || Shōnen || 38 ||1996–2004 || 40.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Nodame Cantabile]]'' || [[Tomoko Ninomiya]] || Kodansha || Josei || 23 || 2001–2009 || 37.000.000†<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2015/03/31/20150330dog00m200091000c.html | script-title=ja:川澄綾子＆関智一 ： 5年ぶり“のだめコンビ”復活　「譲れなかった」パートナーと役への思い | date=2015-03-31 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2015-04-20 | language=Japanese | title=Archive copy | archive-date=2015-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150427144342/http://mantan-web.jp/2015/03/31/20150330dog00m200091000c.html | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[20th Century Boys]]'' || [[Naoki Urasawa]] || Shogakukan || Seinen || 22 || 1999–2006 || 36.000.000†<ref name=zenkan/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Cooking Papa]]'' || [[Tochi Ueyama]] || Kodansha || Seinen|| 132 || 1985–danas || 36.000.000<ref>{{cite web | url=http://ebook.itmedia.co.jp/ebook/articles/1506/12/news038.html | script-title=ja:『クッキングパパ』連載30周年キャンペーン、主要電子書店でスタート | date=2015-06-12 | publisher=ITmedia | accessdate=2015-07-20 | language=Japanese}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Crest of the Royal Family]]'' || [[Chieko Hosokawa]] || Akita Shoten || Shōjo || 59 || 1976–danas || 36.000.000<ref name=yamagata/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Berserk (manga)|Berserk]]'' || [[Kentaro Miura]] || Hakusensha || Seinen || 37 || 1990–danas || 35.000.000†<ref>{{cite web|title=Berserk Manga Has 27 Million Copies in Print in Japan, 8 Million Overseas|url=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-07-24/berserk-manga-has-27-million-copies-in-print-in-japan-8-million-overseas/.90845|website=[[Anime News Network]]|accessdate=2015-07-24|date=2015-07-24}}</ref> |- |''[[Dr. Slump]]'' || Akira Toriyama || Shueisha || Shōnen || 18 || 1980–1984 || 35.000.000†<ref name="Comipress">{{cite web |title=Top Manga Properties in 2008 - Rankings and Circulation Data|url=http://comipress.com/article/2008/12/31/3733|publisher=Comipress|date=2008-12-31|accessdate=2013-11-28}}</ref> |- |''[[Sailor Moon]]'' || [[Naoko Takeuchi]] || Kodansha || Shōjo || 18 || 1991–1997 || 35.000.000<ref>{{cite web|title=Happy 20th Anniversary to Sailor Moon!|url=http://kodanshacomics.com/happy-20th-anniversary-to-sailor-moon-special-live-event-at-nico-nico-on-july-6th/|work=[[Kodansha Comics USA]]|date=2012-06-29|accessdate=2015-02-17|archive-date=2014-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217063642/http://kodanshacomics.com/happy-20th-anniversary-to-sailor-moon-special-live-event-at-nico-nico-on-july-6th/}}</ref> |- |''[[Saint Seiya]]'' || [[Masami Kurumada]] || Shueisha || Shōnen || 28 || 1986–1990 || 34.000.000<ref>{{cite web |title=Lucky Red takes Toei Animation's 'Saint Seiya: Legend of Sanctuary' for Italy|url=http://variety.com/2014/film/news/1201212188-1201212188/|publisher=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2014-06-09|accessdate=2014-11-16}}</ref> |- |''[[3×3 Eyes]]'' || [[Yuzo Takada]] || Kodansha || Seinen || 40 || 1987–2002 || 33.000.000†<ref>{{cite web |url=http://mantan-web.jp/2015/02/09/20150208dog00m200046000c.html?mode=pc |script-title=ja:3×3EYES ： 13年ぶり「ヤンマガ」帰還　累計3300万部の人気伝奇マンガ |date=2015-02-09 |work=Mainichi Shimbun Digital |language=Japanese |accessdate=2015-04-20 |title=Archive copy |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722165119/http://mantan-web.jp/2015/02/09/20150208dog00m200046000c.html?mode=pc |dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Chibi Maruko-chan]]'' || [[Momoko Sakura]] || Shueisha || Shōjo || 16 || 1986–2009 || 32.000.000†<ref>{{cite web|title=ANIME NEWS: First 'Chibi Maruko-chan' movie in 23 years to open Dec. 23|url=http://ajw.asahi.com/article/cool_japan/anime_news/AJ201507280069|publisher=[[Asahi Shimbun]]|date=2015-07-28|accessdate=2015-07-28|archivedate=2015-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150801020753/http://ajw.asahi.com/article/cool_japan/anime_news/AJ201507280069|deadurl=yes}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Bastard‼]]'' || [[Kazushi Hagiwara]] || Shueisha || Shōnen/Seinen || 27 || 1988–danas || 30.000.000†<ref name="Comipress"/> |- |''[[Chameleon (manga)|Chameleon]]'' || [[Atsushi Kase]] || Kodansha || Shōnen || 47 || 1990–1999 || 30.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.animate.tv/news/details.php?id=1296017154 | script-title=ja:『ケセランパサラン』＆『カメレオン』2月1日より配信 | date=2011-01-26 | publisher=Animate | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | title=Archive copy | archive-date=2016-03-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040348/http://www.animate.tv/news/details.php?id=1296017154 | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Death Note]]'' || [[Tsugumi Ohba]], [[Takeshi Obata]] || Shueisha || Shōnen || 12 || 2003–2006 || 30.000.000†<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2015/04/20/20150419dog00m200024000c.html | script-title=ja:DEATH NOTE ： 日テレで今夏連ドラ化決定　ニアも登場 | work=Mainichi Shimbun Digital | date=2015-04-20 | accessdate=2015-04-20 | title=Archive copy | archive-date=2015-04-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150422031147/http://mantan-web.jp/2015/04/20/20150419dog00m200024000c.html | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Gaki Deka]]'' || [[Tatsuhiko Yamagami]] || Akita Shoten || Shōnen || 26 || 1974–1980 || 30.000.000<ref>{{cite web|url=http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/8|script-title=ja:がきデカ（原作）|publisher=Shogakukan Production|accessdate=2013-11-29|language=Japanese|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607191540/http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/8|archive-date=2016-06-07|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Salaryman Kintarō]]'' || [[Hiroshi Motomiya]] || Shueisha || Seinen || 30 || 1994–2002 || 30.000.000<ref>{{cite web | url=http://comics.yahoo.co.jp/promo/selection/motomiya/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090216234647/http://comics.yahoo.co.jp/promo/selection/motomiya/ | script-title=ja:男のロマンが大爆発!　熱き本宮ひろ志の世界 | archivedate=2009-02-16 | language=Japanese | title=Archive copy | access-date=2015-08-29 | deadurl=yes }}</ref> |- |''[[Shura no Mon]]'' || [[Masatoshi Kawahara]] || Kodansha || Shōnen || 31 || 1987–1996 || 30.000.000†<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2015/04/06/20150405dog00m200033000c.html | script-title=ja:修羅の門 ： 人気格闘マンガの続編「第弐門」が完結へ | work=Mainichi Shimbun Digital | date=2015-04-06 | accessdate=2014-04-20 | title=Archive copy | archive-date=2015-04-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104046/http://mantan-web.jp/2015/04/06/20150405dog00m200033000c.html | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Urusei Yatsura]]'' || [[Rumiko Takahashi]] || Shogakukan || Shōnen || 34 || 1978–1987 || 30.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Ushio and Tora]]'' || [[Kazuhiro Fujita]] || Shogakukan || Shōnen || 33 || 1990–1996 || 30.000.000†<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-02/ushio-and-tora-supernatural-battle-manga-gets-tv-anime/.83981|title=Ushio & Tora Supernatural Battle Manga Gets TV Anime|publisher=Anime News Network|date=2015-02-02|accessdate=2015-02-02}}</ref> |} == Između 20 i 30 milijuna kopija == {| class="wikitable sortable" !Naslov !! Autor !! Izdavač !! Ciljana publika !! Broj svezaka !! Serializirano !! Broj prodanih kopija |- |''[[Hayate Densetsu Tokkō no Taku]]'' || [[Hiroto Saki]], [[Jūzō Tokoro]] || Kodansha || Shōnen || 27 || 1991–1997 || 29.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Kuroko's Basketball]]'' || [[Tadatoshi Fujimaki]] || Shueisha || Shōnen || 30 || 2008–2014 || 28.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Tokimeki Tonight]]'' || [[Koi Ikeno]] || Shueisha || Shōjo || 30 || 1982–1994 || 28.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Worst (manga)|Worst]]'' || Hiroshi Takahashi || Akita Shoten || Shōnen || 31 || 2002–2013 || 28.000.000<ref>{{cite web | url=http://navicon.jp/news/19190/%E3%82%A2%E3%83%8B%E3%83%A1/ | title=超人気ヤンキー漫画『WORST』をGACKTならどう語る? 22日、ニコニコ生放送でスペシャル座談会! | date=2013-07-22 | publisher=Navicon | accessdate=2013-11-29 |language=Japanese}}</ref> |- |''[[Itazura na Kiss]]'' || [[Kaoru Tada]] || Shueisha || Shōjo || 23 || 1990–1999 || 27.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Yūkan Club]]'' || [[Yukari Ichijo]] || Shueisha || Shōjo|| 19 || 1982–2002 || 27.000.000<ref name=yamagata/> |- |''[[Asari-chan]]'' || [[Mayumi Muroyama]] || Shogakukan || Shōjo || 100 || 1978–2014 || 26.000.000†<ref name="ComipressShojo">{{cite web |title=Historic Shoujo Manga Circulation Numbers|url=http://comipress.com/article/2006/05/24/161|publisher=Comipress|date=2006-05-24|accessdate=2013-11-29}}</ref> |- |''[[Reborn!]]'' || [[Akira Amano]] || Shueisha || Shōnen || 42 || 2004–2012 || 26.000.000<ref>{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-12-02/30-top-selling-manga-in-japan-by-series/2012|title=30 Top-Selling Manga in Japan by Series: 2012|publisher=animenewsnetwork.com|date=December 12, 2012|accessdate=December 12, 2012}}</ref> |- |''[[Baribari Legend]]'' || [[Shuichi Shigeno]] || Kodansha || Shōnen || 38 || 1983–1991 || 26.000.000† |- |''[[Sakigake!! Otokojuku]]'' || [[Akira Miyashita]] || Shueisha || Shōnen || 34 || 1985–1991 || 26.000.000† |- |''[[Shaman King]]'' || [[Hiroyuki Takei]] || Shueisha || Shōnen || 32 || 1998–2004 || 26.000.000<ref>{{cite web |title=［マンガ新連載］「シャーマンキング0-zero-」　人気作の"ゼロストーリー"を描く読み切りシリーズ |url=http://news.mynavi.jp/news/2011/11/10/032/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112075310/http://news.mynavi.jp/news/2011/11/10/032/index.html |archivedate=2011-11-12 |date=2011-11-10 |publisher=MyNavi |accessdate=2013-11-28 |language=Japanese |deadurl=no }}</ref> |- |''[[Fairy Tail]]'' || [[Hiro Mashima]] || Kodansha || Shōnen || 51 || 2006–danas || 26.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.excite.co.jp/News/android/20131105/Appget_News_40565.html | script-title=ja:ディバインゲート、人気コミック『フェアリーテイル』とのコラボレーション決定! | date=2013-11-05 | publisher=Excite | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | title=Archive copy | archivedate=2014-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222032057/http://www.excite.co.jp/News/android/20131105/Appget_News_40565.html | deadurl=yes }}</ref> |- |''[[Boys Be...]]'' || [[Masahiro Itabashi]], [[Hiroyuki Tamakoshi]] || Kodansha || Shōnen || 32 || 1991–1997 || 25.000.000n†<ref name=zenkan/> |- style="background: #DFFFDF;" |- |''[[Hikaru no Go]]'' || [[Yumi Hotta]], Takeshi Obata || Shueisha || Shōnen || 23 || 1998–2003 || 25.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2013/05/16/20130516dog00m200009000c.html | script-title=ja:ほったゆみ ： 「ヒカルの碁」原作者が8年ぶり新作「はじマン」連載　自らマンガ執筆 | date=2013-05-16 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | title=Archive copy | archive-date=2013-11-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131104132013/http://mantan-web.jp/2013/05/16/20130516dog00m200009000c.html | dead-url=yes }}</ref> |- |''[[Maison Ikkoku]]'' || Rumiko Takahashi || Shogakukan || Seinen || 15 || 1980–1987 || 25.000.000<ref>{{cite web|url=http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/29|script-title=ja:めぞん一刻（原作）|publisher=Shogakukan Production|accessdate=2013-11-28|language=Japanese|archive-date=2016-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608005645/http://license-new.shopro.co.jp/products/detail/29|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Miyuki (manga)|Miyuki]]'' || Mitsuru Adachi || Shogakukan || Shōnen || 12 || 1980–1984 || 25.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.fujitv.co.jp/cs/program/7216_049.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505142141/http://www.fujitv.co.jp/cs/program/7216_049.html | archivedate=2007-05-05 | publisher=[[Fuji TV]] | script-title=ja:みゆき | accessdate=2013-11-28 | language=Japanese | title=Archive copy | deadurl=no }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Seito Shokun!]]'' || [[Yoko Shoji]] || Kodansha || Shōjo || 65<!-- 24 + 25 + 16 --> || 1977–danas || 25.000.000<ref>{{cite web | url=http://natalie.mu/comic/news/29066 | script-title=ja:庄司陽子「生徒諸君!」2500万部突破で色紙プレゼント | date=2010-03-15 | publisher=[[Comic Natalie]] | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | archive-date=2010-04-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100408142252/http://natalie.mu/comic/news/29066 | url-status=dead }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Tsuribaka Nisshi]]'' || [[Jūzō Yamasaki]], [[Kenichi Kitami]] || Shogakukan || Seinen || 91 || 1979–danas|| 25.000.000<ref>{{cite web | url=http://toyokeizai.net/articles/-/25150 | script-title=ja:「釣りバカ」原作者が語る喜劇へのこだわり | date=2013-11-29 | publisher=[[Toyo Keizai]] | accessdate=2015-04-20 | language=Japanese}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Futari Ecchi]]'' || [[Katsu Aki]] || Hakusensha || Seinen || 64 || 1997–danas || 24.000.000<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-04-25/futari-h-gets-new-ova-this-fall|title=Futari H Gets New OVA This Fall|publisher=[[Anime News Network]]|date=2014-04-25|accessdate=2014-04-25}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Ace of Diamond]]'' || [[Yuji Terajima]] || Kodansha || Shōnen || 46 || 2006–danas || 23.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.oricon.co.jp/news/2053140/full/ | script-title=ja:野球マンガ『ダイヤのA』舞台化決定 | date=2015-05-22 | publisher=Oricon | accessdate=2015-07-20 | language=Japanese}}</ref> |- |''[[Neon Genesis Evangelion]]'' || [[Yoshiyuki Sadamoto]] || [[Kadokawa Shoten]] || Shōnen || 14 || 1994–2013 || 23.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.kadokawa-hd.co.jp/topics/20121030.pdf | script-title=ja:史上最大!全世界15カ国＆地域に2012 年11月2日同時発売!!! | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016100459/http://www.kadokawa-hd.co.jp/topics/20121030.pdf | archivedate=2013-10-16 | date=2012-10-30 | publisher=[[Kadokawa Group]] | language=Japanese | accessdate=2014-11-19 | title=Archive copy | deadurl=no }}</ref> |- |''[[Abu-san]]'' || [[Shinji Mizushima]] || Shogakukan || Seinen || 107 || 1973–2014 || 22.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2013/12/20/20131219dog00m200057000c.html | script-title=ja:あぶさん ： 長寿野球マンガが41年の歴史に幕　ついにホークス退団 | work=[[Mainichi Shimbun]] Digital | accessdate=2014-12-17 | language=Japanese | title=Archive copy | archive-date=2014-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141217065235/http://mantan-web.jp/2013/12/20/20131219dog00m200057000c.html | dead-url=yes }}</ref> |- |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Patalliro!]]'' || [[Mineo Maya]] || Hakusensha || Shōjo || 94 || 1979–danas || 22.000.000†<ref name="ComipressShojo"/> |- |''[[Zatch Bell!]]'' || [[Makoto Raiku]] || Shogakukan || Shōnen || 33 || 2001–2007 || 22.000.000<ref>{{cite web | url=http://news.livedoor.com/article/detail/3692781/| script-title=ja:「金色のガッシュ!!」の作者である漫画家、雷句誠さんにいろいろとインタビューしてきました| date=2008-06-20 | work=Gigazine | publisher=[[Livedoor]] | accessdate=2013-11-29|language=Japanese}}</ref> |- |''[[Dōbutsu no Oisha-san]]'' || [[Noriko Sasaki]] || Hakusensha || Shōnen || 12 || 1987–1993 || 21.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Eyeshield 21]]'' || [[Riichiro Inagaki]], [[Yusuke Murata]] || Shueisha || Shōnen || 37 || 2002–2009 || 21.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Ashita no Joe]]'' || [[Ikki Kajiwara]], [[Tetsuya Chiba]] || Kodansha || Shōnen || 20 || 1968–1973 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://sankei.jp.msn.com/entertainments/news/131125/ent13112511380003-n1.htm | script-title=ja:ちばてつやさん「あしたのジョー」　力石の死…描き進めていくうちに「これはもう生きていられない」と | date=2013-11-25 | work=[[Sankei Shimbun]] | publisher=[[MSN]] | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | title=Archive copy | archivedate=2013-11-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131128140909/http://sankei.jp.msn.com/entertainments/news/131125/ent13112511380003-n1.htm | deadurl=yes }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Black Butler]]'' || [[Yana Toboso]] || Square Enix || Shōnen || 21 || 2006–danas || 20.000.000<ref name=square/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[D.Gray-man]]'' || [[Katsura Hoshino]] || Shueisha ||Shōnen || 24 || 2004–danas || 20.000.000†<ref name=zenkan/> |- |''[[Gantz]]'' || [[Hiroya Oku]] || Shueisha || Seinen || 37 || 2000–2013 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://mainichi.jp/mantan/news/20130619dyo00m200022000c.html | title=GANTZ:13年にわたる壮大なストーリーに終止符　意味深メッセージも | date=2013-06-20 | work=Mainichi Shimbun | language=Japanese | accessdate=2013-11-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624133302/http://mainichi.jp/mantan/news/20130619dyo00m200022000c.html | archivedate=2013-06-24 | deadurl=no }}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Ginga Legend Weed]]'' || [[Yoshihiro Takahashi]] || Nihon Bungeisha || Seinen || 90 || 1999–danas || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.nihonbungeisha.co.jp/books/pages/ISBN978-4-537-12619-8.html | title=銀牙伝説WEEDオリオン（5）| publisher=Nihon Bungeisha| language=Japanese | accessdate=2013-11-28}}</ref> |- |''[[Hell Teacher Nūbē]]'' || [[Shō Makura]], [[Takeshi Okano]] || Shueisha || Shōnen || 31 || 1993–1999 || 20.000.000†<ref name="Comipress"/> |- |''[[Kaiji (manga)|Kaiji]]'' || [[Nobuyuki Fukumoto]] || Kodansha || Seinen || 49 || 1996–2009 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://news.livedoor.com/article/detail/6765084/ | script-title=ja:人気マンガ家が語る "原稿料＆印税"収入について | date=2012-07-18 | publisher=Livedoor | language=Japanese | accessdate=2013-11-29}}</ref> |- |''[[Kimagure Orange Road]]'' || [[Izumi Matsumoto]] || Shueisha || Shōnen || 18 || 1984–1987 || 20.000.000†<ref name="Comipress"/> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Kimi ni Todoke]]'' || [[Karuho Shiina]] || Shueisha || Shōjo || 23 || 2005–danas || 20.000.000†<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-05-12/kimi-ni-todoke-manga-has-20-million+copies-in-print|title=Kimi ni Todoke Manga Has 20 Million+ Copies in Print|publisher=[[Anime News Network]]|date=2012-05-12|accessdate=2013-11-28}}</ref> |- |''[[Monster (manga)|Monster]]'' || Naoki Urasawa || Shogakukan || Seinen || 18 || 1994–2001 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.narinari.com/Nd/2005044270.html | title=浦沢直樹原作の「MONSTER」がハリウッドで実写映画化。| date=2005-04-05 | publisher=NariNari | accessdate=2013-11-28|language=Japanese}}</ref> |- |''[[Negima! Magister Negi Magi]]'' || [[Ken Akamatsu]] || Kodansha || Shōnen || 38 || 2003–2012 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://mantan-web.jp/2012/02/08/20120207dog00m200052000c.html | script-title=ja:魔法先生ネギま! ： 累計2000万部の人気ラブコメディー　連載9年で幕 | date=2012-02-08 | work=Mainichi Shimbun Digital | accessdate=2013-11-29 | language=Japanese | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210064304/http://mantan-web.jp/2012/02/08/20120207dog00m200052000c.html | archivedate=2012-02-10 | title=Archive copy | deadurl=no }}</ref> |- |''[[Oh My Goddess!]]'' || [[Kōsuke Fujishima]] || Kodansha || Seinen || 48 || 1988–2014 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://animeanime.jp/article/2007/11/20/2474.html | title=「ああっ女神さまっ」連載20周年記念番組 TBSなどで放映決定 | date=2007-11-20 | publisher=Anime Anime | accessdate=2013-11-29|language=Japanese}}</ref> |- |''[[The Rose of Versailles]]'' || [[Riyoko Ikeda]] || Shueisha || Shōjo || 10 || 1972–1973 || 20.000.000<ref name=yamagata/> |- |''[[Sukeban Deka]]'' || [[Shinji Wada]] || Hakusensha || Shōjo || 22 || 1976–1982 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://www.tv-tokyo.co.jp/telecine/cinema/sukeban/ | script-title=ja:スケバン刑事 コードネーム＝麻宮サキ | publisher=[[TV Tokyo]] | accessdate=2013-11-29|language=Japanese}}</ref> |- |''[[Tokyo Daigaku Monogatari]]'' || [[Tatsuya Egawa]] || Shogakukan || Seinen || 34 || 1992–2001 || 20.000.000<ref>{{cite web | url=http://ascii.jp/elem/000/000/341/341252/ | title=『東京大学物語』がアニメDVDに!　酒井若菜、井上和香、磯山さやかが妄想される? | publisher=[[ASCII Media Works]] | date=2004-01-17 | accessdate=2013-11-28|language=Japanese}}</ref> |-style="background: #DFFFDF;" |''[[Toriko]]'' || [[Mitsutoshi Shimabukuro]] || Shueisha || Shōnen || 35 || 2008–danas || 20.000.000†<ref>{{cite book | author=Shimabukuro, Mitsutoshi | publisher=Shueisha | script-title=ja:トリコ 30 | trans-title=Toriko 30 | nopp=y | page=[[Obi (publishing)|Obi]] | publication-date=June 4, 2014 | language=Japanese | isbn=978-4088800561}}</ref> |- |''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]'' || [[Clamp]] || Kodansha || Shōnen || 28 || 2003–2009 || 20.000.000<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2010-05-10/tsubasa-reservoir-chronicle-commemorative-day|title=Tsubasa Reservoir Chronicle Commemorative Day|publisher=[[Anime News Network]]|date=2009-05-10|accessdate=2013-11-28}}</ref> |} ==Izvori== {{izvori}} [[Kategorija:Manga]] 4wmfel1d5h18hnhdmpwvr0oykwko5hz 0 4549017 42696880 42690829 2026-09-30T20:53:56Z Zavičajac 76707 42696880 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Chewa mask - Malawi.jpg|mini|Ritulana maska koja se koristi u ritualu [[Gule Wamkulu]] kulta naroda [[Chewa]] u [[Malavi]]ju, [[Zambija|Zambiji]] i [[Mozambik]]u.]] '''Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi''' je popis [[UNESCO]]-ve [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] [[Afrika|afričkih]] država, prema abecednom redu i godini upisa. === Alžir === * 2008. - [[Ahelil]] * 2012. - [[Običaji i umješnost svadbenih kostima u Tlemcenu]] * 2013. - [[Anualno hodočašće do mauzoleja Sidi Čeika]] * 2013. - [[Imzad]] * 2014. - [[Sebeiba]] * 2015. - [[Sbua]] * 2018. - [[Znanje i vještine mjerača vode fogara]] * 2020. - [[Proizvodnja i potrošnja kuskusa]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Narodna pjesma Rai u Alžiru]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2024. - [[Ženski svečani kostimi u Alžiru]] * 2024. - [[Hena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/algeria-DZ Nematerijalna kulturna baština u Alžiru - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Angola === * 2021. - [[Sona]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/angola-AO Nematerijalna kulturna baština u Angoli - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Benin === * 2008. - [[Usmena baština naroda Gelede]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/benin-BJ Nematerijalna kulturna baština u Beninu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Bocuana === * 2012. - [[Kgatleng porcelan]] * 2017. - [[Dikopelo folk muzika]] * 2019. - [[Narodna igra Seperu]] * 2012. - [[Vosala]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/botswana-BW Nematerijalna kulturna baština u Bocuani - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Burkina Faso === * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/burkina-faso-BF Nematerijalna kulturna baština u Borkuni Faso - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Burundi === * 2014. - [[Ritualni ples kraljevskog bubnja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/burundi-BI Nematerijalna kulturna baština u Burundiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Čad === * 2025. - [[Guruna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/chad-TD Nematerijalna kulturna baština u Čadu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Demokratska Republika Kongo === * 2021. - [[Kongoanska rumba]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/democratic-republic-of-the-congo-CD Nematerijalna kulturna baština u Demokratskoj Republici Kongo - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Džibuti === * 2023. - [[Xeedho]] * 2024. - [[Kongoanska rumba]] * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica ]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/djibouti-DJ Nematerijalna kulturna baština u Džibutiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Egipat === * 2008. - [[Al-Sirah Al-Hilaliyyah]] * 2016. - [[Tahteeb]] * 2018. - [[Ručno lutkarstvo u Egiptu]] * 2020. - [[Ručno tkanje u Gornjem Egiptu]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Festivali povezani s putovanjem Svete obitelji u Egiptu]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2024. - [[Semsemiah]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Koshary]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/egypt-EG Nematerijalna kulturna baština u Egiptu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Ekvatorijalna Gvineja === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/equatorial-guinea-GQ Nematerijalna kulturna baština u Ekvatorijalnoj Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Eritreja === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/eritrea-ER Nematerijalna kulturna baština u Eritreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Esvatini === * 2024. - [[Marula feestilav]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/eswatini-SZ Nematerijalna kulturna baština u Esvatiniju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Etiopija === * 2013. - [[Proslava pronalaska Pravog Križa]] * 2015. - [[Fichee-Chambalaalla]] * 2016. - [[Gada sistem]] * 2019. - [[Etiopska epifanija]] * 2023. - [[Shuwalid festival]] * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica]] * 2025. - [[Gifaataa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ethiopia-ET Nematerijalna kulturna baština u Etiopiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gabon === * 2025. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/gabon-GA Nematerijalna kulturna baština u Gabonu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gambija === * 2008. - [[Kankurang]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/gambia-GM Nematerijalna kulturna baština u Gambiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gana === * 2024. - [[Izrada tradicionalnog tkanog tekstila Kente]] * 2025. - [[Highlife muzika i ples]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ghana-GH Nematerijalna kulturna baština u Gani - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:Kaya-skog.jpg|mini|Šuma [[Kaya svetišta]] naroda [[Mijikenda]], [[Kenija]]]] === Gvineja === * 2008. - [[Sosso-Bala]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guinea-GN Nematerijalna kulturna baština u Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Gvineja Bisao === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guinea-bissau-GW Nematerijalna kulturna baština u Gvineji Bisao - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Kamerun === * 2023. - [[Nguon]] * 2024. - [[Ngondo]] * 2021. - [[Guruna]] * 2021. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cameroon-CM Nematerijalna kulturna baština u Kamerunu - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Kenija === * 2009. - [[Kaya svetišta]] * 2014. - [[Isukuti]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kenya-KE Nematerijalna kulturna baština u Keniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Komori === * 2025. - [[Zaffa u tradicionalnom vjenčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/comoros-KM Nematerijalna kulturna baština u Komorima - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> === Kongo === * 2021. - [[Kongoanska rumba]] * 2025. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/congo-CG Nematerijalna kulturna baština u Kongu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> [[Datoteka:Zafimaniry house.JPG|mini|Tradicionalna drvena kuća naroda [[Zafimaniry]], [[Madagaskar]]]] === Madagaskar === * 2008. - [[Drvorezbarstvo naroda Zafimaniri]] === Malavi === * 2008. - Ritualni ples [[Gule Wamkulu]] kulta naroda [[Chewa]] u [[Malavi]]ju, [[Zambija|Zambiji]] i [[Mozambik]]u * 2008. - [[Vimbuza]] ples za izliječenje * 2014. - [[Tchopa]], žrtveni ples naroda [[Lhomwe]] iz južnog Malavija === Mali === * 2008. - [[Yaral]] i [[Degal]] * 2009. - [[Sedmogodišnje krovopokrivanje Kamablona]] * 2009. - [[Povelja Manden]] * 2009. - [[Sanké mon]] * 2011. - [[Kôrêdugaw]] * 2013. - [[Imzad]], * 2014. - [[Dolazak maski i lutaka kod Markala]] * 2021. - [[M’Bolon]] * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mali-ML Nematerijalna kulturna baština u Maliju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> [[Datoteka:Djemaa_el_Fna,_evening.JPG|mini|Trg [[Džama el Fna]] u [[Marakeš]]u ([[Maroko]])]] === Maroko === * 2008. - Anualno okupljanje stanovnika [[Sahara|Sahare]] [[Moussem]] u [[Tan-Tan]]u * 2008. - Kulturni prostor trga [[Jemaa el-Fna]] u [[Marakeš]]u * 2010. - [[Mediteranska prehrana]] * 2012. - [[Festival trešnje u Safrou]] * 2012. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] === Mauritanija === * 2011. - [[Mauri|Maurski]] [[ep]] [[T’heydinn]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] === Mozambik === * 2008. - Ritualni ples [[Gule Wamkulu]] kulta naroda [[Chewa]] u [[Malavi]]ju, [[Zambija|Zambiji]] i [[Mozambik]]u * 2008. - [[Chopi Timbila]], glazba na tradicionalnim [[ksilofon]]ima naroda [[Chopi]] [[Datoteka:Yoruba divination board.jpg|mini|Drvena ploča bogova naroda [[Ife]], [[Nigerija]]]] === Namibija === * 2015. - [[Oshituthi shomagongo]], festival voća [[marula]] === Niger === * 2008. - [[Usmena baština naroda Gelede]] * 2008. - Sustav bogoštovlja naroda [[Ife]] * 2009. - Maskarada [[Ijele]] * 2013. - [[Imzad]], običaji i znanja [[Tuarezi|tuareške]] zajednice * 2015. - [[Prakse i izričaji šaljivih veza u Nigeru]] === Obala Bjelokosti === * 2008. - [[Gbofe iz Afounkahe]] * 2017. - [[Zaouli]] * 2023. - [[Tradicionalne vještine tkanja pregača u Obali Bjelokosti]] * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]] * 2024. - [[Vještine povezane s proizvodnjom Attiékéa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cote-d-ivoire-CI Nematerijalna kulturna baština u Obali Slonovače- ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Senegal === * 2008. - [[Kankurang]] * 2013. - [[Xooy]], ceremonija obožavanja bogova naroda [[Serer]] === Somalija === * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica]] === Srednjoafrička Republika === * 2008. - [[Polifono pjevanje Aka Pigmeja]] <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/central-african-republic-CF Nematerijalna kulturna baština u Srednjoafričkoj Republici - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Sudan === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] === Togo === * 2008. - Usmena baština naroda [[Gelede]] [[Datoteka:FatuIva TapaMaking 4 20061111.jpg|mini|Pravljenje Bark tkanina, [[Uganda]]]] === Tunis === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] === Uganda === * 2008. - Tradicionalno pravljenje tkanina [[Bark]] naroda [[Baganda]] * 2011. - [[Bigwala]], glazba tikvi i ples kraljevstva [[Busoga]]* * 2013. - [[Empaako]] običaj naroda [[Batooro]], [[Banyoro]], [[Batuku]], [[Batagwenda]] i [[Banyabindi]] iz zapadne [[Uganda|Ugande]] * 2014. - Čišćenje beba dječaka naroda [[Lango]] u središnjoj sjevernoj Ugandi* * 2015. - [[Koogere]] oralna tradicija naroda [[Basongora]], [[Banyabindi]] i [[Batooro]]* === Zambija === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Makishi]] * 2018. - [[Mooba]] * 2020. - [[Budima]] * 2022. - [[Kalela]] * 2024. - [[Mangwengwe]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM Nematerijalna kulturna baština u Zambiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zelenortska Ostrva === * 2021. - [[Morna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cabo-verde-CV Nematerijalna kulturna baština u Zelenortskim Ostrvima - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zimbabve === * 2008. - [[Mbende Jerusarema]] * 2020. - [[Mbira (Sansi)]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/zimbabwe-ZW Nematerijalna kulturna baština u Zimbabveu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00001 UNESCO Nematerijalna svjetska baština] - službene stranice [[Kategorija:Svjetska baština u Africi|#]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Africi]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|Afrika]] fdv453wl8a6lz0id0ynjh6ldlljfmry 2 4558376 42696872 42687029 2026-09-30T20:23:15Z Stefanguzvica 88249 42696872 wikitext text/x-wiki Docent na Odseku za istoriju Visoke škole ekonomije u [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgu]]. Doktorirao na Univerzitetu u [[Regensburg|Regenzburgu]]. U slobodno vreme pišem pretežno biografske članke o istoriji radničkog pokreta Jugoslavije. == Članci koje sam napisao == *[[Vilim Horvaj]] [[File:Cscr-featured.png|15px]] *[[Nikola Kovačević – Čudnovski]] [[File:Cscr-featured.png|15px]] *[[Vlajko Begović]] [[File:Cscr-featured.png|15px]] *[[Pavle Pavlović]] [[File:Cscr-featured.png|15px]] *[[Mirko Marković (revolucionar)]] *[[Pavle Bastajić]] *[[Božo Vidas Vuk]] *[[Adolf Štumpf]] *[[Krsta Iskruljev]] *[[Gustav Barabaš]] *[[Karel Hatz]] *[[Ivan Kralj]] *[[Oton Krstanović]] *[[Arpad Lebl]] *[[Nikola Kotur]] *[[Milan Durman]] *[[Robert Valdgoni]] *[[Zora Nikolić]] *[[Jozef Hermal]] *[[Imre Beer]] *[[Agan Bostandžić]] *[[Dragan Ozren]] *[[Ivan Jakšić]] *[[Julio Varesko]] *[[Toma Devald]] == Članci kojima sam doprineo == *[[Josip Broz Tito]] *[[Tasa Stojanović]] *[[Blagoje Parović]] *[[Stefan Heberling]] *[[Alfred Diamantstein]] *[[Adolf Muk]] *[[Žene narodni heroji Jugoslavije]] *[[Ivan Marić]] *[[KPJ tokom Velike čistke]] *[[Labud Kusovac]] *[[Saradnja komunista i ustaša 1930-ih]] *[[Ratko Pavlović Ćićko]] *[[Arsenije Radić]] *[[Kosta Novaković]] *[[Sima Marković]] *[[Jovan Mališić]] *[[Đuro Cvijić]] *[[Rudolf Hercigonja]] *[[Kamilo Horvatin]] *[[Janko Jovanović]] *[[Antun Mavrak]] *[[Mustafa Dedić]] *[[Nikola Orovčanac]] *[[Danilo Srdić]] *[[Ahmet Fetahagić]] == Članci na kojima trenutno radim == *[[Simo Miljuš]] == Nagrade == {{Nagrada za izabrani članak | članak =Vilim Horvaj | mjesec =januar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Nikola Kovačević – Čudnovski | mjesec =februar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Vlajko Begović | mjesec =septembar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Pavle Pavlović | mjesec =oktobar | godina =2026. }} {{Barnstar-rad i trud|Za izuzetan doprinos na [[Historiografija|istorijskom]] polju.|Inokosni organ}} qrkbw9torvzaicfs5m213pqggunvfqo 0 4571950 42696852 41379150 2026-09-30T17:35:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696852 wikitext text/x-wiki {{for|fudbalera|Lawrie Tierney}} {{Infokutija glumac | ime = Lawrence Tierney | datum_rođenja = {{birth date|1919|03|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|2002|02|26|1919|03|15|df=y}} | mjesto_smrti = [[Los Angeles, California]], [[Kalifornija]], SAD | rodbina = {{plainlist| *[[Scott Brady]] (brat) *[[Michael Tierney (filmski režiser)|Michael Tierney]] (nećak) }} | zanimanje = glumac | period = 1943–2000 | djeca = 1 | znamenite_uloge = [[John Dillinger]] u ''[[Dillinger (film, 1945)|Dillinger]]''<br>Joe Cabot u ''[[Reservoir Dogs]]'' }} '''Lawrence Tierney''' (15. mart 1919 - 26. februar 2002) bio je [[SAD|američki]] glumac, najpoznatiji po karakternim ulogama "tvrdih momaka", ali i "problematičnom" privatnom životu koga su karakterizirali sklonost tučnjavama i alkoholu. Tierney je slavu stekao 1945. godine ulogom znamenitog gangstera [[John Dillinger|Johna Dillingera]] u [[Dillinger (film, 1945)|istoimenom]] biografskom filmu, ali su mu na nastavak karijere značajno uticali hapšenja i drugi problemi sa zakonom, te je zbog "nezgodne" reputacije često bio prisiljen izbivati iz Hollywooda. Djelomično je rehabilitiran tek pod stare dane, kada je nastupao u popularnim TV-serijama. Mlađoj publici je, međutim, daleko poznatiji po ulozi ostarjelog ali još "tvrdog" gangsterskog bosa Joea Cabota u znamenitom [[Quentin Tarantino|Tarantinovom]] filmu ''[[Reservoir Dogs]]''. ==Izabrana filmografija== {{div col|cols=2}} * ''[[Gildersleeve on Broadway]]'' (1943) (nenaveden na špici) * ''[[The Falcon Out West]]'' (1944) (nenaveden na špici) * ''[[Back to Bataan]]'' (1945) * ''[[Dillinger (1945 film)|Dillinger]]'' (1945) * ''[[San Quentin (1946 film)|San Quentin]]'' (1946) * ''[[Step by Step (1946 film)|Step By Step]]'' (1946) * ''[[The Devil Thumbs a Ride]]'' (1947) * ''[[Born to Kill (1947 film)|Born to Kill]]'' (1947) * ''[[Bodyguard (1948 film)|Bodyguard]]'' (1948) * ''[[Shakedown (1950 film)|Shakedown]]'' (1950) * ''[[The Hoodlum (1951 film)|The Hoodlum]]'' (1951) * ''[[The Greatest Show on Earth (film)|The Greatest Show on Earth]]'' (1952) * ''[[The Bushwackers (film)|The Bushwackers]]'' (1952) * ''[[The Steel Cage]]'' (1954) * ''[[Female Jungle]]'' (1955) * ''[[A Child is Waiting]]'' (1963) * ''[[Custer of the West]]'' (1967) * ''[[Such Good Friends]]'' (1971) * ''[[Abduction (1975 film)|Abduction]]'' (1975) * ''[[Andy Warhol's Bad]]'' (1977) * ''[[The Kirlian Witness]]'' (1979) * ''[[Bloodrage]]'' (1979) * ''[[Gloria (1980 film)|Gloria]]'' (1980) * ''[[Arthur (1981 film)|Arthur]]'' (1981) * ''[[The Prowler (1981 film)|The Prowler]]'' (1981) * ''[[Midnight (1982 film)|Midnight]]'' (1982) * ''[[Terrible Joe Moran]]'' (1984) * ''[[Nothing Lasts Forever (film)|Nothing Lasts Forever]]'' (1984) * ''[[Prizzi's Honor]]'' (1985) * ''[[Silver Bullet (film)|Silver Bullet]]'' (1985) * ''[[Murphy's Law (film)|Murphy's Law]]'' (1986) * ''[[From a Whisper to a Scream (film)|From a Whisper to a Scream]]'' (1987) * ''[[Tough Guys Don't Dance (film)|Tough Guys Don't Dance]]'' (1987) * ''[[The Naked Gun: From the Files of Police Squad!]]'' (1988) * ''[[The Horror Show|House III: The Horror Show]]'' (1989) * ''[[Dillinger (1991 film)|Dillinger]]'' (1991) * ''[[The Runestone]]'' (1991) * ''[[City of Hope (film)|City of Hope]]'' (1991) * ''[[Reservoir Dogs]]'' (1992) * ''[[Eddie Presley]]'' (1992) * ''[[2 Days in the Valley]]'' (1996) * ''[[Southie (film)|Southie]]'' (1998) * ''[[Armageddon (1998 film)|Armageddon]]'' (1998) (nenaveden na špici) {{div col end}} ==Izvori== {{Reflist}} ==Vanjske veze== * {{Find a Grave|6618714}} * [http://www.lawrencetierney.com Lawrence Tierney Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004061810/http://lawrencetierney.com/ |date=2016-10-04 }} * {{IMDb name|0862937}} * [http://toddmecklem.com/tierney.html Todd Mecklem's Tierney tribute] * [https://web.archive.org/web/20160315130424/http://www.eddiemuller.com/tierney.html Essay on Tierney] by writer [[Eddie Muller]] {{Memory Alpha}} {{Authority control}} {{Lifetime|1919|2002|Tierney, Lawrence}} [[Category:Američki filmski glumci]] [[Category:Američki televizijski glumci]] db1tc5h17809nk33kj4vsqnfjq1877e 0 4574450 42696955 42398434 2026-10-01T09:51:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696955 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Medellín | ime_genitiv =Medellína | izvorno_ime = | slika_panorama =Centro_de_Medellin-Colombia_(cropped).jpg | veličina_slike = 260px | opis_slike =[[Panorama]] centra | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_lokacijska_karta_država = Colombia | slika_lokacijska_karta_opis= Medellín na karti Kolumbije | utemeljenje_ime=Osnovan | utemeljenje_datum =[[1675]].<ref name=city/> | širina-stupnjevi =6 | širina-minute=13 | širina-oznaka= N | dužina-stupnjevi =75 | dužina-minute=35 | dužina-oznaka= W | lokacija_ime = [[Lista država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Kolumbija}} | lokacija1_ime =[[Departmani Kolumbije|Departman]] | lokacija1_info = [[Antioquia (departman)|Antioqua]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = [[Gradonačelnik]] | ime_vođe=Daniel Quintero | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna =374.8 [[km²]]<ref name=city/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža=120.9 [[km²]]<ref name=city/> | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =1,495 [[metar|m]]<ref name=brit/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = [[2020]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže=2,382,399<ref name=city/> | stanovništvo_uže_gustoća =19,705 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_šire= 2,533,424<ref name=city/> | stanovništvo_šire_gustoća =6,759 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona= [[UTC+5]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =050001<ref name=city/> | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''Medellín''' je [[općina]] od 2,533,424 [[Stanovništvo|stanovnika]] i [[grad]] od 2,382,399 [[Stanovništvo|st.]] na [[sjeverozapad]]u [[Kolumbija|Kolumbije]] u [[Antioquia (departman)|Departmanu Antioqua]], čiji je [[glavni grad|administrativni centar]].<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/colombia/admin/antioquia/05001__medell%C3%ADn/ | title =''Medellín Municipality in Colombia'' | accessdate =12.1.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> [[Metropola|Metropolitanski]] Medellín, u kom su još i gradovi [[Barbosa (Antioquia)|Barbosa]], [[Bello (Antioquia)|Bello]], [[Caldas (Antioquia)|Caldas]], [[Envigado]], [[La Estrella (Antioquia)|La Estrella]], [[Itagüí]], [[Girardota]], [[Sabaneta (Antioquia)|Sabaneta]], [[Copacabana (Antioquia)|Copacabana]] ima preko 3,5 [[milion]]a stanovnika.<ref name=vale>{{cite web | url =https://datosabiertos.metropol.gov.co/ | title =''Nuestros catálogos'' | accessdate =10.1. 2023. | language =španjolski | publisher =Área Metropolitana del Valle de Aburrá}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, tako da je po tom drugi po veličini grad u zemlji.<ref name=sis/> Medellín su nekad zvali ''Kolumbijski [[Manchester]]'', zbog brojnih [[tvornica]] [[tekstilna industrija|tekstilne industrije]]. Krajem [[20. vijek]]a bio je poznat kao centar [[kartel]]a za [[kokain]], [[narkobos]]a [[Pablo Escobar|Pabla Escobara]].<ref name=brit/> == Geografija == Medellín se prostire u uskoj [[dolina|dolini]] Aburrá u [[planina]]ma [[Centralni Kordiljeri (Kolumbija)|Centralnih Kolumbijskih Kordiljera]], kroz koju protiče [[Medellín (rijeka)|Rijeka Medellín]].<ref name=man/> [[datoteka:Palacé, Medellín, Colombia.jpg|left|thumb|240px|Centar grada]] [[datoteka:Metro_de_Medellín,_Colombia.jpg|left|thumb|240px|Medellínski metro]] == Historija == Medellín je osnovao [[1616]]. kao [[rudarstvo|rudarsku]] [[kolonija|koloniju]] pod [[ime]]nom ''San Lorenzo de Aburrá'', [[svećenik]] i [[kolonija]]lni službenik Francisco Herrera Campuzano. Iskapanje velikih količina [[zlato|zlata]], dovela je do povećanja broja stanovnika. Zbog tog ga je Marija Austrijska [[regent]] maloletnog [[Carlos II od Španije|Carlosa II]] - [[1675]]. krstila pod novim imenom ''Villa de Nuestra Señora de la Candelaria de Medellín'' (Grad naše Gospe od Medellína).<ref name=sis/> Odlukom [[kongres]]a novorođene [[nezavisnost|nezavisne]] [[Velika Kolumbija|Velike Kolumbije]] - [[1826]]. je administracija preseljena iz dotadašnjeg administrativnog centra [[Santa Fe de Antioquia]] u Medellín.<ref name=sis/> Za [[Granadinska Konfederacija|federalnih]] vremena u Medellínu je osnovana tehnička škola, i poduzeti su radovi regionalnog značaja, kao što je izgradnja [[željeznica|željeznice]]. Nakon dovršetka [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] [[1914]]. i izgradnje [[željeznička pruga|željezničke pruge]] do [[Cali]]ja, Medellín je naglo narastao i postao važno prometno [[raskršće]].<ref name=brit/> Dugo vremena je bio najznačajniji centar za obradu i [[trgovina|trgovinu]] [[kava|kavom]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.britannica.com/place/Medellin-Colombia | title =''Medellín Colombia'' | accessdate =10.1. 2023. | language=engleski | publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> [[1920-e|Dvadesetih godina]] [[20. vijek|prošlog vijeka]] podignuto je puno raznoraznih [[tvornica]], da se zamjeni [[uvoz]], tako da Medellin ima od tvornice [[automobil]]a do zubnih proteza. Još uvijek je centar [[rudarstvo|rudarskog]] kraja, i metropola kave. Današnji Medellín je jedan od najprestižnijih južnoameričkih [[medicina|medicinskih]] centara, poznat po [[transplantacija]]ma.<ref name=man/> On je i velik [[univerzitet]]ski centar, u njemu od [[1803]] djeluje Univerzitet Antioquia, Nacionalni Kolumbijski (1867), Papinski Bolivijanski (1936), Katolički Luis Amigó(1984), EAFIT(1960), Tehnološki (1983). Grad ima [[teatar]], [[orkestar|simfonijski i filharmonijski orkestar]], brojne [[muzej]]e i [[galerija|galerije]].<ref name=man/> U [[februar]]u [[2013]]. Medellín je izabran za naj[[invencija|inovativniji]] grad na [[svijet]]u zbog napredka u [[politika|politici]], [[obrazovanje|obrazovanju]] i društvenom razvoju. Iste godine je istaknut kao najbolji poslovni centar u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]] i osvojio je nagradu Verónica Rudge za [[urbanizam]] koju dodjeljuje [[Univerzitet Harvard]] (Urban Development Enterprise), zbog izgradnje sjeverozapadnog dijela grada.<ref name=sis/> [[Autoput]]om Nº 62 povezan je sa [[luka]]ma na [[Karipsko more|Karipskom moru]], autoputem Nº 56 sa [[Bogota|Bogotom]], a autoputem Nº 25 sa gradovima na istoku. Medellín je jedini kolumbijski grad s dva komercijalna [[aerodrom]]a, jednim regionalnim u samom gradu ("Olaya Herrera"), i "Internacionalni aerodrom José María Córdova", pored grada [[Rionegro]].<ref name=man>{{cite web | url =http://www.colombiamania.com/ciudades/medellin.html | title =''Medellín Colombia'' | accessdate =11.1. 2023. | language=španjolski | publisher=ColombiaMania}}</ref> == Privreda i transport== Današnji Medellin je snažni [[industrija|industrijski]] i [[Finansijska tržišta|financijski]] centar, poznat po [[čelik]]u.<ref name=brit/> Metropolski Medellín proizvodi 67% [[Bruto domaći proizvod|BDP]] Departmana Antioqua i 11% BDP-a Kolumbije.<ref name=sis/> == Pobratimski gradovi == Medellín ima pobratimske ugovore sa slijedećim gradovima<ref name=sis>{{cite web | url =http://en.sistercity.info/sister-cities/Medell%C3%ADn.html | title =''Sister cities of Medellín'' | accessdate =12.1. 2023. | language=engleski | publisher=Sistercity}}</ref>; {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{flagicon|Španjolska}} [[Bilbao]], [[Španjolska]] * {{flagicon|Kolumbija}} [[Bogotá]], [[Kolumbija]] * {{flagicon|Argentina}} [[Buenos Aires]], [[Argentina]] * {{flagicon|Kolumbija}} [[Cali]], [[Kolumbija]] * {{flagicon|Venecuela}} [[Caracas]], [[Venecuela]] || * {{flagicon|SAD}} [[Fort Lauderdale, Florida|Fort Lauderdale]], [[Sjedinjene Američke Države]] * {{flagicon|Meksiko}} [[Guadalajara (Jalisco)|Guadalajara]], [[Meksiko]] * {{flagicon|Indija}} [[Hyderabad]], [[Indija]] * {{flagicon|Venecuela}} [[Maracay]], [[Venecuela]] || * {{flagicon|Italija}} [[Milano]], [[Italija]] * {{flagicon|Meksiko}} [[Monterrey]], [[Meksiko]] * {{flagicon|Urugvaj}} [[Tacuarembó]], [[Urugvaj]] * {{flagicon|Bugarska}} [[Varna]], [[Bugarska]]</small> |} {{Panoramica|Medellin,_"Cerro_Tres_Cruces".jpg|1200px|Panorama grada}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Medellín}} *[https://www.medellin.gov.co/ ''Alcaldía de Medellín''] {{es icon}} *[https://www.municipio.com.co/municipio-medellin.html ''El municipio de Medellín''] {{es icon}} [[Kategorija:Gradovi u Kolumbiji]] 3cmfjm421ek2xu0wtpklggocoqqvcdv 0 4579504 42696956 42693574 2026-10-01T10:34:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696956 wikitext text/x-wiki '''Mendelovska genetika egzofenotipskih svojstava čovjeka''' se bavi samo osobinama iz domena [[osobina|kvalitativne varijacije]] i/ili onim kvantitativnim svojstvima koja se mogu opisati u arbitrarnim kategorijama, kao što su to bili [[Gregor Mendel|Mendelove]] sorte niskog i visokog graška. Prema tome ova oblast [[klasična genetika|klasične genetike]] obuvata samo ona svojstva koja se ponašaju po modelu [[monogensko nasljeđivanje|monogenskog nasljeđivanja]] Prema modelu [[Gregor Mendel|Mendelovskog]] nasljeđivanja, ako dijete, bar od jednog roditelja dobije dominantni [[alel]], imat će [[dominantnost|dominantnu]] fenotipsku varijantu posmatrane [[osobina|osobine]]. Samo oni koji su dobili recesivni alel od oba roditelja ispoljit će recesivni [[fenotip]]. Oni koji primaju dominantni alel od jednog roditelja i recesivni od drugog, imat će će dominantnu varijantu osobine. Među beskonačno velikim brojem potencijalno opisivih [[osobina]], veoma je malo onih koje se mogu uvrstiti u čisto Mendelovske osobine, jer fenotipsko ispoljavanje većina fenotipskih osobina je eksponat [[Intermedijarnost|nepotpune dominacije]], [[interakcija gena|kodominantnosti]] i kvantitativnih doprinosa iz manjeg ili većeg broja gena.<ref name="Dobzhansky T. 1970">Dobzhansky T. (1970): Mankind envolving: The evolution of the human species. Bantam Books, New York, {{ISBN|978-05526-5390-9}}.</ref><ref name="Hadžiselimović R. 2005">Hadžiselimović R. (2005): Bioantropologija – Biodiverzitet recentnog čovjeka. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-2-6}}.</ref> Recesivni fenotip teorijski može preskočiti bilo koji broj generacija, ostajući „uspavan“ u [[heterozigot]]nim "nositeljima", sve dok ne dobiju djecu sa nekim ko ima jedan ili oba recesivna alela, koje će prenijeti na svoje dijete. Ako je partner recesivni [[homozigot]], šansa za ispoljavanje recesivnog fenotipa je 50%, a ako je, kao i pomenuti nositelj, i on heterozigot, u njihovom potomstvu će se pojaviti 25% osoba sa recesivnim [[fenotip]]om. Proučavanje [[morfologija|morfološko]]-[[anatomija|anatomskih]], nesumnjivo nasljednih svojstava nailazi na posebne poteškoće zbog nepotpune [[Interakcija gena|ekspresivnosti]] ili [[Interakcija gena|penetrabilnosti]] [[gen]]a koji ih kontroliraju, bez obzira na pripadnost nekom od opisanih modela nasljeđivanja. ==Vjerovatna i upitna Mendelovska svojstava== Slijedi lista fenotipskih svojstava koja se i u mnogim udžbenicima svih razina obrazovanaja posmatraju kao Mendelovska, iako postoje osporavanja u vezi sa prirodom njihovog nasljeđivanja. Ukratko, niko ne spori da imaju visoku [[heritabilnost]], ali još uvijek nije predložen model koji bi prihvatljivije odgovarao stvarnoj međugeneracijskoj raspodjeli njihovih [[fenotip]]ova. Prije otkrića identifikacije putem [[DNK]] profiliranja, mnoga od ovakvih [[osobina|svojstava]] su imala široku primjenu u [[pravo|medikolegalnoj]] praksi, uključujići i slučajeve spornog očinstva. ===Autosomna svojstva sa jednostavnijim nasljeđivanjem=== (Vidi: [[Oligogensko nasljeđivanje]]) ===Autosomna svojstva sa jednostavnijim nasljeđivanjem=== (Vidi: [[Oligogensko nasljeđivanje]]) {| border=1 | '''Svojstvo''' ! Dominantno ! Recessivno ! Reference |- |Oblik [[eritrocit]]a |Diskoidan (normalan) |Elipsoidan |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |[[Sekrecija AB(O)H antigena]] |Sekretor |Nesekretor |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Osjećanje okusa feniltiokarbamida (PTC) |Sposobnost osjećanja gorkog okusa |Neosjetljivost |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/><ref>{{cite web | url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/10009.php | title=Natural selection at work in genetic variation to taste | first=Stephen | last=Wooding | work=Medial News Today | publisher= | date=28 June 2004 | deadurl=yes | archivedate=2007-12-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213232429/http://www.medicalnewstoday.com/articles/10009.php. | access-date=2017-03-10 }}</ref> |- |Osjetljivost na miris KCN |Osjetljivost |Neosjetljivost |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |[[Dioptrija]] |Normalna |Kratkovidost |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |[[Boja očiju]] |Tamne |Plave |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |[[Boja kose]] |Tamna |Plava |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Tjelesna [[pigment]]acija |Pigmentirano |[[Albinizam]] |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Tjelesna dlakavost |Maljavost |Odsustvo malja |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |[[Dlakavost srednje digitalne falange]] |Dlakava |Bez dlaka |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Forma dlake u vlasištu |Kudrava |Ravna (prava) |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Dužina trepavica |Duge |Kratke |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Forma ušne resice |Slobodna |Prirasla |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Oblik [[nos]]a |Prominentan most |Ravan [[most]] |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Širina [[nozdrva]] |Široke |Uske |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Punoća usana |Pune (debele) |Tanke |<ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Forma gornje usne |"Zečija" |Normalna |<ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Puls |[[Sinus]]na [[bradikardija]] (usporen [[puls]]) |[[Sinus]]na tahikardija (ubrzan [[puls]]) |<ref>://cardiology.jwatch.org/cgi/content/full/2006/309/4</ref> |- |Čeona linija vlasišta |[[Udovicin špic]] |Ravna linija kose |<ref name="Campbell N. 2005">Campbell N., Reece J. (2005): Biology. Pearson Education|Benjamin Cummings, San Francisco, {{ISBN|0-07-366175-9}}.</ref><ref name="McKusick">{{cite web | url=http://omim.org/entry/194000 | title=Widow's Peak | work=Online Mendelian Inheritance in Man | id=194000 | first=Victor A. | last=McKusick | publisher=Johns Hopkins University.}}</ref> |- |Očni nabori |[[ko|Očni]] [[hipertelorizam]] |[[Hipotelorizam]] |<ref name="Campbell N. 2005"/><ref name="McKusick"/> |- |Funkcija digestijskog mišića |Normalan mišić |[[Mitohondrija|Mitochondrijski]] neurogastrointestinalni encefalopatijski sindrome ([[POLIP sindrom]]) |<ref>Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM) 603041</ref> <ref>Taanman J. W. Et al. (2009): Characterization of a novel TYMP splice site mutation associated with mitochondrial neurogastrointestinal encephalomyopathy (MNGIE)".Neuromuscular Disorders 19 (2): 151–154. doi:10.1016/j.nmd.2008.11.002. {{PMID|19056268}}.</ref> |- |Forma obraza |[[Facijalne rupice]] |Bez facijalnih rupica |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="ScienceNet">{{cite web | url=http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=4862&type=6&root=4&parent=4&cat=40 | publisher=Singapore Science Centre | work=ScienceNet - Life Science | title=Genetics/Reproduction | date= | deadurl=yes | archivedate=2003-09-25 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20030925150701/http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=4862&type=6&root=4&parent=4&cat=40 | access-date=2017-03-10 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://omim.org/entry/126100 | title=Dimples, Facial | work=Online Mendelian Inheritance in Man | id=126100 | first=Victor A. | last=McKusick | publisher=Johns Hopkins University.}}</ref> |- |Forma ušnog lobusa |Slobodan ušni lobus |Prirastao ušni lobus |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> <ref name="ScienceNet" /><ref name="cruz-gonzalez">{{cite journal | last=Cruz-Gonzalez | first=L. | last2=Lisker | first2=R. | title=Inheritance of ear wax types, ear lobe attachment and tongue rolling ability | journal=Acta Anthropogenet. | year=1982 | volume=6 | issue=4 | pages=247–54 | pmid=7187238 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://omim.org/entry/128900 | title=Earlobe Attachment, Attached vs. Unattached | work=Online Mendelian Inheritance in Man | id=128900 | first=Victor A. | last=McKusick | first2=A | last2=Lopez | publisher=Johns Hopkins University.}}</ref> |- |Smjer zvrka u kosi |Zvrk u smjeru kretanja kazaljki na satu (s lijeva na desno) |Suprotno usmjeren zvrk u (s desna na lijevo) |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/> |- |[[Forma brade]] |Cjelovita [[brada]] |Necjelovita brada |<ref name="Hadžiselimović R. 2005"/><ref>{{cite web | url=http://omim.org/entry/119000 | title=Cleft Chin | work=Online Mendelian Inheritance in Man | id=119000 | first=Victor A. | last=McKusick | publisher=Johns Hopkins University.}}</ref> |- |Funkcionalnost nerava |Nema progresivnog oštećenja nerava |Friedreichova ataksija |<ref>Friedreich N. (1876): Ueber Ataxie mit besonderer Berücksichtigung der hereditären Formen" (PDF). Arch Pathol Anat Phys Klin Med 68 (2): 145–245. doi:10.1007/BF01879049.</ref><ref>Marmolino D. (2011): Friedreich's ataxia: Past, present and future. Brain Research Reviews 67 (1–2): 311–330.doi:10.1016/j.brainresrev.2011.04.001. {{PMID|21550666}}.</ref> |- |Savitljivost jezika |Sposobnost savijanja lateralnih rubova jezika u žlijeb (savijač u U oblik žlijeba) |Nesavijač |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Brojnost prstiju |[[Polidaktilija]] (dodatni prst/i) |Normalnih pet prstiju |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/> |- |Distalna savitljivost palca |Ravan palac |[[Autostoperski palac]] |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Ten lica |[[Pjegavost]] |Bez pjega |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/><ref>{{cite journal|author=Xue-Jun Z. et al|year=2004|title=A gene for freckles maps to chromosome 4q32–q34|journal=Journal of Investigative Dermatology, 122|pages=286–290|url=http://www.nature.com/jid/journal/v122/n2/full/5602169a.html | doi=10.1046/j.0022-202x.2004.22244.x}}</ref><ref>Dobzhansky T. (1970): Genetics of the evolutionary process. Columbia, New York, {{ISBN|0-231-02837-7}}</ref> |- |Konzistencija ušnog voska |"Mokri" ušni vosak ([[cerumen]]) |"Suhi" ušni vosak |<ref name="cruz-gonzalez" /><ref>{{cite web | url=http://omim.org/entry/117800 | title=Apocrine Gland Secretion, Variation in | work=Online Mendelian Inheritance in Man | id=117800 | first=Victor A. | last=McKusick | first2=Marla J. F. | last2=O'Neill | publisher=Johns Hopkins University.}}</ref> |- |Forma dlanova |Normalno ravan dlan |[[Cenani Lenz sindaktilizam]] |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/> |- |Dužina prstiju |Kratki [[prst]]i ([[Brahidaktilija]]) |Normalna dužina prstiju |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Forma nokata |Dugi |Kratki |<ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Brojnost prstiju |Polidaktilija |normalan broj (5) |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Sloboda prstiju |[[Sindaktilija]] (srasli [[prst]]i) |Normalno odvojeni prsti |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/> |- |Oblik nosa |Prominentan |Ravan |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> |- |Oblik nosa |[[Rimski nos]] (prominentni most) |Nos bez prominentnog mosta |<ref name="education.sdsc.edu">{{cite web | url=http://education.sdsc.edu/download/enrich/mendelian_traits.pdf | format=PDF | title=Mendelian Traits in Humans | last= | first= | work=Human Genetics | publisher=San Diego Supercomputer Center (SDSC).}}</ref> |- |Tjelesne proporcije |[[Marfan sindrom]] |Normalne tjelesne proporcije |<ref>{{cite web | url=http://emedicine.medscape.com/article/946315-overview | work=Medscape | title=Genetics of Marfan Syndrome | first=Harold | last=Chen | editor-first=Bruce | editor-last=Buehler | publisher=WebMD LLC.}}</ref> |- |Funkcionalnost nerava |[[Huntingtonova bolest]] |Bez nervnih oštećenja |<ref>{{cite web | url=http://library.thinkquest.org/17109/diseases.htm | title=Mutations and Genetic Disease | first=Kate | last=Stafford | first2=Michael | last2=Mannor | work=Genetic Diseases | publisher=ThinkQuest | date= | deadurl=yes | archivedate=2007-01-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070103234613/http://library.thinkquest.org/17109/diseases.htm | access-date=2017-03-10 }}</ref> |- |Konzistentnost sluznih obloga |Normalne sluzne obloge |[[Cistična fibroza]] |<ref>{{cite web | url=http://www.chp.edu/CHP/P02142 | title=Autosomal Recessive: Cystic Fibrosis, Sickle Cell Anemia, Tay Sachs Disease | work=Medical Genetics | publisher=Children's Hospital of Pittsburgh | date=3 February 2008 | deadurl=yes | archivedate=2009-08-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090824211049/http://www.chp.edu/CHP/P02142. | access-date=2017-03-10 }}</ref> |- |Osjetljivost na svjetlo |Refleks „fotičkog“ kihanja |Bez ACHOO refleksa |<ref>{{cite web | url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=looking-at-the-sun-can-trigger-a-sneeze | title=Looking at the Sun Can Trigger a Sneeze | work=Scientific American | first=Karen | last=Schrock | date=10 January 2008 | deadurl=no | archivedate=2011-03-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319072706/https://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=looking-at-the-sun-can-trigger-a-sneeze. | access-date=2017-03-10 }}</ref> |- |Isturenost brade brade |“Čelična“ brada |Povučena brada |<ref name="education.sdsc.edu" /> |- |Urođeni čuperak u kosi |Bijeli čuperak |Tamni čuperak |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/><ref>http://www.edquest.ca/component/content/article/25/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201141515/http://www.edquest.ca/component/content/article/25/. |date=2012-02-01 }} {{Cite web |url=http://www.edquest.ca/component/content/article/25/. |title=Archive copy |access-date=2017-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201141515/http://www.edquest.ca/component/content/article/25/. |archive-date=2012-02-01 |url-status=bot: unknown}}: Inherited Human Traits, EdQuest.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120201141515/http://www.edquest.ca/component/content/article/25/.</ref> |- |Tonus ligamenata |Ligamentna zategnutost |[[Ligamentna opuštenost]] |<ref>{{cite pmid|5173168}}</ref> |- |Digestija šećera |Normalna |[[Galaktozemija]] |<ref>{{cite web | url=http://biology.clc.uc.edu/fankhauser/Labs/BioLab_112/Human_Genetics.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223222416/http://biology.clc.uc.edu/fankhauser/labs/BioLab_112/Human_Genetics.html |date=2012-02-23 }} | title=Human Heritable Traits | last=Fankhauser | first=D. B. | work= | publisher=University of Cincinnati Clermont College.</ref> |- |Boja nokata |[[Leukonihija]] (totalna leukonihija, žuti nokti) i Bartov sindrom |Parcijalna leukonihija |<ref>{{cite web | url=http://www.jtad.org/2009/1/jtad93101r.pdf | format=PDF | title=Leukonychia | first=Özge | last=Karaku | journal=Journal of the Turkish Academy of Dermatology | publisher=JTAD | year=2009 | access-date=2017-03-10 | archivedate=2016-03-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303225703/http://www.jtad.org/2009/1/jtad93101r.pdf | deadurl=yes }}</ref> |- |Miris kože |Odsustvo tjelesnog vonja na ribu |[[Trimetilaminurija]] |<ref>{{cite web | url=http://www.genome.gov/11508983 | title=Learning About Trimethylaminuria | work=genome.gov | publisher=National Human Genome Research Institute.}}</ref> |- |Znojenje dlanova |[[Primarna Hiperhidroza]] |Slabo znojenje dlanova |<ref>{{cite web | url=http://www.sweathelp.org/pdf/Kaufmann%20study%20%E2%80%A6perhidrosis.pdf | format=PDF | title=Primary hyperhidrosis - Evidence for autosomal dominant inheritance | first=Horacio | last=Kaufmann | first2=Daniela | last2=Saadia | first3=Charlene | last3=Polin | first4=Stephen | last4=Hague | first5=Amanda | last5=Singleton | first6=Andrew | last6=Singleton | display-authors=1 | publisher= | date=10 January 2003 | journal=Clin Auton Res | issue=13 | pages=96–98 | doi=10.1007/s1028U-OO.}}</ref> |- |Tolerancija laktoze |Laktozna podnošljivost |[[Laktozna netolerancija]] |<ref>{{cite web | url=http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/smallgut/lactose_intol.html | title=Lactose Intolerance (Lactase Non-Persistence) | first=R. | last=Bowen | work= | publisher=Colorado State University. | access-date=2017-03-10 | archive-date=2010-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100623213029/http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/smallgut/lactose_intol.html }}</ref> |- |Forma brade |Prominetna brada (V-oblikovana) |Odsustvo prominentnosti (U-oblik) |<ref name="fofweb.com">{{cite web | url=http://www.fofweb.com/onfiles/seof/science_experiments/4-11.pdf | format=PDF | title=Variations on a Human Face | first=Donna Mae | last=Jablecki | work=Science Experiments on File | publisher=Facts on File.}}</ref> |- |Ten obraza |Sklonost aknama |Čiste kompleksije (lica) |<ref>{{cite web | url=http://www.zerozits.com/Articles/acne4ltr.htm | title=Acne is a Four Letter Word | first=Barbara | last=Strickland | work=Sage Advice | publisher=Barbara Strickland | date= | deadurl=yes | archivedate=2006-02-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060207134517/http://www.zerozits.com/Articles/acne4ltr.htm. | access-date=2017-03-10 }}</ref> |- |Tjelesna visina |Normalna visina |Hrskavična hipoplazija (patuljavost) |<ref name="Dobzhansky T. 1970"/> |} ==Reference== {{reference}} == Povezano == *[[Osobina]] *[[Interakcija gena]] *[[Dominantnost]] *[[Recesivnost]] *[[Homozigot]] *[[Heterozigot]] == Vanjske veze == * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/omim OMIM Online Mendelian Inheritance in Man] * [http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/faq/genenumber.shtml How many Genes do humans have?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223064508/http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/faq/genenumber.shtml |date=2008-02-23 }} * [http://www.labaction.com Human Genetics Video] ([http://www.genengnews.com/bestofweb/list.aspx?iid=93 website critique]) [[Kategorija:Genetika]] [[Kategorija:Humana genetika]] [[Kategorija:Klasična genetika]] rqhv4u67j3himdrua3b37b4etvxje1c 10 4599331 42696834 42696567 2026-09-30T15:40:08Z Aca 108187 42696834 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Human-emblem-people-black-128.png|30px]] | govori o = političaru ili političarki }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Političari, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Političari, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|političar-začetak}} </noinclude> 01en976ptvt6i4s0ylqtond9f0354i4 10 4599811 42696838 42696596 2026-09-30T15:41:54Z Aca 108187 42696838 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Open crown or - heraldic.svg|30px]] | govori o = vladaru ili vladarici }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Vladari, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Vladari, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|vladar-začetak}} </noinclude> ou816fgvjvlmtbn1amr6x4vmprq436o 10 4599873 42696832 40753461 2026-09-30T15:39:09Z Aca 108187 42696832 wikitext text/x-wiki {{začetak- | slika = [[Datoteka:Einstein template.png|30px]] | govori o = naučniku ili naučnici }} {{{1|<includeonly>[[Kategorija:Naučnici, članci u začetku]]</includeonly>}}}<noinclude> {{dodaje u kategoriju|Naučnici, članci u začetku}} == Upotreba == {{tl|naučnik-začetak}} </noinclude> 90jh60h8qrino7pgtuiopwb23cojjk3 14 4600657 42696912 42690133 2026-10-01T03:15:29Z Aca 108187 42696912 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=prazni se <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> Pogledati: {{tl|Webarchive}} __HIDDENCAT__ [[Kategorija:Kategorije za praćenje]] [[Kategorija:Privremene kategorije sa stranim nazivima]] asnyhhpw43ovf4ymff414ybobymslrf 0 4618377 42696985 42696667 2026-10-01T11:36:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696985 wikitext text/x-wiki '''Međunarodna nevladina organizacija''' (MNO) ima istu misiju kao i [[Nevladina organizacija]], ali ima međunarodne ciljeve I ogranke širom sveta kako bi mogla da se bavi posebnim problemima u mnogim zemljama. Trebalo bi razlikovati termine Nevladina organizacija i Međunarodna nevladina organizacija od termina Međunarodna vladina organizacija (MVO) koja podrazumeva grupe kao sto su Ujedinjene nacije (UN) ili Međunarodnu organizaciju rada (MOR). Međunarodna nevladina organizacija može biti osnovana iz čovekoljublja, kao što su osnovane Karnegi, Rokfeler, Gejts, Zator ili Ford fondacije, ili pak pripajanjem već postojećim međunarodnim organizacijama kao što su katoličke ili luteranske crkve. Veliki talas osnivanja I razvoja MNO dogodio se tokom Drugog svetskog rata, a iz nekih od njih će se kasnije razviti organizacije kao što su "SOS dečija sela", "Oksfarm", Međunarodna katolička organizacija za socijalnu pomoć "Care međunarodna oraganizacija" i "Luteranska pomoc svetu". Međunarodna nevladina organizacija<ref>[http://www.dandc.eu/en/briefings/international-ngos-helpful-though-not-beyond-reproach] Briefing about "International non-governmental organisations" in D+C/E+Z. http://www.dandc.eu/en/briefings/international-ngos-helpful-though-not-beyond-reproach</ref> može biti dalje definisana svojom prvobitnom svrhom. Neke MNO su operacione, što znači da je njihova primarna svrha da daju podstrek oranizacijama zajednica u svakoj zemlji putem raznih projekata i operacija. Neke MNO su zasnovane na advokaturi, što znaci da im je primarni cilj uticaj na formiranje polise Vlada raznih država koje se tiču određenih problema ili promovisanja svesti o određenim problemima. Mnoge velike MNO imaju delove koji se bave kako operativnim projektima tako i advokaturom I zajedno deluju u posebnim državama. == Kriterijum == Kako bi bila povezana sa sekretarijatom Ujedinjenih nacija za informacije od javnog značaja, Međunarodna nevladina organizacija mora da poštuje određene kriterijume: * MNVO mora podržati I poštovati prinicipe iz Povelje ujedinjenih nacija * * Organizacija mora imati ugled priznat na nacionalnom i međunarodnom nivou * * Organizacija mora delovati isključivo na neprofitnoj bazi i imati status kojim je oslobođena od poreza * * Organizacija mora imati obavezu i sredstva da sprovede efektivne informativne programe o aktivnostima UN sa svojim saradnicima i sa širom publikom putem objavljivanja informatora, biltena i pamfleta. Takođe i putem organizovanja konferencija, seminara i sastanaka ili uključivanjem pažnje medija. * * Trebalo bi da ima zadovoljavajuću evidenciju o prethodnoj saradnji sa Informacionim centrima/centrima usluga Ujedinjenih nacija ili drugim delovima sistema UN pre priključivanja * * Obratiti pažnju na to da u slučajevima kada NVO nema zabeležene prethodne saradnje ali Komitet departmana za javne informacije potvrdi zahtev NVO, ona će imati status privremeno priduržene organizacije u trajanju od dve godine, posle čega ona može formirati partnerstvo sa odgovarajućim organizacijama Ujedinjenih nacija ili sistema UN. * * NVO bi trebalo da preda revidiran godišnji finansijski izveštaj sa navedenom valutom u američkim dolarima, a koji je utvrdio kvalifikovani nezavisni računovođa * * NVO bi trebalo da ima statute/podzakonske akte koji dozvoljavaju uvid u transparentan proces donošenja odluka, izbora službenika i članova upravnog odbora. * * Trebalo bi da ima utvrđenu evidenciju kontinuiteta u radu za period od najmanje tri godine i trebalo bi da izrazi očekivanja za održivom aktivnosti u budućnosti * == Razvoj == Glavni cilj MNVO jeste da zemljama u razvoju obezbedi novčanu i pomoć pri razvoju. Takođe, svrha MNVO je da pruži usluge koje država ne može ili ne želi da omogući svojim građanima. Projekti ove organizacije vezane za zdravstvo kao što su prevencija i svest o HIV-u ili sidi, prečišćavanju vode i prevenciji od malarije, ali i oni vezani za edukaciju kao što su škole za devojčice i obezbeđivanje knjiga za zemlje u razvoju, pomažu omogućavanju društvenih usluga koje Vlada države ne može ili ne želi da obezbedi u datom trenutku. Međunarodne nevladine organizacije su takođe jedne od prvih koje odgovaraju na prirodne katastrofe kao što su uragani i poplave ili krize u kojima je potrebna hitna novčana pomoć. NVO su uglavnom zaslužne za nadoknadu preko 15% ukupne prekomorske pomoći u razvoju, što se povezuje sa rastom i razvojnim procesom. Procenjeno je da je pomoć (kojoj delom doprinose MNVO) tokom proteklih trideset godina povećala godišnji nivo razvoja najsiromašnijih zemalja za jedan posto. Iako jedan procenat za trideset godina ne zvuči kao veliki napredak, zasluge bi trebalo dodeliti činjenici da se razvoj stalno povećavao tokom godina umesto da stagnira ili da nazaduje. Mnogi međunarodni projekti i inicijative zastupanja koje promoviše MNVO podstiču održivost razvoja putem promovisanja ljudskih prava i pristupa koji stavlja akcenat na sposobnosti. Međunarodne nevladine organizacije koje promovišu zastupanje problema ljudskih prava delom pokušavaju da postave međunarodne sudski standard koji poštuje prava svakog ljudskog bića i promoviše podsticaj marginalizovanim zajedincama. Druge organizacije, kao što je Međunarodna misija pravde, rade u efektivnim i legitimnim sudskim sistemima, koji dozvoljavaju legitimitet i razvoj određene države. Svakako, druge, kao što su one koje promovišu mikrofinansiranje i edukaciju, direktno utiču na sposobnosti građana i zajednica razvijajući veštine i ljudski kapital dok podstiču građansku samostalnost i uključenost zajednica. MNVO, pored domaćih i inostranih inicijativa Vlada imaju kritičnu ulogu u globalnom razvoju. Skoro svaka MNVO potiče i opstaje kroz volonterski rad individualnih činioca sa vidljivim racionalizovanim ciljevima. Pod smelim normama, otvorenim članstvom i demokratskim načinom donošenja odluka, organizacije pokušavaju da "šire napredak" po svetu u svrhu podsticanja sigurnijih i efikasnijih tehničkih sistema, jačih obrazovnih struktura, bolje brige o telu, prijateljske konkurencije i fer-pleja. Da bi postigli ove ciljeve, akcenat se stavlja na komunikaciji, znanju, sistem vrednosti i način donošenja odluka i individualne dužnosti. MNVO imaju pet osnovnih svetskih i kulturnih principa koji se mogu svrstati negde između ideologija i struktura, a to su: univerzalnost, indiviudalizam, racionalna volonterska nadležnost, ljudska svrha u racionalizaciji progresa i svetska državljanstva. == Debata == Ovo su važne kontroverze i kritike o efektivnosti MNVO. Prva kritika je ta da novac koji obezbeđuje MNVO ne stiže do onih kojima je najviše potreban. Kada su administrativni troškovi u okvriu organizacije visoki, ljudi koji su dali novac se zapitaju da li njihov novac ide za pomoć zemljama u razvoju ili u džep vodećih u organizaciji. Ako je Vlada određene zemlje korumpirana takđe postoji mogućnost da fondovi MNVO bivaju iskorišćeni od strane Vlade. Veb stranice kao što je "Charty navigator" i "GiveWell" služe da obezbede informacije o korišćenju novca i donacija koji su potrošeni u okviru organizacije. Ovi sajtovi, pored toga što prikazuju odobrenje rada NVO od strane UN na osnovu njenih kriterjuma<ref>[http://www.un.org/dpi/ngosection/criteria.asp] UN Department of Public Information, "Criteria." http://www.un.org/dpi/ngosection/criteria.asp (accessed November 10, 2010)</ref>, promovišu transparentnost i odgovornost u okviru Međunarodnih nevladinih organizacija tako da ljudi koji žele da doniraju novac mogu da donesu pravilnu odluku na osnovu onoga što žele da podrže i da vide da li će se njihov novac efektivno iskoristiti. Čak i ako se fondovi jedne MNVO efektivno koriste, neki kritičari bi raspravljali o tome da li su sredstva koje organizacija promoviše efektivna u rešavanju problema. Na primer, Singer daje primer MNVO koja daje mreže za krevete<ref>[http://www.cdcfoundation.org. Retrieved 23 March 2018.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180520154441/https://www.cdcfoundation.org/ |date=2018-05-20 }} {{Cite web |url=https://www.cdcfoundation.org/ |title=Archive copy |access-date=2026-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180520154441/https://www.cdcfoundation.org/ |archive-date=2018-05-20 |url-status=bot: unknown}} "Bed Nets for Children - CDC Foundation". www.cdcfoundation.org. Retrieved 23 March 2018.</ref> (protiv komaraca) o kojoj govori: "One (mreže) će, ako se pravilno koriste, sprečiti od uboda komaraca ljude dok spavaju i tako će se smanjiti rizik od dobijanja malarije. Ali, ne sačuva svaka mreža život: mnog deca koja dobiju mrežu bi preživela i bez nje.” Džefri Saks, pokušavajući da preciznije izmeri efekat korišćenja mreža, uzeo je ovo u obzir i procenio da će se, za svakih sto mreža koje se dostave, biti sačuvan život jednog deteta svake godine. Mreža, koja je tretirana insekticidima i dugog je veka, košta u proseku 5 dolara, tako da, ako pretpostavimo da ona traje godinu dana, čuvanje života jednog deteta košta 500 dolara. Postoji i još jedan argument, koji se tiče odgovornosti MNVO. Ove nevladine organizacije moraju da računaju na moguće posledice. Na primer, MNVO kao što su Oksfarm i Grinpis imaju uticaj na živote mnogih ljudi jer obezbeđuju važnu socijalnu i novčanu pomoć. Ljudi koji se oslanjaju na ove MNVO, međutim, nemaju sredstva da utiču na aktivnosti ovih MNVO. Stoga, da bi ove MNVO praktikovale svoju odgovornost i rad za dobro ljudi koje dotiču njihove aktivnosti, one moraju da budu odgovorne za svoja dela. Trebalo bi i izneti i način na koji se fondovi koriste i koliko su svojih ciljeva organizacije dostigle. == Studije slučaja == Studije slučaja MNVO prikazuju kako kratkoročnu novčanu pomoć, tako i dugoročne kampanje koje Međunarodne nevladine organizacije promovišu. Izveštaji o prihodima i troškovima svake Međunarodne nevladine organizacije mogu se naći na „Charity“ navigatoru gde postoje detalji o količini novca koji velike Međunarodne nevladine organizacije imaju na raspolaganju, kao i o efektivnosti sa kojom razne organizacije koriste svoje donacije. === CARE International === '''„Care international“''' je velika humanitarna međunarodna nevladina organizacija koja je posvećena borbi protiv siromaštva. Ona se bavi podsticanjem siromašnih žena jer „žene imaju moć da pomognu čitavim porodicama i zajednicama da pobegnu od siromaštva“. Misija i konkretni ciljevi ove organizacije, kao što je i opisano na njihovom sajtu, žele da omoguće i olakšaju dugotrajnu promenu na sledeće načine: * Jačanjem kapaciteta za samopomoć * * Omogućavanjem povoljnih ekonomskih prilika * * Dostavljanjem novčane pomoći u hitnim slučajevima * * Uticanjem na politiku donošenja odluka na svim nivoima * * Upućivanjem na diskriminaciju u svim njenim oblicima * Jedan od projekata ove organizacije jeste i odgovor i reakcija na prirodne katastrofe. Na primer, „Care“ je imala integralni udeo u novčanoj pomoći kada je počela epidemija kolere na Haitiju.<ref>[http://www.care.org/newsroom/articles/2010/11/haiti-cholera-outbreak-artibonite-20101111.asp?s_src=170760460000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520185850/http://www.care.org/newsroom/articles/2010/11/haiti-cholera-outbreak-artibonite-20101111.asp?s_src=170760460000 |date=2013-05-20 }} Lane, Kathy and Melanie Brooks. "CARE Steps Up Haiti Response as Cholera Cases Surge." November 11, 2010.http://www.care.org/newsroom/articles/2010/11/haiti-cholera-outbreak-artibonite-20101111.asp?s_src=170760460000 (accessed November 12, 2010).</ref> Neke od taktika pri pružanju novčane pomoći Haitiju bile su: * Stavka uređenog spiska * * Raznošenje visokoenergetskih biskvita, tableta za prečišćavanje vode, soli za oralnu rehidrataciju i higijenske opreme * * Davanje instrukcija stanovnicima Haitija kako da najbolje izbegnu i spreče oboljevanje od kolere, i * * Obezbeđivanje čiste vode i toaleta ljudima koji žive u kampovima za preživele od zemljotresa na Haitiju, koji se dogodio dvanaestog januara * === Amnesty internacional === '''„Amnesty international“'''<ref>[https://www.amnesty.org/en/who-we-are/about-amnesty-international] "About Amnesty International." https://www.amnesty.org/en/who-we-are/about-amnesty-international (accessed November 10, 2010).</ref> je Međunarodna nevladina organizacija koja se bavi promovisanjem i zaštitom ljudskih prava na međunarodnom nivou, onako kako je navedeno u Univerzalnoj deklaraciji o ljudskim pravima. Njihovi ciljevi, kao što je navedeno na njihovom sajtu, jesu sledeći: * Zaustaviti nasilje nad ženama * * Braniti prava i dostojanstvo svih onih koji su pogođeni siromaštvom * * Zabraniti smrtnu kaznu * * Pravdom rešiti mučenje i teror u sukobima * * Osloboditi zatvorenike od savesti * * Zaštiti ljudska prava izbeglica i migranata * * Regulisati svetsku trgovinu oružjem * Ova organizacija koristi pristup koji je više pravni kako bi promovisala promenu i ljudska prava u okviru Vlade. Njihov vebsajt tvrdi da mobilišu „javni pritisak u masovnim demonstracijama, protestima i direktno lobiranje, onlajn i oflajn kampanje“ kako bi promovisali svoje kampanje koje su u toku, a koje prikazuju i njiove ciljeve. === Oxfam international === '''„Oxfam international“''' je Međunarodna nevladina organizacija koja radi sa lokalnim partnerskim organizacijama i ljudima koji žive u siromaštvu trudeći se da primene njihova ljudska prava. Područja na koja se „Oxfam“ fokusira uključuju razvoj, hitne slučajeve, kapanje, advokaturu i istraživanje politike. Sledeći su detalji svake od oblasti rada: * Dugoročni programi za iskorenjavanje siromaštva i nepravde * * Dostava najbrže pomoći koja može da sačuva život ljudima koji su pogođeni prirodnim katastrofama i sukobima * * Podizanje javne svesti o uzrocima siromaštva * * Podsticanje običnih ljudi da aktivno rade za stvaranje boljeg sveta * * Vršenje pritiska na one koji donose odluke da promene politiku i prakse koje podstiču siromaštvo i nepravdu * * Dijalog sa vlastima kao rezultat istraživanja i analiza * == Primeri == Humanitarna pomoć === Višestruki interdisciplinarni projekti === * ADRA * CAFOD * CARE<ref>[http://www.care.org/about/index.asp] "About CARE." http://www.care.org/about/index.asp (accessed November 12, 2010).</ref> * Oxfam * * Lakshyam nevladina organizacija * * SOS Children's Villages * * World Vision international * * Mercy Corps * * Save the Children * * Good Neighbors International * === Zdravlje === * Doctors Without Borders * * Health Right international * * charity: water === Deca i mladi === * Lakshyam NGO<ref>[http://library.duke.edu/research/subject/guides/ngo_guide/igo_ngo_coop/ngo_wb.html] World Bank and NGOs." October 3, 2007. http://library.duke.edu/research/subject/guides/ngo_guide/igo_ngo_coop/ngo_wb.html (accessed November 10, 2010).</ref><ref>Ebrahim, A.: 2003, 'Accountability in Practice: Mechanisms for NGOs', World Development 31(5), 813-829.</ref> * * Compassion International * * Plan * World Association of Girl Guides and Girl Scouts (WAGGGS) * * Save the Children International * * SOS Children's Villages * * Reggio Children Foundation * * World Organization of the Scout Movement (WOSM) * * World Vision International * * International Federation of Catholic Parochial Youth Movements (FIMCAP) === Obrazovanje === * [[ActionAid]] * [[The Library Project]] * * [[OpenmindProjects- INGO]] * * [[European Association of History Educators]] === Ljudska prava === * [[Amnesty International]] * * [[Commonwealth Human Rights Initiative]] * * [[Friends of Peoples Close to Nature]] * * [[International Christian Concern]] * * [[International Federation for Human Rights]] * * [[International Stateless Persons Organisation]] * * [[Survival International]] === Životna sredina === * [[International POPs Elimination Network]] * * [[International Union for Conservation of Nature]] * * [[Greenpeace]] * [[World Wide Fund for Nature]] === Religija === * [[International Federation of Catholic Parochial Youth Movements]] (FIMCAP) * * [[Lutheran World Relief]] * * [[Forum of European Muslim Youth and Student Organizations]] (FEMYSO) * * [[Diplomatic Society]] === Tehnologija === * [[COSPAR]] * [[Saalome Global]] == Povezano == * [[European Convention on the Recognition of the Legal Personality of International Non-Governmental Organizations]] * * [[Foundation (non-profit)]] * * [[International Non-Governmental Organisations Accountability Charter]] * * [[Nonprofit organization]] * * [[Think tank]] * * [[World Polity Theory]] == Dodatna literatura == * Atack Iain 1998. "Four Criteria of Development NGO Legitimacy," in World Development 27(5), pp. 855–864. * * Collier, Paul 2007. "Aid to the Rescue?," in The Bottom Billion: Why the Poorest Countries are Failing and What Can Be Done About It, pp. 99–123. Oxford and New York: Oxford University Press.<ref>Collier, Paul. 2007. The Bottom Billion: Why the Poorest Countries are Failing and What Can Be Done About It. Oxford and New York: Oxford University Press. (p.100).</ref> * * Haugen, Gary; Boutros, Victor (2010). "And Justice for All: Enforcing Human Rights for the World's Poor". Foreign Affairs. 89 (3): 51–62. * * Singer, Peter 2009. "How Can You Tell Which Charities Do It Best?," in The Life You Can Save, pp. 82–125. New York: Random House.<ref>Singer, Peter 2009. "How Can You Tell Which Charities Do It Best?" in The Life You Can Save. New York: Random House. (p.86).</ref> * == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://www.wvi.org/ World Vision International] * * [https://www.charitynavigator.org/ Charity Navigator] * * [https://www.givewell.org/ GiveWell] * * [https://www.amnesty.org/en/ Amnesty International] * * [https://www.care-international.org/ CARE International] * * [https://www.oxfam.org/ Oxfam International] * * [https://www.ijm.org/ International Justice Mission] * [[Kategorija:Neprofitne organizacije]] [[Kategorija:Nevladine organizacije]] ogv806ejbycosbnhlsw6xg3qrgwu44a 10 4619817 42696848 41419369 2026-09-30T15:58:02Z Argo 40546 dodao potpisnike od značaja 42696848 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lista potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku |title = Potpisnici [[Deklaracija o zajedničkom jeziku|Deklaracije o zajedničkom jeziku]] |state = collapsed |listclass = hlist |image = [[File:Collecting signatures for the Declaration on the Common Language.jpg|100px]] |group1= [[Lingvist]]i |list1 = *Anders Ahlqvist *Ronelle Alexander *Nadira Aljović *Bojan Anđelković *[[Boban Arsenijević]] *John Frederick Bailyn *[[Josip Baotić|Josip Baotić]] *Ranka Bijeljac-Babić *[[Ranko Bugarski]] *Costas Canakis *Vesna Bulatović *Daniel Bunčić *[[Noam Chomsky]] *Dragana Cvetanović *Luna Filipović *Ádám Galac *[[Greville G Corbett|Greville Corbett]] *Oliver Czulo *Natalia Długosz *Ljiljana Dolamic *[[Nicholas Evans (linguist)|Nicholas Evans]] *Rajka Glušica *Radmila Gorup *[[Senahid Halilović|Senahid Halilović]] *Camiel Hamans *Dejan Ivković *Jagoda Jurić-Kappel *[[Dunja Jutronić]] *Mirjana Jocić *Dejan Karavesović *Jana Kenda *[[Ivan Klajn]] *[[Snježana Kordić]] *Svetlana Kurteš *[[Igor Kusin]] *Zineta Lagumdžija *Igor Lakić *Gordana Lalić-Krstin *Mia Mader Skender *Alisa Mahmutović *Olga Mišeska Tomić *Vladimir Miličić *Spiros Moschonas *Joachim Mugdan *Zoran Nikolovski *[[Miloš Okuka|Miloš Okuka]] *Tatjana Paunović *[[Dušan-Vladislav Pažđerski]] *Mira Peter *Tanja Petrović *Enisa Pliska *Milena Podolšak *Luka Raičković *Katarina Rasulić *Marija Runić *[[Svenka Savić]] *Marko Simonović *Ljiljana Subotić *[[Danko Sipka|Danko Šipka]] *Dušanka Točanac *Neda Todorović *Aleksandar Trklja *[[Peter Trudgill|Peter Trudgill]] *Mladen Uhlik *Hanka Vajzović *Vera Vasić *Elvira Veselinović *Đorđe Vidanović *Ana Ždrale *Jelena Živojinović |group2= [[Pisac|Pisci]] i<br/>[[Znanost o književnosti|književni<br/>povjesničari]] |list2 = *Sava Anđelović *[[Vladimir Arsenijević]] *Bojan Babić *[[Vladislav Bajac|Vladislav Bajac]] *Ivica Baković *Ljiljana Banjanin *Vid Barić *[[Svetislav Basara]] *[[Lana Bastašić]] *[[Almir Bašović]] *Tatjana Đurišić-Bečanović *Nikola Bertolino *Slobodan Blagojević *Joan Francés Blanc *Anna Bodrova *[[Ivana Bodrožić]] *[[Marica Bodrožić|Marica Bodrožić]] *Tomislav Bogdan *Stefan Bošković *[[Balša Brković|Balša Brković]] *Ahmed Burić *Darko Cvijetić *Đurđica Čilić Škeljo *[[Bora Ćosić]] *[[Filip David]] *Lidija Deduš *Marko Dejanović *[[Daša Drndić]] *[[Ferida Duraković|Ferida Duraković]] *Dubravka Đurić *[[Krešimir Galović]] *Vladislava Gordić Petković *[[Tatjana Gromača|Tatjana Gromača]] *Igor Grbić *Sinan Gudžević *[[Nihad Hasanović]] *Fadila Nura Haver *Jonel Hedjan *[[Maja Herman Sekulić|Maja Herman Sekulić]] *[[Oto Horvat|Oto Horvat]] *Edin Husković *Aleksandar Hut Kono *[[Nedžad Ibrahimović|Nedžad Ibrahimović]] *[[Saša Ilić (pisac)|Saša Ilić]] *[[Ivan Ivanji]] *[[Željko Ivanković]] *Dominika Kaniecka *[[Damir Karakaš|Damir Karakaš]] *Slađana Kavarić *[[Enver Kazaz]] *Marija Kleut *[[Goran Kljajić]] *Maša Kolanović *Dinko Kreho *Višnja Krstić *[[Asmir Kujović]] *Ksenija Kušec *[[Pero Kvesić|Pero Kvesić]] *Olga Lalić-Krowicka *Slađan Lipovec *Tomislav Longinović *Neva Lukić *Zlatko Lukić *[[Elvis Ljajić]] *Brano Mandić *Edi Matić *Jadranka Matić Zupančič *Željko Milanović *[[Mirjana Miočinović]] *Marija Mitrović *[[Senadin Musabegović]] *Elvedin Nezirović *[[Aleksandar Novaković]] *[[Teofil Pančić]] *[[Jurica Pavičić|Jurica Pavičić]] *Marko Pogačar *Sven Popović *[[Edo Popović|Edo Popović]] *[[Milan Rakovac]] *Ana Ristović *Nenad Rizvanović *[[Vedrana Rudan|Vedrana Rudan]] *[[Ivana Sajko]] *[[Olja Savičević|Olja Savičević Ivančević]] *[[Hedina Tahirović-Sijerčić|Hedina Sijerčić]] *[[Roman Simić|Roman Simić]] *[[Mima Simić|Mima Simić]] *Ivica Sorić *Ibrahim Spahić *[[Biljana Srbljanović]] *[[Srđan Srdić]] *[[Tanja Stupar-Trifunović]] *[[Jasna Šamić|Jasna Šamić]] *[[Faruk Šehić|Faruk Šehić]] *Tanja Šljivar *[[Slobodan Šnajder]] *Ljiljana Šop *Davor Špišić *[[Igor Štiks|Igor Štiks]] *[[Srđan V. Tešin|Srđan V. Tešin]] *[[Dejan Tiago Stanković]] *Dinko Telećan *[[Ante Tomić]] *[[Dubravka Ugrešić]] *Radenko Vadanjel *[[Nenad Veličković]] *[[Dragan Velikić]] *Ivan Vidak *[[Bogusław Zieliński]] *[[Zdravko Zima|Zdravko Zima]] *[[Alojzija Zupan Sosič|Alojzija Zupan Sosič]] *Miodrag Zupanc |group3= [[Novinari]] |list3 = *Marlon Amoya *Nikola Bajto *[[Aleksandar Bećić]] *Željko Bodrožić *[[Dragan Bursać]] *Marinko Čulić *Sonja Ćirić *Velimir Ćurgus *[[Boris Dežulović]] *Zlatko Dizdarević *[[Rade Dragojević]] *Heni Erceg *Arman Fazlić *Toni Gabrić *[[Štefica Galić]] *Rinko Golubović *[[Dinko Gruhonjić]] *[[Viktor Ivančić]] *[[Tomislav Jakić|Tomislav Jakić]] *Duška Jurišić *Dženana Karup Druško *[[Mirko Klarin]] *Sofija Kordić *Vesela Laloš *Gordana Logar *Ante Lešaja *[[Predrag Lucić]] *[[Svetlana Lukić]] *[[Vesna Mališić|Vesna Mališić]] *[[Domagoj Margetić]] *Vladimir Matijanić *Sergej Novosel Vučković *Petar Panjkota *Boris Pavelić *Koča Pavlović *[[Drago Pilsel|Drago Pilsel]] *Boris Postnikov *Srećko Pulig *[[Borka Rudić]] *Dževad Sabljaković *[[Nedim Sejdinović]] *[[Vildana Selimbegović]] *Grujica Spasović *Hari Štajner *Mira Šuvar *[[Marko Tomaš]] *Ladislav Tomičić *Nela Vlašić *Marijan Vogrinec *[[Nikola Vučić]] |group4= [[Pravnik|Pravnici]],<br/>[[Sociologija|sociolozi]] i<br/>[[Politologija|politolozi]] |list4 = *Dino Abazović *[[Dritan Abazović]] *[[Reuf Bajrović]] *Esad Bajtal *Antonija Čuvalo *[[Nerzuk Ćurak|Nerzuk Ćurak]] *Jasna Duraković *[[Zdravko Grebo|Zdravko Grebo]] *Tarik Haverić *Vesna Ivezić *Božidar Jakšić *[[Dejan Jović|Dejan Jović]] *Danica Juričić Spasović *Aleksej Kišjuhas *[[Željko Komšić]] *Zlatan Krajina *[[Todor Kuljić|Todor Kuljić]] *Aneta Lalić *[[Sinisa Malesevic|Siniša Malešević]] *Aleksandar Maršavelski *Snježana Milivojević *Jelica Minić *[[Rastko Močnik|Rastko Močnik]] *Marko Oršolić *Vukašin Pavlović *Vuk Perišić *[[Vesna Pešić]] *Tanja Petovar *Helena Popović *Dušan Reljić *Melita Richter *[[Nikola Visković (pravnik)|Nikola Visković]] *Maja Vodopivec *Daliborka Uljarević |group5= [[Filozofi]],<br/>[[Antropologija|antropolozi]] i<br/>[[Kulturna teorija|kulturolozi]] |list5 = *[[Nadežda Čačinovič|Nadežda Čačinovič]] *[[Ivan Čolović]] *[[Milena Dragićević Šešić|Milena Dragićević Šešić]] *Robert Hayden *Darja Hoenigman *[[Srećko Horvat|Srećko Horvat]] *[[Rada Iveković|Rada Iveković]] *[[Hrvoje Jurić|Hrvoje Jurić]] *Ana Martinoli *Tijana Matijević *[[Dragoljub Mićunović]] *Nina Mihaljinac *[[Asim Mujkić|Asim Mujkić]] *Aljoša Pužar *[[Svetlana Slapšak|Svetlana Slapšak]] *[[Viktorija Šimon Vuletić|Viktorija Šimon Vuletić]] *Nebojša Zelić |group6= [[Povjesničar]]i |list6 = *Milica Bakić Hayden *[[Florian Bieber|Florian Bieber]] *Raymond Detrez *[[Dejan Đokić]] *[[Dževad Juzbašić|Dževad Juzbašić]] *Olga Manojlović Pintar *Reinhard Markner *[[Dragan Markovina]] *Srđa Pavlović *Šerbo Rastoder *[[Dubravka Stojanović]] *Irina Subotić *Ljubinka Trgovčević *Hrvoje Volner *Radina Vučetić |group7= Iz drugih<br/>[[struka]] |list7 = *[[Arheologija|arheologinja]] Anemari Bugarski Mesdjian *[[Psihologija|psiholog]] Renko Đapić *[[Teatarska zanimanja|teatrologinja]] Ljubica Anđelković Džambić *[[teolog]] Drago Bojić *[[inženjer]] i potpredsjednik [[Federacija BiH|Federacije BiH]] [[Milan Dunović]] *[[arhitekt]] Živojin Kara-Pešić *[[matematičar]] Zoran Lučić *inž. [[elektrotehnika|elektrotehnike]] [[Srbijanka Turajlić]] *inženjer Saša Zelenika |group8= [[Glumci]] i<br/>[[redatelj]]i |list8 = *[[Izudin Bajrović|Izudin Bajrović]] *Boris Bakal *[[Janko Baljak]] *[[Snježana Banović]] *[[Lana Barić]] *Boris Barukčić *[[Zorana Bećić]] *[[Milena Minja Bogavac|Milena Bogavac]] *[[Ermin Bravo|Ermin Bravo]] *[[Nikša Butijer]] *[[Dejan Čavić]] *[[Goran Dević]] *[[Jasna Diklić]] *[[Varja Đukić|Varja Đukić]] *[[Emir Fejzić]] *[[Stevan Filipović|Stevan Filipović]] *[[Igor Galo]] *[[Rajko Grlić]] *Nermin Hamzagić *[[Zvonimir Jurić|Zvonimir Jurić]] *[[Mirjana Karanović]] *[[Srđan Karanović]] *Haid Kurić *Miloš Lazin *[[Goran Marković]] *[[Damir Markovina|Damir Markovina]] *[[Vili Matula]] *Tanja Miletić Oručević *Ljubiša Milišić *[[Dino Mustafić|Dino Mustafić]] *Zlatko Paković *[[Borka Pavićević]] *Katarina Pejović *[[Marija Perović]] *Milutin Petrović *Ines Pletikos *[[Iso Porović]] *Matija Radeljak *Selma Spahić *[[Feđa Stojanović]] *[[Ognjen Sviličić]] *[[Rade Šerbedžija]] *[[Tatjana Šojić]] *[[Radmila Tomović|Radmila Tomović]] *[[Dragana Varagić]] *Željka Udovičić Peština *[[Lenka Udovicki|Lenka Udovički]] *[[Pjer Žalica]] *[[Jasmila Žbanić]] |group9= [[Umjetnik|Umjetnici]] |list9 = *Ivana Armanini *[[Tatiana Bezjak|Tatjana Bezjak]] *[[Nemanja Cvijanović]] *[[Ella Dvornik]] *[[Igor Grubić]] *Igor Jurinić *Adela Jušić *Tonći Kožul *[[Denis Krašković|Denis Krašković]] *Dejan Kršić *Vahida Ramujkić *[[Vladimir Veličković|Vladimir Veličković]] *[[Aleksandar Zograf|Aleksandar Zograf]] *[[Isidora Žebeljan]] |group10= [[Mirotvorci|Mirovni<br/>aktivisti]] |list10 = *[[Sandra Benčić]] *Alen Budaj *[[Edvin Kanka Ćudić]] *Mirjana Mikić Zeitoun *[[Nela Pamuković]] *Maja Vidaković Lalić *Sanja Sarnavka *Boban Stojanović *[[Vesna Teršelič]] *[[Staša Zajović]] }}{{#if:{{{kategorija|}}}||<includeonly>[[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku]]</includeonly>}}<noinclude> {{collapsible option}} Unesti parametar <code>|kategorija=ne</code> da se stranica na kojem se šablon nalazi ne kategorizira u [[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku]]. [[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku|*]] [[Kategorija:Srpskohrvatski šabloni]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački šabloni]] [[Kategorija:Crnogorski šabloni]] [[Kategorija:Hrvatski šabloni]] [[Kategorija:Srpski šabloni]] [[Kategorija:Jezični šabloni]] </noinclude> 2711bp0uozyoug73md1qsgm0ph2oljk 0 4628850 42696874 42683258 2026-09-30T20:29:07Z ~2026-52549-37 397203 /* Uspesi */ 42696874 wikitext text/x-wiki {{Infobox rukometni klub | ime kluba = Rukometni klub Partizan | slika = | puno ime = | nadimak = | godina osnivanja = [[1948.]] | dvorana = Sportski centar Voždovac<br/>{{small|Crnotravska 4, Beograd 11000}} | kapacitet dvorane = 2.300 | predsjednik = [[Miljan Žugić]] | trener = [[Đorđe Ćirković]] | liga = [[Superliga Srbije]]<br />[[SEHA liga]]<br />[[EHF Kup Evrope]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | website = rkpartizan.rs }} '''Rukometni klub Partizan''' je [[rukomet]]ni klub iz [[Beograd]]a. Klub je deo [[JSD Partizan|Sportskog društva Partizan]]. == Historija == Rukometni klub Partizan je osnovan [[1948]]. godine, a osnivači su bili: Boža Švarc, Marian Flander, Artur Takač i Zvonko Benediković. Prvi trener M. Flander, oformio je ekipu od đaka prve i druge muške gimnazije: Jančić Bogdan, Jančić Branko, Mijalković Radomir, Petrović Cuki, Zečević Draško, Stankić Svetislav, Tadić Dušan, Vatovec Milan, Džeparovski Blagoje, Milinković Đorđe, Janošević Vasilije, Špet Aleksandar, Slavković Ljubomir, Anušić Dušan, Miladinović Vlada, Dimitrijević Dušan, Kordić Ljubomir, Nazečić Salko i Miljan Miljanić (proslavljeni fudbalski trener). Prvu utakmicu u velikom rukometu: RK Partizan je odigrao sa Radničkim iz [[Kragujevac|Kragujevca]]. Konačan rezultat bio je 22:2 za RK Partizan. Prvi kapiten RK Partizan bio je Bogdan Jančić. 7. januara [[1957]]. godine, na Božić, RK Partizan počinje svoj život u malom rukometu. Već 29. novenbra [[1958]]. godine, osvaja se prvi veliki trofej Kup Jugoslavije (u tom trenutku klub je bio drugoligaš). RK Partizan je u finalu bio bolji od Mladosti iz [[Zagreb]]a. Rezultat je bio 10:8. Daleko najbolji igrač finala je bio Dragan Miki Stevanović. Sastav osvajača prvog trofeja: Šulentić, Rabata, Jovanović, Stevanović, Hasan Džekaj, Jančić, Vuković, Klisić, Eror, Martinčević, Radulović, trener: B. Mutić. Vreme 60-ih je vreme prve i druge lige. U sezoni 1965/66. rukometaši Partizana dolaze do drugog Kupa Jugoslavije (opet kao drugoligaši). Ovog puta u finalu je savladana [[RK Bosna Sarajevo]], rezultat prve utakmice je 14:9, revanš je odigran 25. maja (dan Mladosti) u [[Kumrovec|Titovom Kumrovcu]], a rezultat je bio nerešen 11:11. Ubrzo nakon osvajanja nacionalnog kupa Dragan Miki Stevanović, postaje sekretar kluba a za Partizan tada nastupa i legendarni fudbalski golman Milutin Šoškić. U ovom periodu osnovan je i ženski rukometni klub. 70-te počinju vrlo uspešno, RK Partizan u sezoni 1970/71. osvaja treći Kup Jugoslavije. Finale je odigrano u [[Sombor]]u, RK Partizan je savladao RK Crvenku sa 18:14 (i ovog puta klub je bio drugoligaš). Naredne sezone klub se vraća u Prvu ligu Jugoslavije. Godine [[1991]]. Rukometni klub Partizan se vraća u Prvu ligu. 90-te su obeležene ratovima neopravdanim i ničim izazvanim sankcijama. Maja [[1993]]. godine Rukometni klub Partizan osvaja šampionsku titulu, prvi put postaje prvak Jugoslavije. Dugo će se pamtiti tri meča finala plej-ofa utakmice sa Crvenom zvezdom. Pomenućemo imena, osvajača prve titule: Đorđić, Zurnić, Maglajlija, Stupar, Rosić, Jovanović, Popović, Peruničić, Roganović, Prtina i Stanković sa trenerom Jovicom Elezovićem. Najveći uspeh u evropskim takmičenjima je učešće u polufinalu EHF Kupa pobednika kupova ([[1998]]/[[1999]] i [[2001]]/[[2002]]) i polufinalu EHF Čelendž kupa ([[2010]]/[[2011]]) kao i učešće u Ligi šampiona ([[1999]]/[[2000]], [[2003]]/[[2004]], [[2011]]/[[2012]] i [[2012]]/[[2013]]). Pamte se legendarne utakmice u međunarodnim takmičenjima: Partizan - Nidervicbah, Partizan - Siudad Real i Partizan - Zagreb. Godine [[2007]]. RK Partizan je osvojio prvi Kup Srbije u rukometu. Završnica je organizovana u [[Kragujevac|Kragujevcu]], a u finalu RK Partizan je pobedio Jugović sa 31:26. Sastav: Marjanac, Ćirković, Markićević, Radulović, Stanković A., Stojković, Vujadinović, Radovanović, Mitrović, Radosavljević M., Stanković B., Milićević, Beočanin, Mirković, trener: Nikola Jevremović. == Uspesi == {| class="wikitable" width="60%" style="margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" style="background:#000000; color:#E6E6E6; text-shadow:0 0 2px #FFFFFF;" width="20%" |Takmičenje ! style="background:#000000; color:#E6E6E6; text-shadow:0 0 2px #FFFFFF;" width="5%" |Broj ! style="background:#000000; color:#E6E6E6; text-shadow:0 0 2px #FFFFFF;" width="35%" |Godina |- ! colspan="6" style="background:#BEBEBE;" |'''Nacionalno prvenstvo - 11''' [[Datoteka:Full_Star_Yellow.svg|15x15piksel|Zvezdica za 10 osvojenih titula]] |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Prvenstvo SR Jugoslavije''' |'''Prvak''' | align="center" |''' 6''' |1992/93, 1993/94, 1994/95, 1998/99, 2001/02, 2002/03. |- bgcolor="#FFFFFF" |Drugi | align="center" |4 |1991/92, 1995/96, 2003/04, 2005/06. |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Prvenstvo Srbije''' |'''Prvak''' | align="center" |''' 5''' |2008/09, 2010/11, 2011/12, 2024/25, 2025/26. |- bgcolor="#FFFFFF" |Drugi | align="center" |5 |2006/07, 2012/13, 2020/21, 2021/22, 2022/23. |- ! colspan="6" style="background:#BEBEBE;" |'''Nacionalni kup - 13 (rekord)''' [[Datoteka:Full_Star_Blue.svg|15x15piksel|Zvezdica za 10 osvojenih kupova]] |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Kup SFR Jugoslavije''' |'''Pobednik''' | align="center" |''' 3''' |1959, 1965/66, 1970/71. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |0 |/ |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Kup SRJ / SCG''' |'''Pobednik ''' | align="center" |''' 4''' |1992/93, 1993/94, 1997/98, 2000/01. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |4 |1998/99, 2002/03, 2003/04, 2005/06. |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Kup Srbije''' |'''Pobednik''' | align="center" |''' 6 ''' |2006/07, 2007/08, 2011/12, 2012/13, 2023/24, 2025/26. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |2 |2008/09, 2024/25. |- ! colspan="6" style="background:#BEBEBE;" |'''Nacionalni superkup - 5''' |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Superkup Srbije''' |'''Pobednik''' | align="center" |''' 5''' |2009, 2011, 2012, 2025, 2026. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |2 |2013, 2024. |- ! colspan="6" style="background:#BEBEBE;" |'''Kontinentalna takmičenja''' |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="3" |'''EHF Kup pobednika kupova''' |Pobednik | align="center" |0 |/ |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |0 |/ |- bgcolor="#FFFFFF" |Polufinale | align="center" |2 |1998/99, 2001/02. |- | rowspan="3" |'''EHF Čelendž kup''' |Pobednik | align="center" |0 |/ |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |0 |/ |- bgcolor="#FFFFFF" |Polufinale | align="center" |1 |2010/11. |- ! colspan="6" style="background:#BEBEBE;" |'''Ostala takmičenja - 6''' |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''TV turnir šampiona''' |'''Pobednik''' | align="center" |''' 2''' |1993, 1994. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |1 |1995. |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Trofej Doboja''' |'''Pobednik''' | align="center" |''' 2''' |1998, 2004. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |1 |1999. |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2" |'''Svesrpski kup''' |'''Pobednik''' | align="center" |''' 2''' |2025/26, 2026. |- bgcolor="#FFFFFF" |Finalista | align="center" |0 |/ |} : '''Dupla kruna (4)''' : :: 1992/93, 1993/94, 2011/12, 2025/26. == Trenutni sastav == {{collapse top|title= Sastav RK Partizana iz sezone 2015/16..}} Ekipa 2015/16., na zvaničnom sajtu RK Partizan <ref>{{Cite web |title=Ekipa 2015/16., na zvaničnom sajtu RK Partizan |url=http://www.rkpartizan.rs/sezona-20152016/ekipa-201516/ |access-date=2018-11-20 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111801/http://www.rkpartizan.rs/sezona-20152016/ekipa-201516/ |dead-url=yes }}</ref>: {| bgcolor="#f7f8ff" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="font-size: 95%; border: 1px solid gray; border-collapse: collapse; margin-bottom: 10px;" |'''Broj''' |'''Ime i prezime''' |'''Pozicija''' |- bgcolor="#EFEFEF" |12 |Aleksandar Tomić |[[golman]] |- |4 |Đorđe Šotra |[[Ljevica|levo krilo]] |- |5 |Nemanja Živković |[[Desnica|desno krilo]] |- |8 |Stevan Sretenović |levi bek |- |9 |Vuk Milenković |pivot |- |11 |Janko Pešić |[[Desnica|desno krilo]] |- |13 |Matija Pižurica |srednji bek |- |14 |Andrija Đuričić |srednji bek |- |15 |Mijat Peruničić |levi bek |- |16 |Mihailo Ilić |[[golman]] |- |17 |Mihajlo Radojković |desni bek |- |19 |Darko Stevanović |levi bek |- |22 |Nikola Ivanović |desni bek |- |24 |Lazar Kukić |srednji bek |- |25 |Živan Pešić |pivot |- |27 |Aleksa Maksić |[[Ljevica|levo krilo]]/srednji bek |- |32 |Luka Radović |[[golman]] |- |33 |Ivan Popović |pivot |- |34 |Igor Mršulja (kapiten) |levi/srednji bek |- |57 |Mihailo Stošljević |levi bek |- |70 |Milan Ćućuz |[[golman]] |} Trener : Nenad Maksić Pomoćni treneri : Josip Drasler i Željko Radojević {{collapse bottom}} == Bivši igrači == <!-- Molimo vas, nemojte više dodavati imena u ovu listu! --> * [[Mladen Bojinović]] * [[Ratko Đurković]] * [[Nemanja Ilić]] * [[Vanja Ilić]] * [[Nedeljko Jovanović]] * [[Milan Kalina]] * [[Petar Kapisoda]] * [[Aleksandar Knežević (rukometaš)|Aleksandar Knežević]] * [[Branko Kokir]] * [[Blažo Lisičić]] * [[Mijajlo Marsenić]] * [[Vladan Matić]] * [[Predrag Peruničić]] * [[Nenad Puljezević]] * [[Bogdan Radivojević]] * [[Ivan Stanković]] * [[Veselin Vujović]] <!-- Molimo vas, nemojte više dodavati imena u ovu listu! --> == Bivši treneri == * [[Marijan Flander]] * [[Radosav Mutić]] * [[Srđan Praljak]] * [[Vilim Tičić]] * [[Zoran Pantazis]] * [[Dragan Stevanović]] * [[Petar Lazarević]] * [[Kosta Veselinović]] * [[Vitomir Arsenijević]] * [[Vlatko Martinčević]] * [[Petar Eror]] * [[Vladimir Cindrić]] * [[Đorđe Vučinić]] * [[Vasilije Đokić]] * [[Mihajlo Obradović]] * [[Kasim Kamenica]] * [[Jovica Elezović]] * [[Predrag Hadžistević]] * [[Mile Isaković]] * [[Radomir Šarac]] * [[Nikola Adžić]] * [[Ljubomir Obradović]] * [[Dušan Medić]] * [[Jezdimir Stanković]] * [[Zlatan Arnautović]] * [[Veselin Vujović]] * [[Branko Štrbac]] * [[Branislav Pokrajac]] * [[Mile Malešević]] * [[Rade Unčanin]] * [[Vuk Roganović]] * [[Zoran Kurteš]] * [[Marko Isaković]] * [[Časlav Dinčić]] * [[Nikola Jevremović]] * [[Zoran Ivić]] * [[Saša Bošković]] * [[Aleksandar Brković]] * [[Nenad Maksić]] * [[Željko Radojević]] * [[Dario Krželj]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * <span class="url">[http://www.rkpartizan.rs/ Zvanični veb-sajt]</span><div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"><div class="bounce1"></div><div class="bounce2"></div><div class="bounce3"></div></div></div> * [http://rss.org.rs/files/Drzavni_prvaci.pdf Državni Prvaci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303080522/http://rss.org.rs/files/Drzavni_prvaci.pdf |date=2012-03-03 }} * [https://web.archive.org/web/20121205230914/http://www.srls.rs/srls/tim.php?idt=3 Profil - Superliga Srbije] * [http://www.ehfcl.com/men/2012-13/clubs/1864/RK+Partizan Profil - Liga šampiona] * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2012-13/clubs/001864/RK+Partizan Profil na sajtu EHF] * [http://www.srbijasport.net/tim/21216 Statistika RK Partizan] {{SEHA liga}} [[Kategorija:Srpski rukometni klubovi]] 2kxy1tcwft40wx118r2r6qxjl7u0qgo 2 4642895 42696970 42682338 2026-10-01T11:20:51Z Edgar Allan Poe 29250 /* Nagrade za izabrane članke */ 42696970 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> Na ovoj se stranici nalazi popis nagrada koje su mi dodijeljene od strane kolega na projektu. == Opće nagrade == {| style="float: center; background:transparent; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em" align=center |{{Barnstar-rad i trud|Za izuzetan trud na ovoj wiki|Vitek}} |{{Barnstar-rad i trud|za puuuuuno doprinosa :)|Vatrena ptica}} |{{Barnstar-rad i trud|i još jedna|Vatrena ptica}} |{{Barnstar-rad i trud|Za sve te članke :D|Duma}} |- |{{Barnstar-rad i trud|Staranje o slikama|Alekol}} |{{Barnstar-rad i trud|Za rad na člancima od Digimonima|Kolega2357}} |{{Barnstar-rad i trud|hvala :)|Mary_s985}} |{{Barnstar-rad i trud|Honorarni Estonac|Vipz}} |} {| style="float: center; background:transparent; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em" align=center |{{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} |{{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF;-moz-border-radius: 15px; padding: 6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za celokupan doprinos akciji]]<div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} |} ---- <gallery> Datoteka:Wiki_medal.jpg | <div style="text-align:center;">'''Wiki medalja'''<br />Za marljivo održavanje sh wiki [[User:Seiya|Seiya]]</div> Datoteka:Wiki_medal.jpg | <div style="text-align:center;">'''Wiki medalja'''<br /> Za stripove i projekt država <br />(i sretnu novu 2014).<br />[[Korisnik:Igorwindsor|Igor Windsor]]</div> Datoteka:Jacques Louis David - Bonaparte franchissant le Grand Saint-Bernard, 20 mai 1800 - Google Art Project.jpg | <div style="text-align:center;">'''Za masovni projekt povećanja članaka francuske tematike'''.<br />[[User:Seiya|Seiya]]</div> Datoteka:More_fireworks_in_perth.jpg | <div style="text-align:center;">'''Wiki medalja'''<br />Za doprinos brojci od 430.000 članaka na ovoj Wiki - [[User:Vitek|Vitek]]</div> Datoteka:Wiki_medal.jpg | <div style="text-align:center;">'''Wiki medalja'''<br />Za čišćenje riječkih/fijumanskih tema.<br />[[Korisnik:Igorwindsor|Igor Windsor]]</div> Datoteka:Wiki_medal.jpg | <div style="text-align:center;">'''Wiki medalja'''<br /> Za održavanje projekta i marljivi rad<br />[[Korisnik:Aca|Aca]]</div> Datoteka:Wiki_medal.jpg | <div style="text-align:center;">'''Wiki medalja'''<br />Velered Istre i Kvarnera s lentom i Danicom.<br />[[Korisnik:Igorwindsor|Igor Windsor]]</div> Datoteka:Wiki_medal.jpg|<center>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Godišnja nagrada Srpskohrvatske wikipedije#Godišnja nagrada Srpskohrvatske wikipedije 2023|Godišnja nagrada 2023.]]'''</br> Za trud, rad i dobre doprinose! – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] </gallery> == Hall of Fame ([[Korisnik:Orijentolog|Beduin]]) == {| style="float: center; background:transparent; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em" align=center | {| align=center width=100px style= "text-align:center;background:green; color:white;-moz-border-radius: 15px;" |style= "text-align:center;background:lightgreen; color:white;-moz-border-radius: 15px; height:65px;" | [[Datoteka:Frog cartoon.png|60px|Poludeli žabar]]<br /><small>Za povampirenog žabara...</small> |- |<small>'''Dodelio''':</small><br>[[User:Orijentolog|<font color=white>''Orijentolog''</font>]] |} | {| align=center width=100px style= "text-align:center;background:grey; color:white;-moz-border-radius: 15px;" |style= "text-align:center;background:#dfdfdf; color:white;-moz-border-radius: 15px; height:65px;" | [[Datoteka:Flag of ikhwan.jpg|80px|Za uklanjanje 6000 slika i pretvaranje projekta u mini salafo-kalifat]]<br /><small>Za vehabiju godine :)</small> |- |<small>'''Dodjelio''':</small><br>[[User:Orijentolog|<font color=white>''Orijentolog''</font>]] |} | {| align=center width=100px style= "text-align:center;background:blue; color:white;-moz-border-radius: 15px;" |style= "text-align:center;background:#9a9aff; color:white;-moz-border-radius: 15px; height:65px;" | [[Datoteka:GeorgeWBush.jpg|80px|Zbog provokacija s drugom Castrom]]<br />Nagrada "George W. Bush"<br /><small>za uterivača demokratije 2016.</small> |- |<small>'''Dodelio''':</small><br>[[User:Orijentolog|<font color=white>''Orijentolog''</font>]] |} |} == Nagrade za izabrane članke == {{Nagrada za izabrani članak | članak =Francuska rukometna reprezentacija | mjesec =maj | godina =2011. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Jack Trbosjek | mjesec =jun | godina =2011. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2 | mjesec =oktobar | godina =2011. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Lea i Darija | mjesec =mart | godina =2012. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Braća Kray | mjesec =jun | godina =2012. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Lewis Carroll | mjesec =septembar | godina =2012. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Franz Kafka | mjesec =februar | godina =2013. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Svećenikova djeca | mjesec =mart | godina =2013. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Sherlock Holmes (2009) | mjesec =august | godina =2013. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Leomon | mjesec =septembar | godina =2013. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Anwar Sadat | mjesec =oktobar | godina =2013. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Sherlock Holmes | mjesec =decembar | godina =2013. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Joker (strip) | mjesec =mart | godina =2014. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Sherlock Holmes: A Game of Shadows | mjesec =jun | godina =2014. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Francuska | mjesec =novembar | godina =2014. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Penguin | mjesec =decembar | godina =2014. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske | mjesec =januar | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Riddler | mjesec =mart | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =André Malraux | mjesec =maj | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Nobelova nagrada za književnost | mjesec =jun | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Mr. Freeze | mjesec =juli | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =William Faulkner | mjesec =septembar | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Psycho-Pass: The Movie | mjesec =oktobar | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Two-Face | mjesec =novembar | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Psycho-Pass | mjesec =decembar | godina =2015. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Talk Talk | mjesec =mart | godina =2016. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Edvard Beneš | mjesec =august | godina =2016. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =UEFA Euro | mjesec =septembar | godina =2016. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Benešovi dekreti | mjesec =oktobar | godina =2016. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo 1998. | mjesec =decembar | godina =2016. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Perfect World | mjesec =januar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =UEFA Euro 2016. | mjesec =februar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Albert Camus | mjesec =februar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Joseph Goebbels | mjesec =mart | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Reinhard Heydrich | mjesec =april | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017. | mjesec =april | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo 2014. | mjesec =maj | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Mad Hatter (DC Comics) | mjesec =maj | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Hermann Göring | mjesec =maj | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Venezuela | mjesec =jun | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Batman | mjesec =jun | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Roland Freisler | mjesec =juli | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Naked (film, 1993){{!}}Naked | mjesec =juli | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Hladni rat | mjesec =septembar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Afrički kup nacija 2010. | mjesec =oktobar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Leopold i Loeb | mjesec =oktobar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Calendar Man | mjesec =oktobar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Velika Kolumbija | mjesec =novembar | godina =2017. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Rómulo Betancourt | mjesec =januar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Z (film) | mjesec =januar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Digimon Adventure (film) | mjesec =februar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Antigone | mjesec =mart | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018. | mjesec =april | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Kambodža | mjesec =april | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Saint's Supper | mjesec =maj | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Jean Anouilh | mjesec =maj | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Demokratska Kampućija | mjesec =juli | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =The Killing Fields (film) | mjesec =septembar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =It (miniserija) | mjesec =septembar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =It (film, 2017) | mjesec =oktobar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo 2018. | mjesec =novembar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Novi val | mjesec =novembar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Edgar Allan Poe | mjesec =decembar | godina =2018. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =H. P. Lovecraft | mjesec =januar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Synthpop | mjesec =januar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Kambodžanski genocid | mjesec =februar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =The Gates of Judgment | mjesec =februar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Honduras | mjesec =februar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalski rat | mjesec =mart | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Šerlok Holms (TV serija) | mjesec =mart | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =IHF Svjetsko prvenstvo u rukometu | mjesec =april | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =IHF Svjetsko prvenstvo 2019. | mjesec =juni | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Bertrand Russell | mjesec =august | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Piet Mondrian | mjesec =septembar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Benin | mjesec =septembar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Francuska Zapadna Afrika | mjesec =oktobar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Desjat negritjat | mjesec =novembar | godina =2019. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Scarecrow | mjesec =januar | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fidži | mjesec =februar | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa | mjesec =mart | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Boston Celtics | mjesec =maj | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Ono (lik) | mjesec =august | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Larry Bird | mjesec =septembar | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo | mjesec =oktobar | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Professor Pyg | mjesec =novembar | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Dream Team | mjesec =decembar | godina =2020. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo 1950. | mjesec =januar | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Salvador Dalí | mjesec =februar | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Kevin McHale (košarkaš) | mjesec =februar | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2021. | mjesec =mart | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Murder on the Orient Express (film, 1974) | mjesec =maj | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =UEFA Euro 2020. | mjesec =august | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =EHF Euro 2020. | mjesec =septembar | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo 1938. | mjesec =novembar | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Estonija | mjesec =decembar | godina =2021. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Harry S. Truman | mjesec =april | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Estonski rat za nezavisnost | mjesec =maj | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =EHF Euro 2022. | mjesec =maj | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Alfred Rosenberg | mjesec =juli | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Edogawa Ranpo | mjesec =septembar | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Raspjevana revolucija | mjesec =septembar | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Estonska vlada u egzilu | mjesec =novembar | godina =2022. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Estonije | mjesec =januar | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Eurosong 2002. | mjesec =mart | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023. | mjesec =april | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Bleach (manga) | mjesec =maj | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIFA Svjetsko prvenstvo 2022. | mjesec =jun | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =The Scales of Justice 〈299/300〉 | mjesec =juli | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Catwoman | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Dmitrij Šostakovič | mjesec =septembar | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Surinam | mjesec =novembar | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Smrt Djevojčice sa žigicama (film) | mjesec =decembar | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci | mjesec =januar | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Bitange i princeze | mjesec =mart | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Ling tosite sigure | mjesec =mart | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =EHF Euro 2024. | mjesec =maj | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Sjeverna Koreja | mjesec =juli | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Mathieu Kérékou | mjesec =august | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.) | mjesec =septembar | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =AFC Azijski kup 1984. | mjesec =decembar | godina =2024. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =UEFA Euro 2024. | mjesec =januar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Dikembe Mutombo | mjesec =mart | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025. | mjesec =maj | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1) | mjesec =juni | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Tjesnačka naselja | mjesec =august | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 2020. – muškarci | mjesec =septembar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Sook Ching | mjesec =oktobar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Osamu Dazai | mjesec =decembar | godina =2025. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Shōnan-tō | mjesec =februar | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Ningen Shikkaku | mjesec =maj | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =EHF Euro 2026. | mjesec =maj | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Mirotvorac (film) | mjesec =juli | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Straume | mjesec =august | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Arvydas Sabonis | mjesec =septembar | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Ori and the Blind Forest | mjesec =novembar | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Ori and the Will of the Wisps | mjesec =decembar | godina =2026. }} 1mdwti8n3eficr3mqd41n2443t3zlbq 10 4664736 42696788 42680597 2026-09-30T15:04:05Z Aca 108187 + 42696788 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Wikipedijina pravila i smjernice | state = {{{state<includeonly>|{{{1|autocollapse}}}</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | titlestyle = {{{titlestyle|}}} | title = Ključna Wikipedijina [[Wikipedija:Pravila i smjernice|pravila i smernice]] | basestyle = text-align:center; | groupstyle = text-align:left; | groupwidth = 6.9em | above = * [[Wikipedija:Pet stubova|Pet stubova]] ** [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]] ** [[Wikipedija:Zanemarite sva pravila|Zanemarite sva pravila]] | group1 = Sadržaj | list1 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Provjerljivost|Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Bez originalnog istraživanja|Bez originalnog istraživanja]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište|Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]] * [[Wikipedija:Biografije živih osoba|Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Pravila o upotrebi slika|Upotreba slika]] * [[Wikipedija:Wikipedia nije rečnik|Wikipedija nije rječnik]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslovi članaka]] | group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' | list2 = * [[Wikipedija:Značaj|Značaj]] * [[Wikipedija:Autobiografija|Autobiografija]] * [[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]] * [[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]] ** [[Wikipedija:Pouzdani izvori/Lista pouzdanih izvora na srpskohrvatskom jeziku|lista]] ** [[Wikipedija:Pouzdani izvori (medicina)|medicina]] * [[Wikipedija:Ne uključujte kompletne tekstove podužih primarnih izvora|Ne uključujte kopije primarnih izvora]] * [[Wikipedija:Plagijat|Plagijat]] * [[Wikipedija:Ne stvarajte obmane|Ne obmanjujte druge]] * [[Wikipedija:Marginalne teorije|Marginalne teorije]] * [[Wikipedija:Očigledne besmislice|Očigledne besmislice]] * [[Wikipedija:Vanjske veze|Vanjske veze]] * [[Wikipedija:Jezičke smjernice|Jezičke smjernice]] * [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik|Rodno inkluzivan jezik]] * [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija|Prijenos sadržaja]] * [[Wikipedija:Nacrti|Nacrti]] }} | group2 = Ponašanje | list2 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Uljudnost|Uljudnost]] * [[Wikipedija:Konsenzus|Konsenzus]] ** [[Wikipedija:Tihi konsenzus|tihi konsenzus]] * [[Wikipedija:Glasanje|Glasanje]] * [[Wikipedija:Uznemiravanje|Uznemiravanje]] * [[Wikipedija:Vandalizam|Vandalizam]] * [[Wikipedija:Zanemarite sva pravila|Zanemarite sva pravila]] * [[Wikipedija:Bez ličnih napada|Bez ličnih napada]] * [[Wikipedija:Vlasništvo nad člancima|Vlasništvo nad člancima]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama|Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Rešavanje sukoba|Rješavanje sukoba]] * [[Wikipedija:Čaraparstvo|Čaraparstvo]] * [[Wikipedija:Bez pravnih pretnji|Bez pravnih prijetnji]] * [[Wikipedija:Zaštita djece|Zaštita djece]] * [[Wikipedija:Otkrivanje plaćenog doprinošenja|Otkrivanje plaćenog doprinošenja]] * [[Wikipedija:Pretpostavite dobru namjeru|Pretpostavite dobru namjeru]] * [[Wikipedija:Primjena pravila i smjernica Wikipedije na engleskom jeziku|Primjena pravila i smjernica Wikipedije na engleskom jeziku]] * [[Wikipedija:Nulta tolerancija|Nulta tolerancija]] | group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' | list2 = * [[Wikipedija:Sukob interesa|Sukob interesa]] * [[Wikipedija:Remetilačko uređivanje|Remetilačko uređivanje]] * [[Wikipedija:Ne ometajte Wikipediju da biste nešto dokazali|Ne ometajte Wikipediju da biste nešto dokazali]] * [[Wikipedija:Bonton|Bonton]] * [[Wikipedija:Izigravanje sistema|Izigravanje sistema]] * [[Wikipedija:Agitiranje|Agitiranje]] * [[Wikipedija:Ne ujedajte novajlije|Ne ujedajte novajlije]] * [[Wikipedija:Učtivi nestanak|Učtivi nestanak]] * [[Wikipedija:Odgovaranje na pretnje|Odgovaranje na pretnje]] }} | group3 = Brisanje | list3 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Pravila brisanja|Pravila brisanja]] * [[Wikipedija:Predloženo brisanje|Predloženo brisanje]] ** [[Wikipedija:Predloženo brisanje biografija živih ljudi|biografije živih ljudi]] * [[Wikipedija:Brzo brisanje|Brzo brisanje]] * [[Wikipedija:Napadačke stranice|Napadačke stranice]] * [[Wikipedija:Nadziranje|Nadziranje]] * [[Wikipedija:Brisanje izmena|Brisanje izmjena]] }} | group4 = Provedba | list4 ={{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Administratori|Administratori]] * [[Wikipedija:Birokrati|Birokrati]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja|Blokiranje]] * [[Wikipedija:Pravila brisanja|Brisanje]] * [[Wikipedija:Pravila zabrane|Zabrana]] * [[Wikipedija:Zaštita stranica|Zaštita stranica]] }} | group5 = Uređivanje | list5 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Pravila uređivanja|Pravila uređivanja]] |group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' |list2 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group2 = |list2 = * [[Wikipedija:Veličina članka|Veličina članka]] * [[Wikipedija:Budite odvažni|Budite odvažni]] * [[Wikipedija:Razvrstavanje|Razvrstavanje]] * [[Wikipedija:Naslovna napomena|Naslovna napomena]] * [[Wikipedija:Postavite indeksne članke|Postavite indeksne članke]] * [[Wikipedija:Podstranice|Podstranice]] * [[Wikipedija:Korisničke stranice|Korisničke stranice]] ** [[Wikipedija:Korisničke kutije|korisničke kutije]] * [[Wikipedija:Smernice za korišćenje stranice za razgovor|Stranica za razgovor]] ** [[Wikipedija:Potpis|potpisi]] * [[Wikipedija:Članak širokog pojma|Članak širokog pojma]] * [[Wikipedija:Imenski prostor projekta|Imenski prostor projekta]] | group3 = Stil | list3 = * [[Wikipedija:Stilski priručnik|Stilski priručnik]] * [[Wikipedija:Pristupačnost|Pristupačnost]] ** [[Wikipedija:Učinite tehničke članke razumljivim|Razumljivost]] * [[Wikipedija:Datumi i brojevi|Datumi i brojevi]] * [[Wikipedija:Stilska pravila za slike|Stilska pravila za slike]] * [[Wikipedija:Oblikovanje|Oblikovanje]] * [[Wikipedija:Uvodni odeljak|Uvodni odjeljak]] * [[Wikipedija:Povezivanje|Povezivanje]] * [[Wikipedija:Spiskovi|Spiskovi]] |group4 =Klasifikacija |list4 = * [[Wikipedija:Kategorije, spiskovi i navigacioni šabloni|Kategorije, spiskovi i navigacioni šabloni]] * [[Wikipedija:Kategorizacija|Kategorizacija]] * [[Wikipedija:Imenski prostor šablona|Imenski prostor šablona]] }} }} | group6 = ''WMF'' | group6style = background: #dddddd; | list6 ={{Navbox|child |group1style = text-align:left; font-weight: normal; background: #e6e6e6; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[:wmf:Policies|Spisak pravila]] * [[:wmf:Friendly space policy|Pravilo prijateljskog prostora]] * [[:wmf:Resolution:Licensing policy|Licenciranje i autorska prava]] * [[:wmf:Privacy policy|Pravila privatnosti]] * [[:wmf:Values|Vrijednosti]] * [[:wmf:FAQ/en|Često postavljana pitanja]] }} | belowstyle = font-weight: normal; | below = * [[Wikipedija:Pojednostavljeni pravilnik|Pojednostavljeni pravilnik]] }}<includeonly>[[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije|{{PAGENAME}}]]</includeonly> <noinclude> {{dokumentacija}} [[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije| ]] <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 81fp8s25fntus5mkcgiki06jbvdfvvv 2 4665760 42696854 42693670 2026-09-30T17:39:16Z Inokosni organ 160059 42696854 wikitext text/x-wiki Pozdrav svima! Dobrodošli u ured vašeg Inokosnog organa. Pridružio sam se [[Srpskohrvatska Wikipedia|Srpskohrvatskoj Wikipediji]] kada je točno imala 454.760 članaka na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. <div style="display:flex; gap:12px; width:100%;"> <div style="flex:1;"> [[Korisnik:Inokosni organ/Arhiv|<span style="display:inline-block;padding:10px 18px;background:#1e5aa8;color:white;border-radius:6px;font-weight:bold;text-decoration:none;">Arhiv</span>]] </div> </div> {{collapse top|title= Glavna ladica}} {| class="wikitable" |+ !<u>'''Glavni projekti'''</u> |- | <small>[[Izraelsko-arapski sukob]] | [[Arapsko proljeće]] | [[Rusko-ukrajinski rat]]</small> | |+ !<u>'''Turske teme'''</u> |- | <small><u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> | '''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] | '''[[Turski jezik]]''' | [[Osmanski turski jezik]] | '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' | [[Osmansko Carstvo]] | [[Istorija Osmanskog carstva]] | [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] | [[Turski jezik]]</small> | |+ !<u>'''Autori i knjige'''</u> |- | <small>[[Lion Feuchtwanger]] | [[Borislav Pekić]] | [[Gabriele d'Annunzio]] | [[Giacomo Leopardi]] | [[Pio II.|Enea Silvio Piccolomini]] | [[August Šenoa]] | [[Eugen Kumičić]] | [[Silvije Strahimir Kranjčević]] | [[Adolfo Veber Tkalčević]] | [[Ivan Perkovac]] | [[Ksaver Šandor Gjalski]] | [[Ante Kovačić]] | [[Josip Kozarac]] | ''[[Seljačka buna (roman)|Seljačka buna]]'' | [[Antun Gustav Matoš]] | [[Milutin Cihlar Nehajev]] | [[Milan Begović]] | [[Janko Leskovar]] | [[Ryūnosuke Akutagawa]] | [[Yukio Mishima]] | [[Yasunari Kawabata]] | [[Søren Kierkegaard]] | ''[[Crvena zvijezda (roman)|Crvena zvijezda]]'' | [[Lion Feuchtwanger]] | [[George Orwell]] | [[Ivana Brlić-Mažuranić]] | [[Feri Lainšček]] | [[Lila Prap]] | [[Ivan Kušan]] | [[Grigor Vitez]] | [[Ivo Andrić]] | [[Nasiha Kapidžić‑Hadžić]] | [[Stevan Sremac]] | [[Andrej Nikolaidis]] | [[Blaže Koneski]] | [[Olivera Nikolova]] | [[Grozdana Olujić]] | [[Branko Ćopić]] | [[Dragan Lukić]] | [[Sarah Kane]] | [[Tin Ujević]] | [[Ismail Kadare]] | [[Boris Pahor]] | [[Ivan Cankar]] | [[Tin Ujević]] | [[Stanisław Lem]] | [[Fenomenologija duha]] | [[Moby Dick]] ([[Hermann Melville|Melville]]) | [[Jack London]] | [[Edward Abbey]] | [[Mark Twain]] | [[Henry David Thoreau]] | [[Jack Kerouac]] | [[Ambrose Bierce]] | [[Henry Miller]] | [[Gary Snyder]] | [[Hunter S. Thompson]] | [[Charles Bukowski]] ([[Post Office (roman)|Post Office]]) | [[Voltairine de Cleyre]] | [[Frantz Fanon]] | [[W. E. B. Du Bois]] | [[James Baldwin]] | [[Frederick Douglass]] | [[Richard Wright]] | [[Howard Zinn]] | [[Srečko Kosovel]] | [[Vitomil Zupan]] | [[Adem Demaçi]] | [[Venko Markovski]] | [[Mihailo Lalić]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Živojin Pavlović]] | [[Aleksandar Tišma]] | [[Marko Vešović]] | </small> | |+ !<u>'''Specifične teme'''</u> |- | <small>[[Pavluško Imširović]] | [[Telekom Srbija]] | [[Demokratura]] | [[Kvisling]] | [[Oligarhija]] | [[Vlado Gotovac]] | [[Julius Baranovski]] | [[Josef Ressel]] | [[Tibor Sekelj]] | [[Ivan Visin]] | [[Rizo Šurla]] | [[Gabor Lenđel]] | [[Tamara Lujak]] | [[Milica Cincar Popović]]</small> | |+ !<u>'''Ukrajina'''</u> |- | <small>[[Korisnik:Inokosni organ/Ukrajina]] | [[Ukrajina]] | [[Kronologija Lavova]] | [[Volodimir Zelenskij]] | [[Politika Ukrajine]] | [[Istorija Ukrajine-Rusi]]</small> |+ !<u>'''[[Slovenska književnost]]'''</u> |+ !<u>'''[[Portal:Crna Gora]]'''</u> | |+ !<u>'''Muzika'''</u> |- | <small>[[Azra]] | [[Goran Bregović]] | [[Bijelo Dugme]] | [[Šarlo Akrobata]] | [[Pankrti]] | [[Haustor]] | [[VIS Idoli]] | [[Paraf]] | [[Fela Kuti]] | [[Novi val]] | [[Polka]] | [[Hip hop]] | [[Rocksteady]] | [[:Kategorija:The Prodigy]]</small> | |+ !<u>'''Turske teme'''</u> |- | <small><u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> | '''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] | '''[[Turski jezik]]''' | [[Osmanski turski jezik]] | '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' | [[Osmansko Carstvo]] | [[Istorija Osmanskog carstva]] | [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] | [[Turski jezik]]</small> | |+ !<u>'''Loptopuc'''</u> |- | <small>[[Fudbalska reprezentacija Italije]] | [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije]] | [[Eintracht Frankfurt]] | [[Bayer 04 Leverkusen]] | [[Newcastle United F.C.]] | [[Utakmica smrti]] | [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u fudbalu – Čile 1987.]] | [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske]] | [[Korisnik:Inokosni organ/Fudbalska reprezentacija Srbije|Fudbalska reprezentacija Srbije]] | [[Fudbalska reprezentacija Slovenije]] | [[Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine]]</small> | |+ !<u>'''Gradovi'''</u> |- | <small>[[Nusantara]] | [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] | [[Kumasi]] | [[Smederevo]] | [[Ljubljana]] | [[Kijev]] | [[Evropski glavni grad kulture]]</small> | |+ !<u>'''Razne teme'''</u> |- | <small>[[Historija Mađarske]] | [[Mađarizam]] | [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)]] | [[Mađarska književnost]] | [[Lista vladara Ugarske]] | [[Historija Mađarske]] | [[Slovačka]] | [[Gruzija]] | [[Germanizam]] | | [[Intolerancija na laktozu]] | [[Kristofor Kolumbo]] | <u>[[Švedski jezik]]</u> | [[Moskva]] | [[Historija Irske]] | [[:sl:Druga svetovna vojna na Slovenskem|Druga svetovna vojna na Slovenskem]] | | [[Makedonska književnost]] | [[Slovenska književnost]] | [[Lista vladara Portugala]] | [[Historija Portugala]] | [[Laos]] | [[Historija Vijetnama]] | [[Moldavija]] | [[Kamerun]] | [[Historija Kameruna]] | [[Morske orgulje]] | '''[[Đerdapska klisura]]''' | [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur|Wikiprojekt države - Singapur]] | '''[[Baranja]]''' | [[Belorusija]] | [[Arhitektura]] | [[Egipatska arhitektura]] | [[Lista okruga Texasa]] | | |+ !<u>'''Dobri članci'''</u> |- | <small>[[Singapur]] | [[Moskva]] | [[Karl XII od Švedske]] | [[Tvrđava Svetog Mihovila]] | [[Fudbalska reprezentacija Turske]] | [[Surinamska književnost]] | [[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]] | [[Albanska književnost]]</small> |- * [[:meta:Wikipedija:Wikimedia CEE Spring|Wikimedia CEE Spring]] * [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] * [[:meta:Wikipedia Asian Month/Archive|Wikipedia Asian Month]] |} {{collapse bottom}} {{#Babel:sh}} {{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}} {{Korisnička kutija/Administrator}} {{Korisnik Wiki dob|dan=8|mjesec=04|godina=2021}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2023}} {{Korisnik Mjesec Azije}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2024}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2025}} {{KorisnikKraj}} {{collapse top|title= Nagrade}} === Nagrade === {| style="margin:0 auto; background:transparent;" |- | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{barnstar-rad i trud|Nagrada za rad i trud|Orijentolog}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:Wiki medal.jpg]] <div>'''Wiki medalja'''<br />Za albanske, turske i druge književne teme<br />[[User:Igor Windsor|Igor Windsor]]</div> | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:UCDM_2023_banrstar.png|thumb|185px|[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]]]] | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF; -moz-border-radius:15px; padding:6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za izvanredan doprinos akciji i hvalevredan trud]] <div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada}} |} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border:3px solid #EAC100; background-color:#EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks"> [[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color:#333333; margin-left:220px; font-size:110%;"> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color:#333333; text-align:right; font-size:120%;">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Joycewikiwiki@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> {| style="border:1px solid gray; background-color:#fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Datoteka:Rc award.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size:x-large; padding:0; vertical-align:middle; height:1.1em;" | '''Barnstar patrolera''' |- |style="vertical-align:middle; border-top:1px solid gray;" | Iskreno veliko hvala, kao patroler patroleru, na ophodnji čitave Vikipedije u mojem trosedmičnom odsustvu. Nije ostalo [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/sh.wikipedia.org?actions=patrol nezapaženo] da si praktički samostalno poduhvatio posao bez kojega bi ošli natrag u tisuće neophođenih izmjena odakle nema povratka dok se istovremeno borimo s novima. |} – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 04:23, 6 mart 2023 (CET) {{Nagrada za izabrani članak | članak =Karl XII od Švedske | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Turske | mjesec =oktobar | godina =2024. }} {{collapse bottom}} == Spoljašne veze == * [https://vukajlija.com/ Leksikografski zavod] * как я люблю naš [[:wikt:Glavna strana|vikiriječnik]] :P * <u>[[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]]</u> & [[:en:Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] & [[:en:Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] * <u>[[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]]</u> & [[:en:Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * <u>[[Šablon:Reklamiranje]]</u> & [[:en:Wikipedia:Identifying blatant advertising|Identifying blatant advertising]] * <u>[[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]]</u> & [[:en:Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]] * [[Wikipedija:Dozvole za objavljivanje]] ::''Don't speak Po Naški?'' ==<big>'''''Reference'''''</big> (pa da!)== * [[Korisnik:Belirac/Izvori|Izvori]] * [[Wikipedija:Pouzdani izvori/Lista pouzdanih izvora na srpskohrvatskom jeziku]] * [[Korisnik:Inokosni organ/Slobodno dostupni izvori i knjige|Slobodno dostupni izvori i knjige]] {{reflist}} <div style="float:right; border:thin solid green; background-color:*f9f9f9"> {{Currentdate}} Ovaj ogranak Wikipedija projekta ima : '''<div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}} na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]</div> </div>''' [[Kategorija:User sh]] [[Kategorija:Wikipedijini administratori]] gq5o0zy0y689h9258yehxm2v2j6ocxw 42696855 42696854 2026-09-30T17:40:13Z Inokosni organ 160059 42696855 wikitext text/x-wiki Pozdrav svima! Dobrodošli u ured vašeg Inokosnog organa. Pridružio sam se [[Srpskohrvatska Wikipedia|Srpskohrvatskoj Wikipediji]] kada je točno imala 454.760 članaka na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. <div style="display:flex; gap:12px; width:100%;"> <div style="flex:1;"> [[Korisnik:Inokosni organ/Arhiv|<span style="display:inline-block;padding:10px 18px;background:#1e5aa8;color:white;border-radius:6px;font-weight:bold;text-decoration:none;">Arhiv</span>]] </div> </div> {{collapse top|title= Glavna ladica}} {| class="wikitable" |+ !<u>'''Glavni projekti'''</u> |- | <small>[[Izraelsko-arapski sukob]] | [[Arapsko proljeće]] | [[Rusko-ukrajinski rat]]</small> | |+ !<u>'''Turske teme'''</u> |- | <small><u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> | '''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] | '''[[Turski jezik]]''' | [[Osmanski turski jezik]] | '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' | [[Osmansko Carstvo]] | [[Istorija Osmanskog carstva]] | [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] | [[Turski jezik]]</small> | |+ !<u>'''Autori i knjige'''</u> |- | <small>[[Lion Feuchtwanger]] | [[Borislav Pekić]] | [[Gabriele d'Annunzio]] | [[Giacomo Leopardi]] | [[Pio II.|Enea Silvio Piccolomini]] | [[August Šenoa]] | [[Eugen Kumičić]] | [[Silvije Strahimir Kranjčević]] | [[Adolfo Veber Tkalčević]] | [[Ivan Perkovac]] | [[Ksaver Šandor Gjalski]] | [[Ante Kovačić]] | [[Josip Kozarac]] | ''[[Seljačka buna (roman)|Seljačka buna]]'' | [[Antun Gustav Matoš]] | [[Milutin Cihlar Nehajev]] | [[Milan Begović]] | [[Janko Leskovar]] | [[Ryūnosuke Akutagawa]] | [[Yukio Mishima]] | [[Yasunari Kawabata]] | [[Søren Kierkegaard]] | ''[[Crvena zvijezda (roman)|Crvena zvijezda]]'' | [[Lion Feuchtwanger]] | [[George Orwell]] | [[Ivana Brlić-Mažuranić]] | [[Feri Lainšček]] | [[Lila Prap]] | [[Ivan Kušan]] | [[Grigor Vitez]] | [[Ivo Andrić]] | [[Nasiha Kapidžić‑Hadžić]] | [[Stevan Sremac]] | [[Andrej Nikolaidis]] | [[Blaže Koneski]] | [[Olivera Nikolova]] | [[Grozdana Olujić]] | [[Branko Ćopić]] | [[Dragan Lukić]] | [[Sarah Kane]] | [[Tin Ujević]] | [[Ismail Kadare]] | [[Boris Pahor]] | [[Ivan Cankar]] | [[Tin Ujević]] | [[Stanisław Lem]] | [[Fenomenologija duha]] | [[Moby Dick]] ([[Hermann Melville|Melville]]) | [[Jack London]] | [[Edward Abbey]] | [[Mark Twain]] | [[Henry David Thoreau]] | [[Jack Kerouac]] | [[Ambrose Bierce]] | [[Henry Miller]] | [[Gary Snyder]] | [[Hunter S. Thompson]] | [[Charles Bukowski]] ([[Post Office (roman)|Post Office]]) | [[Voltairine de Cleyre]] | [[Frantz Fanon]] | [[W. E. B. Du Bois]] | [[James Baldwin]] | [[Frederick Douglass]] | [[Richard Wright]] | [[Howard Zinn]] | [[Srečko Kosovel]] | [[Vitomil Zupan]] | [[Adem Demaçi]] | [[Venko Markovski]] | [[Mihailo Lalić]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Živojin Pavlović]] | [[Aleksandar Tišma]] | [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]] | </small> | |+ !<u>'''Specifične teme'''</u> |- | <small>[[Pavluško Imširović]] | [[Telekom Srbija]] | [[Demokratura]] | [[Kvisling]] | [[Oligarhija]] | [[Vlado Gotovac]] | [[Julius Baranovski]] | [[Josef Ressel]] | [[Tibor Sekelj]] | [[Ivan Visin]] | [[Rizo Šurla]] | [[Gabor Lenđel]] | [[Tamara Lujak]] | [[Milica Cincar Popović]]</small> | |+ !<u>'''Ukrajina'''</u> |- | <small>[[Korisnik:Inokosni organ/Ukrajina]] | [[Ukrajina]] | [[Kronologija Lavova]] | [[Volodimir Zelenskij]] | [[Politika Ukrajine]] | [[Istorija Ukrajine-Rusi]]</small> |+ !<u>'''[[Slovenska književnost]]'''</u> |+ !<u>'''[[Portal:Crna Gora]]'''</u> | |+ !<u>'''Muzika'''</u> |- | <small>[[Azra]] | [[Goran Bregović]] | [[Bijelo Dugme]] | [[Šarlo Akrobata]] | [[Pankrti]] | [[Haustor]] | [[VIS Idoli]] | [[Paraf]] | [[Fela Kuti]] | [[Novi val]] | [[Polka]] | [[Hip hop]] | [[Rocksteady]] | [[:Kategorija:The Prodigy]]</small> | |+ !<u>'''Turske teme'''</u> |- | <small><u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> | '''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] | '''[[Turski jezik]]''' | [[Osmanski turski jezik]] | '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' | [[Osmansko Carstvo]] | [[Istorija Osmanskog carstva]] | [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] | [[Turski jezik]]</small> | |+ !<u>'''Loptopuc'''</u> |- | <small>[[Fudbalska reprezentacija Italije]] | [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije]] | [[Eintracht Frankfurt]] | [[Bayer 04 Leverkusen]] | [[Newcastle United F.C.]] | [[Utakmica smrti]] | [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u fudbalu – Čile 1987.]] | [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske]] | [[Korisnik:Inokosni organ/Fudbalska reprezentacija Srbije|Fudbalska reprezentacija Srbije]] | [[Fudbalska reprezentacija Slovenije]] | [[Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine]]</small> | |+ !<u>'''Gradovi'''</u> |- | <small>[[Nusantara]] | [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] | [[Kumasi]] | [[Smederevo]] | [[Ljubljana]] | [[Kijev]] | [[Evropski glavni grad kulture]]</small> | |+ !<u>'''Razne teme'''</u> |- | <small>[[Historija Mađarske]] | [[Mađarizam]] | [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)]] | [[Mađarska književnost]] | [[Lista vladara Ugarske]] | [[Historija Mađarske]] | [[Slovačka]] | [[Gruzija]] | [[Germanizam]] | | [[Intolerancija na laktozu]] | [[Kristofor Kolumbo]] | <u>[[Švedski jezik]]</u> | [[Moskva]] | [[Historija Irske]] | [[:sl:Druga svetovna vojna na Slovenskem|Druga svetovna vojna na Slovenskem]] | | [[Makedonska književnost]] | [[Slovenska književnost]] | [[Lista vladara Portugala]] | [[Historija Portugala]] | [[Laos]] | [[Historija Vijetnama]] | [[Moldavija]] | [[Kamerun]] | [[Historija Kameruna]] | [[Morske orgulje]] | '''[[Đerdapska klisura]]''' | [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur|Wikiprojekt države - Singapur]] | '''[[Baranja]]''' | [[Belorusija]] | [[Arhitektura]] | [[Egipatska arhitektura]] | [[Lista okruga Texasa]] | | |+ !<u>'''Dobri članci'''</u> |- | <small>[[Singapur]] | [[Moskva]] | [[Karl XII od Švedske]] | [[Tvrđava Svetog Mihovila]] | [[Fudbalska reprezentacija Turske]] | [[Surinamska književnost]] | [[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]] | [[Albanska književnost]]</small> |- * [[:meta:Wikipedija:Wikimedia CEE Spring|Wikimedia CEE Spring]] * [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] * [[:meta:Wikipedia Asian Month/Archive|Wikipedia Asian Month]] |} {{collapse bottom}} {{#Babel:sh}} {{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}} {{Korisnička kutija/Administrator}} {{Korisnik Wiki dob|dan=8|mjesec=04|godina=2021}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2023}} {{Korisnik Mjesec Azije}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2024}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2025}} {{KorisnikKraj}} {{collapse top|title= Nagrade}} === Nagrade === {| style="margin:0 auto; background:transparent;" |- | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{barnstar-rad i trud|Nagrada za rad i trud|Orijentolog}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:Wiki medal.jpg]] <div>'''Wiki medalja'''<br />Za albanske, turske i druge književne teme<br />[[User:Igor Windsor|Igor Windsor]]</div> | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:UCDM_2023_banrstar.png|thumb|185px|[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]]]] | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF; -moz-border-radius:15px; padding:6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za izvanredan doprinos akciji i hvalevredan trud]] <div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada}} |} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border:3px solid #EAC100; background-color:#EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks"> [[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color:#333333; margin-left:220px; font-size:110%;"> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color:#333333; text-align:right; font-size:120%;">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Joycewikiwiki@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> {| style="border:1px solid gray; background-color:#fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Datoteka:Rc award.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size:x-large; padding:0; vertical-align:middle; height:1.1em;" | '''Barnstar patrolera''' |- |style="vertical-align:middle; border-top:1px solid gray;" | Iskreno veliko hvala, kao patroler patroleru, na ophodnji čitave Vikipedije u mojem trosedmičnom odsustvu. Nije ostalo [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/sh.wikipedia.org?actions=patrol nezapaženo] da si praktički samostalno poduhvatio posao bez kojega bi ošli natrag u tisuće neophođenih izmjena odakle nema povratka dok se istovremeno borimo s novima. |} – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 04:23, 6 mart 2023 (CET) {{Nagrada za izabrani članak | članak =Karl XII od Švedske | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Turske | mjesec =oktobar | godina =2024. }} {{collapse bottom}} == Spoljašne veze == * [https://vukajlija.com/ Leksikografski zavod] * как я люблю naš [[:wikt:Glavna strana|vikiriječnik]] :P * <u>[[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]]</u> & [[:en:Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] & [[:en:Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] * <u>[[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]]</u> & [[:en:Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * <u>[[Šablon:Reklamiranje]]</u> & [[:en:Wikipedia:Identifying blatant advertising|Identifying blatant advertising]] * <u>[[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]]</u> & [[:en:Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]] * [[Wikipedija:Dozvole za objavljivanje]] ::''Don't speak Po Naški?'' ==<big>'''''Reference'''''</big> (pa da!)== * [[Korisnik:Belirac/Izvori|Izvori]] * [[Wikipedija:Pouzdani izvori/Lista pouzdanih izvora na srpskohrvatskom jeziku]] * [[Korisnik:Inokosni organ/Slobodno dostupni izvori i knjige|Slobodno dostupni izvori i knjige]] {{reflist}} <div style="float:right; border:thin solid green; background-color:*f9f9f9"> {{Currentdate}} Ovaj ogranak Wikipedija projekta ima : '''<div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}} na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]</div> </div>''' [[Kategorija:User sh]] [[Kategorija:Wikipedijini administratori]] ee1prtc9ohnjo2ok9ht0aswpgxc23pi 42696857 42696855 2026-09-30T17:54:51Z Inokosni organ 160059 42696857 wikitext text/x-wiki Pozdrav svima! Dobrodošli u ured vašeg Inokosnog organa. Pridružio sam se [[Srpskohrvatska Wikipedia|Srpskohrvatskoj Wikipediji]] kada je točno imala 454.760 članaka na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. <div style="display:flex; gap:12px; width:100%;"> <div style="flex:1;"> [[Korisnik:Inokosni organ/Arhiv|<span style="display:inline-block;padding:10px 18px;background:#1e5aa8;color:white;border-radius:6px;font-weight:bold;text-decoration:none;">Arhiv</span>]] </div> </div> {{collapse top|title= Glavna ladica}} {| class="wikitable" |+ !<u>'''Glavni projekti'''</u> |- | <small>[[Izraelsko-arapski sukob]] | [[Arapsko proljeće]] | [[Rusko-ukrajinski rat]]</small> | |+ !<u>'''Turske teme'''</u> |- | <small><u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> | '''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] | '''[[Turski jezik]]''' | [[Osmanski turski jezik]] | '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' | [[Osmansko Carstvo]] | [[Istorija Osmanskog carstva]] | [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] | [[Turski jezik]]</small> | |+ !<u>'''Autori i knjige'''</u> |- | <small>[[Lion Feuchtwanger]] | [[Borislav Pekić]] | [[Gabriele d'Annunzio]] | [[Giacomo Leopardi]] | [[Pio II.|Enea Silvio Piccolomini]] | [[August Šenoa]] | [[Eugen Kumičić]] | [[Silvije Strahimir Kranjčević]] | [[Adolfo Veber Tkalčević]] | [[Ivan Perkovac]] | [[Ksaver Šandor Gjalski]] | [[Ante Kovačić]] | [[Josip Kozarac]] | ''[[Seljačka buna (roman)|Seljačka buna]]'' | [[Antun Gustav Matoš]] | [[Milutin Cihlar Nehajev]] | [[Milan Begović]] | [[Janko Leskovar]] | [[Ryūnosuke Akutagawa]] | [[Yukio Mishima]] | [[Yasunari Kawabata]] | [[Søren Kierkegaard]] | ''[[Crvena zvijezda (roman)|Crvena zvijezda]]'' | [[Lion Feuchtwanger]] | [[George Orwell]] | [[Ivana Brlić-Mažuranić]] | [[Feri Lainšček]] | [[Lila Prap]] | [[Ivan Kušan]] | [[Grigor Vitez]] | [[Ivo Andrić]] | [[Nasiha Kapidžić‑Hadžić]] | [[Stevan Sremac]] | [[Andrej Nikolaidis]] | [[Blaže Koneski]] | [[Olivera Nikolova]] | [[Grozdana Olujić]] | [[Branko Ćopić]] | [[Dragan Lukić]] | [[Sarah Kane]] | [[Tin Ujević]] | [[Ismail Kadare]] | [[Boris Pahor]] | [[Ivan Cankar]] | [[Tin Ujević]] | [[Stanisław Lem]] | [[Fenomenologija duha]] | [[Moby Dick]] ([[Herman Melville|Melville]]) | [[Jack London]] | [[Edward Abbey]] | [[Mark Twain]] | [[Henry David Thoreau]] | [[Jack Kerouac]] | [[Ambrose Bierce]] | [[Henry Miller]] | [[Gary Snyder]] | [[Hunter S. Thompson]] | [[Charles Bukowski]] ([[Post Office (roman)|Post Office]]) | [[Voltairine de Cleyre]] | [[Frantz Fanon]] | [[W. E. B. Du Bois]] | [[James Baldwin]] | [[Frederick Douglass]] | [[Richard Wright]] | [[Howard Zinn]] | [[Srečko Kosovel]] | [[Vitomil Zupan]] | [[Adem Demaçi]] | [[Venko Markovski]] | [[Mihailo Lalić]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Živojin Pavlović]] | [[Aleksandar Tišma]] | [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]] | </small> | |+ !<u>'''Specifične teme'''</u> |- | <small>[[Pavluško Imširović]] | [[Telekom Srbija]] | [[Demokratura]] | [[Kvisling]] | [[Oligarhija]] | [[Vlado Gotovac]] | [[Julius Baranovski]] | [[Josef Ressel]] | [[Tibor Sekelj]] | [[Ivan Visin]] | [[Rizo Šurla]] | [[Gabor Lenđel]] | [[Tamara Lujak]] | [[Milica Cincar Popović]]</small> | |+ !<u>'''Ukrajina'''</u> |- | <small>[[Korisnik:Inokosni organ/Ukrajina]] | [[Ukrajina]] | [[Kronologija Lavova]] | [[Volodimir Zelenskij]] | [[Politika Ukrajine]] | [[Istorija Ukrajine-Rusi]]</small> |+ !<u>'''[[Slovenska književnost]]'''</u> |+ !<u>'''[[Portal:Crna Gora]]'''</u> | |+ !<u>'''Muzika'''</u> |- | <small>[[Azra]] | [[Goran Bregović]] | [[Bijelo Dugme]] | [[Šarlo Akrobata]] | [[Pankrti]] | [[Haustor]] | [[VIS Idoli]] | [[Paraf]] | [[Fela Kuti]] | [[Novi val]] | [[Polka]] | [[Hip hop]] | [[Rocksteady]] | [[:Kategorija:The Prodigy]]</small> | |+ !<u>'''Turske teme'''</u> |- | <small><u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> | '''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] | '''[[Turski jezik]]''' | [[Osmanski turski jezik]] | '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' | [[Osmansko Carstvo]] | [[Istorija Osmanskog carstva]] | [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] | [[Turski jezik]]</small> | |+ !<u>'''Loptopuc'''</u> |- | <small>[[Fudbalska reprezentacija Italije]] | [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije]] | [[Eintracht Frankfurt]] | [[Bayer 04 Leverkusen]] | [[Newcastle United F.C.]] | [[Utakmica smrti]] | [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u fudbalu – Čile 1987.]] | [[Fudbalska reprezentacija Hrvatske]] | [[Korisnik:Inokosni organ/Fudbalska reprezentacija Srbije|Fudbalska reprezentacija Srbije]] | [[Fudbalska reprezentacija Slovenije]] | [[Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine]]</small> | |+ !<u>'''Gradovi'''</u> |- | <small>[[Nusantara]] | [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] | [[Kumasi]] | [[Smederevo]] | [[Ljubljana]] | [[Kijev]] | [[Evropski glavni grad kulture]]</small> | |+ !<u>'''Razne teme'''</u> |- | <small>[[Historija Mađarske]] | [[Mađarizam]] | [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)]] | [[Mađarska književnost]] | [[Lista vladara Ugarske]] | [[Historija Mađarske]] | [[Slovačka]] | [[Gruzija]] | [[Germanizam]] | | [[Intolerancija na laktozu]] | [[Kristofor Kolumbo]] | <u>[[Švedski jezik]]</u> | [[Moskva]] | [[Historija Irske]] | [[:sl:Druga svetovna vojna na Slovenskem|Druga svetovna vojna na Slovenskem]] | | [[Makedonska književnost]] | [[Slovenska književnost]] | [[Lista vladara Portugala]] | [[Historija Portugala]] | [[Laos]] | [[Historija Vijetnama]] | [[Moldavija]] | [[Kamerun]] | [[Historija Kameruna]] | [[Morske orgulje]] | '''[[Đerdapska klisura]]''' | [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur|Wikiprojekt države - Singapur]] | '''[[Baranja]]''' | [[Belorusija]] | [[Arhitektura]] | [[Egipatska arhitektura]] | [[Lista okruga Texasa]] | | |+ !<u>'''Dobri članci'''</u> |- | <small>[[Singapur]] | [[Moskva]] | [[Karl XII od Švedske]] | [[Tvrđava Svetog Mihovila]] | [[Fudbalska reprezentacija Turske]] | [[Surinamska književnost]] | [[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]] | [[Albanska književnost]]</small> |- * [[:meta:Wikipedija:Wikimedia CEE Spring|Wikimedia CEE Spring]] * [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] * [[:meta:Wikipedia Asian Month/Archive|Wikipedia Asian Month]] |} {{collapse bottom}} {{#Babel:sh}} {{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}} {{Korisnička kutija/Administrator}} {{Korisnik Wiki dob|dan=8|mjesec=04|godina=2021}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2023}} {{Korisnik Mjesec Azije}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2024}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2025}} {{KorisnikKraj}} {{collapse top|title= Nagrade}} === Nagrade === {| style="margin:0 auto; background:transparent;" |- | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{barnstar-rad i trud|Nagrada za rad i trud|Orijentolog}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:Wiki medal.jpg]] <div>'''Wiki medalja'''<br />Za albanske, turske i druge književne teme<br />[[User:Igor Windsor|Igor Windsor]]</div> | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:UCDM_2023_banrstar.png|thumb|185px|[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]]]] | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF; -moz-border-radius:15px; padding:6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za izvanredan doprinos akciji i hvalevredan trud]] <div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada}} |} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border:3px solid #EAC100; background-color:#EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks"> [[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color:#333333; margin-left:220px; font-size:110%;"> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color:#333333; text-align:right; font-size:120%;">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Joycewikiwiki@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> {| style="border:1px solid gray; background-color:#fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Datoteka:Rc award.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size:x-large; padding:0; vertical-align:middle; height:1.1em;" | '''Barnstar patrolera''' |- |style="vertical-align:middle; border-top:1px solid gray;" | Iskreno veliko hvala, kao patroler patroleru, na ophodnji čitave Vikipedije u mojem trosedmičnom odsustvu. Nije ostalo [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/sh.wikipedia.org?actions=patrol nezapaženo] da si praktički samostalno poduhvatio posao bez kojega bi ošli natrag u tisuće neophođenih izmjena odakle nema povratka dok se istovremeno borimo s novima. |} – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 04:23, 6 mart 2023 (CET) {{Nagrada za izabrani članak | članak =Karl XII od Švedske | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Turske | mjesec =oktobar | godina =2024. }} {{collapse bottom}} == Spoljašne veze == * [https://vukajlija.com/ Leksikografski zavod] * как я люблю naš [[:wikt:Glavna strana|vikiriječnik]] :P * <u>[[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]]</u> & [[:en:Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] & [[:en:Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] * <u>[[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]]</u> & [[:en:Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * <u>[[Šablon:Reklamiranje]]</u> & [[:en:Wikipedia:Identifying blatant advertising|Identifying blatant advertising]] * <u>[[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]]</u> & [[:en:Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]] * [[Wikipedija:Dozvole za objavljivanje]] ::''Don't speak Po Naški?'' ==<big>'''''Reference'''''</big> (pa da!)== * [[Korisnik:Belirac/Izvori|Izvori]] * [[Wikipedija:Pouzdani izvori/Lista pouzdanih izvora na srpskohrvatskom jeziku]] * [[Korisnik:Inokosni organ/Slobodno dostupni izvori i knjige|Slobodno dostupni izvori i knjige]] {{reflist}} <div style="float:right; border:thin solid green; background-color:*f9f9f9"> {{Currentdate}} Ovaj ogranak Wikipedija projekta ima : '''<div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}} na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]</div> </div>''' [[Kategorija:User sh]] [[Kategorija:Wikipedijini administratori]] axv7w2rnsffe5csira0zaz5w1mxhilx 2 4676295 42696802 42696683 2026-09-30T15:26:03Z Aca 108187 Uklanjanje stavke s liste zadataka: [[Šablon:Klica-selo-Makedonija]] 42696802 wikitext text/x-wiki <li id="20221229221323" class="lista-zadataka">[[:Kategorija:Stranice sa istim argumentima kod poziva šablona]] 23:13, 29 decembar 2022 (CET) – isprazniti</li> <li id="20221231162707" class="lista-zadataka">[[:Kategorija:Stranice s greškama u ISBN-u]] 17:27, 31 decembar 2022 (CET) – proveriti ISBN-ove</li> <li id="20241226160718" class="lista-zadataka">[[:Kategorija:Preusmjerenja povezana sa stavkom na Wikipodacima]] 26. decembra 2024. u 17:07 (CET) – Isprazniti</li> <li id="20260926013734" class="lista-zadataka">[[Šablon:Nedavne izmjene]] 26. septembra 2026. u 03:37 (CEST) – dodati nove kat</li> <li id="20260930023117" class="lista-zadataka">[[Šablon:Mrva-bejzbol]] 30. septembra 2026. u 04:31 (CEST) – plus rešiti mrve</li> q8ebzk59il5ir8ry5vep460fjw6z7lm 2 4676787 42696736 42696724 2026-09-30T12:44:34Z Zavičajac 76707 42696736 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kalela ples |slika = The traditional Zambian flex 07.png |godina = 2022. |regija = Afrika |id = 01698 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 |država = {{flag|Zambija}} }} '''Kalela''' je naziv [[ples]]a nastalog u [[Kolonijalizam|kolonijalnom]] periodu 1950-ih. u pokrajini Luapula u [[Zambija|Zambiji]]. Izvodili su ga rudari i koristili za zabavu u Palači poglavara tokom tradicionalnih ceremonija, sprovoda, žetvenih proslava i drugih važnih prilika. <ref>[https://journals.openedition.org/enquete/933?lang=en#tocto1n1 Clyde Mitchell: Ples Kalela - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples prvi su tokom slobodnog vremena 1950-ih počeli izvodili afrički stanovnici iz rudarskog grada Copperbelta u nekadašnjoj Sjevernoj Rodeziji. Zasniva se na superiornosti svijeta bijelaca (kroz kostime plesača) između bijelaca i crnaca i na međuetničkim afričkim odnosima (kroz teme pjesama i etničku rekonstrukciju plesnih skupina). Zambija je zemlja bogate [[Kultura|kulture]], što je posljedica raznolikosti njezinih ljudi. Zbog složene imigracijske povijesti, dom je brojnim etničkim skupinama, od kojih su najveće [[Bemba]], [[Tonga]] i [[Chewa]]. Ova raznolikost se ogleda u više od 25 različitih jezika koji se govore u regijama Zambije.<ref>[https://cid-ds.org/zambia/ Ples i duhovnost - Britannica - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Ples i [[pozorište]] igraju važnu ulogu u zambijskom društvu. Izvedbena [[umjetnost]] uvijek se koristila u duhovnom kontekstu. Često je bila i sredstvo za izražavanje političkih poruka. Plesovi poput [[Mbeni]]ja imali su važnu ulogu u protetima protiv represivnih režima i kolonijalne eksploatacije. <ref>[https://www.britannica.com/place/Zambia/Education Država Zambija, Afrika - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Kalela je vrsta plesne vježbe u kojoj plesači formiraju dvije ili tri linije, krećući se naprijed-natrag dok pjevaju u ritmu [[Bubanj|bubnja]]. Tu je i glavni pjevač, kao i drugi koji se pridružuju kao podrška. Glavni plesači također vode formaciju i plešu oko bubnjeva, koji su postavljeni u središte. Postoje dva velika bubnja i jedan mali bubanj, koje obično sviraju muškarci. Znanje i vještine Kalela plesa prvenstveno se prenose javnosti i mlađim generacijama kroz pjesmu i poeziju te promatranjem i sudjelovanjem tokom javnih nastupa. Neke grupe organiziraju formalno podučavanje koje vode stručni bubnjari kako bi regrutirali nove muzičare. Javni nastupi kalela plesača sastavni su dio mnogih događaja, poput tradicionalnih ceremonija, javnih i državnih događanja, međunarodnih i nacionalnih proslava, vjenčanja i sprovoda.<ref>[https://afroatlas.org/intangible/mangwengwe-dance/ Afro Heritage Atlas - afroatlas.org - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples upisan je u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Zambije.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 UNESCO: Kalela ples - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 17. zasjedanju koje je održano od 28. novembra do 2. decembra 2022. god. u [[Rabat]]u, [[Maroko]].<ref name="Zambija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM |title= Nematerijalna kulturna baština u Zambiji |work= UNESCO |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Momčad se sastojala od devetnaest mladih muškaraca. Osnovni plesački kostim sastojao se od dobro ispeglanih sivih hlača, urednog prsluka i dobro ispoliranih cipela. Neki plesači nosili su bijeli rupčić u desnoj ruci. Kosa im je bila uredno počešljana s jasno izraženim razdjeljkom. Ukratko, bili su to mladići elegantno odjeveni u europski stil. Tim je plesao uz zvuk triju velikih bačvi napravljenih od bačvi benzina od 44 galona prekrivenih goveđom kožom. Dva bubnjara udaraju bubnjeve savijenim štapovima u obliku banane duge oko dva metra. Ovaj zvuk bubnjanja, koji je bio zaglušujući u samoj plesnoj areni, mogao se čuti s nekoliko kilometara udaljenosti. Bubnjevi su bili obješeni na stup u sredini zatvorene ograde na trgu, a plesači su kružili oko njih u jednom redu. Ples se sastojao od malih šuškajućih koraka s gornjim dijelom tijela nagnutim prema naprijed i praćenim blagim pokretima kukova. Povremeno bi vođa trupe naglasio ritam bubnjeva visokim zviždaljkom nogometnog suca, nakon čega su se plesači ujednačeno okrenuli prema bubnjevima. Tijekom dijela plesa bubnjevi su ostali tihi dok su plesači pjevali.<ref name="Pless Kalela">{{Cite web |url= https://journals.openedition.org/enquete/933?lang=en#tocto1n1 |title= Clyde Mitchell: Ples Kalel |work= OpenEdition Journal |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> == Vanjske veze == * Kalela ples<ref name="Ples Kalela">{{Cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=R7z_2EE43J0 |title= Kalela ples |work= YouTube |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Dance of Zambia}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Zambiji] n5hvwb6ufnfmzxhvht2n247hfo2j7lk 42696873 42696736 2026-09-30T20:28:48Z Zavičajac 76707 42696873 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kalela ples |slika = |godina = 2022. |regija = Afrika |id = 01698 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 |država = {{flag|Zambija}} }} '''Kalela''' je naziv [[ples]]a nastalog u [[Kolonijalizam|kolonijalnom]] periodu 1950-ih. u pokrajini Luapula, posebno u okruzima Chembe, Mansa i Milenge u [[Zambija|Zambiji]]. Izvodili su ga rudari i koristili za zabavu u Palači poglavara tokom tradicionalnih ceremonija, sprovoda, žetvenih proslava i drugih važnih prilika.<ref>[https://journals.openedition.org/enquete/933?lang=en#tocto1n1 Clyde Mitchell: Ples Kalela - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples prvi su tokom slobodnog vremena 1950-ih počeli izvodili pripadnici Ushi naroda iz rudarskog grada Copperbelta u nekadašnjoj Sjevernoj Rodeziji. Zasniva se na superiornosti svijeta bijelaca kroz kostime plesača i na međuetničkim afričkim odnosima kroz teme pjesama. Narod Ushi, poznat i kao Aushi, etnička je skupina koja govori bantu jezik i uglavnom živi u pokrajini Luapula u Zambiji, gdje su se preselili prije nekoliko stoljeća. Svoje porijeklo vode iz Carstva Luba-Lunda na području današnjeg [[Kongo|Konga]].<ref>[https://www.kingsfari.com/blog-posts/kalela-dance-the-soulful-rhythms-of-the-ushi-people-in-zambia Kalela ples: duhovni ritmovi naroda Ushi - www.kingsfari.com - 17. septembar 2025. - Pristupljeno, 14. septembar 2026.]{{en}}</ref> Zambija je zemlja bogate [[Kultura|kulture]], što je posljedica raznolikosti njezinih ljudi. Zbog složene imigracijske povijesti, dom je brojnim etničkim skupinama, od kojih su najveće [[Bemba]], [[Tonga]] i [[Chewa]]. Ova raznolikost se ogleda u više od 25 različitih jezika koji se govore u regijama Zambije.<ref>[https://cid-ds.org/zambia/ Ples i duhovnost - 2025. - Pristupljeno, 14. septembar 2026.]{{en}}</ref> Ples i [[pozorište]] igraju važnu ulogu u zambijskom društvu. Izvedbena [[umjetnost]] uvijek se koristila u duhovnom kontekstu. Često je bila i sredstvo za izražavanje političkih poruka. Plesovi poput [[Mbeni]]ja imali su važnu ulogu u protetima protiv represivnih režima i kolonijalne eksploatacije. <ref>[https://www.britannica.com/place/Zambia/Education Država Zambija, Afrika - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Kalela je vrsta plesne vježbe u kojoj plesači formiraju dvije ili tri linije, krećući se naprijed-natrag dok pjevaju u ritmu [[Bubanj|bubnja]]. Tu je i glavni pjevač, kao i drugi koji se pridružuju kao podrška. Glavni plesači također vode formaciju i plešu oko bubnjeva, koji su postavljeni u središte. Postoje dva velika bubnja i jedan mali bubanj, koje obično sviraju muškarci. Znanje i vještine Kalela plesa prvenstveno se prenose javnosti i mlađim generacijama kroz pjesmu i poeziju te promatranjem i sudjelovanjem tokom javnih nastupa. Neke grupe organiziraju formalno podučavanje koje vode stručni bubnjari kako bi regrutirali nove muzičare. <ref>[https://afroatlas.org/intangible/mangwengwe-dance/ Afro Heritage Atlas - afroatlas.org - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples upisan je u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Zambije.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 UNESCO: Kalela ples - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 17. zasjedanju koje je održano od 28. novembra do 2. decembra 2022. god. u [[Rabat]]u, [[Maroko]].<ref name="Zambija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM |title= Nematerijalna kulturna baština u Zambiji |work= UNESCO |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Vanjske veze == * Kalela ples<ref name="Ples Kalela">{{Cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=R7z_2EE43J0 |title= Kalela ples |work= YouTube |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Dance of Zambia}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Zambiji]] r41eixnyn5738m8dduawmuzulecno4z 0 4676818 42696877 42696687 2026-09-30T20:42:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696877 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </div> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </div> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=erceg2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Erceg R. Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik (r. 22. VII 1945, Sanski Most). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref><ref name=kadijevic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 195.<br>''“Kadijević G. Đorđe, filmski i TV režiser; istoričar umetnosti, likovni kritičar NIN-a, slobodni umetnik (r. 6. I 1933, Šibenik). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kokotovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 210.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj; zamenik direktora Narodnog pozorišta u Subotici (r. 2. IV 1944, Zagreb), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=leskovar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 243.<br>''“Leskovar P. Deana, dramaturg, filmski scenarist, dramski pisac (r. 14. XII 1950, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=munitic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Munitić B. Ranko, pisac o filmu i srodnim umetnostima, filmski i TV scenarista, autor televizijskih i radio emisija; slobodni umetnik (r. 3. IV 1943, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavićević V. Borka, dramaturg; umetnički direktor Beogradskog dramskog pozorišta (r. 5. VI 1947, Kotor). Jugoslovenka.”''</ref><ref name=pavicevic3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pogacic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 372.<br>''“Pogačić M. Vladimir, filmski reditelj (r. 23. IX 1919, Karlovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Jovan Ristić (reditelj)|Jovan Ristić]], reditelj<ref name=jristic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482.<br>''“Ristić Jovan, reditelj; pomoćnik gen. direktora TV Beograd; član Upravnog odbora RTS (od '96); član Glavnog odbora Jugoslovenske levice (JUL); preds. Udruženja estradnih radnika Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=jristic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić P. Jovan, reditelj i urednik programa u TV Beograd; predsednik Udruženja estradnih radnika Srbije (r. 2. IV 1939, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ljristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ljristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić M. Ljubiša, reditelj; direktor Narodnog pozorišta u Subotici (r. 8. II 1947, Priština). Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olgasavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić D. Olga, glumica, član Drame Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 23, [sic!] I 1934, Loznica). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=skrigin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 432.<br>''“Skrigin V. Georgije - Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik (r. 4. VIII 1910, Odesa, SSSR). Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ulmanski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 502.<br>''“Ulmanski M. Renata, glumica (r. 29. XI 1929, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zaninovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 539.<br>''“Zaninović V. Stjepan, filmski reditelj i scenarista (r. 4. III 1926, Herceg Novi). Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:RS013-15.jpg|Jovan Ristić Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </div> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </div> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bajindjukanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 30.<br>''“Bajin - Đukanović Lj. Zorica, likovni umetnik fotografije, pesnik, slobodni umetnik (r. 30. VII 1952, Mostar). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Dragojla Jarnević]], književnica, pedagoginja<ref name=jarnevic-trnski>Bartolac, Ivana: [https://hrcak.srce.hr/en/file/504498 Dragojla Jarnević-prva dama ilirizma], u: Varaždinski učitelj, god. 9. br. 21 (2026), str. 7.<br>''“Budući da su stihovi bili potpisani imenom „Ilir iz Hrvatske“, Dragojla tada njoj nepoznatom autoru odgovara na hrvatskom jeziku te se potpisuje kao „Ilirkinja iz Karlovca“ […]. […]. Upoznavši u Grazu „Ilira iz Hrvatske“, odnosno Ivana Trnskog, Dragojla postaje nacionalno osviještena i „gorljiva domoljupka“ […].”''</ref><ref name=jarnevic1>Detoni-Dujmić, Dunja: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/jarnevic-dragojla Jarnević, Dragojla] Hrvatski biografski leksikon (1983–2026), mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“Ponekad se potpisivala Dragoila J……ćeva, Ilirkinja iz Karlovca, Il. iz K., Dragoila J., Drag. Jarnj. te Drag. Jarnevićeva.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Josip Kundek]], pesnik, misionar<ref name=kundek1>Rogić Musa, Tea: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/kundek-josip Kundek, Josip] Hrvatski biografski leksikon, mrežno izdanje (1983–2026). ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“U pjesmi Slavoglasje petrinske vile (1836) prvi se put naziva Ilirom i piše na štokavskome s dijakritičkim znakovima po uzoru na pravopisna rješenja Lj. Gaja. […] Potpisivao se i kao Ilir iz naroda hrvatskoga..”''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Ivan Mažuranić]], književnik, političar<ref name=mazuranic1>Živančević, Milorad: [https://hrcak.srce.hr/en/file/309559 »Danica ilirska« i njeni anonimni suradnici (Bilješke in tergo u povodu reprint izdanja)], u: Croatica, br. 5 (1973), str. 382.<br>''“Dok se kadikad potpisivao punim imenom, deklarirajući se kao »Ilir iz Primorja Horvatskog«, u većini slučajeva, naročito onda kada mu se iz političkih razloga činilo da će tako biti bolje, ili pak kada je smatrao da su mu prilozi nedostojni slave, a potrebni u određenom trenutku, pisao je pod šifrom, ne rijetko i posve anonimno.”''</ref><ref name=mazuranic2>Pasarić, Josip: Ivan Mažuranić, u: Vienac, god. XXI br. 32 (1890), str. 510.<br>''“Ovako smjelo i umno pjeva g. 1836. Mažuranić, koji se pod ovu pjesmu podpisao: Ilir iz Primorja Horvatskog.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olujic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Olujić L. Grozdana, književnik, slobodni umetnik (r. 30. VIII 1934, Erdevik, Vojvodina). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pervic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 354.<br>''“Pervić S. Muharem, književnik, književni i pozorišni kritičar; umetnički savetnik u TV Beograd (r. 11. IV 1934, Ključ). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=resintucic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Rešin Tucić Đ. Vujica, književnik (r. 17. II 1941, Melenci). Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dtodorovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 490.<br>''“Todorović D. Dragan, novinar, urednik i voditelj na III kanalu TV Beograd (r. 6. IX 1958, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Dragojla Jarnević 3.jpg|Dragojla Jarnević Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Ivan Mažuranić drawing (cropped).jpg|Ivan Mažuranić Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </div> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </div> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ilankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 158.<br>''“Ilanković N. Nikola, šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja Psihijatrijske klinike UKC u Beogradu; asistent Medicinskog fakulteta (r. 14. IV 1948, Subotica). Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref><ref name=msimic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 427.<br>''“Simić M. Miroslav, dopisni član SANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 4. IV 1924, Beograd). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </div> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref><ref name=hadzimanov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 150.<br>''“Hadžimanov V. Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik (r. 25. XII 1943, Kavadarci). Makedonac - Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=vjankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 174.<br>''“Janković J. Vladimir - Džet, muzičar, urednik Programa 202 Radio Beograda (r. 10. IV 1946, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>Petrović, Dragoš: [https://www.arhivyu.rs/leksikon-jugoslavije/drzavni_simboli Himna] ''Arhiv Jugoslavije''.<br>''“Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref><ref name=lokner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lokner A. Aleksandar, estradni umetnik, član grupe Bajaga i instruktori (r. 6. VI 1964, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 351.<br>''“Peričić J. Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, dopisni član SANU (r. 7. XII 1927, Vršac). Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic3>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=svager2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 480.<br>''“Švager S. Ivan, kompozitor i aranžer, vođa sekcije saksafonista i solista u džez orkestru RTV Beograd (r. 3. I 1943, Novi Sad). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </div> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kotevska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 220.<br>''“Kotevska M. Ana, muzikolog i muzički kritičar, zamenik glavnog i odgovornog urednika za muziku na II programu Radio Beograda (r. 18. III 1947, Strumica, Makedonija). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mesinger2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 277.<br>''“Mesinger Z. Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF u Beogradu; dopisni član SANU i član Academia Europae (r. 7. III 1933, Sremska Mitrovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=popov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 373.<br>''“Popov D. Nebojša, predsednik Udruženja za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI) za Srbiju; sociolog u Institutu za društvenu teoriju u Beogradu; odgovorni urednik lista Republika (r. 20. IX 1939, Petrovgrad, Zrenjanin). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 381.<br>''“Popović M. Tomislav, direktor Instituta ekonomskih nauka u Beogradu; direktor Konzorcijuma Instituta Jugoslavija u svetskoj privredi; redovni profesor Univerziteta u Novom Sadu (r. 27. XII 1937, Đakovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=puhalo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 387.<br>''“Puhalo D. Dušan, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu u penziji (r. 4. XII 1919, Brlog, Otočac). Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rajic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 399.<br>''“Rajić R. Ljubiša, docent za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu (r. 4. IV 1947), Beograd. Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=sribnikar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 407.<br>''“Ribnikar V. Slobodan, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 24. V 1929, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 412.<br>''“Rot E. Nikola, psiholog; profesor univerziteta - u penziji (r. 23. VI 1910, Koroš, Mađarska). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=obradsavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić M. Obrad, filozof; asistent na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta u Beogradu (r. 4. XI 1948, Beršići, G. Milanovac). Jugosloven, Srbin.”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=simakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 424.<br>''“Simaković D. Ljubica, redovni profesor i dekan Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu (r. 13. IV 1944, Svetozarevo), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tomovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 495.<br>''“Tomović M. Rajko, član VANU i spoljni član SAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 1. XI 1919, Baja, Mađarska). Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=trtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref><ref name=urosevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 504.<br>''“Urošević V. Vladeta, naučni savetnik i rukovodilac Laboratorije za interdisciplinarna istraživanja u Institutu za fiziku, Zemun (r. 20. VI 1925, Stopanja). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </div> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=roganovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 411.<br>''“Roganović D. Milorad, novinar, pomoćnik direktora i glavnog i odgovornog urednika Studija B (r. 2. I 1951, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=sabljakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 415.<br>''“Sabljaković J. Dževad, književnik, književni kritičar i novinar; urednik u YUTEL-u (r. 7. VII 1939, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref><ref name=spasovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 437.<br>''“Spasović M. Grujica, novinar, zamenik glavnog i odgovornog urednika lista Borba (r. 19. VIII 1950, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=susa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 465.<br>''“Suša Ž. Gordana, novinar, urednik u YUTEL-u (r. 2. II 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Timofejev]], novinar<ref name=timofejev1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 576.<br>''“Timofejev Aleksandar-Saša, novinar, voditelj u Radiju "B-92"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref><ref name=trnavcevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trnavčević M. Zaharije, novinar; predsednik Glavnog odbora Stranke Jugoslovena za Srbiju (r. 2. I 1926, Šabac). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </div> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </div> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=kopecni2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 214.<br>''“Kopečni M. Miroslav, direktor Instituta za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič - Vinča (r. 13. V 1946, Tuzla). Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Rade Bašić]], političar, revolucionar<ref name=basic1>Miljković, Dušan D.: Stradanja u Cazinskoj krajini i antifašistička borba (1941-1945). Beograd 2011, str. 228.<br>''“Rođen 1919, Garevice, Prijedor. Jugosloven, student.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Spomenik Radetu Bašiću, Prijedor.jpg|Rade Bašić Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </div> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </div> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=kacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251111174501/https://hrcak.srce.hr/file/146668 |date=2025-11-11 }}, u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </div> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=korica2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 216.<br>''“Korica D. Daniel - Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije i savezni kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; profesor fizičke kulture (r. 10. VI 1945, Kutina). Jugosloven.”''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=dusanpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 376.<br>''“Popović M. Dušan, vaterpolista (r. 15. VI 1970). Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=radjenovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 398.<br>''“Rađenović M. Goran, vaterpolista (r. 4. XI 1966, Niš). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević (cropped).jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </div> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </div> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=basta2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Basta M. Danica, slikar, profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti u Beogradu (r. 11. VII, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=cehovin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 73.<br>''“Čehovin D. Eduard, grafički dizajner, art-direktor firme Art +- Bussines [sic!] - Beograd (r. 29. V 1951, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=damjanovski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 87.<br>''“Damjanovski D. Božidar, slikar, samostalni umetnik (r. 12. IX 1947, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=demnievska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 91.<br>''“Demnievska A. Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik (r. 4. XII 1946, Skoplje). Makedonka, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dragulj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 102.<br>''“Dragulj A. Emir, slikar; vanredni profesor Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (r. 2. II 1939, Mravinjac, Goražde). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=varga-marodic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 270.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla, samostalni umetnik (r. 22. III 1952, Ada). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </div> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Alojz Peharnik]], vojnik-graničar, pjesnik<ref name=peharnik1>Šurmin, Đuro: Hrvatski preporod. I. Od godine 1790. do 1836. Zagreb 1903, str. 187.<br>''“I doista, osim poznatih Gajevih davorija pjeva još iste godine barun Peharnik, koji je u njemačkoj „Luni“ napisao gdjekoju patriotičnu stvarcu, kao „Ilir iz Horvatske“ svoju „Poskočnicu junačku“ dičeći se svojim rodom junačkim i […].”''</ref> * [[Vladimir Pfeifer]], kapetan fregate<ref name=pfeifer1>Vladimir Pfeifer, kapetan fregate u. p., u: Јадранска стража, год. XI бр. 1 (1933), стр. 26.<br>''“Kao osvjedočeni Jugosloven i zbog svojih rijetkih sposobnosti primjen je poslije oslobođenja u našu mladu mornaricu, gdje mu je povjerena zadaća da izvježba naš mladi podmornički naraštaj.”''</ref> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </div> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ille2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 160.<br>''“Ille N. Eduard, direktor Jugokoncerta, Beograd (r. 21. VII 1936, Drniš). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Božidar Petranović]], pravnik, pisac<ref name=petranovic1>Antoljak, Stjepan: Dalmatinsko pitanje kroz vjekove. Vjekovne težnje i borbe Hrvata za ujedinjenje Dalmacije s Hrvatskom. Zagreb 1944, str. 166.<br>''“Tek poneki se nazivaju »Ilirima iz Dalmacije« kao Božidar Petranović, koji radi sa svojim prijateljima oko podizanja narodne knjige izdavajući […].”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas Datoteka:Bozidar Petranovic 1885 Mayerhofer.png|Božidar Petranović </gallery> </div> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] buh6bpnmqam52hze85zbgs0tnw8wosm 42696923 42696877 2026-10-01T03:53:25Z Dwina744 178014 +izv. 42696923 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </div> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </div> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=erceg2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Erceg R. Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik (r. 22. VII 1945, Sanski Most). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref><ref name=kadijevic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 195.<br>''“Kadijević G. Đorđe, filmski i TV režiser; istoričar umetnosti, likovni kritičar NIN-a, slobodni umetnik (r. 6. I 1933, Šibenik). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kokotovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 210.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj; zamenik direktora Narodnog pozorišta u Subotici (r. 2. IV 1944, Zagreb), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=leskovar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 243.<br>''“Leskovar P. Deana, dramaturg, filmski scenarist, dramski pisac (r. 14. XII 1950, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=munitic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Munitić B. Ranko, pisac o filmu i srodnim umetnostima, filmski i TV scenarista, autor televizijskih i radio emisija; slobodni umetnik (r. 3. IV 1943, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavićević V. Borka, dramaturg; umetnički direktor Beogradskog dramskog pozorišta (r. 5. VI 1947, Kotor). Jugoslovenka.”''</ref><ref name=pavicevic3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pogacic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 372.<br>''“Pogačić M. Vladimir, filmski reditelj (r. 23. IX 1919, Karlovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Jovan Ristić (reditelj)|Jovan Ristić]], reditelj<ref name=jristic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482.<br>''“Ristić Jovan, reditelj; pomoćnik gen. direktora TV Beograd; član Upravnog odbora RTS (od '96); član Glavnog odbora Jugoslovenske levice (JUL); preds. Udruženja estradnih radnika Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=jristic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić P. Jovan, reditelj i urednik programa u TV Beograd; predsednik Udruženja estradnih radnika Srbije (r. 2. IV 1939, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ljristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ljristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić M. Ljubiša, reditelj; direktor Narodnog pozorišta u Subotici (r. 8. II 1947, Priština). Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olgasavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić D. Olga, glumica, član Drame Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 23, [sic!] I 1934, Loznica). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=skrigin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 432.<br>''“Skrigin V. Georgije - Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik (r. 4. VIII 1910, Odesa, SSSR). Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ulmanski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 502.<br>''“Ulmanski M. Renata, glumica (r. 29. XI 1929, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zaninovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 539.<br>''“Zaninović V. Stjepan, filmski reditelj i scenarista (r. 4. III 1926, Herceg Novi). Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:RS013-15.jpg|Jovan Ristić Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </div> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </div> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bajindjukanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 30.<br>''“Bajin - Đukanović Lj. Zorica, likovni umetnik fotografije, pesnik, slobodni umetnik (r. 30. VII 1952, Mostar). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Dragojla Jarnević]], književnica, pedagoginja<ref name=jarnevic-trnski>Bartolac, Ivana: [https://hrcak.srce.hr/en/file/504498 Dragojla Jarnević-prva dama ilirizma], u: Varaždinski učitelj, god. 9. br. 21 (2026), str. 7.<br>''“Budući da su stihovi bili potpisani imenom „Ilir iz Hrvatske“, Dragojla tada njoj nepoznatom autoru odgovara na hrvatskom jeziku te se potpisuje kao „Ilirkinja iz Karlovca“ […]. […]. Upoznavši u Grazu „Ilira iz Hrvatske“, odnosno Ivana Trnskog, Dragojla postaje nacionalno osviještena i „gorljiva domoljupka“ […].”''</ref><ref name=jarnevic1>Detoni-Dujmić, Dunja: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/jarnevic-dragojla Jarnević, Dragojla] Hrvatski biografski leksikon (1983–2026), mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“Ponekad se potpisivala Dragoila J……ćeva, Ilirkinja iz Karlovca, Il. iz K., Dragoila J., Drag. Jarnj. te Drag. Jarnevićeva.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Josip Kundek]], pesnik, misionar<ref name=kundek1>Rogić Musa, Tea: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/kundek-josip Kundek, Josip] Hrvatski biografski leksikon, mrežno izdanje (1983–2026). ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“U pjesmi Slavoglasje petrinske vile (1836) prvi se put naziva Ilirom i piše na štokavskome s dijakritičkim znakovima po uzoru na pravopisna rješenja Lj. Gaja. […] Potpisivao se i kao Ilir iz naroda hrvatskoga..”''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Ivan Mažuranić]], književnik, političar<ref name=mazuranic1>Živančević, Milorad: [https://hrcak.srce.hr/en/file/309559 »Danica ilirska« i njeni anonimni suradnici (Bilješke in tergo u povodu reprint izdanja)], u: Croatica, br. 5 (1973), str. 382.<br>''“Dok se kadikad potpisivao punim imenom, deklarirajući se kao »Ilir iz Primorja Horvatskog«, u većini slučajeva, naročito onda kada mu se iz političkih razloga činilo da će tako biti bolje, ili pak kada je smatrao da su mu prilozi nedostojni slave, a potrebni u određenom trenutku, pisao je pod šifrom, ne rijetko i posve anonimno.”''</ref><ref name=mazuranic2>Pasarić, Josip: Ivan Mažuranić, u: Vienac, god. XXI br. 32 (1890), str. 510.<br>''“Ovako smjelo i umno pjeva g. 1836. Mažuranić, koji se pod ovu pjesmu podpisao: Ilir iz Primorja Horvatskog.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olujic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Olujić L. Grozdana, književnik, slobodni umetnik (r. 30. VIII 1934, Erdevik, Vojvodina). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pervic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 354.<br>''“Pervić S. Muharem, književnik, književni i pozorišni kritičar; umetnički savetnik u TV Beograd (r. 11. IV 1934, Ključ). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=resintucic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Rešin Tucić Đ. Vujica, književnik (r. 17. II 1941, Melenci). Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dtodorovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 490.<br>''“Todorović D. Dragan, novinar, urednik i voditelj na III kanalu TV Beograd (r. 6. IX 1958, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Dragojla Jarnević 3.jpg|Dragojla Jarnević Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Ivan Mažuranić drawing (cropped).jpg|Ivan Mažuranić Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </div> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </div> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ilankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 158.<br>''“Ilanković N. Nikola, šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja Psihijatrijske klinike UKC u Beogradu; asistent Medicinskog fakulteta (r. 14. IV 1948, Subotica). Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref><ref name=msimic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 427.<br>''“Simić M. Miroslav, dopisni član SANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 4. IV 1924, Beograd). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </div> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref><ref name=hadzimanov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 150.<br>''“Hadžimanov V. Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik (r. 25. XII 1943, Kavadarci). Makedonac - Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=vjankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 174.<br>''“Janković J. Vladimir - Džet, muzičar, urednik Programa 202 Radio Beograda (r. 10. IV 1946, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>Petrović, Dragoš: [https://www.arhivyu.rs/leksikon-jugoslavije/drzavni_simboli Himna] ''Arhiv Jugoslavije''.<br>''“Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref><ref name=lokner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lokner A. Aleksandar, estradni umetnik, član grupe Bajaga i instruktori (r. 6. VI 1964, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 351.<br>''“Peričić J. Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, dopisni član SANU (r. 7. XII 1927, Vršac). Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic3>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=svager2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 480.<br>''“Švager S. Ivan, kompozitor i aranžer, vođa sekcije saksafonista i solista u džez orkestru RTV Beograd (r. 3. I 1943, Novi Sad). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </div> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kotevska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 220.<br>''“Kotevska M. Ana, muzikolog i muzički kritičar, zamenik glavnog i odgovornog urednika za muziku na II programu Radio Beograda (r. 18. III 1947, Strumica, Makedonija). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mesinger2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 277.<br>''“Mesinger Z. Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF u Beogradu; dopisni član SANU i član Academia Europae (r. 7. III 1933, Sremska Mitrovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=popov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 373.<br>''“Popov D. Nebojša, predsednik Udruženja za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI) za Srbiju; sociolog u Institutu za društvenu teoriju u Beogradu; odgovorni urednik lista Republika (r. 20. IX 1939, Petrovgrad, Zrenjanin). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 381.<br>''“Popović M. Tomislav, direktor Instituta ekonomskih nauka u Beogradu; direktor Konzorcijuma Instituta Jugoslavija u svetskoj privredi; redovni profesor Univerziteta u Novom Sadu (r. 27. XII 1937, Đakovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=puhalo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 387.<br>''“Puhalo D. Dušan, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu u penziji (r. 4. XII 1919, Brlog, Otočac). Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rajic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 399.<br>''“Rajić R. Ljubiša, docent za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu (r. 4. IV 1947), Beograd. Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=sribnikar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 407.<br>''“Ribnikar V. Slobodan, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 24. V 1929, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 412.<br>''“Rot E. Nikola, psiholog; profesor univerziteta - u penziji (r. 23. VI 1910, Koroš, Mađarska). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=obradsavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić M. Obrad, filozof; asistent na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta u Beogradu (r. 4. XI 1948, Beršići, G. Milanovac). Jugosloven, Srbin.”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=simakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 424.<br>''“Simaković D. Ljubica, redovni profesor i dekan Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu (r. 13. IV 1944, Svetozarevo), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tomovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 495.<br>''“Tomović M. Rajko, član VANU i spoljni član SAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 1. XI 1919, Baja, Mađarska). Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=trtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref><ref name=urosevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 504.<br>''“Urošević V. Vladeta, naučni savetnik i rukovodilac Laboratorije za interdisciplinarna istraživanja u Institutu za fiziku, Zemun (r. 20. VI 1925, Stopanja). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </div> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=roganovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 411.<br>''“Roganović D. Milorad, novinar, pomoćnik direktora i glavnog i odgovornog urednika Studija B (r. 2. I 1951, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=sabljakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 415.<br>''“Sabljaković J. Dževad, književnik, književni kritičar i novinar; urednik u YUTEL-u (r. 7. VII 1939, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref><ref name=spasovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 437.<br>''“Spasović M. Grujica, novinar, zamenik glavnog i odgovornog urednika lista Borba (r. 19. VIII 1950, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=susa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 465.<br>''“Suša Ž. Gordana, novinar, urednik u YUTEL-u (r. 2. II 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Timofejev]], novinar<ref name=timofejev1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 576.<br>''“Timofejev Aleksandar-Saša, novinar, voditelj u Radiju "B-92"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref><ref name=trnavcevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trnavčević M. Zaharije, novinar; predsednik Glavnog odbora Stranke Jugoslovena za Srbiju (r. 2. I 1926, Šabac). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </div> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </div> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=kopecni2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 214.<br>''“Kopečni M. Miroslav, direktor Instituta za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič - Vinča (r. 13. V 1946, Tuzla). Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Rade Bašić]], političar, revolucionar<ref name=basic1>Miljković, Dušan D.: Stradanja u Cazinskoj krajini i antifašistička borba (1941-1945). Beograd 2011, str. 228.<br>''“Rođen 1919, Garevice, Prijedor. Jugosloven, student.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Spomenik Radetu Bašiću, Prijedor.jpg|Rade Bašić Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </div> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </div> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=kacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251111174501/https://hrcak.srce.hr/file/146668 |date=2025-11-11 }}, u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </div> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ivkov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 164.<br>''“Ivkov R. Borislav, šahovski velemajstor; selektor jugoslovenske šahovske reprezentacije (r. 12 XI 1933, Beograd), Jugosloven..”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=korica2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 216.<br>''“Korica D. Daniel - Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije i savezni kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; profesor fizičke kulture (r. 10. VI 1945, Kutina). Jugosloven.”''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=dusanpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 376.<br>''“Popović M. Dušan, vaterpolista (r. 15. VI 1970). Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=radjenovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 398.<br>''“Rađenović M. Goran, vaterpolista (r. 4. XI 1966, Niš). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević (cropped).jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </div> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </div> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=basta2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Basta M. Danica, slikar, profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti u Beogradu (r. 11. VII, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=cehovin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 73.<br>''“Čehovin D. Eduard, grafički dizajner, art-direktor firme Art +- Bussines [sic!] - Beograd (r. 29. V 1951, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=damjanovski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 87.<br>''“Damjanovski D. Božidar, slikar, samostalni umetnik (r. 12. IX 1947, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=demnievska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 91.<br>''“Demnievska A. Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik (r. 4. XII 1946, Skoplje). Makedonka, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dragulj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 102.<br>''“Dragulj A. Emir, slikar; vanredni profesor Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (r. 2. II 1939, Mravinjac, Goražde). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=varga-marodic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 270.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla, samostalni umetnik (r. 22. III 1952, Ada). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </div> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Alojz Peharnik]], vojnik-graničar, pjesnik<ref name=peharnik1>Šurmin, Đuro: Hrvatski preporod. I. Od godine 1790. do 1836. Zagreb 1903, str. 187.<br>''“I doista, osim poznatih Gajevih davorija pjeva još iste godine barun Peharnik, koji je u njemačkoj „Luni“ napisao gdjekoju patriotičnu stvarcu, kao „Ilir iz Horvatske“ svoju „Poskočnicu junačku“ dičeći se svojim rodom junačkim i […].”''</ref> * [[Vladimir Pfeifer]], kapetan fregate<ref name=pfeifer1>Vladimir Pfeifer, kapetan fregate u. p., u: Јадранска стража, год. XI бр. 1 (1933), стр. 26.<br>''“Kao osvjedočeni Jugosloven i zbog svojih rijetkih sposobnosti primjen je poslije oslobođenja u našu mladu mornaricu, gdje mu je povjerena zadaća da izvježba naš mladi podmornički naraštaj.”''</ref> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </div> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ille2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 160.<br>''“Ille N. Eduard, direktor Jugokoncerta, Beograd (r. 21. VII 1936, Drniš). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Božidar Petranović]], pravnik, pisac<ref name=petranovic1>Antoljak, Stjepan: Dalmatinsko pitanje kroz vjekove. Vjekovne težnje i borbe Hrvata za ujedinjenje Dalmacije s Hrvatskom. Zagreb 1944, str. 166.<br>''“Tek poneki se nazivaju »Ilirima iz Dalmacije« kao Božidar Petranović, koji radi sa svojim prijateljima oko podizanja narodne knjige izdavajući […].”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas Datoteka:Bozidar Petranovic 1885 Mayerhofer.png|Božidar Petranović </gallery> </div> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 7plqtw3t9u239afrlir4nhdkbcna1ow 42696946 42696923 2026-10-01T04:02:04Z Dwina744 178014 +izv. 42696946 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </div> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </div> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=erceg2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Erceg R. Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik (r. 22. VII 1945, Sanski Most). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref><ref name=kadijevic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 195.<br>''“Kadijević G. Đorđe, filmski i TV režiser; istoričar umetnosti, likovni kritičar NIN-a, slobodni umetnik (r. 6. I 1933, Šibenik). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kokotovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 210.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj; zamenik direktora Narodnog pozorišta u Subotici (r. 2. IV 1944, Zagreb), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=leskovar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 243.<br>''“Leskovar P. Deana, dramaturg, filmski scenarist, dramski pisac (r. 14. XII 1950, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=munitic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Munitić B. Ranko, pisac o filmu i srodnim umetnostima, filmski i TV scenarista, autor televizijskih i radio emisija; slobodni umetnik (r. 3. IV 1943, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavićević V. Borka, dramaturg; umetnički direktor Beogradskog dramskog pozorišta (r. 5. VI 1947, Kotor). Jugoslovenka.”''</ref><ref name=pavicevic3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pogacic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 372.<br>''“Pogačić M. Vladimir, filmski reditelj (r. 23. IX 1919, Karlovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Jovan Ristić (reditelj)|Jovan Ristić]], reditelj<ref name=jristic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482.<br>''“Ristić Jovan, reditelj; pomoćnik gen. direktora TV Beograd; član Upravnog odbora RTS (od '96); član Glavnog odbora Jugoslovenske levice (JUL); preds. Udruženja estradnih radnika Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=jristic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić P. Jovan, reditelj i urednik programa u TV Beograd; predsednik Udruženja estradnih radnika Srbije (r. 2. IV 1939, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ljristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ljristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić M. Ljubiša, reditelj; direktor Narodnog pozorišta u Subotici (r. 8. II 1947, Priština). Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olgasavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić D. Olga, glumica, član Drame Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 23, [sic!] I 1934, Loznica). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=skrigin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 432.<br>''“Skrigin V. Georgije - Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik (r. 4. VIII 1910, Odesa, SSSR). Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ulmanski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 502.<br>''“Ulmanski M. Renata, glumica (r. 29. XI 1929, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zaninovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 539.<br>''“Zaninović V. Stjepan, filmski reditelj i scenarista (r. 4. III 1926, Herceg Novi). Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:RS013-15.jpg|Jovan Ristić Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </div> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </div> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bajindjukanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 30.<br>''“Bajin - Đukanović Lj. Zorica, likovni umetnik fotografije, pesnik, slobodni umetnik (r. 30. VII 1952, Mostar). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Dragojla Jarnević]], književnica, pedagoginja<ref name=jarnevic-trnski>Bartolac, Ivana: [https://hrcak.srce.hr/en/file/504498 Dragojla Jarnević-prva dama ilirizma], u: Varaždinski učitelj, god. 9. br. 21 (2026), str. 7.<br>''“Budući da su stihovi bili potpisani imenom „Ilir iz Hrvatske“, Dragojla tada njoj nepoznatom autoru odgovara na hrvatskom jeziku te se potpisuje kao „Ilirkinja iz Karlovca“ […]. […]. Upoznavši u Grazu „Ilira iz Hrvatske“, odnosno Ivana Trnskog, Dragojla postaje nacionalno osviještena i „gorljiva domoljupka“ […].”''</ref><ref name=jarnevic1>Detoni-Dujmić, Dunja: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/jarnevic-dragojla Jarnević, Dragojla] Hrvatski biografski leksikon (1983–2026), mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“Ponekad se potpisivala Dragoila J……ćeva, Ilirkinja iz Karlovca, Il. iz K., Dragoila J., Drag. Jarnj. te Drag. Jarnevićeva.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Josip Kundek]], pesnik, misionar<ref name=kundek1>Rogić Musa, Tea: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/kundek-josip Kundek, Josip] Hrvatski biografski leksikon, mrežno izdanje (1983–2026). ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“U pjesmi Slavoglasje petrinske vile (1836) prvi se put naziva Ilirom i piše na štokavskome s dijakritičkim znakovima po uzoru na pravopisna rješenja Lj. Gaja. […] Potpisivao se i kao Ilir iz naroda hrvatskoga..”''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Ivan Mažuranić]], književnik, političar<ref name=mazuranic1>Živančević, Milorad: [https://hrcak.srce.hr/en/file/309559 »Danica ilirska« i njeni anonimni suradnici (Bilješke in tergo u povodu reprint izdanja)], u: Croatica, br. 5 (1973), str. 382.<br>''“Dok se kadikad potpisivao punim imenom, deklarirajući se kao »Ilir iz Primorja Horvatskog«, u većini slučajeva, naročito onda kada mu se iz političkih razloga činilo da će tako biti bolje, ili pak kada je smatrao da su mu prilozi nedostojni slave, a potrebni u određenom trenutku, pisao je pod šifrom, ne rijetko i posve anonimno.”''</ref><ref name=mazuranic2>Pasarić, Josip: Ivan Mažuranić, u: Vienac, god. XXI br. 32 (1890), str. 510.<br>''“Ovako smjelo i umno pjeva g. 1836. Mažuranić, koji se pod ovu pjesmu podpisao: Ilir iz Primorja Horvatskog.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olujic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Olujić L. Grozdana, književnik, slobodni umetnik (r. 30. VIII 1934, Erdevik, Vojvodina). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pervic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 354.<br>''“Pervić S. Muharem, književnik, književni i pozorišni kritičar; umetnički savetnik u TV Beograd (r. 11. IV 1934, Ključ). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=resintucic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Rešin Tucić Đ. Vujica, književnik (r. 17. II 1941, Melenci). Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dtodorovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 490.<br>''“Todorović D. Dragan, novinar, urednik i voditelj na III kanalu TV Beograd (r. 6. IX 1958, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Dragojla Jarnević 3.jpg|Dragojla Jarnević Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Ivan Mažuranić drawing (cropped).jpg|Ivan Mažuranić Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </div> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </div> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ilankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 158.<br>''“Ilanković N. Nikola, šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja Psihijatrijske klinike UKC u Beogradu; asistent Medicinskog fakulteta (r. 14. IV 1948, Subotica). Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref><ref name=msimic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 427.<br>''“Simić M. Miroslav, dopisni član SANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 4. IV 1924, Beograd). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </div> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref><ref name=hadzimanov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 150.<br>''“Hadžimanov V. Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik (r. 25. XII 1943, Kavadarci). Makedonac - Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=vjankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 174.<br>''“Janković J. Vladimir - Džet, muzičar, urednik Programa 202 Radio Beograda (r. 10. IV 1946, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=kambaskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 197.<br>''“Kambasković R. Rastislav, kompozitor, docent na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu (r. 20. VI 1939, Prokuplje). Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>Petrović, Dragoš: [https://www.arhivyu.rs/leksikon-jugoslavije/drzavni_simboli Himna] ''Arhiv Jugoslavije''.<br>''“Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref><ref name=lokner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lokner A. Aleksandar, estradni umetnik, član grupe Bajaga i instruktori (r. 6. VI 1964, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 351.<br>''“Peričić J. Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, dopisni član SANU (r. 7. XII 1927, Vršac). Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic3>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=svager2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 480.<br>''“Švager S. Ivan, kompozitor i aranžer, vođa sekcije saksafonista i solista u džez orkestru RTV Beograd (r. 3. I 1943, Novi Sad). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </div> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kotevska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 220.<br>''“Kotevska M. Ana, muzikolog i muzički kritičar, zamenik glavnog i odgovornog urednika za muziku na II programu Radio Beograda (r. 18. III 1947, Strumica, Makedonija). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mesinger2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 277.<br>''“Mesinger Z. Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF u Beogradu; dopisni član SANU i član Academia Europae (r. 7. III 1933, Sremska Mitrovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=popov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 373.<br>''“Popov D. Nebojša, predsednik Udruženja za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI) za Srbiju; sociolog u Institutu za društvenu teoriju u Beogradu; odgovorni urednik lista Republika (r. 20. IX 1939, Petrovgrad, Zrenjanin). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 381.<br>''“Popović M. Tomislav, direktor Instituta ekonomskih nauka u Beogradu; direktor Konzorcijuma Instituta Jugoslavija u svetskoj privredi; redovni profesor Univerziteta u Novom Sadu (r. 27. XII 1937, Đakovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=puhalo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 387.<br>''“Puhalo D. Dušan, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu u penziji (r. 4. XII 1919, Brlog, Otočac). Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rajic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 399.<br>''“Rajić R. Ljubiša, docent za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu (r. 4. IV 1947), Beograd. Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=sribnikar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 407.<br>''“Ribnikar V. Slobodan, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 24. V 1929, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 412.<br>''“Rot E. Nikola, psiholog; profesor univerziteta - u penziji (r. 23. VI 1910, Koroš, Mađarska). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=obradsavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić M. Obrad, filozof; asistent na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta u Beogradu (r. 4. XI 1948, Beršići, G. Milanovac). Jugosloven, Srbin.”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=simakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 424.<br>''“Simaković D. Ljubica, redovni profesor i dekan Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu (r. 13. IV 1944, Svetozarevo), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tomovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 495.<br>''“Tomović M. Rajko, član VANU i spoljni član SAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 1. XI 1919, Baja, Mađarska). Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=trtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref><ref name=urosevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 504.<br>''“Urošević V. Vladeta, naučni savetnik i rukovodilac Laboratorije za interdisciplinarna istraživanja u Institutu za fiziku, Zemun (r. 20. VI 1925, Stopanja). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </div> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=roganovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 411.<br>''“Roganović D. Milorad, novinar, pomoćnik direktora i glavnog i odgovornog urednika Studija B (r. 2. I 1951, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=sabljakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 415.<br>''“Sabljaković J. Dževad, književnik, književni kritičar i novinar; urednik u YUTEL-u (r. 7. VII 1939, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref><ref name=spasovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 437.<br>''“Spasović M. Grujica, novinar, zamenik glavnog i odgovornog urednika lista Borba (r. 19. VIII 1950, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=susa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 465.<br>''“Suša Ž. Gordana, novinar, urednik u YUTEL-u (r. 2. II 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Timofejev]], novinar<ref name=timofejev1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 576.<br>''“Timofejev Aleksandar-Saša, novinar, voditelj u Radiju "B-92"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref><ref name=trnavcevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trnavčević M. Zaharije, novinar; predsednik Glavnog odbora Stranke Jugoslovena za Srbiju (r. 2. I 1926, Šabac). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </div> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </div> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=kopecni2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 214.<br>''“Kopečni M. Miroslav, direktor Instituta za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič - Vinča (r. 13. V 1946, Tuzla). Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Rade Bašić]], političar, revolucionar<ref name=basic1>Miljković, Dušan D.: Stradanja u Cazinskoj krajini i antifašistička borba (1941-1945). Beograd 2011, str. 228.<br>''“Rođen 1919, Garevice, Prijedor. Jugosloven, student.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Spomenik Radetu Bašiću, Prijedor.jpg|Rade Bašić Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </div> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </div> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=kacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251111174501/https://hrcak.srce.hr/file/146668 |date=2025-11-11 }}, u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </div> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ivkov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 164.<br>''“Ivkov R. Borislav, šahovski velemajstor; selektor jugoslovenske šahovske reprezentacije (r. 12 XI 1933, Beograd), Jugosloven..”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=korica2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 216.<br>''“Korica D. Daniel - Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije i savezni kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; profesor fizičke kulture (r. 10. VI 1945, Kutina). Jugosloven.”''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=dusanpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 376.<br>''“Popović M. Dušan, vaterpolista (r. 15. VI 1970). Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=radjenovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 398.<br>''“Rađenović M. Goran, vaterpolista (r. 4. XI 1966, Niš). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević (cropped).jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </div> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </div> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=basta2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Basta M. Danica, slikar, profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti u Beogradu (r. 11. VII, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=cehovin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 73.<br>''“Čehovin D. Eduard, grafički dizajner, art-direktor firme Art +- Bussines [sic!] - Beograd (r. 29. V 1951, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=damjanovski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 87.<br>''“Damjanovski D. Božidar, slikar, samostalni umetnik (r. 12. IX 1947, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=demnievska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 91.<br>''“Demnievska A. Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik (r. 4. XII 1946, Skoplje). Makedonka, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dragulj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 102.<br>''“Dragulj A. Emir, slikar; vanredni profesor Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (r. 2. II 1939, Mravinjac, Goražde). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=varga-marodic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 270.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla, samostalni umetnik (r. 22. III 1952, Ada). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </div> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Alojz Peharnik]], vojnik-graničar, pjesnik<ref name=peharnik1>Šurmin, Đuro: Hrvatski preporod. I. Od godine 1790. do 1836. Zagreb 1903, str. 187.<br>''“I doista, osim poznatih Gajevih davorija pjeva još iste godine barun Peharnik, koji je u njemačkoj „Luni“ napisao gdjekoju patriotičnu stvarcu, kao „Ilir iz Horvatske“ svoju „Poskočnicu junačku“ dičeći se svojim rodom junačkim i […].”''</ref> * [[Vladimir Pfeifer]], kapetan fregate<ref name=pfeifer1>Vladimir Pfeifer, kapetan fregate u. p., u: Јадранска стража, год. XI бр. 1 (1933), стр. 26.<br>''“Kao osvjedočeni Jugosloven i zbog svojih rijetkih sposobnosti primjen je poslije oslobođenja u našu mladu mornaricu, gdje mu je povjerena zadaća da izvježba naš mladi podmornički naraštaj.”''</ref> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </div> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ille2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 160.<br>''“Ille N. Eduard, direktor Jugokoncerta, Beograd (r. 21. VII 1936, Drniš). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Božidar Petranović]], pravnik, pisac<ref name=petranovic1>Antoljak, Stjepan: Dalmatinsko pitanje kroz vjekove. Vjekovne težnje i borbe Hrvata za ujedinjenje Dalmacije s Hrvatskom. Zagreb 1944, str. 166.<br>''“Tek poneki se nazivaju »Ilirima iz Dalmacije« kao Božidar Petranović, koji radi sa svojim prijateljima oko podizanja narodne knjige izdavajući […].”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas Datoteka:Bozidar Petranovic 1885 Mayerhofer.png|Božidar Petranović </gallery> </div> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] mgodj0arxmi0xpjh7tws9kqw1cfobjl 42696947 42696946 2026-10-01T04:15:27Z Dwina744 178014 +A. Tot 42696947 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </div> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </div> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=erceg2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Erceg R. Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik (r. 22. VII 1945, Sanski Most). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref><ref name=kadijevic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 195.<br>''“Kadijević G. Đorđe, filmski i TV režiser; istoričar umetnosti, likovni kritičar NIN-a, slobodni umetnik (r. 6. I 1933, Šibenik). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kokotovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 210.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj; zamenik direktora Narodnog pozorišta u Subotici (r. 2. IV 1944, Zagreb), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=leskovar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 243.<br>''“Leskovar P. Deana, dramaturg, filmski scenarist, dramski pisac (r. 14. XII 1950, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=munitic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Munitić B. Ranko, pisac o filmu i srodnim umetnostima, filmski i TV scenarista, autor televizijskih i radio emisija; slobodni umetnik (r. 3. IV 1943, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavićević V. Borka, dramaturg; umetnički direktor Beogradskog dramskog pozorišta (r. 5. VI 1947, Kotor). Jugoslovenka.”''</ref><ref name=pavicevic3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pogacic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 372.<br>''“Pogačić M. Vladimir, filmski reditelj (r. 23. IX 1919, Karlovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Jovan Ristić (reditelj)|Jovan Ristić]], reditelj<ref name=jristic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482.<br>''“Ristić Jovan, reditelj; pomoćnik gen. direktora TV Beograd; član Upravnog odbora RTS (od '96); član Glavnog odbora Jugoslovenske levice (JUL); preds. Udruženja estradnih radnika Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=jristic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić P. Jovan, reditelj i urednik programa u TV Beograd; predsednik Udruženja estradnih radnika Srbije (r. 2. IV 1939, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ljristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ljristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić M. Ljubiša, reditelj; direktor Narodnog pozorišta u Subotici (r. 8. II 1947, Priština). Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olgasavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić D. Olga, glumica, član Drame Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 23, [sic!] I 1934, Loznica). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=skrigin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 432.<br>''“Skrigin V. Georgije - Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik (r. 4. VIII 1910, Odesa, SSSR). Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ulmanski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 502.<br>''“Ulmanski M. Renata, glumica (r. 29. XI 1929, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zaninovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 539.<br>''“Zaninović V. Stjepan, filmski reditelj i scenarista (r. 4. III 1926, Herceg Novi). Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:RS013-15.jpg|Jovan Ristić Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </div> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </div> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bajindjukanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 30.<br>''“Bajin - Đukanović Lj. Zorica, likovni umetnik fotografije, pesnik, slobodni umetnik (r. 30. VII 1952, Mostar). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Dragojla Jarnević]], književnica, pedagoginja<ref name=jarnevic-trnski>Bartolac, Ivana: [https://hrcak.srce.hr/en/file/504498 Dragojla Jarnević-prva dama ilirizma], u: Varaždinski učitelj, god. 9. br. 21 (2026), str. 7.<br>''“Budući da su stihovi bili potpisani imenom „Ilir iz Hrvatske“, Dragojla tada njoj nepoznatom autoru odgovara na hrvatskom jeziku te se potpisuje kao „Ilirkinja iz Karlovca“ […]. […]. Upoznavši u Grazu „Ilira iz Hrvatske“, odnosno Ivana Trnskog, Dragojla postaje nacionalno osviještena i „gorljiva domoljupka“ […].”''</ref><ref name=jarnevic1>Detoni-Dujmić, Dunja: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/jarnevic-dragojla Jarnević, Dragojla] Hrvatski biografski leksikon (1983–2026), mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“Ponekad se potpisivala Dragoila J……ćeva, Ilirkinja iz Karlovca, Il. iz K., Dragoila J., Drag. Jarnj. te Drag. Jarnevićeva.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Josip Kundek]], pesnik, misionar<ref name=kundek1>Rogić Musa, Tea: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/kundek-josip Kundek, Josip] Hrvatski biografski leksikon, mrežno izdanje (1983–2026). ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“U pjesmi Slavoglasje petrinske vile (1836) prvi se put naziva Ilirom i piše na štokavskome s dijakritičkim znakovima po uzoru na pravopisna rješenja Lj. Gaja. […] Potpisivao se i kao Ilir iz naroda hrvatskoga..”''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Ivan Mažuranić]], književnik, političar<ref name=mazuranic1>Živančević, Milorad: [https://hrcak.srce.hr/en/file/309559 »Danica ilirska« i njeni anonimni suradnici (Bilješke in tergo u povodu reprint izdanja)], u: Croatica, br. 5 (1973), str. 382.<br>''“Dok se kadikad potpisivao punim imenom, deklarirajući se kao »Ilir iz Primorja Horvatskog«, u većini slučajeva, naročito onda kada mu se iz političkih razloga činilo da će tako biti bolje, ili pak kada je smatrao da su mu prilozi nedostojni slave, a potrebni u određenom trenutku, pisao je pod šifrom, ne rijetko i posve anonimno.”''</ref><ref name=mazuranic2>Pasarić, Josip: Ivan Mažuranić, u: Vienac, god. XXI br. 32 (1890), str. 510.<br>''“Ovako smjelo i umno pjeva g. 1836. Mažuranić, koji se pod ovu pjesmu podpisao: Ilir iz Primorja Horvatskog.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olujic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Olujić L. Grozdana, književnik, slobodni umetnik (r. 30. VIII 1934, Erdevik, Vojvodina). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pervic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 354.<br>''“Pervić S. Muharem, književnik, književni i pozorišni kritičar; umetnički savetnik u TV Beograd (r. 11. IV 1934, Ključ). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=resintucic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Rešin Tucić Đ. Vujica, književnik (r. 17. II 1941, Melenci). Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dtodorovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 490.<br>''“Todorović D. Dragan, novinar, urednik i voditelj na III kanalu TV Beograd (r. 6. IX 1958, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Dragojla Jarnević 3.jpg|Dragojla Jarnević Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Ivan Mažuranić drawing (cropped).jpg|Ivan Mažuranić Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </div> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </div> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ilankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 158.<br>''“Ilanković N. Nikola, šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja Psihijatrijske klinike UKC u Beogradu; asistent Medicinskog fakulteta (r. 14. IV 1948, Subotica). Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref><ref name=msimic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 427.<br>''“Simić M. Miroslav, dopisni član SANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 4. IV 1924, Beograd). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </div> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref><ref name=hadzimanov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 150.<br>''“Hadžimanov V. Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik (r. 25. XII 1943, Kavadarci). Makedonac - Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=vjankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 174.<br>''“Janković J. Vladimir - Džet, muzičar, urednik Programa 202 Radio Beograda (r. 10. IV 1946, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=kambaskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 197.<br>''“Kambasković R. Rastislav, kompozitor, docent na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu (r. 20. VI 1939, Prokuplje). Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>Petrović, Dragoš: [https://www.arhivyu.rs/leksikon-jugoslavije/drzavni_simboli Himna] ''Arhiv Jugoslavije''.<br>''“Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref><ref name=lokner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lokner A. Aleksandar, estradni umetnik, član grupe Bajaga i instruktori (r. 6. VI 1964, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 351.<br>''“Peričić J. Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, dopisni član SANU (r. 7. XII 1927, Vršac). Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic3>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=svager2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 480.<br>''“Švager S. Ivan, kompozitor i aranžer, vođa sekcije saksafonista i solista u džez orkestru RTV Beograd (r. 3. I 1943, Novi Sad). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </div> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kotevska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 220.<br>''“Kotevska M. Ana, muzikolog i muzički kritičar, zamenik glavnog i odgovornog urednika za muziku na II programu Radio Beograda (r. 18. III 1947, Strumica, Makedonija). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mesinger2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 277.<br>''“Mesinger Z. Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF u Beogradu; dopisni član SANU i član Academia Europae (r. 7. III 1933, Sremska Mitrovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=popov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 373.<br>''“Popov D. Nebojša, predsednik Udruženja za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI) za Srbiju; sociolog u Institutu za društvenu teoriju u Beogradu; odgovorni urednik lista Republika (r. 20. IX 1939, Petrovgrad, Zrenjanin). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 381.<br>''“Popović M. Tomislav, direktor Instituta ekonomskih nauka u Beogradu; direktor Konzorcijuma Instituta Jugoslavija u svetskoj privredi; redovni profesor Univerziteta u Novom Sadu (r. 27. XII 1937, Đakovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=puhalo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 387.<br>''“Puhalo D. Dušan, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu u penziji (r. 4. XII 1919, Brlog, Otočac). Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rajic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 399.<br>''“Rajić R. Ljubiša, docent za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu (r. 4. IV 1947), Beograd. Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=sribnikar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 407.<br>''“Ribnikar V. Slobodan, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 24. V 1929, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 412.<br>''“Rot E. Nikola, psiholog; profesor univerziteta - u penziji (r. 23. VI 1910, Koroš, Mađarska). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=obradsavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić M. Obrad, filozof; asistent na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta u Beogradu (r. 4. XI 1948, Beršići, G. Milanovac). Jugosloven, Srbin.”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=simakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 424.<br>''“Simaković D. Ljubica, redovni profesor i dekan Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu (r. 13. IV 1944, Svetozarevo), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tomovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 495.<br>''“Tomović M. Rajko, član VANU i spoljni član SAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 1. XI 1919, Baja, Mađarska). Jugosloven.”''</ref> * [[Ana Tot]], ekonomista<ref name=tot1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 497.<br>''“Tot M. Ana, vanredni profesor i rukovodilac Katedre za makroekonomiju i teoriju društvenog razvoja Ekonomskog fakulteta u Subotici (r. 4. II 1948, Vajska). Jugoslovenka.''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=trtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref><ref name=urosevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 504.<br>''“Urošević V. Vladeta, naučni savetnik i rukovodilac Laboratorije za interdisciplinarna istraživanja u Institutu za fiziku, Zemun (r. 20. VI 1925, Stopanja). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </div> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=roganovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 411.<br>''“Roganović D. Milorad, novinar, pomoćnik direktora i glavnog i odgovornog urednika Studija B (r. 2. I 1951, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=sabljakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 415.<br>''“Sabljaković J. Dževad, književnik, književni kritičar i novinar; urednik u YUTEL-u (r. 7. VII 1939, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref><ref name=spasovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 437.<br>''“Spasović M. Grujica, novinar, zamenik glavnog i odgovornog urednika lista Borba (r. 19. VIII 1950, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=susa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 465.<br>''“Suša Ž. Gordana, novinar, urednik u YUTEL-u (r. 2. II 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Timofejev]], novinar<ref name=timofejev1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 576.<br>''“Timofejev Aleksandar-Saša, novinar, voditelj u Radiju "B-92"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref><ref name=trnavcevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trnavčević M. Zaharije, novinar; predsednik Glavnog odbora Stranke Jugoslovena za Srbiju (r. 2. I 1926, Šabac). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </div> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </div> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=kopecni2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 214.<br>''“Kopečni M. Miroslav, direktor Instituta za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič - Vinča (r. 13. V 1946, Tuzla). Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Rade Bašić]], političar, revolucionar<ref name=basic1>Miljković, Dušan D.: Stradanja u Cazinskoj krajini i antifašistička borba (1941-1945). Beograd 2011, str. 228.<br>''“Rođen 1919, Garevice, Prijedor. Jugosloven, student.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Spomenik Radetu Bašiću, Prijedor.jpg|Rade Bašić Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </div> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </div> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=kacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251111174501/https://hrcak.srce.hr/file/146668 |date=2025-11-11 }}, u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </div> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ivkov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 164.<br>''“Ivkov R. Borislav, šahovski velemajstor; selektor jugoslovenske šahovske reprezentacije (r. 12 XI 1933, Beograd), Jugosloven..”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=korica2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 216.<br>''“Korica D. Daniel - Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije i savezni kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; profesor fizičke kulture (r. 10. VI 1945, Kutina). Jugosloven.”''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=dusanpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 376.<br>''“Popović M. Dušan, vaterpolista (r. 15. VI 1970). Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=radjenovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 398.<br>''“Rađenović M. Goran, vaterpolista (r. 4. XI 1966, Niš). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević (cropped).jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </div> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </div> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=basta2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Basta M. Danica, slikar, profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti u Beogradu (r. 11. VII, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=cehovin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 73.<br>''“Čehovin D. Eduard, grafički dizajner, art-direktor firme Art +- Bussines [sic!] - Beograd (r. 29. V 1951, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=damjanovski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 87.<br>''“Damjanovski D. Božidar, slikar, samostalni umetnik (r. 12. IX 1947, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=demnievska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 91.<br>''“Demnievska A. Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik (r. 4. XII 1946, Skoplje). Makedonka, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dragulj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 102.<br>''“Dragulj A. Emir, slikar; vanredni profesor Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (r. 2. II 1939, Mravinjac, Goražde). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=varga-marodic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 270.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla, samostalni umetnik (r. 22. III 1952, Ada). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </div> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Alojz Peharnik]], vojnik-graničar, pjesnik<ref name=peharnik1>Šurmin, Đuro: Hrvatski preporod. I. Od godine 1790. do 1836. Zagreb 1903, str. 187.<br>''“I doista, osim poznatih Gajevih davorija pjeva još iste godine barun Peharnik, koji je u njemačkoj „Luni“ napisao gdjekoju patriotičnu stvarcu, kao „Ilir iz Horvatske“ svoju „Poskočnicu junačku“ dičeći se svojim rodom junačkim i […].”''</ref> * [[Vladimir Pfeifer]], kapetan fregate<ref name=pfeifer1>Vladimir Pfeifer, kapetan fregate u. p., u: Јадранска стража, год. XI бр. 1 (1933), стр. 26.<br>''“Kao osvjedočeni Jugosloven i zbog svojih rijetkih sposobnosti primjen je poslije oslobođenja u našu mladu mornaricu, gdje mu je povjerena zadaća da izvježba naš mladi podmornički naraštaj.”''</ref> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </div> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ille2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 160.<br>''“Ille N. Eduard, direktor Jugokoncerta, Beograd (r. 21. VII 1936, Drniš). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Božidar Petranović]], pravnik, pisac<ref name=petranovic1>Antoljak, Stjepan: Dalmatinsko pitanje kroz vjekove. Vjekovne težnje i borbe Hrvata za ujedinjenje Dalmacije s Hrvatskom. Zagreb 1944, str. 166.<br>''“Tek poneki se nazivaju »Ilirima iz Dalmacije« kao Božidar Petranović, koji radi sa svojim prijateljima oko podizanja narodne knjige izdavajući […].”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas Datoteka:Bozidar Petranovic 1885 Mayerhofer.png|Božidar Petranović </gallery> </div> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 7bp478znp4nuctogs9o1iu1m0zsjpvj 0 4677988 42696792 42407001 2026-09-30T15:12:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696792 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = La Estrella | ime_genitiv =La Estrelle | izvorno_ime = | slika_panorama =Basílica_de_Nuestra_Señora_del_Rosario_de_Chiquinquirá_de_La_Estrella_-_vista_nocturna.jpg | veličina_slike = 260px | opis_slike = | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_lokacijska_karta_država = Colombia | slika_lokacijska_karta_opis= La Estrella na karti Kolumbije | utemeljenje_ime=Osnovan | utemeljenje_datum =[[1685]].<ref name=city/> | širina-stupnjevi =6 | širina-minute=09 | širina-oznaka= N | dužina-stupnjevi =75 | dužina-minute=38 | dužina-oznaka= W | lokacija_ime = [[Lista država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Kolumbija}} | lokacija1_ime =[[Departmani Kolumbije|Departman]] | lokacija1_info = [[Antioquia (departman)|Antioqua]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = [[Gradonačelnik]] | ime_vođe=Juan Sebastian Abad | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna =36.63 [[km²]]<ref name=city/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža=6.6 [[km²]]<ref name=city/> | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =1,775 [[metar|m]]<ref name=city/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = [[2020]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže=60,997<ref name=city/> | stanovništvo_uže_gustoća =9,178 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_šire=75,517<ref name=city/> | stanovništvo_šire_gustoća =2,062 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona= [[UTC+5]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''La Estrella''' je [[općina]] od 75,517 [[Stanovništvo|stanovnika]] i [[grad]] od 60,997 [[Stanovništvo|st.]] na [[sjeverozapad]]u [[Kolumbija|Kolumbije]] u [[Antioquia (departman)|Departmanu Antioqua]].<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/colombia/admin/antioquia/05380__la_estrella/ | title =''La Estrella Municipality in Colombia'' | accessdate =14.1.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> La Estrella je dio [[Metropola|metropolitanskog]] [[Medellín]]a, [[Urbana sredina|aglomeracije]] od preko 3,5 [[milion]]a stanovnika.<ref name=vale>{{cite web | url =https://datosabiertos.metropol.gov.co/ | title =''Nuestros catálogos'' | accessdate =14.1. 2023. | language =španjolski | publisher =Área Metropolitana del Valle de Aburrá}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Geografija == La Estrella se prostire na lijevoj obali [[Medellín (rijeka)|Rijeke Medellín]] u [[dolina|dolini]] Aburrá, između [[planina]] [[Centralni Kordiljeri (Kolumbija)|Centralnih Kolumbijskih Kordiljera]], odmah iza [[Itagüí]]a, udaljena desetak [[km]] [[jug|južno]] od centra grada [[Medellín]]a. == Historija == Grad je osnovan [[1685]].<ref name=city/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|La Estrella}} *[https://www.laestrella.gov.co/ ''Alcaldía de La Estrella''] {{es icon}} [[Kategorija:Gradovi u Kolumbiji]] {{geog-stub}} g3qqg3xbiguqauqanxjy41rw1h8sexg 0 4690760 42696737 42696175 2026-09-30T12:56:09Z ~2026-52047-51 396422 42696737 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. </br> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): </br> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr </br> Meldungen der Div. Einheiten </br> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: </br> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. </br> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. </br> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: </br> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' </br> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: </br> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] </br> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: </br> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. </br> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] </br> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. </br> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: </br> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: </br> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. </br> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. </br> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943-1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] </br> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] </br> ({{jez-njem|"3.) Serbien: </br> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] </br> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: </br> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. </br> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. </br> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. </br> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; </br> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: </br> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: </br> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: </br> 1 Brotportion, </br> 1 Gemüseportion, </br> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), </br> 1 Salzportion, </br> 2 Getränkeportionen, </br> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] </br> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. </br> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. </br> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] </br> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: </br> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: </br> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943-1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 </br> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": </br> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. </br> 2.) Beteiligte Truppen: </br> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. </br> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. </br> 3.) Leitung: </br> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje </br> 4.) Führung: </br> Platzkdt. Podgorica </br> 5.) Durchführung: </br> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. </br> 6.) Feindverluste: </br> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. </br> Beute: </br> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. </br> Eigene Verluste: </br> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. </br> 7.) Erfahrungen: </br> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. </br> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. </br> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. </br> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. </br> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. </br> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". </br> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: </br> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). </br> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. </br> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. </br> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. </br> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. </br> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. </br> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. </br> Angriffsbeginn: 10.4.44. </br> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. </br> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: </br> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. </br> 2.) VERLUSTE: </br> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. </br> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. </br> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. </br> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. </br> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] </br> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): </br> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. </br> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: </br> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': </br> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] </br> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: </br> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, istočnobosanski četnički odredi (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, juna 1944. komandant 13. SS brdske divizije [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnika JVuO (najvjerovatnije četnici Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. </br> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. </br> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. </br> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. </br> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. </br> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. </br> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. </br> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." </br> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] </br> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] </br> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: </br> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: </br> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] </br> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. </br> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. </br> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. </br> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. </br> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. </br> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: </br> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: </br> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. </br> Serbien. </br> I. Feindlage. </br> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Milomira Kolarevića — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja </br> a) Srbija </br> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. </br> a) Serbien </br> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. </br> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. </br> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: </br> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. </br> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': </br> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: </br> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: </br> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN </br> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE "KEHRAUS" AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: </br> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. </br> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.</br> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] </br> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. </br> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. </br> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Ponovni napad protiv neprijateljskih snaga južno od Lebana počinje 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. </br> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. </br> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] </br> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] </br> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 </br> Betr. Rösselsprung </br> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] </br> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. </br> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. </br> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. </br> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: </br> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. </br> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] </br> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: </br> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, </br> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, </br> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. </br> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: </br> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, </br> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, </br> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, </br> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, </br> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: </br> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: </br> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naređenje kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} Potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju 1. oktobra 1944. potčinjenim zapovjednicima jurišnih korpusâ iz sastava Četvrte grupe JVuO da, skupa sa njemačkim jedinicama, pomognu da opkoljeni okupatorski garnizon u Šapcu bude odblokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. </br> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] </br> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. </br> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] </br> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. </br> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: </br> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] </br> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. </br> Ostfront: </br> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). </br> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert: Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] - [[Pljevlja]] - [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. </br> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - dokumenti nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten. <br /> 2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera </br> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: </br> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) </br> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. </br> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. </br> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. </br> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: </br> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: </br> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; </br> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; </br> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; </br> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; </br> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; </br> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. </br> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. </br> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. </br> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: </br> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. </br> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. </br> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. </br> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. </br> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. </br> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. </br> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] r6mx9k3amxw4pd7847q7q5lkl1io1p5 42696738 42696737 2026-09-30T12:58:16Z ~2026-52047-51 396422 42696738 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. </br> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): </br> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr </br> Meldungen der Div. Einheiten </br> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: </br> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. </br> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. </br> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: </br> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' </br> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: </br> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] </br> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: </br> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. </br> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] </br> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. </br> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: </br> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: </br> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. </br> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. </br> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943-1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] </br> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] </br> ({{jez-njem|"3.) Serbien: </br> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] </br> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: </br> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. </br> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. </br> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. </br> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; </br> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: </br> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: </br> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: </br> 1 Brotportion, </br> 1 Gemüseportion, </br> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), </br> 1 Salzportion, </br> 2 Getränkeportionen, </br> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] </br> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. </br> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. </br> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] </br> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: </br> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: </br> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943-1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 </br> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": </br> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. </br> 2.) Beteiligte Truppen: </br> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. </br> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. </br> 3.) Leitung: </br> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje </br> 4.) Führung: </br> Platzkdt. Podgorica </br> 5.) Durchführung: </br> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. </br> 6.) Feindverluste: </br> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. </br> Beute: </br> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. </br> Eigene Verluste: </br> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. </br> 7.) Erfahrungen: </br> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. </br> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. </br> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. </br> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. </br> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. </br> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". </br> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: </br> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). </br> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. </br> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. </br> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. </br> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. </br> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. </br> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. </br> Angriffsbeginn: 10.4.44. </br> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. </br> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: </br> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. </br> 2.) VERLUSTE: </br> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. </br> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. </br> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. </br> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. </br> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] </br> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): </br> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. </br> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: </br> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': </br> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] </br> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: </br> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, istočnobosanski četnički odredi (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, juna 1944. komandant 13. SS brdske divizije [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnika JVuO (najvjerovatnije četnici Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. </br> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. </br> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. </br> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. </br> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. </br> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. </br> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. </br> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." </br> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] </br> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] </br> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: </br> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: </br> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] </br> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. </br> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. </br> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. </br> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. </br> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. </br> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: </br> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: </br> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. </br> Serbien. </br> I. Feindlage. </br> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Milomira Kolarevića — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja </br> a) Srbija </br> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. </br> a) Serbien </br> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. </br> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. </br> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: </br> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. </br> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': </br> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: </br> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: </br> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN </br> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE "KEHRAUS" AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: </br> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. </br> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.</br> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] </br> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. </br> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. </br> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Ponovni napad protiv neprijateljskih snaga južno od Lebana počinje 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. </br> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. </br> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] </br> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] </br> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 </br> Betr. Rösselsprung </br> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] </br> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. </br> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. </br> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. </br> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: </br> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. </br> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] </br> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: </br> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, </br> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, </br> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. </br> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: </br> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, </br> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, </br> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, </br> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, </br> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: </br> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: </br> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naređenje kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, pomognu da opkoljeni okupatorski garnizon u Šapcu bude odblokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. </br> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] </br> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. </br> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] </br> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. </br> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: </br> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] </br> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. </br> Ostfront: </br> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). </br> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert: Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] - [[Pljevlja]] - [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. </br> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - dokumenti nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten. <br /> 2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera </br> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: </br> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) </br> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. </br> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. </br> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. </br> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: </br> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: </br> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; </br> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; </br> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; </br> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; </br> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; </br> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. </br> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. </br> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. </br> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: </br> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. </br> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. </br> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. </br> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. </br> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. </br> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. </br> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] k2psiqy0bm2wh1v6bzvfn93vf1fs8wf 42696739 42696738 2026-09-30T13:00:07Z ~2026-52047-51 396422 /* Bitka za Srbiju (1944) */ 42696739 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. </br> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): </br> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr </br> Meldungen der Div. Einheiten </br> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: </br> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. </br> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. </br> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: </br> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' </br> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: </br> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] </br> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: </br> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. </br> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] </br> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. </br> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: </br> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: </br> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. </br> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. </br> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943-1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] </br> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] </br> ({{jez-njem|"3.) Serbien: </br> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] </br> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: </br> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. </br> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. </br> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. </br> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; </br> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: </br> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: </br> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: </br> 1 Brotportion, </br> 1 Gemüseportion, </br> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), </br> 1 Salzportion, </br> 2 Getränkeportionen, </br> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] </br> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. </br> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. </br> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] </br> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: </br> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: </br> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943-1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 </br> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": </br> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. </br> 2.) Beteiligte Truppen: </br> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. </br> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. </br> 3.) Leitung: </br> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje </br> 4.) Führung: </br> Platzkdt. Podgorica </br> 5.) Durchführung: </br> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. </br> 6.) Feindverluste: </br> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. </br> Beute: </br> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. </br> Eigene Verluste: </br> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. </br> 7.) Erfahrungen: </br> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. </br> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. </br> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. </br> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. </br> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. </br> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". </br> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: </br> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). </br> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. </br> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. </br> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. </br> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. </br> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. </br> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. </br> Angriffsbeginn: 10.4.44. </br> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. </br> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: </br> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. </br> 2.) VERLUSTE: </br> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. </br> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. </br> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. </br> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. </br> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] </br> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): </br> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. </br> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: </br> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': </br> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] </br> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: </br> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, istočnobosanski četnički odredi (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, juna 1944. komandant 13. SS brdske divizije [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnika JVuO (najvjerovatnije četnici Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. </br> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. </br> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. </br> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. </br> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. </br> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. </br> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. </br> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." </br> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] </br> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] </br> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: </br> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: </br> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] </br> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. </br> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. </br> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. </br> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. </br> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. </br> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: </br> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: </br> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. </br> Serbien. </br> I. Feindlage. </br> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Milomira Kolarevića — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja </br> a) Srbija </br> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. </br> a) Serbien </br> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. </br> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. </br> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: </br> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. </br> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': </br> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: </br> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: </br> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN </br> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE "KEHRAUS" AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: </br> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. </br> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.</br> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] </br> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. </br> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. </br> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Ponovni napad protiv neprijateljskih snaga južno od Lebana počinje 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. </br> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. </br> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] </br> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] </br> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 </br> Betr. Rösselsprung </br> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] </br> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. </br> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. </br> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. </br> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: </br> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. </br> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] </br> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: </br> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, </br> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, </br> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. </br> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: </br> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, </br> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, </br> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, </br> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, </br> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: </br> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: </br> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, pomognu kako bi okupatorski garnizon u Šapcu bio deblokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. </br> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] </br> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. </br> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] </br> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. </br> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: </br> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] </br> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. </br> Ostfront: </br> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). </br> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert: Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] - [[Pljevlja]] - [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. </br> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - dokumenti nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten. <br /> 2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera </br> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: </br> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) </br> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. </br> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. </br> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. </br> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: </br> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: </br> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; </br> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; </br> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; </br> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; </br> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; </br> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. </br> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. </br> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. </br> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: </br> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. </br> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. </br> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. </br> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. </br> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. </br> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. </br> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] kb3tbyo4iuxtvlbljwzjs3pa4nwnvm3 42696740 42696739 2026-09-30T13:03:26Z ~2026-52047-51 396422 /* Bitka za Srbiju (1944) */ 42696740 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. </br> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): </br> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr </br> Meldungen der Div. Einheiten </br> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: </br> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. </br> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. </br> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: </br> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' </br> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: </br> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] </br> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: </br> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. </br> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] </br> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. </br> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: </br> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: </br> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. </br> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. </br> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943-1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] </br> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] </br> ({{jez-njem|"3.) Serbien: </br> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] </br> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: </br> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. </br> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. </br> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. </br> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; </br> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: </br> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: </br> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: </br> 1 Brotportion, </br> 1 Gemüseportion, </br> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), </br> 1 Salzportion, </br> 2 Getränkeportionen, </br> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] </br> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. </br> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. </br> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] </br> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: </br> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: </br> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943-1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 </br> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": </br> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. </br> 2.) Beteiligte Truppen: </br> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. </br> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. </br> 3.) Leitung: </br> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje </br> 4.) Führung: </br> Platzkdt. Podgorica </br> 5.) Durchführung: </br> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. </br> 6.) Feindverluste: </br> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. </br> Beute: </br> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. </br> Eigene Verluste: </br> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. </br> 7.) Erfahrungen: </br> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. </br> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. </br> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. </br> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. </br> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. </br> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". </br> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: </br> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). </br> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. </br> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. </br> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. </br> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. </br> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. </br> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. </br> Angriffsbeginn: 10.4.44. </br> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. </br> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: </br> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. </br> 2.) VERLUSTE: </br> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. </br> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. </br> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. </br> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. </br> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] </br> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): </br> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. </br> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: </br> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': </br> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] </br> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: </br> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, istočnobosanski četnički odredi (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, juna 1944. komandant 13. SS brdske divizije [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnika JVuO (najvjerovatnije četnici Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. </br> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. </br> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. </br> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. </br> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. </br> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. </br> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. </br> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." </br> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] </br> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] </br> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: </br> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: </br> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] </br> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. </br> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. </br> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. </br> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. </br> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. </br> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: </br> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: </br> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. </br> Serbien. </br> I. Feindlage. </br> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Milomira Kolarevića — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja </br> a) Srbija </br> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. </br> a) Serbien </br> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. </br> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. </br> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: </br> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. </br> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': </br> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: </br> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: </br> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN </br> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE "KEHRAUS" AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: </br> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. </br> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.</br> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] </br> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. </br> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. </br> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Ponovni napad protiv neprijateljskih snaga južno od Lebana počinje 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. </br> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. </br> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] </br> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] </br> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 </br> Betr. Rösselsprung </br> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] </br> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. </br> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. </br> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. </br> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: </br> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. </br> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] </br> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: </br> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, </br> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, </br> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. </br> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: </br> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, </br> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, </br> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, </br> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, </br> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: </br> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: </br> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je opkoljen: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. </br> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] </br> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. </br> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] </br> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. </br> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: </br> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] </br> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. </br> Ostfront: </br> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). </br> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert: Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] - [[Pljevlja]] - [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. </br> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - dokumenti nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten. <br /> 2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera </br> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: </br> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) </br> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. </br> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. </br> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. </br> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: </br> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: </br> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; </br> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; </br> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; </br> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; </br> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; </br> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. </br> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. </br> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. </br> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: </br> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. </br> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. </br> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. </br> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. </br> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. </br> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. </br> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] i3qm79w9t5t0on388jnvmi5s254hzby 0 4692647 42696793 42424290 2026-09-30T15:13:26Z Aca 108187 /* Literatura */ 42696793 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=VOJIN KATNIĆ | slika = | opis_slike=Vojin Katnić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1915|2|17}} | mesto_rođenja =[[Klikovače]], kod [[Danilovgrad]]a | država_rođenja =[[Kraljevina Crna Gora]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1943|6|10|1915|2|17}} | mesto_smrti =[[Ljubin Grob]], [[Zelengora]] | država_smrti = [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=[[zemljoradnja|zemljoradnik]] |KPJ= [[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Vojin Katnić''' ([[Klikovače]], kod [[Danilovgrad]]a, [[17. februar]] [[1915]] – [[Ljubin Grob]], [[10. jun]] [[1943]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je 1915. godine u selu Klikovače, kod Danilovgrada. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, nakon čega se posvetio [[zemljoradnja|zemljoradnji]]. Član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postao je [[1940]]. godine. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] je od [[1941]]. godine. Tokom [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]] učestvovao je u napadu na žandarmerijsku stanicu u [[Spuž]]u. Kada je formirana [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada]] ušao je u sastav Prve čete Trećeg bataljona. Učestvovao je u svim borbama brigade (napadi NOVJ na [[Tomislavgrad|Duvno]], [[Livno]], [[Imotski]], [[Knin]], [[bitka na Neretvi]] i ostale) sve do [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], u kojoj je ranjen. Prilikom proboja na Sutjesci, 10. juna 1943. godine, partizanska kolona na uskom koridoru bila je izložena nemačkoj vatri sa obe strane. U koloni bolnice 4. proleterske brigade na Zelengori ponovo je teško ranjen zamenik komandanta bataljona Vojin Kantić, koji potom izvršava samoubistvo da ne bi bio teret svojoj jedinici.<ref name="Hronologija NOR">[https://znaci.org/00001/53.htm Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]</ref> Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1982|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Partizanska knjiga - Narodna knjiga - Pobjeda|location= Ljubljana - Beograd - Titograd|id= }} * ''[[Srpski biografski rečnik]]'' (knjiga četvrta). „Matica srpska“ Novi Sad, 2009. godina. {{Narodni heroji-Danilovgrad}} {{klica-biografija}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Katnić, Vojin}} [[Kategorija:Rođeni 1915.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Biografije, Danilovgrad]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Poginuli u bici na Sutjesci]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] o5grn3alazhkdvhnj68m670pub0tn9o 4 4701790 42696903 42668347 2026-10-01T02:31:51Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ usklađivanje sa CC BY-SA 4.0 licencom 42696903 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, naznačeni uslovima [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.en licencije CC BY-SA 4.0]. Pri prijenosu članka potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba označiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Kao dodatna evidencija, preporučuje se dodavanje šablona {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranici za razgovor prenesenog članka, pri čemu ste dužni popuniti potrebne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} qwer3wyert4518y7ax7yin0m12vsbln 42696904 42696903 2026-10-01T02:39:35Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696904 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, naznačeni uslovima [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ licencije CC BY-SA 4.0]. Pri prijenosu članka potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba označiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Kao dodatna evidencija, preporučuje se dodavanje šablona {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranici za razgovor prenesenog članka, pri čemu ste dužni popuniti potrebne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} tj3p67v1gxry3bsaqhszi3qrc5a4imi 42696905 42696904 2026-10-01T02:45:10Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696905 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, naznačeni uvjetima [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ licencije CC BY-SA 4.0] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Kao dodatna evidencija, preporučuje se dodavanje šablona {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} qa23mu9achkm2j271me6dlh87rgbtht 42696906 42696905 2026-10-01T02:51:58Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696906 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Kao dodatna evidencija, preporučuje se dodavanje šablona {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} fg4tewyvk46dyq8lela1vklnxqb03bh 42696907 42696906 2026-10-01T02:54:03Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696907 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, preporučuje se dodavanje šablona {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 2hg3cwzhbwjgifdjwrbx6zvehsldiv4 42696908 42696907 2026-10-01T02:55:04Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696908 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, možete dodati šablona {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} rs5429e9v90huthfoed53tp9nsznxk7 42696909 42696908 2026-10-01T02:55:10Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696909 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta, propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, možete dodati šablon {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} n5tihdj7l5pyd5ieu7jgs9jttwt0suj 42696910 42696909 2026-10-01T03:00:58Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696910 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta. Oni su propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je tekst transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, možete dodati šablon {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} kbbn962iw5qumf9o9e7zsrbhqi7hg7m 42696911 42696910 2026-10-01T03:04:43Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42696911 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Evidencija autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta. Oni su propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je sadržaj transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, možete dodati šablon {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 3rjeb4mgdxdl5sq7t4nyz61ifgphuhe 0 4714165 42696987 42685399 2026-10-01T11:39:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42696987 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=septembar 2026}} [[Datoteka:Trans_Day_of_Visibility_SF_2016.jpg|mini|278px|Transrodne osobe na pozornici za povorku Međunarodnog dana transrodne vidljivosti 2016. u San Franciscu]] '''Međunarodni dan transrodne vidljivosti''' godišnji je događaj održan 31. ožujka<ref>{{Citiranje weba |url=http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/story/2013/03/31/calgary-trans-day-awareness.html |title=Nenshi proclaims Trans Day of Visibility |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |accessdate=2013-04-04}}</ref><ref>{{Citiranje weba |url=http://www.hrc.org/blog/today-is-international-transgender-day-of-visibility |title=Today is International Transgender Day of Visibility |date=2014-03-31 |publisher=Human Rights Campaign |accessdate=2016-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180911130856/https://www.hrc.org/blog/today-is-international-transgender-day-of-visibility |archivedate=11. rujna 2018.}}</ref> posvećen proslavi [[Transrodnost|transrodnih]] osoba i podizanju svijesti o diskriminaciji s kojima se susreću transrodne osobe diljem svijeta, kao i proslavi njihovih doprinosa društvu. Dan je osnovala američka aktivistica transrodnih osoba<ref>{{Citiranje novina |url=http://www.thespec.com/opinion-story/4432181-a-time-to-celebrate/ |title=A time to celebrate |date=2014-03-27 |work=The Hamilton Spectator |accessdate=2014-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140403075929/http://www.thespec.com/opinion-story/4432181-a-time-to-celebrate |archive-date=2014-04-03 |url-status=dead}}</ref> Rachel Crandall iz [[Michigan]]a 2009. godine<ref>{{Citiranje weba |url=http://www.pridesource.com/article.html?article=34351 |title=Transgender Day of Visibility plans erupt locally, nationwide |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130327152446/http://www.pridesource.com/article.html?article=34351 |archivedate=2013-03-27 |author=Carreras |first=Jessica |publisher=PrideSource |accessdate=2013-04-03}}</ref> kao odgovor na nedostatak prepoznavanja transrodnih osoba u [[LGBT]]+ zajednici, navodeći frustraciju što je jedini transrodni [[dan sjećanja na transrodne osobe]], posvećen ubijenim transrodnim osobama, dok s druge strane nema dana za proslavu živih članova transrodne zajednice. Prvi međunarodni transrodni dan vidljivosti održan je 31. ožujka 2009. godine. Od tada ga vodi Američka organizacija za zagovaranje mladih transrodnih studenata.<ref>{{Citiranje časopisa |url=http://www.takepart.com/article/2016/03/31/trans-visibility-day |title=Arhivirana kopija |journal= |access-date=12. studenoga 2020. |archive-date=2. prosinca 2019. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202013008/https://www.takepart.com/article/2016/03/31/trans-visibility-day/ |url-status=dead }}</ref> Godine 2014., taj su dan obilježili aktivisti širom svijeta {{--}} uključujući [[Irska (otok)|Irsku]]<ref>{{Citiranje weba |url=http://www.gaelick.com/2014/03/trans-education-advocacy-protest-rte-march-31st/34458/ |title=Trans* Education & Advocacy Protest RTE March 31st |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140403043927/http://www.gaelick.com/2014/03/trans-education-advocacy-protest-rte-march-31st/34458/ |archivedate=2014-04-03 |date=2014-03-31 |publisher=Gaelick |accessdate=2014-03-31}}</ref> i [[Škotska|Škotsku]].<ref>{{Citiranje weba |url=https://twitter.com/The_SSP_/status/450657177901223936 |title=Twitter / The_SSP_: The SSP stands in solidarity ... |date=2014-03-31 |accessdate=2014-03-31}}</ref> [[Datoteka:Model_Geena_Rocero_Coming_out_Transgender_(13563189244).jpg|desno|mini|[[Geena Rocero]], [[supermodel]] i transrodna djevojka rođena u [[Manila|Manili]], otkriva na [[TED (konferencija)|TED konferenciji]] da je transrodna osoba na Dan vidljivosti, 31. ožujka 2014.]] == Društveni mediji == [[Datoteka:Dia_de_la_visibilidad_Trans_10.png|alt=|mini|Povorka vidljivosti trans osoba, 2019 [[Cartagena de Indias|Cartagena, Kolumbija]]]] Godine 2015. mnoge transrodne osobe sudjelovale su u mrežnim kampanjama na društvenim mrežama poput [[Facebook]]a, [[Twitter]]a, [[Tumblr|Tumblera]] i [[Instagram]]a. Sudionici su objavljivali [[Sebić|seboslike]], osobne priče i statistike povezane s transrodnim pitanjima i ostalim povezanim sadržajima kako bi podigli svijest i povećali vidljivost.<ref>{{Citiranje weba |url=https://www.buzzfeed.com/patrickstrudwick/these-trans-people-are-taking-selfies-to-celebrate-transgend#.pdx8KvjZP |title=These Trans People Are Taking Selfies To Celebrate Transgender Day Of Visibility |date=2015-03-31 |publisher=BuzzFeed LGBT |accessdate=2016-01-18}}</ref> [[Datoteka:Transgender_day_of_visibility_at_Starbucks.jpg|desno|mini|[[Starbucks]] s dvije [[Transrodna zastava|transrodne zastave]] za proslavu Dana vidljivosti transrodnih osoba]] == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske poveznice == * [http://www.transstudent.org/tdov Obrazovni resursi za studente u TDoV] * [https://web.archive.org/web/20250720042712/http://transvisibility.org/ Internet zajednica TransVisibility] [[Kategorija:LGBT praznici i dani sećanja]] [[Kategorija:Svjetski dani]] pldw7x45penhfsmdxiwscg6i7ekh747 4 4716363 42696753 42696205 2026-09-30T14:08:11Z Edgar Allan Poe 29250 42696753 wikitext text/x-wiki {| width=75% valign="top" style="background:#CE1126; color: white; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border: Solid #002B7F 1px; text-align: center; font-size: 160%; margin: 0 auto" | Wikiprojekt države - '''Panama''' |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba napisati</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || "[[Himno Istmeño]]" || [[w:en:Himno Istmeño]] || himna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Narodna skupština (Panama)]] || [[w:en:National Assembly (Panama)]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Predsjednik Paname]] || [[w:es:Presidente de Panamá]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''4.''' || [[Ustav Paname]] || [[w:en:Constitution of Panama]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || [[Panamska balboa]] || [[w:en:Panamanian balboa]] || valuta || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Akt o nezavisnosti Paname]] || [[w:en:Independence Act of Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || [[Nezavisnost Paname]] || [[w:en:Independence of Panama from Spain]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Gran Coclé]] || [[w:en:Gran Coclé]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Rodrigo de Bastidas]] || [[w:en:Rodrigo de Bastidas]] || istraživač || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] || [[w:en:Sebastián Hurtado de Corcuera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Castilla de Oro]] || [[w:en:Castilla de Oro]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Drakeov napad na Panamu]] || [[w:en:Drake's Assault on Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Dariénska spletka]] || [[w:en:Darien scheme]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Pljačka Paname]] || [[w:en:Henry Morgan's Panama expedition]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Mariano Arosemena]] || [[w:en:Mariano Arosemena]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''16.''' || [[Panama (savezna država)]] || [[w:en:Panama State]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''17.''' || [[Panama (departman)]] || [[w:en:Panama Department (1886)]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''18.''' || [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] || [[w:en:Secession of Panama from Colombia]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''19.''' || [[Sporazum Hay–Bunau-Varilla]] || [[w:en:Hay–Bunau-Varilla Treaty]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''20.''' || [[Philippe Bunau-Varilla]] || [[w:en:Philippe Bunau-Varilla]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''21.''' || [[Manuel Amador Guerrero]] || [[w:en:Manuel Amador Guerrero]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''22.''' || [[Tomás de Herrera]] || [[w:en:Tomás de Herrera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''23.''' || [[Slobodna Država Prevlake]] || [[w:es:Estado del Istmo]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''24.''' || [[Panamska kriza 1885.]] || [[w:en:Panama crisis of 1885]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''25.''' || [[Tisućudnevni rat]] || [[w:en:Thousand Days' War]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''26.''' || [[Zona Panamskog kanala]] || [[w:en:Panama Canal Zone]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''27.''' || [[José Raúl Mulino]] || [[w:en:José Raúl Mulino]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''28.''' || [[Demetrio H. Brid]] || [[w:en:Demetrio H. Brid]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''29.''' || {{nowrap|[[Privremena vladina hunta (Panama)]]}} || {{nowrap|[[w:es:Junta Provisional de Gobierno de Panamá]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''30.''' || [[Državni udar u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian coup d'état]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''31.''' || [[Guillermo Endara]] || [[w:en:Guillermo Endara]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''32.''' || [[Opći izbori u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian general election]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''33.''' || [[Arnulfo Arias]] || [[w:en:Arnulfo Arias]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''34.''' || [[Sporazumi Torrijos–Carter]] || [[w:en:Torrijos–Carter Treaties]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''35.''' || [[Barú]] || [[w:en:Volcán Barú]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''36.''' || [[Transpanamski cjevovod]] || [[w:en:Trans-Panama pipeline]] || ekonomija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''37.''' || [[Roberto Durán]] || [[w:en:Roberto Durán]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''38.''' || [[Rolando Frazer]] || [[w:en:Rolando Frazer]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''39.''' || [[Rubén Blades]] || [[w:en:Rubén Blades]] || muzičar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''40.''' || [[Rukometna reprezentacija Paname]] || — || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''41.''' || [[Košarkaška reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama men's national basketball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''42.''' || [[Fudbalska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national football team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''43.''' || [[Bejzbolska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national baseball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''44.''' || [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] || [[w:en:Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''45.''' || [[Mola (tekstil)]] || [[w:en:Mola (art form)]] || umjetnost || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''46.''' || [[Tamborito]] || [[w:en:Tamborito]] || ples || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''47.''' || [[Panamska zlatna žaba]] || [[w:en:Panamanian golden frog]] || fauna || <div align="center"></div> |- | '''48.''' || [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] || [[w:en:Pygmy three-toed sloth]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''49.''' || [[Vicenteova otrovna žaba]] || [[w:en:Vicente's poison frog]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''50.''' || ''[[Sterculia apetala]]'' || [[w:en:Sterculia apetala]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba nadopuniti</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> * <s>'''[[Panama]]''' :Glavni članak trebalo bi svakako proširiti da se dobije jedan respektabilan članak koji bi obuhvatio sva područja.</s> </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Dodatni članci</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> Ovdje će se unositi oni članci koji nisu na popisu iznad, a napisani su u sklopu sređivanja članaka o Panami. Svaki suradnik koji napiše ili zna da je takav članak napisan može u tablicu dodati podatke. {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || {{nowrap|[[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']]}} || {{nowrap|[[w:es:Asamblea Nacional de Representantes de Corregimientos]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Corregimiento (Panama)]] || [[w:en:Corregimientos of Panama]] || uprava || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Vojna diktatura u Panami]] || [[w:es:Dictadura militar en Panamá]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''4.''' || [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] || [[w:es:Corte Suprema de Justicia de Panamá]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || {{nowrap|[[Kolonijalne međuokeanske rute u Panami]]}} || {{nowrap|[[w:en:The Colonial Transisthmian Route of Panamá]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Univerzitet u Panami]] || [[w:en:University of Panama]] || obrazovanje || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || ''[[Peristeria elata]]'' || [[w:en:Peristeria elata]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Harpija (ptica)]] || [[w:en:Harpy eagle]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Aníbal Godoy]] || [[w:en:Aníbal Godoy]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Luis Tejada]] || [[w:en:Luis Tejada]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Panama Al Brown]] || [[w:en:Panama Al Brown]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Rubén Douglas]] || [[w:en:Ruben Douglas]] ||sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Panamska željeznica]] || [[w:en:Panama Canal Railway]] || promet || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Rt Mariato]] || [[w:en:Punta Mariato]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Justo Arosemena]] || [[w:en:Justo Arosemena Quesada]] || pravnik || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''16.''' || [[José de Fábrega]] || [[w:es:José de Fábrega]] || oficir || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''17.''' || [[La Villa de los Santos]] || [[w:en:La Villa de los Santos]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''18.''' || [[Sporazum Carrillo–Obarrio]] || [[w:es:Tratado Carrillo-Obarrio]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''19.''' || [[Victoriano Lorenzo]] || [[w:en:Victoriano Lorenzo]] || revolucionar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''20.''' || [[José Agustín Arango]] || [[w:es:José Agustín Arango]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''21.''' || [[Tomás Arias]] || [[w:en:Tomás Arias]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''22.''' || [[Federico Boyd]] || [[w:en:Federico Boyd]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''23.''' || [[Balboa (Panama)]] || [[w:en:Balboa, Panama]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''24.''' || [[José Domingo de Obaldía]] || [[w:en:José Domingo de Obaldía]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''25.''' || [[Belisario Porras]] || [[w:en:Belisario Porras]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''26.''' || [[Harmodio Arias]] || [[w:en:Harmodio Arias Madrid]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''27.''' || [[Roberto Arias]] || [[w:en:Roberto Arias]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''28.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''29.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''30.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Poslovi kategorizacije i stilizacije</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> *'''[[:Kategorija:Panama]]''' :Sve članke u ovoj kategoriji valjalo bi propisno kategorizirati. Nekoliko novih kategorija svakako se može i treba otvoriti, članci koji su u glavnoj kategoriji, a mogu u potkategorije tamo trebaju i biti postavljeni. I *'''Šabloni''' :Na sve pripadajuče članke, valjalo bi dodati šablone koji se koriste za te vrste članaka (šablon o gradovima za gradove, političarima za političate, ''etc.'') kako bi se povećala kvaliteta postojećih članaka. </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width:100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; width:100%; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Costa Rica.svg|18px]] Dodatno, zahtjevi, želje, ...</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px; width:100%"> Ovdje se mogu unositi sve vrste želja, zahtjeva i zamolbi koje bi bilo koji suradnik imao prema sudionicima na projektu, a vezane su uz Panamu. </div> |} |} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorija:Wikiprojekt države|P]] nqcy3i4kdowtrweh5m07lwfy74rce3g 42696811 42696753 2026-09-30T15:29:55Z Edgar Allan Poe 29250 42696811 wikitext text/x-wiki {| width=75% valign="top" style="background:#CE1126; color: white; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border: Solid #002B7F 1px; text-align: center; font-size: 160%; margin: 0 auto" | Wikiprojekt države - '''Panama''' |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba napisati</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || "[[Himno Istmeño]]" || [[w:en:Himno Istmeño]] || himna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Narodna skupština (Panama)]] || [[w:en:National Assembly (Panama)]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Predsjednik Paname]] || [[w:es:Presidente de Panamá]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''4.''' || [[Ustav Paname]] || [[w:en:Constitution of Panama]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || [[Panamska balboa]] || [[w:en:Panamanian balboa]] || valuta || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Akt o nezavisnosti Paname]] || [[w:en:Independence Act of Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || [[Nezavisnost Paname]] || [[w:en:Independence of Panama from Spain]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Gran Coclé]] || [[w:en:Gran Coclé]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Rodrigo de Bastidas]] || [[w:en:Rodrigo de Bastidas]] || istraživač || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] || [[w:en:Sebastián Hurtado de Corcuera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Castilla de Oro]] || [[w:en:Castilla de Oro]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Drakeov napad na Panamu]] || [[w:en:Drake's Assault on Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Dariénska spletka]] || [[w:en:Darien scheme]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Pljačka Paname]] || [[w:en:Henry Morgan's Panama expedition]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Mariano Arosemena]] || [[w:en:Mariano Arosemena]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''16.''' || [[Panama (savezna država)]] || [[w:en:Panama State]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''17.''' || [[Panama (departman)]] || [[w:en:Panama Department (1886)]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''18.''' || [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] || [[w:en:Secession of Panama from Colombia]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''19.''' || [[Sporazum Hay–Bunau-Varilla]] || [[w:en:Hay–Bunau-Varilla Treaty]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''20.''' || [[Philippe Bunau-Varilla]] || [[w:en:Philippe Bunau-Varilla]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''21.''' || [[Manuel Amador Guerrero]] || [[w:en:Manuel Amador Guerrero]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''22.''' || [[Tomás de Herrera]] || [[w:en:Tomás de Herrera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''23.''' || [[Slobodna Država Prevlake]] || [[w:es:Estado del Istmo]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''24.''' || [[Panamska kriza 1885.]] || [[w:en:Panama crisis of 1885]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''25.''' || [[Tisućudnevni rat]] || [[w:en:Thousand Days' War]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''26.''' || [[Zona Panamskog kanala]] || [[w:en:Panama Canal Zone]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''27.''' || [[José Raúl Mulino]] || [[w:en:José Raúl Mulino]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''28.''' || [[Demetrio H. Brid]] || [[w:en:Demetrio H. Brid]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''29.''' || {{nowrap|[[Privremena vladina hunta (Panama)]]}} || {{nowrap|[[w:es:Junta Provisional de Gobierno de Panamá]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''30.''' || [[Državni udar u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian coup d'état]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''31.''' || [[Guillermo Endara]] || [[w:en:Guillermo Endara]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''32.''' || [[Opći izbori u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian general election]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''33.''' || [[Arnulfo Arias]] || [[w:en:Arnulfo Arias]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''34.''' || [[Sporazumi Torrijos–Carter]] || [[w:en:Torrijos–Carter Treaties]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''35.''' || [[Barú]] || [[w:en:Volcán Barú]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''36.''' || [[Transpanamski cjevovod]] || [[w:en:Trans-Panama pipeline]] || ekonomija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''37.''' || [[Roberto Durán]] || [[w:en:Roberto Durán]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''38.''' || [[Rolando Frazer]] || [[w:en:Rolando Frazer]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''39.''' || [[Rubén Blades]] || [[w:en:Rubén Blades]] || muzičar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''40.''' || [[Rukometna reprezentacija Paname]] || — || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''41.''' || [[Košarkaška reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama men's national basketball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''42.''' || [[Fudbalska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national football team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''43.''' || [[Bejzbolska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national baseball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''44.''' || [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] || [[w:en:Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''45.''' || [[Mola (tekstil)]] || [[w:en:Mola (art form)]] || umjetnost || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''46.''' || [[Tamborito]] || [[w:en:Tamborito]] || ples || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''47.''' || [[Panamska zlatna žaba]] || [[w:en:Panamanian golden frog]] || fauna || <div align="center"></div> |- | '''48.''' || [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] || [[w:en:Pygmy three-toed sloth]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''49.''' || [[Vicenteova otrovna žaba]] || [[w:en:Vicente's poison frog]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''50.''' || ''[[Sterculia apetala]]'' || [[w:en:Sterculia apetala]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba nadopuniti</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> * <s>'''[[Panama]]''' :Glavni članak trebalo bi svakako proširiti da se dobije jedan respektabilan članak koji bi obuhvatio sva područja.</s> </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Dodatni članci</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> Ovdje će se unositi oni članci koji nisu na popisu iznad, a napisani su u sklopu sređivanja članaka o Panami. Svaki suradnik koji napiše ili zna da je takav članak napisan može u tablicu dodati podatke. {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || {{nowrap|[[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']]}} || {{nowrap|[[w:es:Asamblea Nacional de Representantes de Corregimientos]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Corregimiento (Panama)]] || [[w:en:Corregimientos of Panama]] || uprava || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Vojna diktatura u Panami]] || [[w:es:Dictadura militar en Panamá]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''4.''' || [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] || [[w:es:Corte Suprema de Justicia de Panamá]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || {{nowrap|[[Kolonijalne međuokeanske rute u Panami]]}} || {{nowrap|[[w:en:The Colonial Transisthmian Route of Panamá]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Univerzitet u Panami]] || [[w:en:University of Panama]] || obrazovanje || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || ''[[Peristeria elata]]'' || [[w:en:Peristeria elata]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Harpija (ptica)]] || [[w:en:Harpy eagle]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Aníbal Godoy]] || [[w:en:Aníbal Godoy]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Luis Tejada]] || [[w:en:Luis Tejada]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Panama Al Brown]] || [[w:en:Panama Al Brown]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Rubén Douglas]] || [[w:en:Ruben Douglas]] ||sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Panamska željeznica]] || [[w:en:Panama Canal Railway]] || promet || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Rt Mariato]] || [[w:en:Punta Mariato]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Justo Arosemena]] || [[w:en:Justo Arosemena Quesada]] || pravnik || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''16.''' || [[José de Fábrega]] || [[w:es:José de Fábrega]] || oficir || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''17.''' || [[La Villa de los Santos]] || [[w:en:La Villa de los Santos]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''18.''' || [[Sporazum Carrillo–Obarrio]] || [[w:es:Tratado Carrillo-Obarrio]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''19.''' || [[Victoriano Lorenzo]] || [[w:en:Victoriano Lorenzo]] || revolucionar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''20.''' || [[José Agustín Arango]] || [[w:es:José Agustín Arango]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''21.''' || [[Tomás Arias]] || [[w:en:Tomás Arias]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''22.''' || [[Federico Boyd]] || [[w:en:Federico Boyd]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''23.''' || [[Balboa (Panama)]] || [[w:en:Balboa, Panama]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''24.''' || [[José Domingo de Obaldía]] || [[w:en:José Domingo de Obaldía]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''25.''' || [[Belisario Porras]] || [[w:en:Belisario Porras]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''26.''' || [[Harmodio Arias]] || [[w:en:Harmodio Arias Madrid]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''27.''' || [[Roberto Arias]] || [[w:en:Roberto Arias]] || političar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''28.''' || [[Kubanska invazija na Panamu]] || [[w:en:Cuban invasion of Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''29.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''30.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Poslovi kategorizacije i stilizacije</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> *'''[[:Kategorija:Panama]]''' :Sve članke u ovoj kategoriji valjalo bi propisno kategorizirati. Nekoliko novih kategorija svakako se može i treba otvoriti, članci koji su u glavnoj kategoriji, a mogu u potkategorije tamo trebaju i biti postavljeni. I *'''Šabloni''' :Na sve pripadajuče članke, valjalo bi dodati šablone koji se koriste za te vrste članaka (šablon o gradovima za gradove, političarima za političate, ''etc.'') kako bi se povećala kvaliteta postojećih članaka. </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width:100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; width:100%; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Costa Rica.svg|18px]] Dodatno, zahtjevi, želje, ...</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px; width:100%"> Ovdje se mogu unositi sve vrste želja, zahtjeva i zamolbi koje bi bilo koji suradnik imao prema sudionicima na projektu, a vezane su uz Panamu. </div> |} |} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorija:Wikiprojekt države|P]] 7ch4fwmizh3qi1sikcwyngp3yin5ypl 2 4717973 42696971 42575471 2026-10-01T11:21:12Z Edgar Allan Poe 29250 42696971 wikitext text/x-wiki {{Nagrada za izabrani članak | članak =Dora (festival) | mjesec =januar | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Mary Wollstonecraft Shelley | mjesec =juni | godina =2026. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Armand Duplantis | mjesec =decembar | godina =2026. }} 3t3201a3ejgkgrofgly54m886m307cj 0 4718120 42696990 42695658 2026-10-01T11:43:43Z Edgar Allan Poe 29250 42696990 wikitext text/x-wiki [[File:Dazaitamagawa1948.jpg|thumb|250px|Jedna od posljednjih poznatih fotografija Osamua Dazaija iz [[1948.]] godine. Dazai sjedi uz [[Tamagawa (kanal)|kanal Tamagawa]], skokom u koji će samo nekoliko mjeseci nakon nastanka ove fotografije počiniti [[samoubojstvo]].]] '''[[Samoubojstvo]] [[Osamu Dazai|Osamua Dazaija]]''' dogodilo se [[13. lipnja]] [[1948.]] godine u [[Mitaka|Mitaki]], kada se Dazai utopio u nabujalom kanalu zajedno sa svojom tadašnjom ljubavnicom, [[Tomie Yamazaki]]. Njihova su tijela pronađena šest dana kasnije, odnosno [[19. lipnja]] [[1948.]] godine, na Dazaijev 39. rođendan. Iako suvremena japanska književna historija bilježi niz samoubojstava slavnih pisaca (npr. [[Ryūnosuke Akutagawa]], [[Yasunari Kawabata]], [[Yukio Mishima]] i drugi), Dazaijev slučaj posebno je poznat. Prije nego se ubio [[1948.]] godine, Dazai je najmanje pet puta pokušao samoubojstvo; prvi poznati slučaj dogodio se [[1929.]] godine, kada se predozirao [[bromizoval]]om, ali je preživio. Kasniji pokušaji često su uključivali i žene s kojima je tada bio u ljubavnim odnosima (''[[shinjū]]''). Motiv samoubojstva često je prisutan i u njegovim djelima, kako onim autobiografskog karaktera tako i u onim fiktivnim, a njegovi su likovi često pokušavali samoubojstvo; među njih spada i njegov najpoznatiji lik, [[Yōzō Ōba]], zapravo fiktivna verzija samoga Dazaija, ali taj je motiv prisutan i kod drugih likova iz njegovih priča. == Pregled == Samoubojstvo Osamua Dazaija uglavnom se navodi kao jedan od najpoznatijih primjera književnih suicida u historiji [[Japanska književnost|japanske književnosti]].<ref name="水底の死と安息137">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.137.]]</ref> Suicidi nisu rijetka pojava među japanskim piscima, međutim dok je većina njih umrla prilikom prvog pokušaja,<ref name="水底の死と安息137"></ref><ref name="太宰治の自殺未遂から自殺まで44">[[#太宰治の自殺未遂から自殺まで|大原（1969）str.44.]]</ref> Dazaijev je slučaj specifičan po tome što je utapanju od [[13. lipnja]] [[1948.]] godine{{efn|group="注釈"|name="鶴見俊輔"|Jedini drugi japanski pisac koji se više puta pokušao ubiti bio je [[Shunsuke Tsurumi]], koji se pokušao otrovati čak četiri puta.<ref name="太宰治と心中122">[[#太宰治と心中|布施（2004）str.122.]]</ref> Ipak, Tsurumi je preminuo [[2015.]] godine u dobi od 93 godine od posljedica [[pneumonija|upale pluća]].}}<ref name="水底の死と安息137"></ref><ref name="太宰治の自殺未遂から自殺まで44"></ref> prethodilo najmanje pet dokumentiranih pokušaja suicida.<ref name="水底の死と安息137"></ref><ref name="太宰治の自殺未遂から自殺まで44"></ref><ref name="太宰治387">[[#太宰治3|島崎（1958）str.87.]]</ref> Ova činjenica znači da je Dazaijev slučaj jedinstven fenomen u historiji japanske književnosti.<ref name="水底の死と安息137"></ref><ref name="太宰治の精神病理595">[[#太宰治の精神病理|大原（1967）str.595.]]</ref> Uz to, Dazaijevi su pokušaji samoubojstva imali značajan utjecaj na njegova djela, a način na koji je motiv samoubojstva integriran kako u njegov život tako i u njegovo djelo prilično je znakovit.<ref name="水底の死と安息137"></ref> Osim njegovog stvaralaštva, ostali faktori koji su relevantni za razumijevanje Dazaijevog odnosa prema suicidu kao takvom jesu njegov problematičan odnos s vlastitom obitelji, činjenica da njegove metode često nisu bile nužno smrtonosne,<ref name="太宰治3201">[[#太宰治3|相馬（1996）str.201.]]</ref> nedostatak jasnog i preciznog motiva<ref name="水底の死と安息141">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.141.]]</ref> te činjenica da je nerijetko pokušavao ''[[shinjū]]'' (dvostruki suicid) sa ženama s kojima je u tom trenutku bio u ljubavnom odnosu.<ref name="太宰治と心中122"></ref> Kronologija Dazaijevih pokušaja samoubojstva izgleda ovako: {| class="wikitable" |+ Poznati pokušaji samoubojstva Osamua Dazaija |- !Datum!! Vrsta !! Način !! Ishod !! Djela u kojima se spominje !! Napomene |- ! studeni [[1929.]]<ref name="水底の死と安息140">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.140.]]</ref><br>{{nobold|(dob: 20 godina)}} | Mogući ''[[shinjū]]'' s nepoznatom djevojkom iz grada<ref name="水底の死と安息140"></ref>|| Predoziranje [[bromizoval]]om<ref name="水底の死と安息140"></ref> || Pokušaj<ref name="水底の死と安息140"></ref>|| || Zbog manjka konkretnih podataka, nejasno je je li se uopće i kada točno dogodio.<ref name="水底の死と安息140"></ref> |- ! [[10. prosinca]] [[1929.]]<ref name="水底の死と安息140-141">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.140-141.]]</ref><br>{{nobold|(dob: {{Age in years and days|1909|6|19|1929|12|10}})}} | Samostalno<ref name="水底の死と安息140-141"></ref>|| Predoziranje [[bromizoval]]om<ref name="水底の死と安息140-141"></ref> || Pokušaj<ref name="水底の死と安息140-141"></ref> || ''[[Gakusei-gun|Učenička skupina]]'', "[[Kunō no Nenkan|Almanah patnje]]",<ref name="太宰治と自殺37">[[#太宰治と自殺|赤木（1996）str.37.]]</ref> ''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''<ref name="境界例者の自殺33">[[#境界例者の自殺|米倉（1983）str.33.]]</ref> || Postoje teorije prema kojima se radilo o slučajnom predoziranju<ref name="水底の死と安息140-141"></ref> ili lažnom suicidu.<ref name="評伝太宰治上139">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.139.]]</ref> |- ![[28. studenog]] [[1930.]]<ref name="境界例者の自殺32">[[#境界例者の自殺|米倉（1983）str.32.]]</ref><br>{{nobold|(dob: {{Age in years and days|1909|6|19|1930|11|28}})}} |''[[Shinjū]]'' sa [[Shimeko Tanabe]]<ref name="境界例者の自殺32"></ref>|| Utapanje nakon predoziranja [[bromizoval]]om<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || Dazai je preživio (pokušaj), Tanabe je umrla<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || "[[Ha (Osamu Dazai)|Lišće]]", "[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]", "[[Kyokō no Haru|Proljeće izmišljotina]]", "[[Kyōgen no Kami|Bog farse]]", ''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]'',<ref name="太宰治と自殺37"></ref> "[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]"<ref name="境界例者の自殺33"></ref> || Postoji teorija da je Dazai zapravo ubio Tanabe.<ref name="境界例者の自殺32"></ref> |- ![[16. ožujka]] [[1935.]]<ref name="境界例者の自殺32"></ref><br>{{nobold|(dob: {{Age in years and days|1909|6|19|1935|3|16}})}} | Samostalno<ref name="境界例者の自殺32"></ref>|| Vješanje<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || Pokušaj<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || "[[Kyōgen no Kami|Bog farse]]",<ref name="太宰治と自殺37"></ref> "[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]"<ref name="境界例者の自殺33"></ref> || Postoji teorija da je ovo bio lažni suicid.<ref name="境界例者の自殺32"></ref> |- !{{nowrap|listopad / studeni [[1936.]]<ref name="道化の現存在分析18">[[#道化の現存在分析|梶谷（1981）str.18.]]</ref><br>{{nobold|(dob: 27 godina)}}}} | Samostalno<ref name="道化の現存在分析18"></ref>|| || Pokušaj<ref name="道化の現存在分析18"></ref> || || Prema iskazu njegova liječnika, Yoshikazua Nakana, postojao je rizik od suicida, međutim nejasno je je li se Dazai stvarno pokušao ubiti dok je bio hospitaliziran, kako je Nakano sugerirao.<ref name="主治医の記録20">[[#主治医の記録|中野（1980）str.20.]]</ref> |- ![[25. ožujka]] [[1937.]]<ref name="境界例者の自殺32"></ref><br>{{nobold|(dob: {{Age in years and days|1909|6|19|1937|3|25}})}} | ''[[Shinjū]]'' s [[Hatsuyo Oyama|Hatsuyo Oyamom]]<ref name="境界例者の自殺32"></ref>|| Predoziranje [[bromizoval]]om<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || Pokušaj<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || "[[Ubasute (Osamu Dazai)|''Ubasute'']]",<ref name="太宰治と自殺37"></ref> "[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]", ''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''<ref name="境界例者の自殺33"></ref> || Postoji teorija da je ovo bio lažni ''[[shinjū]]''.<ref name="境界例者の自殺32"></ref> |- !oko [[5. prosinca]] [[1947.]]<ref name="水底の死と安息142">[[#水底の死と安息|曽根（1986）、str.142.]]</ref><br>{{nobold|(dob: {{Age in years and days|1909|6|19|1947|12|5}})}} | Samostalno<ref name="水底の死と安息142"></ref>|| Predoziranje<ref name="水底の死と安息142"></ref> || Pokušaj<ref name="水底の死と安息142"></ref> || || Zbog manjka konkretnih podataka, nejasno je je li se uopće i kada točno dogodio.<ref name="水底の死と安息142"></ref> |- !{{nowrap|[[13. lipnja]] [[1948.]]<ref name="境界例者の自殺32"></ref><br>{{nobold|(dob: {{Age in years and days|1909|6|19|1948|6|13}})}}}} | ''[[Shinjū]]'' s [[Tomie Yamazaki]]<ref name="境界例者の自殺32"></ref>|| Utapanje<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || Dazai i Yamazaki su umrli<ref name="境界例者の自殺32"></ref> || {{N/A|—}} || Postoji teorija da je Yamazaki prisilila Dazaija na suicid.<ref name="境界例者の自殺32"></ref> |- |} == Historija == === 10. prosinca 1929. === [[File:Ryunosuke Akutagawa 02.jpg|thumb|left|Samoubojstvo [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawe]], koji je bio njegov književni uzor, bio je prelomni trenutak u životu mladog Dazaija.]] Prema vlastitom priznanju, ali i dostupnim biografskim izvorima, Dazai je još od djetinjstva bio vrlo osjetljiva ličnost s posebnim senzibilitetom. Još dok je išao u višu osnovnu školu u [[Aomori]]ju, znao je reći da želi umrijeti kadgod bi se našao u imalo teškoj situaciji. Čak i kada je upisao Višu školu Hirosaki, pripremnu srednju školu za odlazak na univerzitet, navodno je dva puta prijateljima govorio o [[suicid]]u.<ref name="評伝太宰治上139"></ref> U to je vrijeme intenzivno čitao djela [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawe]], koji mu je postao književni uzor i kojemu je bio iznimno odan. Dana [[21. svibnja]] [[1927.]] godine prisustvovao je Akutagawinoj izvedbi u sklopu filmsko-književne konferencije o suvremenoj japanskoj književnosti te je bio toliko oduševljen da je nastavio pričati o svom uzoru tokom cijele vožnje vlakom natrag i po povratku u [[Hirosaki]].<ref name="評伝太宰治上93-95">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.93-95.]]</ref> Malo više od dva mjeseca nakon te izvedbe, točnije [[24. srpnja]] [[1927.]] godine, Akutagawa je počinio suicid predoziranjem, a saznanje za tu vijest duboko je potreslo mladog Dazaija. Kao potomak ugledne obitelji Tsushima, mladi je Dazai, koji tada još nije bio skovao [[pseudonim]] po kojemu će postati globalno poznat, imao izvrsnu perspektivu pred sobom, međutim poziv književnosti bio je iznimno jak tako da je već u mladosti bio rastrgan između "dužnosti" da se posveti učenju i karijeri i želje da postane književnik. Akutagawin suicid bio je prekretnica za Dazaija,<ref name="評伝太宰治上90-92">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.90-92.]]</ref><ref name="評伝太宰治上104">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.104.]]</ref> koji se u tom trenutku definitivno odlučio posvetiti pisanju te je nastojao emulirati Akutagawin književni temperament kako u svom pisanju tako i u svom privatnom životu.<ref name="評伝太宰治上100-101">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.100-101.]]</ref> Dazai je i bez Akutagawe koketirao s idejom umiranja, međutim Akutagawa, koji je dijelio te sentimente s njim, izvršio ja značajan utjecaj na mladog Dazaija i oblikovao je njegovu želju za suicidom. Dazai je na smrt gledao kao na izlaz, a u tom je periodu postao blago ovisan o tabletama za spavanje ([[bromizoval]]), koje je koristio i Akutagawa i kojma se predozirao pri samoubojstvu.<ref name="評伝太宰治上100-102">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.100-102.]]</ref> Izvještaji iz studenog [[1929.]] godine navode da se Dazai pokušao predozirati [[bromizoval|kalmotinom]] (naziv pod kojim se bromizoval prodavao u Japanu) na lokalnom polju zajedno s nepoznatom djevojkom iz grada, ali detalji tog navodnog suicida nisu poznati tako da nije jasno je li se uopće dogodio.<ref name="水底の死と安息140"></ref> Ako jest, bio bi to Dazaijev prvi poznati pokušaj samoubojstva. Međutim, prvi potvrđeni Dazaijev pokušaj suicida dogodio se [[10. prosinca]] [[1929.]] godine. Večer prije početka završnih ispita drugog semestra, Dazai je pronađen u svojoj sobi u u domu obitelji Fujita, gdje je boravio, bez svijesti nakon što se predozirao kalmotinom. Obitelj je odmah pozvala liječnika, a Dazaijev stariji brat, [[Eiji Tsushima|Eiji]], dojurio je do Hirosakija iz obiteljskog doma. Da je medicinska pomoć stigla malo kasnije, Dazaijevo bi zdravlje možda bilo ugroženo; srećom, probudio se oko 16:00 sati [[11. prosinca]].<ref name="水底の死と安息140"></ref><ref name="評伝太宰治上136-139">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.136-139.]]</ref> Službena školska obavijest navodi da se Dazai "predozirao tabletama za spavanje zbog nervnog sloma", sugerirajući da se radilo o slučajnom predoziranju, a ne pokušaju suicida.<ref name="境界例者の自殺32"></ref> Činjenica da je Dazai bio sklon laganju i izmišljanju priča u ovom periodu svog života također je pojačala teorije da se radilo o lažnom pokušaju suicida.<ref name="評伝太宰治上139"></ref> Međutim, uzimajući u obzir veliku količinu kalmotina što ju je konzumirao te rizik po njegov život koji je postojao, konsenzus je da se radilo o pravom pokušaju suicida, a ne lažnom.<ref name="評伝太宰治上139"></ref> U svom mladenačkom romanu {{nihongo|''[[Gakusei-gun|Učenička skupina]]''|学生群|Gakusei-gun}} te kontroverznom {{nihongo|"[[Kunō no Nenkan|Almanahu patnje]]"|苦悩の年鑑|Kunō no Nenkan}} iz [[1946.]] godine, Dazai je naveo da je razlog za njegov pokušaj suicida bio ideološke prirode: {{quote|''Diktatura proleterijata. Tu je, sigurno, bio nekakav novi senzibilitet. To nije bilo pomirenje. To je bila diktatura. Protivnici su imali biti uništeni bez iznimke. Svi su bogati ljudi bili zli. Svi su plemići bili zli. Pravednost je pripadala samo siromašnim, skromnim masama. Ja sam podržavao oružanu pobunu. Revolucija bez giljotine bila bi besmislena. Međutim, ja nisam bio dio proleterijata. Moja uloga u svemu ovome bila bi predati se giljotini. Ja sam bio devetnaestogodišnji učenik više škole. U svom razredu, jedini sam se ja isticao svojom predivnom odjećom. Nije mi preostalo ništa, mislio sam, osim umrijeti. Progutao sam veliku količinu [[bromizoval|''Calmotina'']], ali nisam umro.''|Osamu Dazai, "[[Kunō no Nenkan|Almanah patnje]]" ([[1946.]]){{sfn|McCarthy|2024|p=x}}}} Dazai je, tako se čini, bio rastrgan između vlastite odanosti [[marksizam|marksizmu]] i proleterskoj književnosti te činjenice da potječe iz bogate obitelji zemljoposjednika, odnosno [[buržoazija|buržoazije]].<ref name="評伝太宰治上136-137">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.136-137.]]</ref> Međutim, neki su komentatori izrazili skepsu da je razlog za pokušaj suicida bio ideološke prirode, s obzirom da Dazai u to vrijeme nije bio toliko posvećen marksizmu da bi on tako snažno utjecao na njegov život i odluke.<ref name="評伝太宰治上137">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.137.]]</ref> Za vrijeme školovanja u [[Hirosaki]]ju, Dazai je vikendima posjećivao četvrt s ''[[okiya]]ma'' u [[Aomori]]ju,<ref name="評伝太宰治上107-108">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.107-108.]]</ref> gdje je u jesen [[1927.]] godine upoznao [[gejša|gejšu]] imena [[Hatsuyo Oyama]], čije je umjetničko ime bilo Beniko.<ref name="彷徨の文学54">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.54.]]</ref> Kako je Dazai dolazio iz bogate obitelji, brak s njim bio je koristan za Hatsuyo, koja je aktivno poticala vezu s mladićem. Istovremeno, drugi neimenovani klijent, inače lokalno utjecajnaličnost, pristupio je Dazaiju i sugerirao mu da odustane od tog braka; vjeruje se da se Dazai konzultirao s tim muškarcem oko svoje budućnosti, uključujući i braka. Za Dazaija, koji je na svojim leđima nosio očekivanja svoje obitelji, odnos s Oyamom bio je izvor velikog stresa.<ref name="評伝太宰治上137-140">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.137-140.]]</ref><ref name="評伝太宰治上177">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.177.]]</ref> Postojale su i teorije kako je Dazai popuštao u školi zbog svega, a koje su bile temeljene na padu na listi najuspješnijih učenika škole; međutim, ispostavlja se da Dazai naprosto nije slušao izborne predmete, zbog čega je rangiran niže od učenika koji jesu,<ref name="官立弘前高等学校資料のなかの太宰治">[[#山口徹「官立弘前高等学校資料のなかの太宰治」、『官立弘前高等学校資料目録』、弘前大学附属図書館、2009年、str.16-30]]</ref> tako da njegov "akademski pad" nije bio posljedica lošijih ocjena, već ove činjenice. Međutim, svi dosad navedeni razlozi ne čine se dovoljno snažnima da bi utjecali na Dazaija toliko da počini samoubojstvo i oni zapravo pokazuju jednu od stalnih odlika Dazaijevih pokušaja, a to je nedostatak jasnog motiva.<ref name="水底の死と安息141"></ref> === 28. studenog 1930. === {{main|Shimeko Tanabe}} Dazai je [[3. ožujka]] [[1930.]] godine maturirao pri Visokoj školi Hirosaki, a [[20. travnja]] iste godine upisao je studij [[Francuska književnost|francuske književnosti]] na tadašnjem [[Univerzitet u Tokiju|Carskom univerzitetu u Tōkyu]].<ref name="評伝太宰治上150">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.150.]]</ref> Tokom studija dodatno se povezao uz ljevičarske pokrete. Dana [[21. lipnja]] iste godine, njegov stariji brat Keiji, koji je studirao kiparstvo u Tōkyu, umro je od [[tuberkuloza|tuberkuloze]]. Keiji je bio veza između Dazaija i ostatka obitelji tako da je njegova smrt bila velik udarac za Dazaija, još jedan u nizu. Nakon Keijijeve smrti, njihov najstariji brat, [[Bunji Tsushima|Bunji]], doputovao je u prijestolnicu i saznao za Dazaijeve ljevičarske aktivnosti.<ref name="評伝太宰治上170-173">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.170-173.]]</ref> U međuvremenu, Dazai je nastavio svoju vezu s Hatsuyo, koja je planirala napustiti svoje radno mjesto i pobjeći u Tōkyō kako bi bila s Dazaijem; s vremena na vrijeme slala mu je manje pošiljke sa svojim stvarima kako bi se pripremila za bijeg. Taj se bijeg dogodio početkom listopada, nakon što je Dazai [[30. rujna]] nazvao Hatsuyo i rekao joj da dođe.た<ref name="評伝太宰治上178-179">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.178-179.]]</ref> S obzirom na činjenicu da je bijeg pomno isplaniran, vlasnici ''[[Okiya|okiye]]'' u kojoj je Hatsuyo radila nisu ju uspjeli spriječiti, međutim bilo je jasno da je bila s Dazaijem, što je stvorilo dodatne probleme.<ref name="評伝太宰治上179-180">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.179-180.]]</ref> U studenom, Bunji je ponovo došao u prijestolnicu nakon što je saznao što se dogodilo s Hatsuyo. Bunji je izvorno želio nagovoriti Dazaija da odustane od braka s odbjeglom gejšom i posveti se studiranju, ali Dazai je to odbio. Nakon toga, Bunji je odlučio pristati na brak, ali pod uvjetom da se Dazai i Hatsuyo izbrišu iz obiteljskog registra, na što je Dazai nevoljko i uz mnogo razočaranja pristao.<ref name="評伝太宰治上183">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.183.]]</ref> Službeno je navedeno da je razlog brisanja skandal povezan uz pomaganje gejši u bijegu i suživot s njom, međutim izgledno je da je Bunji ovim činom štitio interese ugledne obitelji Tsushima, ali i vlastite interese, s obzirom da je bio mladi, perspektivni političar u to doba pa bi mu afera s gejšom, ali i bratove ljevičarske aktivnosti značajno naštetile.<ref name="評伝太宰治上181-183">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.181-183.]]</ref> Nakon dogovora, Bunji i Hatsuyo vratili su se u [[Aomori]] i dogovorili njezin otpust iz ''[[Okiya|okiye]]'' u kojoj je radila, čime su sve formalnosti bile riješene. Dana [[24. studenog]], obitelj Oyama dobila je veliku svotu novca od Dazaija, kao i zaručnički poklon.<ref name="評伝太宰治上184-185">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.184-185.]]</ref> Dan prije službene ceremonije zaruka, Dazai je dobio izvod iz obiteljskog registra, datiran [[19. studenog]], koji je potvrdio njegovo brisanje iz registra, što ga je dodatno potreslo. Uz to, u to vrijeme nije imao nikakav kontakt s Hatsuyo, što ga je dodatno frustriralo te je počeo piti na dnevnoj bazi.<ref name="評伝太宰治上184-186">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.184-186.]]</ref> [[File:Shimeko Tanabe, before 1930.jpg|thumb|[[Shimeko Tanabe]] umrla je prilikom ''[[shinjū]]a'' s Dazaijem, koji je preživio incident.]] U rujnu, dok se situacija s Hatsuyo još razvijala, Dazai je upoznao [[Shimeko Tanabe]], mladu djevojku koja je radila kao hostesa u baru {{nihongo|''Hollywood''|ホリウッド|Horiuddo}} u četvrti [[Ginza]], gdje je Dazai često dolazio. Tanabeina je priča također bila specifična. Rođena u [[Hiroshima|Hiroshimi]] kao Shimeko Tanabe, u to je doba koristla ime Atsumi Tanabe jer joj se pravo ime nije sviđalo.<ref name="太宰治七里ケ浜心中204-207">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.204-207.]]</ref><ref name="評伝太宰治上188">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.188.]]</ref> Bila je izrazito perspektivna i dobra u školi, ali je napustila srednju školu za djevojčice u rodnom gradu zbog prevelike strogoće prema djevojkama.<ref name="太宰治七里ケ浜心中205-210">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.205-210.]]</ref><ref name="太宰治七里ケ浜心中216-222">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.216-222.]]</ref><ref name="評伝太宰治上188"></ref> Nakon toga zaposlila se, u ožujku [[1930.]] godine, u novootvorenom kafiću u centru Hiroshime; nedugo nakon njezina dolaska, muškarci su sve češće zalazili tamo, privučeni njezinom ljepotom.<ref name="太宰治七里ケ浜心中227">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.227.]]</ref> U to se doba povezala s jednim od gostiju, Junzōn Kōmenom, s kojim je ubrzo započela zajednički život.<ref name="太宰治七里ケ浜心中227-232」">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.227-232.]]</ref> On je želio postati glumac u modernom teatru te su se, kako bi on ostvario svoj cilj, preselili u Tōkyō na ljeto i živjelo kod njegovog prijatelja.<ref name="太宰治七里ケ浜心中236-239">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.236-239.]]</ref> Kōmen je tamo trebao dobiti posao i paralelno glumiti u teatru, ali poslovni dogovor mu je propao, a svijet kazališta u to je doba bio u velikim financijskim problemima, tako da nije dobio priliku. Krajem kolovoza ili početkom rujna, Tanabe se zaposlila u baru {{nihongo|''Hollywood''|ホリウッド|Horiuddo}},<ref name="太宰治七里ケ浜心中249-251">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.249-251.]]</ref> gdje se u kratkom vremenu sprijateljila s Dazaijem. Ubrzo su njih dvoje zajedno odlazili na predstave i provodili sve više vremena skupa.<ref name="太宰治七里ケ浜心中253-260">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.253-260.]]</ref> Krajem studenog, Kōmen je predložio da se vrate u Hiroshimu, a kada se Tanabe usprotivila prijedlogu, došlo je do svađe.<ref name="太宰治七里ケ浜心中266">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.266.]]</ref> Dana [[26. studenog]], Tanabe i Dazai zajedno su se družili u [[Asakusa|Asakusi]]; tijekom večeri, Dazai je pozvao svog prijatelja Teijira Nakamuru koji je tada upoznao Tanabe. Dazai i Tanabe tu su večer proveli zajedno u Carskom hotelu.<ref name="評伝太宰治上188-189">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.188-189.]]</ref> Te su si večeri u hotelu oboje osvijestili da su im budućnosti neizvjesne.<ref name="鎌倉心中事件86">[[#鎌倉心中事件|赤木（2007）str.86.]]</ref> Iako je njihovo kretanje nakon odlaska iz hotela nepoznato, vjeruje se da su proveli nekoliko dana zajedno prije pokušaja samoubojstva.<ref name="鎌倉心中事件86"></ref><ref name="評伝太宰治上190">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.190.]]</ref> Dazai je u noći [[28. studenog]] kupio veliku količinu kalmotina te je zajedno sa Shimeko otišao u [[Kamakura|Kamakuru]]. U periodu između ponoći i svitanja sljedećega dana, Dazai i Tanabe predozirali su se tabletama za spavanje i ušli u more na plaži nedaleko od [[Koyurugi (hram)|hrama Koyurugi]] s ciljem da izvrše ''[[shinjū]]'' (dvostruko samoubojstvo); ostaje nejasno jesu li samo ušli u more ili su zajedno skočili.<ref name="評伝太宰治上190-197">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.190-197.]]</ref> Shimeko Tanabe umrla je te večeri, dok su lokalni ribari sljedećeg jutra oko 8:00 sati pronašli Dazaijevo besvjesno tijelo kako pluta na vodi te su ga spasili.<ref name="鎌倉心中事件86"></ref> Kao i u mnogim drugim slučajevima, Dazaijev motiv za ovaj pokušaj suicida nije jasan. Postoje teorije da je bio shrvan činjenicom da ga se obitelj odrekla,<ref name="水底の死と安息151">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.151.]]</ref> dok su drugi sugerirali da je na ovaj način išao imitirati Akutagawu, koji je također pokušao ''[[shinjū]]'' s djevojkom u jednom trenutku.<ref name="評伝太宰治上101">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.101.]]</ref> Nakon što je spašen, Dazai je odveden u policiju gdje je ispitan o okolnostima tragedije. Iako postoje teorije, temeljene na zapisima iz Dazaijevih djela, da je Dazai zapravo ubio Shimeko te večeri,<ref name="太宰治七里ケ浜心中87-96">[[#太宰治七里ケ浜心中|長篠（1981）str.87-96.]]</ref> policija ga je sumnjičila za pomaganje u samoubojstvu,<ref name="評伝太宰治上199">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.199.]]</ref><ref name="鎌倉心中事件85">[[#鎌倉心中事件|赤木（2007）str.85.]]</ref> a dokazi da se radilo o ubojstvu nisu nikada pronađeni. Bunji je obaviješten o incidentu te je odmah doputovao kako bi riješio posljedice. Prvo je dvojici suradnika dao veliku svotu novca da odu u Dazaijev stan i unište sve potencijalne dokaze koji bi mogli biti sporni policiji. Sreća je bila da je inspektor koji je vodio slučaj bio školski kolega njihova pokojnog brata, Keijija, tako da je u dogovoru odradio rutinski pretres stana nakon što su svi sporni dokazi uklonjeni. Uz to, sudac koji je preuzeo slučaj bio je iz istog kraja kao i Dazaijeva obitelj, tako da je bio izrazito blag. Uzevši u obzir činjenicu da su i Dazai i Tanabe ranije uzimali kalmotin, tragedija je pripisana njihovom labilnom psihičkom stanju, a Dazai je oslobođen svih optužbi. Slučaj je, tako, zatvoren bez ikakvih posljedica.<ref name="評伝太宰治上199-201">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.199-201.]]</ref> Međutim, kada je Hatsuyo saznala da se Dazai pokušao ubiti s drugom djevojkom nakon što su se njih dvoje već zaručili, naljutila se i prijetila je prekidom zaruka.<ref name="評伝太宰治上200">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.200.]]</ref> Međutim, kako je slučaj zatvoren bez posljedica, Bunji je intervenirao i smirio situaciju te ih je nagovorio da se, ipak, vjenčaju. U prosincu je poslan u [[Ikarigaseki (onsen)|''onsen'' Ikarigaseki]] na oporavak u pratnji svoje buduće supruge. Tamo su imali simulirano vjenčanje, međutim nikada nisu formalno registrirali svoj brak.<ref name="評伝太宰治上201-202">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.201-202.]]</ref> Uvid u obiteljski registar ovo potvrđuje tako da, zakonski, Dazai i Hatsuyo nikada nisu bili u braku. Nejasno je zašto brak nikada nije registriran, a Dazai je vjerovao da su bili u braku.<ref name="彷徨の文学40-43">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.40-43.]]</ref> === 16. ožujka 1935. === Pokušaj suicida od [[16. ožujka]] [[1935.]] godine jedan je od najnejasnijih među svim pokušajima u Dazaijevom životu.<ref name="太宰治と自殺37"></ref> Njegove priče {{nihongo|"[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]"|東京八景|Tōkyō Hakkei}} i {{nihongo|"[[Kyōgen no Kami|Bog farse]]"|狂言の神|Kyōgen no Kami}} temeljene su upravo na ovom misterioznom pokušaju suicida. Međutim, jedini činjenično točni iskazi u objema pričama su oni da je Dazai napustio svoj dom [[15. ožujka]] [[1935.]] godine i posjetio [[Kyūya Fukada|Kyūyu Fukadu]] u [[Kamakura|Kamakuri]] te da se vratio kući nekoliko dana kasnije.<ref name="太宰治と自殺37"></ref> Nakon što je Dazai nestao, njegova obitelj i prijatelji, u strahu da je počinio samoubojstvo, prijavili su nestanak policiji, koja je pokrenula istragu; zabrinut zbog te spoznaje, Dazai se vratio kući.<ref name="水底の死と安息141-142">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.141-142.]]</ref> Ovoga se puta Dazai odlučio objesiti, međutim opisi iz njegovih priča takvi su da otežavaju potvrdi da je to doista i učinio, zbog čega neki misle da uopće nije pokušao suicid.<ref name="太宰治水上心中283">[[#太宰治水上心中|長篠（1981b）str.183.]]</ref><ref name="太宰治と自殺39">[[#太宰治と自殺|赤木（1996）str.39.]]</ref> Ipak, u pismu koje je u kolovozu [[1936.]] godine napisao bratu Bunjiju, Dazai je opisao ova pokušaj samoubojstva, a medicinski izvještaj iz bolnice tijekom njegove hospitalizacije [[1936.]] godine također navodi da se pokušao objesiti u Kamakuri. Uz to, prema iskazu njegovog tadašnjeg sustanara, Dazai je po povratku kući imao debelu, crvenu masnicu na vratu, što je autore navelo na zaključak da se doista pokušao objesiti u planinama Kamakure, ali nije uspio.<ref name="水底の死と安息153">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.153.]]</ref><ref name="評伝太宰治上390-393">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.390-393.]]</ref> Dodatni izvori sugeriraju da je pokušaj bio pomno isplaniran tako da propadne.<ref name="太宰治と自殺39"></ref> U "[[Kyōgen no Kami|Bogu farse]]" napisao je kako je razlog za ovaj pokušaj bila činjenica da nije uspio dobiti posao u novinama na koji se prijavio, na što referira i u priči "[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]".<ref name="太宰治と自殺39"></ref> Međutim, najveći problemi s kojima se Dazai morao nositi u ovom periodu svog života bili su krahiranje studija na Carskom univerzitetu te konstantna potreba za primanjem financijske pomoći od obitelji. Dazai je trebao diplomirati [[1934.]] godine, ali gotovo uopće nije pohađao nastavu, zbog čega mu je prijetilo izbacivanje; obitelji je obećao da će diplomirati [[1935.]] godine kako bi mu i dalje slali novac, međutim u ovom je periodu bilo jasno kako se to neće dogoditi, što je Dazaija dovelo u naizgled bezizlaznu situaciju.<ref name="評伝太宰治上383-386">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.383-386.]]</ref><ref name="太宰治と自殺39-40">[[#太宰治と自殺|赤木（1996）str.39-40.]]</ref> Druga teorija o uzrocima ovog suicida povezuje ga uz veliku kreativnu blokadu koju je Dazai navodno imao [[1934.]] i [[1935.]] godine. Mnoga njegova rana djela nastala su tako što je dekonstruirao svoja ranija djela i ponovo ih izgrađivao tako što je inkorporirao sebe u njih. Ovo je napravio s pričom {{nihongo|"[[Ha (Osamu Dazai)|Lišće]]"|葉|Ha}} iz [[1934.]] godine, a vrhunac je postigao s novelom {{nihongo|"[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]"|道化の華|Dōke no Hana}}. Međutim, nakon toga je upao u krizu i nije bio sposoban pronaći izlaz kojim bi napredovao kao pisac. To je dovelo do sve veće frustracije kod Dazaija, koji je smrt vidio kao jedini izlaz, ali na koncu nije mogao umrijeti.<ref name="水底の死と安息155-158">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.155-156.]]</ref><ref name="太宰治と自殺40-41">[[#太宰治と自殺|赤木（1996）str.40-41.]]</ref> === 25. ožujka 1937. === {{main|Hatsuyo Oyama}} Nakon pokušaja suicida iz [[1935.]] godine, Dazai je doživio seriju problematičnih događaja. Prvo je u travnju [[1935.]] godine hospitaliziran zbog [[apendicitis]]a; u bolnici mu se stanje dodatno pogoršalo, a nakon operacije razvio je [[peritonitis]], zbog kojeg je privremeno bio u kritičnom stanju. Iako mu se zdravstveno stanje poboljšalo, trpio je značajne bolove zbog čega mu je liječnik propisao analgetik [[oksikodon|pavinal]] ([[oksikodon]]).<ref name="評伝太宰治上405-406">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.405-406.]]</ref> Međutim, Dazai će u vrlo kratkom vremenu postati ovisan o pavinalu zbog velikih količina koje je uzimao na dnevnoj bazi.<ref name="評伝太宰治上405-407">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.405-407.]]</ref> Usred ovoga došlo je do utemeljenja [[Akutagawina nagrada|Akutagawine nagrade]], a Dazai je bio jedan od kandidata za prvu nagradu; ostali kandidati bili su [[Tatsuzō Ishikawa]], [[Shigeru Tonomura]], [[Jun Takami]] i [[Seizō Kinumaki]], sve redom mladi i talentirani pisci.<ref name="評伝太宰治上408-411">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.408-411.]]</ref> Komisija za izbor, u kojoj je sjedio i budući nobelovac [[Yasunari Kawabata]], ali i Dazaijev prijatelj [[Haruo Satō]], imala je iznimno težak zadatak pri izboru dobitnika.<ref name="評伝太宰治上411">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.411.]]</ref> Dazai nije skrivao svoje ambicije da dobije nagradu, međutim ona je na kraju otišla Ishikawi, što je dovelo do javnog skandala. No, osim sukoba s članovima izbornog komiteta, Dazai je doživio veliko razočarenje. Njegova ovisnost o analgeticima postajala je sve gorom, a gubitak nagrade dodatno je pojačao njegov ionako izraženi mentalitet žrtve, tako da je postao još više paranoičan i sklon deluzijama.<ref name="評伝太宰治上411">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.411.]]</ref> Dodjela druge Akutagawine nagrade otkazana je zbog [[Incident 26. februara|Incidenta 26. veljače]] i nedostatka dovoljno kvalitetnih kandidata, ali Dazai je ponovo nominiran za treću nagradu, međutim ponovo nije dobio jer je komisija donijela odluku da autori koji su već jednom bili nominirani, neovisno o ishodu, ne mogu biti ponovo nominirani.<ref name="評伝太宰治上444-449">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.444-449.]]</ref> Ovo je bio novi težak udarac za Dazaija, čija je ovisnost postajala sve gora, a s njom su došli i sve veći dugovi za pavinal, što ga je kupovao u enormnim količinama.<ref name="評伝太宰治下7">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.7.]]</ref> Cijela situacija bila je velik problem za Hatsuyo, koja je molila Dazaijevu obitelj i njegova prijatelja i skrbnika, [[Masuji Ibuse|Masujija Ibusea]], za pomoć.<ref name="評伝太宰治下7"/> Ibuse je također bio uznemiren zbog Dazaijeve ovisnosti te je, nakon intenzivnog nagovaranja, uspio privoliti Dazaija da se hospitalizira radi odvikavanja u tokijskoj bolnici.<ref name="評伝太宰治下25-27">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.25-27.]]</ref> [[File:Hatuyo1944.jpg|thumb|left|Pogoršani odnos s [[Hatsuyo Oyama|Hatsuyo]] i ozbiljni problemi s ovisnošću značajno su doprinijeli novom pokušaju ''[[shinjū]]a'' [[1937.]] godine. Iako su i Dazai i Hatsuyo preživjeli, njihov odnos je nepovratno uništen nakon ovog incidenta i više se nikada nisu sreli.]] Dazai je izvorno smješten u posebnu sobu na otvorenom odjelu,<ref name="主治医の記録20"></ref> ali u tom je periodu navodno pokušao suicid,<ref name="道化の現存在分析18"></ref> iako je nejasno što se točno dogodilo. Njegov liječnik, psihijatar [[Kaichi Nakano]], kasnije ga je premjestio na zatvoreni odjel pod nadzor jer je procijenio da postoji rizik od suicida.<ref name="主治医の記録20"></ref> Incijalno je imao teške posljedice odvikavanja te je bio izrazito nestabilan, međutim njegovo se stanje stabiliziralo dosta brzo te je otpušten nakon otprilike mjesec dana.<ref name="主治医の記録35-37">[[#主治医の記録|中野（1980）str.35-37.]]</ref> Dazai je tada počeo vjerovati da je njegova hospitalizacija bila posljedica plana što ga je skovala Hatsuyo. Njihov je odnos u ovom periodu dodatno propadao, a Hatsuyo je često bila frustirana zbog financijskih problema uzrokovanih Dazaijevom ovisnošću; Dazai je počeo vjerovati da ga je hospitalizirala kako bi izbacila nakupljenu frustraciju.<ref name="評伝太宰治下31-33">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.31-33.]]</ref> Međutim, dok je Dazai bio hospitaliziran, Hatsuyo je imala aferu s njegovim prijateljem i rođakom, [[Zenshirō Kodate|Zenshirōm Kodateom]].<ref name="評伝太宰治下43">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.43.]]</ref> Iako su obećali da će afera ostati tajnom, Kodate je u ožujku [[1937.]] godine nesvjesno sve priznao Dazaiju, vjerujući da je ovaj sve već znao.<ref name="評伝太宰治下44-46">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.44-46.]]</ref> Izdaja koju je doživio od svoje partnerice i rođaka bila je iznimno težak udarac za Dazaija, a posebno ga je ljutila činjenica da je Hatsuyo šutila o svemu i obmanjivala ga svo vrijeme.<ref name="彷徨の文学18-19">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.18-19.]]</ref><ref name="評伝太宰治下45-48">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.45-48.]]</ref> Nakon što se sve otkrilo, Hatsuyo je doživjela enorman stres i pala u depresiju, nije mogla jesti i bila je stalno umorna. Ovo su okolnosti koje će uskoro dovesti do novog pokušaja ''[[shinjū]]a''.<ref name="評伝太宰治下48-51">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.48-51.]]</ref> Dazai i Hatsuyo zajedno su otputovali u [[Tanikawa (onsen)|''onsen'' Tanikawa]] u blizini [[Minakami]]ja. U svojoj priči {{nihongo|"[[Ubasute (Osamu Dazai)|''Ubasute'']]"|姥捨}},{{efn|Naslov priče odnosi se na [[ubasute|istoimeni mitski oblik]] [[gerontocid]]a u [[Japan]]u, prema kojemu bi član obitelji nosio stariju ili nemoćnu osobu na planinu ili neko drugo udaljeno mjesto da tamo umre.}} Dazai je pisao o ovom putovanju. U toj priči, supruga glavnog lika, {{nihongo|Kazue|かず枝}}, koja je temeljena na Hatsuyo, inzistira na vlastitoj smrti kako bi se ispričala za nevjeru. Ne mogavši je pustiti da umre sama, njezin suprug {{nihongo|Kashichi|嘉七}}, temeljen na Dazaiju, predlaže da počine ''[[shinjū]]''. Dazai i Hatsuyo tako su zajedno otputovali u planinski ''onsen'' kako bi se ubili; nakon što su proveli dan u svratištu u sklopu ''onsena'', tijekom noći su napustili svoje sobe, vezali pojaseve oko vrata i predozirali se tabletama za spavanje na kosini za otapanje snijega. Nakon što bi izgubili svijest, njihova bi tijela kliznula niz kosinu, što je trebalo dovesti do gušenja i dvostrukog suicida. Pokušaj suicida u konačnici nije uspio, a njih su se dvoje vratili u prijestolnicu, ali ne zajedno.<ref name="彷徨の文学66-68">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.66-68.]]</ref><ref name="評伝太宰治下50-52">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.50-52.]]</ref> Ovaj pokušaj suicida, koji je detaljno opisan u navedenoj priči, uglavnom se smatra pravim pokušajem suicida.<ref name="境界例者の自殺32"></ref><ref name="太宰治の自殺未遂から自殺まで47-48">[[#太宰治の自殺未遂から自殺まで|大原（1969）str.47-48.]]</ref> Međutim i oko njega postoje brojna pitanja i nejasnoće. Prvo, autori smatraju da Dazai, koji je imao iskustva s predoziranjem tabletama za spavanje, nipošto ne bi uzeo veliku količinu tih tableta s namjerom da se ubije.<ref name="彷徨の文学68">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.68.]]</ref><ref name="評伝太宰治下51">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.51.]]</ref> Drugo, odabir gušenja pojasom za metodu suicida izazvao je sumnje kod nekih autora da je Dazai imao stvarnu namjeru ubiti se. Uz to, istaknuto je da se temperature u okolici Minakamija često spuštaju ispod nule u tome periodu, tako da je postojala visoka vjerojatnost da bi Dazai i Hatsuyo umrlo od smrzavanja da su doista izgubili svijest zbog predoziranja.<ref name="太宰治水上心中143-145">[[#太宰治水上心中|長篠（1982b）str.143-145.]]</ref><ref name="彷徨の文学69-70">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.69-70.]]</ref> Još jedna činjenica koja se ovdje ističe jest da Hatsuyo nije napisala oporuku prije odlaska u ''onsen'' niti na bilo koji drugi način natuknula da bi mogla umrijeti.<ref name="評伝太宰治下51"></ref> Ove se činjenice koriste među onim autorima koji smatraju da se ni ovaj pokušaj zapravo nije dogodio.<ref name="太宰治水上心中161-162">[[#太宰治水上心中|長篠（1982b）str.161-162.]]</ref><ref name="彷徨の文学70">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.70.]]</ref> Prema ovim teorijama, Dazai u najmanju ruku nije imao namjeru umrijeti u ovoj fazi svog života,<ref name="水底の死と安息158-159">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.158-159.]]</ref> a lažni ''[[shinjū]]'' zapravo je bio način da prekine odnos s Hatsuyo.<ref name="評伝太宰治下50-52">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.50-52.]]</ref> Kako je njihov odnos bio izrazito loš, Dazai je odlučio inscenirati ''[[shinjū]]'' da bi nakon toga mogao reći da, kada nisu mogli zajedno umrijeti, nema više razloga da zajedno žive.<ref name="評伝太宰治下51-55">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.51-55.]]</ref> Drugo objašnjenje navodi da je lažni ''[[shinjū]]'' bio način da dobije razvod (iako njihov brak nije bio formalno registriran, ali čini se da Dazai to doista nije znao), smatrajući da bi se dvostrukim suicidom prikazao časnom osobom u javnosti, ali kako isti nije uspio, nije bilo više razloga za održavanjem tog odnosa.<ref name="彷徨の文学72-76">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.72-76.]]</ref> Uz to, kako je njihova ceremonija vjenčanja održana u planinskom ''[[onsen]]u'', Dazai je smatrao da bi prekid tog odnosa u planinskom ''onsenu'' imao simbolični značaj ponovnog rođenja.<ref name="水底の死と安息159">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.159.]]</ref> U svakom slučaju, postoji konsenzus oko toga da Hatsuyo nije znala ništa o Dazaijevim namjerama, kakve god one bile. Hatsuyo je otputovala u ''onsen'' i vratila se u [[Tōkyō]] bez da je saznala išta o Dazaijevim stvarnim namjerama, a ovaj je događaj bio kraj njihovog odnosa. Njihov je "razvog" finaliziran kasnije,<ref name="評伝太宰治下52">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.52.]]</ref> a ona se vratila u [[Aomori]],<ref name="彷徨の文学19-21">[[#彷徨の文学|赤木（1988）str.19-21.]]</ref> odakle je otišla u [[Kina|Kinu]], gdje je i umrla [[1944.]] godine. Iako su se dopisivali, Dazai i ona više se nikada nisu vidjeli. === 13. lipnja 1948. === ==== Dazaijeve životne okolnosti nakon prekida s Hatsuyo ==== {{main|Michiko Tsushima|Shizuko Ōta}} {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 200px | caption_align = | image1 = Michiko Ishihara.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Dazaijeva supruga [[Michiko Ishihara]] donijela mu je potrebnu stabilnost u periodu najveće krize u njegovom životu... | image2 = SizukoOota.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = ...ali ta je stabilnost prekinuta [[1941.]] godine kada je započeo aferu s pjesnikinjom imena [[Shizuko Ōta]], s kojom će dobiti i izvanbračno dijete, ali i čiji će mu dnevnik poslužiti kao osnova za slavni roman {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}. }} Nakon prekida s Hatsuyo, Dazai je vodio iznimno neuredan život što ga je njegov skrbnik Masuji Ibuse opisao kao "najdekadentniju fazu u Dazaijevom životu".<ref name="評伝太宰治下58">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.58.]]</ref> Uz osobne probleme, Dazai je osjetio i posljedice obiteljskih problema, s obzirom na činjenicu da je Bunji bio optužen za izbornu prevaru u sklopu izbora koji su se održali u travnju [[1937.]] godine, što je rezultiralo time da je morao podnijeti ostavku na sve funkcije koje je držao te je dobio desetogodišnju zabranu političkog djelovanja, nakon čega je otišao živjeti u izolaciji. Kako se Dazai u to doba još uvijek oslanjao na novac što mu ga je slala obitelj, Bunjijev problem doveo je do toga da mu obitelj više nije mogla slati novac.<ref name="評伝太宰治下63-65">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.63-65.]]</ref> Uz to, u ovom mu je periodu umrla sestra, a jedan nećak počinio je suicid. Također, Zenshirō Kodate, s kojim je Hatsuyo imala aferu, ponovo je pokušao počiniti suicid. Sve ove činjenice stvorile su dodatne probleme za Dazaijevu ionako labilnu psihu.<ref name="評伝太宰治下68-70">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.68-70.]]</ref> Sam Dazai osjećao je teret krize koja je zahvatila njegov privatni život te je pokušao pobjeći, ali nije bio u stanju učiniti to samostalno.<ref name="評伝太宰治下73">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.73.]]</ref> U to se doba, uz Ibuseovo posredovanje, razvila ideja o braku između Dazaija i [[Michiko Tsushima|Mishiko Ishikare]]; zabrinut zbog vlastitog kaosa, Dazai je bio prilično entuzijastičan oko potencijalnog braka.<ref name="評伝太宰治下80-81">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.80-81.]]</ref> Njegova su braća, bez njegova znanja, zapravo pripremli temelje za brak te su pokrivali sve potrebne troškove Dazaiju iza leđa.<ref name="評伝太宰治下84-85">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.84-85.]]</ref> Iako se Ibuse bojao da taj brak neće biti dobar ni za Dazaija ni za Michiko, na koncu je dao svoj blagoslov i predao Dazaijev bračni zavjet obitelji Ishihara, a u njemu je između ostalog pisalo i sljedeće: {{nihongo|"''Ako ikada više prekinem odnos, odbacite me poput potpunog luđaka.''"|再び破婚を繰り返した時には私を完全の狂人として棄てて下さい。|Futatabi hakon o kurikaeshita toki ni wa watashi o kanzen no kyōjin to shite sutete kudasai.}}.<ref name="評伝太宰治下86-88">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.86-88.]]</ref> Dazai i Michiko vjenčali su se [[8. siječnja]] [[1939.]] godine;<ref name="評伝太宰治下93">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.93.]]</ref> netom prije ceremonije počeo je pisati priču {{nihongo|"[[Fugaku Hyakkei|Stotinu pogleda na Fuji]]"|富嶽百景|Fugaku Hyakkei}}, a dovršio ju je netom nakon vjenčanja,<ref name="評伝太宰治下130-131">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.130-131.]]</ref> nakon čega je odlučio posvetiti se spisateljskoj karijeri.<ref name="評伝太宰治下169-170">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.169-170.]]</ref> Nakon stupanja u brak, Dazai je jedno vrijeme vodio relativno miran i stabilan život.<ref name="評伝太宰治下233">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.233.]]</ref> Svoja djela diktirao je Michiko, koja ih je transkribirala i koju je nerijetko pitao za mišljenje prije slanja djela na objavu. Michiko je, tako, značajno doprinijela Dazaijevoj književnoj karijeri u ovom periodu.<ref name="評伝太宰治下212">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.212.]]</ref> Međutim, Dazai je [[1941.]] godine započeo aferu s mladom pjesnikinjom imena [[Shizuko Ōta]]; njihova se veza s vremenom produbljivala, a Shizuko se u jednom trenutku bezglavo zaljubila u Dazaija.<ref name="評伝太宰治下232-234">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.232-234.]]</ref> Iako je kaos [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] prekinuo njihov odnos, isti je obnovljen [[1945.]] godine kada je Dazai dobio pismo od Shizuko.<ref name="評伝太宰治下329-330">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.329-330.]]</ref> Iako mu se dubina njezinih osjećaja nije sviđala, Dazai je nastavio aferu.<ref name="評伝太宰治下331-335">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.331-335.]]</ref> Početkom [[1947.]] godine, Dazai je zamolio Shizuko da mu posudi svoj dnevnik kao materijal za roman na kojemu je radio; Shizuko je pristala, ali samo ako ju Dazai posjeti u njezinom domu, što je on u konačnici i učinio.<ref name="評伝太宰治下339-342">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.339-342.]]</ref> Tijekom tog je susreta Shizuko zatrudnjela,<ref name="評伝太宰治下347-348">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.347-348.]]</ref> a dnevnik koji je dobio poslužit će mu kao osnova za slavni roman {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}. ==== Tomie Yamazaki postaje Dazaijeva ljubavnica ==== {{main|Tomie Yamazaki}} Dok je radio na {{nihongo|''[[Shayō|Zalazećem suncu]]''|斜陽|Shayō}}, Dazai je upoznao djevojku imena [[Tomie Yamazaki]].<ref name="評伝太宰治下356-358">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.356-358.]]</ref> Tomie je bila kći Haruhira Yamazakija, osnivača prve kozmetičarske škole za djevojke u [[Japan]]u, koja je otvorena u tokijskoj četvrti [[Ochanomizu]], po kojoj će kasnije dobiti i ime. Tomie je bila druga kći u obitelji, ali zbog prerane smrti njezine starije sestre i njeznih akademskih uspjeha, Tomie je odabrana kao nasljednica škole te je školovana za kozmetičarku.<ref name="太宰治武蔵野心中46-49">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.46-49.]]</ref> Kada je Haruhiro otvorio kozmetičarski salon, Tomie je postala njegova voditeljica.<ref name="太宰治武蔵野心中50">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.50.]]</ref> Krajem [[1944.]], Tomie se vjenčala za Shūichija Okunu, zaposlenika kompanije [[Mitsui Bussan|Mitsui]]. Nedugo nakon vjenčanja, Shūichi je dobio premještaj u [[Manila|Manilu]]; Tomie je trebala ići s njim, ali izvorni plan propao je zbog logističkih razloga tako da je Shūichi išao sam, a Tomie je trebala uskoro poći za njim. Međutim, ratna situacija naglo se pogoršala tako da je Shūichi po dolasku na [[Filipini|Filipine]] unovačen te je ubrzo nakon poginuo u borbi.<ref name="太宰治武蔵野心中50-51">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.50-51.]]</ref> Izgubivši kontakt sa svojim suprugom, Tomie je otkazala put na Filipine, a nakon velikog bombardiranja prijestolnice, s majkom se preselila u [[Shiga (prefektura)|Shigu]].<ref name="太宰治武蔵野心中51-52">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.51-52.]]</ref> Nakon rata, Tomie se u proljeće [[1946.]] godine vratila u [[Tōkyō]] i počela raditi u kozmetičarskom salonu u [[Kamakura|Kamakuri]]. Otprilike pola godine kasnije, u jesen [[1946.]] godine, Tomie je počela raditi u kozmetičarskom salonu kraj kolodvora u [[Mitaka|Mitaki]]; salon je vodila diplomantica očeve joj škole.<ref name="太宰治武蔵野心中55-56">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.55-56.]]</ref> Kada se preselila u Mitaku, Tomie je iznajmila sobu u domu Ayano Ogawe. Kako je bila izrazito vješta u svom poslu, Tomie je tokom dana radila u salonu, a tokom večeri je radila u salonu povezanom s [[kabaret]]om namijenjenom isključivo savezničkim oficirima. Ubrzo su njezini prihodi porasli, a imala je i redovne klijente,<ref name="太宰治武蔵野心中56-57">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.56-57.]]</ref><ref name="評伝太宰治下358">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.358.]]</ref> tako da je uspjela uštedjeri značajnu svotu novca.<ref name="評伝太宰治下390">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.390.]]</ref><ref name="太宰治の生と死353-354">[[#太宰治の生と死|ゆり（2004）str.353-354.]]</ref> Zajedno s ocem, nadala se kako bi s tim novcem mogli ponovno otvoriti očevu školu, koja je uništena tijekom bombardiranja.<ref name="太宰治武蔵野心中56-57"></ref> [[File:TomieYamazaki.jpg|thumb|left|[[Tomie Yamazaki]] bila je posljednja Dazaijeva ljubavnica, a njezin (presudan) utjecaj na Dazaijev život i dalje je predmetom debate.]] Dazai i Tomie prvi su se put susreli [[27. ožujka]] [[1947.]] godine, a upoznala ih je kolegica iz Tomieinog salona,<ref name="評伝太宰治下358-359">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.358-359.]]</ref> a koja je ranije upoznala Dazaija tokom jednog izlaska u [[Mitaka|Mitaki]]. Nakon što je čula priče o njemu, Tomie je pretpostavila da je Dazai možda išao u školu Hirosaki istovremeno kad i njen stariji brat, koji je umro kao srednjoškolac. Nadajući se da bi mogla čuti priče o svom bratu, s kojim je bila jako bliska, molila je svoju kolegicu da ju upozna s Dazaijem.<ref name="評伝太宰治下358-359"></ref><ref name="太宰治武蔵野心中32">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.32.]]</ref> Odmah po upoznavanju, Tomie je bila očarana Dazaijem.<ref name="太宰治1258">[[#太宰治1|鳥居（1971）str.258.]]</ref><ref name="太宰治武蔵野心中32-33">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.32-33.]]</ref> Počela je voditi dnevnik na ''[[genkō yōshi]]'' papiru, u kojem je pisala o razvoju svog odnosa s Dazaijem; postoji teorija da je Dazai poticao Tomie da piše dnevnik, kao što je ranije učinio sa Shizuko, planirajući napisati roman inspiriran njezinim zapisima, kao u slučaju {{nihongo|''[[Shayō|Zalazećeg sunca]]''|斜陽|Shayō}}.<ref name="評伝太宰治下360-362">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.360-362.]]</ref> Iako se Tomie gotovo odmah zaljubila u Dazaija, inicijalno nije bila voljna stupiti ni u kakav intimni odnos s njim jer je on bio u braku i imao je djecu, ali na koncu je postala njegova ljubavnica.<ref name="評伝太宰治下363">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.363.]]</ref> Kako je Tomie radila u salonu koji je bio povezan uz kabaret za savezničke oficire, imala je relativno jednostavan pristup uvoznim cigaretama i alkoholu. Kako su kvalitetne cigarete i alkohol bili teško dostupni u kaotičnom poslijeratnom periodu, Tomie je koristila svoj posao kako bi Dazaija opskrbljivala s cigaretama i alkoholom, s obzirom na to da je bio i pušač i alkoholičar.{{efn|Izvori navode da je i Tomie bila pušačica i voljela alkohol, tako da je to bila navika koju je dijelila s Dazaijem.<ref name="評伝太宰治下363"></ref>}}<ref name="評伝太宰治下363-364">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.363-364.]]</ref> S vremenom je Dazai počeo koristiti Tomieinu unajmljenu sobu za pisanje i primanje gostiju.<ref name="評伝太宰治下384">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.384.]]</ref> Istovremeno, njegovo se zdravstveno stanje pogoršavalo te je zbog kronične [[tuberkuloza|tuberkuloze]] iskašljavao krv, tako da se Tomie skrbila o njemu u toj sobi;<ref name="太宰治のカルテ166-168">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.166-168.]]</ref><ref name="評伝太宰治下391">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.391.]]</ref> sam Dazai nazivao ju je "moja medicinska sestra".<ref name="愛は死と共に229">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.229.]]</ref> Brinući se za njegovu dobrobit, Tomie je počela birati kojim će urednicima dopustiti pristup Dazaiju, a ljudi su počeli govoriti da je postajala iznimno posesivna oko njega; istovremeno je radila i kao njegova tajnica.<ref name="評伝太宰治下384"></ref><ref name="太宰治武蔵野心中152">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.152.]]</ref> U jesen [[1947.]] godine, Tomie je dala otkaz u salonu kako bi mogla biti Dazaijeva ljubavnica, skrbnica i tajnica;<ref name="評伝太宰治下384"></ref><ref name="太宰治武蔵野心中152"></ref> bila mu je toliko posvećena da su neki podrugljivo govorili da mu je uz sve to bila i majka i dadilja.<ref name="評伝太宰治下384"></ref><ref name="太宰治1259">[[#太宰治1|渡部（1971）str.259.]]</ref> Sama Tomie za sebe je rekla da je Dazaijeva dadilja, njegova Tomie, starija sestra pa čak i njegova "[[Sacchan]]".{{efn|Tomie je bila toliko učinkovita u svom poslu da je dobila nadimak "Sacchan" prema mangi ''Sutakora Sacchan'' [[Suihō Tagawa|Suihōa Tagawe]], tako da nije bilo neobično da je i Dazai koristio taj nadimak za nju.<ref name="愛は死と共に26">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.26.]]</ref><ref name="三鷹訪問360">[[#三鷹訪問|堤（1956）str.360.]]</ref><ref name="太宰治の生と死346">[[#太宰治の生と死|ゆり（2004）str.346.]]</ref>}}<ref name="愛は死と共に212">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.212.]]</ref> Uz to, Tomie je koristila svoju ušteđevinu kako bi plaćala Dazaijeve lijekove, hranu i druženja, tako da je do prosinca [[1947.]] godine bila potrošila gotovo sav novac. Iz Dazaijeve perspektive, Tomie je bila osoba koju nije mogao napustiti, s obzirom na dubinu odnosa koja se razvila među njima.<ref name="愛は死と共に113-114">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.113-114.]]</ref><ref name="評伝太宰治下390-391">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.390-391.]]</ref> ==== Pogoršanje ==== Dazaijev odnos prema ljudima, neovisno o tome jesu li mu bili bliski ili ne, bio je krajnje specifičan. Njegov kolega i prijatelj [[Kazuo Dan]] jednom je prilikom rekao: "''Ja nikada nisam upoznao osobu koju su ljudi toliko deprimirali, a koja im je istovremeno toliko udovoljavala i laskala''".<ref name="文藝の完遂158">[[#文藝の完遂|壇（1956）str.158.]]</ref> Također, kritičar [[Yoshizō Kawamori]] rekao je, osvješćujući pritom Dazaijeve vlastite riječi da je on "nesposoban voljeti", kako Dazai "''žudi za ljubavlju više nego većina, međutim vrlo lako počinje pruženu mu ljubav doživljavati kao teret i ima tendenciju pokvariti stvari''".<ref name="滅亡の民150-151">[[#滅亡の民|河盛（1956）str.150-151.]]</ref> U tom kontekstu, važno je istaknuti kako je Dazai odanu ljubav koju je dobivao od Tomie vrlo brzo počeo doživljavati kao teret;<ref name="評伝太宰治下387">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.387.]]</ref> svjesna Dazaijeve neugode, Tomie je, suprotno savjetima svoje majke, postala još ustrajnija u svojoj ljubavi prema Dazaiju te je čak počela maštati o tome da zajedno umru.<ref name="評伝太宰治下387-388">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.387-388.]]</ref> Situaciju je dodatno komplicirala i činjenica da je Shizuko bila trudna s njegovim djetetom, a morao je misliti i na svoju suprugu i stariju djecu. Njegov prijatelj, pisac [[Harube Ima]], rekao je kako je Dazaijeva supruga Michiko u tom periodu primijetila da je Dazai, nakon što je saznao za trudnoću, postao osjetno kaotičniji, pri čemu je više pio i sve češće izbivao iz kuće.<ref name="櫻桃の記148-149">[[#櫻桃の記|伊馬（1967）str.148-149.]]</ref> Kada je Shizuko u studenom [[1947.]] godine rodila kćer, Dazai ju je formalno priznao i dao joj ime [[Haruko Ōta|Haruko]], prema vlastitom imenu.<ref name="評伝太宰治下384-385">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.384-385.]]</ref> Kada je Tomie saznala za to, bila je bijesna, a Dazai ju je smirio riječima: "''Hajdemo nas dvoje biti dobri ljubavnici, a kada budem umirao, povest ću te sa sobom''".<ref name="愛は死と共に66">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.66.]]</ref><ref name="評伝太宰治下385-386">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.385-386.]]</ref> Također, pristao je da neće imati direktan kontakt sa Shizuko i da će sav kontakt ići preko Tomie, ali i da će djetetu slati financijsku pomoć.<ref name="太宰治の生と死355">[[#太宰治の生と死|ゆり（2004）str.355.]]</ref> {{quote box|width=20em|align=right|bgcolor=#FDFC8F|"Previše sam se spetljao s jednom ženom i mislim da želim umrijeti."|salign=right|source=—&nbsp;Osamu Dazai, pismo s početka travnja [[1947.]] godine<ref name="太宰治2143-144">[[#太宰治2|鳥居（1971）str.143-144.]]</ref>}} {{quote box|width=20em|align=right|bgcolor=#FDFC8F|"Alkohol, žene i posao potpuno su me zbrkali."|salign=right|source=—&nbsp;Osamu Dazai, pismo s kraja lipnja [[1947.]] godine<ref name="太宰治2143-144"></ref>}} {{quote box|width=20em|align=right|bgcolor=#FDFC8F|"Razbolio sam se, a moji problemi sa ženama toliko su se zakomplicirali da sam doslovno polumrtav."|salign=right|source=—&nbsp;Osamu Dazai, pismo iz prosinca [[1947.]] godine<ref name="愛は死と共に107-108">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.107-108.]]</ref><ref name="評伝太宰治下425">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.425.]]</ref>}} Dazaijev odnos s Tomie imao je poguban utjecaj i na njegovu obitelj, posebice nakon Harukina rođenja. Michiko je uvijek bila vrlo uredna osoba, međutim jedan Dazaijev kućni prijatelj rekao je da je u tom periodu, prilikom jednog posjeta njihovu domu, primijetio kako je kuća bila u potpunom neredu; klizna vrata bila su puna mrlja, a papir koji ih je pokrivao bio je pokidan i zapušten.<ref name="太宰治との七年間177-178">[[#太宰治との七年間|堤（1969）str.177-178.]]</ref> Michiko je bila svjesna Dazaijeve afere s Tomie, a kako je Dazai često izbivao iz doma i zanemarivao obitelj, izgubila je volju za kućanskim poslovima.<ref name="太宰治との七年間190">[[#太宰治との七年間|堤（1969）str.190.]]</ref><ref name="恋の蛍260-261">[[#恋の蛍|松本（2009）str.260-261.]]</ref> Istovremeno, odnos s Michiko bio je jedan od problema koji su morili Dazaija, a među kojima je bila i budućnost njegova sina Masakija, koji je bolovao od [[Downov sindrom|Downovog sindroma]]. Dazai je bio izrazito pesimističan oko sina i njegove budućnosti, a te je brige podijelio i s Tomie.<ref name="評伝太宰治下396-399">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.396-399.]]</ref> U ovom je periodu Dazaijeva obitelj bila u kritičnoj fazi.<ref name="評伝太宰治下396">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.396.]]</ref><ref name="太宰治の生と死338">[[#太宰治の生と死|ゆり（2004）str.338.]]</ref> No, osim Tomie, Dazai se u ovom periodu žalio i prijateljima te je napisao nekoliko pisama u kojima je govorio o svojoj teškoj situaciji. U prosincu [[1947.]] godine gotovo je umro od predoziranja tabletama za spavanje, a neki autori misle da je to bio jedan od njegovih pokušaja [[suicid]]a.<ref name="水底の死と安息142"></ref><ref name="太宰治の自殺未遂から自殺まで44"></ref> Još jedan problem u ovom periodu bilo je i njegovo zdravstveno stanje, koje se pogoršavalo. Dazaiju je još prilikom psihijatrijske hospitalizacije [[1936.]] godine, na temelju preslušavanja pluća, dijagnosticirana [[tuberkuloza]] na lijevom plućnom krilu<ref name="主治医の記録34">[[#主治医の記録|中野（1980）str.34.]]</ref> te je za vrijeme boravka imao i blago povišenu temperaturu (37 °C), za koju se vjerovalo da je posljedica tuberkuloze;<ref name="主治医の記録40">[[#主治医の記録|中野（1980）str.40.]]</ref> ali, kako je bolnica u kojoj je tada bio bila psihijatrijska bolnica, nije došlo ni do snimanja pluća rendgenom niti testiranja ispljuvka, tako da Dazai nikada nije dobio detaljne informacije o svom stanju. Dok je boravio u bolnici nije liječen protiv tuberkuloze,<ref name="太宰治のカルテ75">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.75.]]</ref> a to se nastavilo i nakon otpusta.<ref name="太宰治のカルテ76-77">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.76-77.]]</ref> Njegova situacija nastavila se pogoršavati, a značajnije pogoršanje došlo je početkom [[1940.]] godine, kada mu se u donjem dijelu leđa pojavila izraslina, za koju se pretpostavlja da je bio apsces uzrokovan tuberkulozom.{{efn|Pulmolog Takāki Asada predložio je teoriju o tuberkuloznom apscesu na temelju informacija o Dazaijevom zdravstvenom stanju, a smatra kako se apsces zadržao jer nije reagirao na tadašnje lijekove, koji su bili novi na tržištu.<ref name="太宰治のカルテ128-131">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.128-131.]]</ref>}}<ref name="太宰治のカルテ125-131">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.125-131.]]</ref> Njegovo je zdravlje bilo izrazito krhko te bi se razbolijevao čak i nakon najmanjeg napora;<ref name="太宰治のカルテ131-132">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.131-132.]]</ref> zbog svega je [[1941.]] godine dobio izuzeće od služenja u vojsci.<ref name="太宰治のカルテ138-139">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.138-139.]]</ref> Njegovo se zdravstveno stanje dodatno pogoršalo nakon rata, kada je zbog porasta popularnosti primao česte zahtjeve za rukopisima i posjete izdavača, zbog čega je konstantno radio, bez odmora, a uz to je i puno pio.<ref name="太宰治のカルテ165-166">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.165-166.]]</ref> Tomie u svom dnevniku na više mjesta opisuje kako je Dazai iskašljavao krv, a jedan je prijatelj posvjedočio teškom napadaju iskašljavanja krvi prilikom jednog posjeta.<ref name="太宰治のカルテ166-168"></ref> Tomieina stanodavka u to se doba prestrašila da bi Dazai mogao zaraziti druge ukućane svojom tuberkulozom pa je zamolila Tomie da ne baca Dazaijeve krvave maramice s ostalim otpadom i da dezinficira zahod nakon Dazaija.<ref name="愛は死と共に146-147">[[#愛は死と共に|山崎（1948）str.146-147.]]</ref> Međutim, unatoč tomu, odbijao je odlazak u bolnicu jer je znao da će mu liječnici pripisati ležanje i odmor; nastavio je puno piti i pisati na dnevnoj bazi, a Tomie mu je na dnevnoj dozi davala velike količine analgetika, antipiretika i vitamina.<ref name="太宰治のカルテ172-179">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.172-179.]]</ref> I dok je njegov privatni život u ovom periodu bio kaotičan, njegova je književna karijera bila na svom vrhuncu. Dazai je, naime, čak i u vrlo krutim uvjetima rata uspijevao zaobići konflikte te cenzorsku kontrolu i objavljivati kvalitetnu beletristiku.<ref name="評伝太宰治下254">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.254.]]</ref> Neposredno nakon rata, brojni njegovi kolege bili su prisiljeni otići u svojevrsni "egzil" jer su ranije bili podržavali japanski ratni stroj, dok je Dazai, koji se bavio književnošću i nije podržavao japanski militarizam, konstantno dobivao zahtjeve za novim djelima od urednika i izdavača.<ref name="評伝太宰治下336-337">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.336-337.]]</ref> Međutim, dok se njegova karijera razvijala u pozitivnom smjeru, Dazai je razvijao sve veći prijezir prema poslijeratnoj društvenoj klimi i književnom establišmentu. Iako su ljudi koji nisu surađivali s ratnim režimom bili vrijeđani i etiketirani kao izdajice tijekom rata, Dazai nije mogao podnijeti poslijeratno licemjerje u kojem su ti isti ljudi "paradirali" tzv. "demokratskom" pravdom i napadali druge.<ref name="評伝太宰治下317-320">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.317-320.]]</ref> Smatrao je kako su i [[liberalizam]] i [[komunizam]] koji su preplavili poslijeratni Japan bili samo igrokazi bez suštine, a kako je bio svjestan da je on sam osoba koja se držala starih ideala, bio je izrazito pesimističan kako oko vlastite tako i oko budućnosti Japana u cjelini.<ref name="太宰治論38-39">[[#太宰治論|奥野（1956）str.38-39.]]</ref> Kritičar [[Hiroshi Andō]] ističe da se Dazaijeva književnost drastično promijenila nakon pojave određene vrste rezignacije prema poslijeratnom japanskom društvu, a što je za posljedicu imalo stvaranje sve većeg jaza između njega i književnog svijeta kojemu je nominalno pripadao.<ref name="太宰治の昭和二十三年9">[[#太宰治の昭和二十三年|安藤（2002）str.9.]]</ref> Nakon rata, Dazai je postao jedan od najznačajnijih predstavnika ''[[buraiha]]'' pokreta, zajedno s [[Ango Sakaguchi|Angom Sakaguchijem]] i [[Sakunosuke Oda|Sakunosukeom Odom]]. Njih su trojica otvoreno odbijali salonsku književnu scenu koja se pojavila u poslijeratnom Japanu te su, iako su bili svojevrsni vukovi samotnjaci na književnoj sceni, uspijevali objavljivati značajna djela koja su privlačila pažnju javnosti; dapače, Dazai je išao toliko daleko da je potpuno odbacio legitimnost književnih salona, smatrajući ih klikom isprepletenom političkim vezama koja si je međusobno tapšala ramena, što se Dazaiju gadilo. Uslijed tog turbulentnog poslijeratnog kaosa punog promjena, ''buraiha'' autori dobivali su sve veću medijsku pozornost.<ref name="評伝太宰治下350-352">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.350-352.]]</ref> Kako su Dazai, Sakaguchi i Oda bili izrazito popularni, izdavači su često koristili priliku da organiziraju rasprave s njima trojicom koje su bile medijski popraćene. Dana [[25. studenog]] [[1946.]] godine, nekoliko dana nakon dvije takve rasprave što su ih organizirali ''Kaizō'' i ''Bungaku Kisetsu'', Sakunosuke Oda imao je teški napadaj [[hemoptiza|hemoptize]] (iskašljavanje krvi) te je hospitaliziran zbog teškog krvarenja; preminuo je u siječnju [[1947.]] godine. Povodom njegove smrti, Dazai je napisao kako je "''Oda bio spreman umrijeti... čovjek koji je divljački pisao misleći na smrt''", a "stručnjacima" koji su nudili komentare na Odinu smrt obratio se sljedećim riječima: "''Zar niste vi ubili Odu? Njegova iznenadna smrt bila je njegova tužna, posljednja protestna pjesma''".<ref name="評伝太宰治下352-356">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.352-356.]]</ref> [[File:Shiga Naoya 1948.jpg|thumb|left|[[Naoya Shiga]], ovdje na portretu iz [[1948.]] godine, započeo je konflikt s Osamuom Dazaijem koji je doveo do jednog od najžustrijih javnih sukoba na japanskoj književnoj sceni.]] Njegova naglo rastuća popularnost u poslijeratnom periodu rezultirala je i sve većom ljubomorom njegovih prijatelja. Dazai je nastavio družiti se i piti s prijateljima i poznanicima koji su bili pisci, a kada bi popio dovoljno i otišao u susjednu sobu da prilegne, čuo je svoje prijatelje i poznanike kako ga ogovaraju, govoreći stvari poput "''Dazai je samodopadni klaun''"; slušajući to, osjećao se kao da je bačen u pakao te se postepeno udaljavao od njih.<ref name="太宰治との七年間185-186">[[#太宰治との七年間|堤（1969）str.185-186.]]</ref> U siječanjskom broju časopisa ''Bungaku Kōdō'', [[Naoya Shiga]] otvoreno je kritizirao Dazaija, koji mu je odgovorio u prvom dijelu svog kritičkog [[esej]]a {{nihongo|"[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]"|如是我聞|Nyoze Gamon}}, nazivajući ga "starim majstorom" bez da ga je eksplicitno imenovao.<ref name="評伝太宰治下401-402">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.401-402.]]</ref><ref name="晩年の執筆メモの問題点50">[[#晩年の執筆メモの問題点|安藤（2001）str.50.]]</ref> Dazaijev "napad" na Shigu imao je dvojaku funkciju. S jedne strane, radilo se o napadu na književnu scenu i njezine autoritete, s obzirom na to da je Dazai smatrao da književna zajednica, koja je Shigu smatrala velikanom, slavi lažnu sliku autora; s druge strane, radilo se o svojevrsnoj osveti s obzirom da je upravo Shiga bio jedan od onih koji su kritizirali pokojnoga Odu, koji je preminuo nedugo nakon što je uzvratio na Shigine kritike.<ref name="評伝太宰治下402">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.402.]]</ref> Istovremeno, treći pripadnik ''buraiha'' pokreta, Ango Sakaguchi, također je pripremao kritički tekst usmjeren protiv Shige.<ref name="志賀直哉への抵抗63">[[#志賀直哉への抵抗|安藤（1987）str.63.]]</ref> Međutim, Shiga je uzvratio na Dazaijeve kritike novim kritikama u lipanjskom broju časopisa ''Bungei'', što je toliko razljutilo Dazaija da je u trećem dijelu eseja {{nihongo|"[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]"|如是我聞|Nyoze Gamon}} ponovo napao Shigu. Ovoga je puta njegov napad bio znatno oštriji, koristeći fraze poput "''bankrot tog starca''" ili "''dodvoravaju mu se kao lakeji koji poslužuju čaj''". Napadi su se nastavili i u četvrtom i posljednjem dijelu eseja, ujedno i posljednjem djelu koje je dovršio,<ref name="太宰治2144">[[#太宰治2|鳥居（1971）str.144.]]</ref> a u kojem Shigu naziva "neobrazovanim", "nasilnikom koji zlostavlja slabije" i "egoistom".<ref name="晩年の執筆メモの問題点50"></ref><ref name="志賀直哉への抵抗63">[[#志賀直哉への抵抗|安藤（1987）str.63.]]</ref><ref name="評伝太宰治下400-403">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.400-403.]]</ref> Dazaijev kritički esej {{nihongo|"[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]"|如是我聞|Nyoze Gamon}} općenito je bio značajan aspekt u razvoju Dazaijeva odnosa s književnom zajednicom. Naime, kako piše u eseju, Dazai je "''posljednjih deset godina, čak i kada sam bio ljut, gušio i gušio''" te osjećaje, međutim smatrao je kako je došlo vrijeme da "''neovisno o tome koliko će ljudi biti nezadovoljno time, moram to napisati''". Također se unaprijed ispričavao svojim poznanicima te se pripremao na mogućnost prekida odnosa, potpuno svjestan da će njegove kritike usmjerene ka književnom svijetu pogoršati njegove odnose s prijateljima i poznanicima.<ref name="評伝太宰治下399-400">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.399-400.]]</ref> Naravno, Dazaijevi opetovani, histerični napadi na Shigu, koji je bio važna ličnost u svijetu književnosti, doveli su do toga da su se njegovi prijatelji i poznanici počeli brinuti za njega. Među njima se posebno isticao [[Masuji Ibuse]], Dazaijev skrbnik i najbolji prijatelj, koji je smatrao da su napadi na utjecajnu ličnost kao što je bio Shiba čin samouništenja. Ibuse ga je molio da prekine rad na eseju, međutim Dazai ga nije htio slušati i u to je doba došlo do pogoršanja njihovog odnosa,<ref name="評伝太宰治下404-405">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.404-405.]]</ref> koji je poćeo propadati još od rujna [[1947.]] godine. [[File:Masuji Ibuse 01.jpg|thumb|[[Masuji Ibuse]] bio je Dazaijev najbolji prijatelj i skrbnik tijekom velikog broja godina, ali u posljednjim mjesecima Dazaijeva života, njihov se odnos osjetno pogoršao. Ipak, Dazai nikada nije eksplicitno kritizirao svog mentora i prijatelja u javnosti.]] Smatra se da je Dazai, nakon što je imao afere i sa Shizuko i s Tomie, počeo osjećati određenu averziju prema Ibuseu, čovjeku koji je pomogao u sklapanju njegova braka s Michiko i koji ga je podržavao i uzdržavao godinama, jer je Ibuse bio utjelovljenje respektabilnosti i društvenog ugleda. Također, tijekom rada na projektu izdavanja Ibuseovih sabranih djela, projekta koji je predvodio upravo on, Dazai je počeo preispitivati Ibuseove stavove prema pisanju, a postoji mogućnost da mu je, nakon što je čuo Ibuseove negativne komentare o sebi, bilo poljuljano povjerenje.<ref name="晩年の執筆メモの問題点48-49">[[#晩年の執筆メモの問題点|安藤（2001）str.48-49.]]</ref> U Dazaijevoj bilježnici za [[1948.]] godinu, koju je Michiko donirala Muzeju moderne književnosti u prefekturi Aomori, nalazi se jedan od nacrta za esej {{nihongo|"[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]"|如是我聞|Nyoze Gamon}}, u kojem Dazai oštro kritizira Ibusea. U uredničkom je pogovoru drugog toma Ibuseovih sabranih djela bocnuo svog mentora vezano uz njegovo djelo ''Aogashima Taigaki'',{{efn|Dazai je bio prisutan dok je Ibuse pisao djelo ''Aogashima Taigaki'', a u kojem je Ibuse direktno prekopirao dio teksta što ga je napisao [[Shinobu Orikuchi]]. U tom je pogovoru Dazai ironično napisao kako je "očaran Ibuseovom genijalnošću" u odnosu na taj iskopirani tekst.<ref name="晩年の執筆メモの問題点49">[[#晩年の執筆メモの問題点|安藤（2001）str.49.]]</ref><ref name="両者の確執65">[[#両者の確執|石井（2018）str.49.]]</ref>}} a poznato je i da je u jednom nacrtu oproštajnog pisma napisao: "''Ibuse je zao čovjek''".<ref name="晩年の執筆メモの問題点48-49"></ref><ref name="評伝太宰治下424">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.424]]</ref> Međutim, konačna verzija eseja {{nihongo|"[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]"|如是我聞|Nyoze Gamon}} nikada nije postala eksplicitna kritika Ibusea, a u istoj bilježnici u kojoj je kritički nastrojen nacrt Dazai iskazuje zahvalnost Ibuseu za svu pruženu pomoć, što sugerira da se unatoč poljuljanom povjerenju nije mogao dovesti do toga da ga izravno napada. Posljednji veliki udarac koji je Dazai pretrpio u ovom periodu bio je njegov visoki [[porez]]ni dug. Dazai je nadzirao sve naknade i tantijeme od rukopisa, a Michiko bi od njega zatražila svotu koja bi joj bila potrebna da pokrije životne troškove.<ref name="回想の太宰治130-131">[[#回想の太宰治|津島（1978）str.130-131.]]</ref> U veljači [[1948.]] godine, porezna uprava poslala je rješenje na Dazaijevu adresu, a u kojemu je pisalo da je za [[1947.]] godinu uprihodio 210,000 [[japanski jen|jena]] te da je dužan platiti 117,000 jena na osnovu poreza na dobit.{{efn|Nakon Dazaijeve smrti, porezna je uprava korigirala Dazaijevu zaradu za [[1947.]] godinu na tek nešto više od 100,000 jena.<ref name="太宰治三鷹とともに47">[[#太宰治三鷹とともに|公益財団法人三鷹市スポーツと文化財団（2018）str.47.]]</ref>}}<ref name="回想の太宰治131-132">[[#回想の太宰治|津島（1978）str.131-132.]]</ref> Međutim, kako je Dazai većinu novca već bio potrošio na hranu, alkohol, zabave i slično, nije imao veću svotu novca pri ruci pa se našao u problemu; uz to, bio je obećao Shizuko da će mjesečno slati 10,000 jena alimentacije za njihovu kći Haruko.<ref name="評伝太宰治下408-410">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.408-410.]]</ref> Dazai je, dakako, počeo paničariti i umjesto da osobno ode razgovarati s nekim u poreznoj upravi, cijeli je teret prebacio na Michiko, koja je bila u problemu jer nije znala ni koliko je novca Dazai dobio od svojih rukopisa niti koliko je bio potrošio; na kraju je Michiko ipak bila prisiljena preuzeti na sebe taj posao.<ref name="回想の太宰治132-136">[[#回想の太宰治|津島（1978）str.132-136.]]</ref> Službenik porezne uprave posjetio je Dazaija u njegovom domu [[2. lipnja]] [[1948.]] godine, odakle ga je Michiko odvela do radnje u koju je Dazai često zalazio. Što su njih dvojica dogovorili ostaje nepoznato, a Dazai će si samo desetak dana kasnije oduzeti život;<ref name="回想の太宰治136"></ref> Michiko je bila uvjerena da je ona bila zadužena za Dazaijeve porezne probleme te da porezni dug nije imao nikakve veze sa samoubojstvom njezina supruga.<ref name="回想の太宰治136">[[#回想の太宰治|津島（1978）str.136.]]</ref> ==== Pokušaj oporavka i pomoći ==== U lipnju [[1948.]] godine, Dazai je bio u jako lošoj situaciji; bio je opterećen serijom privatnih i obiteljskih problema, bio je započeo intenzivan sukob s japanskom književnom zajednicom, njegovo se zdravstveno stanje značajno pogoršavalo, a uz to je imao i financijskih problema. Svjestan njegovog lošeg stanja, Dazaijev poznanik, predsjednik izdavačke kuće Chikuma Shobō, [[Akira Furuta]], osmislio je plan kako poslati Dazaija na oporavak u ''[[chaya|chamise]]'' (kuća čaja) u [[Misaka (prijevoj)|prijevoju Misaka]]. Kako je zbog rata još uvijek vladala oskudica, Furuta je otišao u svoj rodni grad u [[Nagano (prefektura)|prefekturi Nagano]] kako bi nabavio potrepštine za Dazaijev "planinski smještaj". Furuta je povjerio svoj plan Ibuseu, koji je još uvijek bio Dazaijev skrbnik i koji je pristao pomoći; Dazai bi bio smješten u izolaciji, a Furuta bi otprilike tri puta mjesečno dolazio s hranom i ostalim potrepštinama. Prvih mjesec dana, Ibuse bi živio zajedno s Dazaijem kako bi pazio na njega i na to da ne piše dok se odmara te kako bi osigurao da Dazai može nastaviti živjeti sam u narednim mjesecima.<ref name="評伝太宰治下419-420">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.419-420.]]</ref> Dazai je pristao na taj plan te je [[12. lipnja]] posjetio Furutu u njegovom domu u [[Ōmiya|Ōmiyi]], ali nije ga pronašao jer je on bio u Naganu u nabavci. Kada se Furuta [[14. lipnja]] vratio, čuo je da je Dazai nestao zajedno s Tomie i bio je šokiran.<ref name="評伝太宰治下419-420"></ref> ==== ''Shinjū'' ==== Dana [[10. lipnja]] [[1948.]] godine, tri dana prije nestanka, Tomie Yamazaki posjetila je obiteljski hram i lokaciju na kojoj je bila očeva joj škola.<ref name="太宰治武蔵野心中89">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.89.]]</ref> Tri dana kasnije, na dan nestanka, svojoj je stanodavki predala maleni tanjur koji je jako voljela i koji je koristila kada bi došli gosti.<ref name="太宰治武蔵野心中83-84">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.83-84.]]</ref> Istoga dana poslala je pismo Shizuko u kojem je najavila da planira počiniti ''[[shinjū]]'' s Dazaijem. Oko 16:00 sati, Tomie i Dazai zajedno su ušli u njezinu sobu; tokom večeri, Tomie je tri ili četiri puta odlazila u obližnji kafić po [[viski]]. Oko ponoći [[13. lipnja]] [[1948.]] godine, pretpostavlja se da su Tomie i Dazai zajedno ušli u obližnji [[Tamagawa (kanal)|kanal Tamagawa]], koji je bio nabujao zbog kiše, i utopili se.<ref name="評伝太宰治下420-421">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.420-421.]]</ref> Sljedećega dana, kada se ni Dazai ni Tomie nisu pojavili do poslijepodneva, njezina je stanodavka provirila u njezinu sobu, koja je bila prazna. Soba je bila uredna i snažno je mirisala na tamjan; pepeljara u sobi bila je puna praznih ampula posebnog tonika što ga je Dazai koristio, a riža skuhana dan prije bila je netaknuta.<ref name="太宰治武蔵野心中84">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.84.]]</ref> Na putnoj torbi koja je služila kao polica za knjige nalazila se ploča na kojoj su bile poredane slike Dazaija i Tomie. Na stoliću u sobi nalazila su se oproštajna pisma za Dazaijevu suprugu Michiko i druge, ''[[shikishi]]'' za njegova prijatelja [[Harube Ima|Harubea Imu]] na kojem se nalazila ''[[tanka]]'' pjesma [[Sachio Itō|Sachija Itōa]]{{efn|Stihovi u pitanju su {{nihongo|"Voda u jezeru postaje sve mutnija i mutnija; / čak ni ako se sjene ljubičastih valova ne pojave; / kiša ne prestaje padati."|「池水は濁りににごり藤波の影もうつらず雨降りしきる」|「Ike mizu ha nigori ni nigori / Fuji nami no kage mō tsurazu / Ame furishikiru」}}.}}, dnevnik [[Shizuko Ōta|Shizuko Ōte]], koji je korišten kao inspiracija za {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}, rukopis i nacrti za nedovršeni roman {{nihongo|''[[Guddo・Bai|Zbogom]]''|グッド・バイ|Guddo・Bai}} i drugi osobni predmeti. Uz to, na sredini sobe nalazili su se [[kimono]] i drugi osobni predmeti koji su bili uredno složeni s naznačenim adresama vlasnika kojima su trebali biti vraćeni ili primatelja kojima su trebali biti poslani kao uspomene.<ref name="太宰治武蔵野心中84-85">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）pp.84-85.]]</ref><ref name="評伝太宰治下420-421"></ref> {{ external media | align=right | width = 310px | topic = {{noitalic|'''[[16. lipnja]] [[1948.]]'''<br>Novinski tekstovi o smrti Osamua Dazaija}} | image1 = [https://twitter.com/Pocky1123/status/1405115105679790085 ''Yomiuri''] · [http://home.u06.itscom.net/lupin/archives/1948/1948.html ''Yomiuri''] · [https://withnews.jp/article/f0170627002qq000000000000000W05h10101qq000015452A ''Asahi''] }} Tijekom večeri [[14. lipnja]] [[1948.]] godine, obje obitelji (Dazai i Yamazaki) prijavile su njihov nestanak policiji. Tijekom ranoga jutra [[15. lipnja]], policija je na jednoj obali kanala uočila spljoštenu travu i tragove koji su upućivali da je netko proklizao u kanal na tom mjestu; uz to, pronađeni su i razni predmeti poput staklene boce veličine male boce piva, plave boce,{{efn|Svojedobno je postojala teorija da je plava boca pronađena u blizini lokacije na kojoj su Tomie i Dazai ušli u kanal zapravo bila bočica [[cijankalij]]a, međutim [[Ken'ichi Nohira]], koji je izvještavao o slučaju u to vrijeme, rekao je u jednom intervjuu da je teorija o "cijanidu u boci" obična špekulacija bez ikakve osnove. Stoga govorimo samo o "plavoj boci".<ref name="恋の蛍314">[[#恋の蛍|松本（2009）str.314.]]</ref>}} malog staklenog tanjura i torbice za šminku.<ref name="評伝太宰治下420-421">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.420-421.]]</ref> Sljedećeg dana, odnosno [[16. lipnja]], sve su novine istovremeno objavile priču da su Dazai i Tomie možebitno počinili ''[[shinjū]]'', što je rezultiralo panikom kakva nije bila viđena još od samoubojstva [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawe]].<ref name="評伝太宰治下421-422">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.421-422.]]</ref> Dio kanala za koji se vjerovalo da su u njega ušli Dazai i Tomie tada se još bio koristio kao izvor vode za pročišćivački pogon Yodobashi te je sadržavao dvostruko veći volumen vode nego što ga sadrži danas; zbog tolike količine vode bio je poznat kao "đavolji bazen" iz kojeg ništa, pa ni ljudsko tijelo, nije isplivavalo kada bi jednom u njega ušlo.<ref name="評伝太宰治下422">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.422.]]</ref> Uz to, kanal se sužavao u blizini presumiranog mjesta ulaska, a tok vode bio je iznimno brz što je, u kombinaciji s kišom koja je tada padala, dovelo do toga da je količina vode u kanalu bila iznimno visoka, a sama voda bila je jako mutna. To je dovelo do toga da njihova tijela nisu bila pronađena ni nakon nekoliko dana intenzivne potrage. [[File:Osamu dazai 19480619.jpg|thumb|320px|frame|left|Tomie i Dazai su [[13. lipnja]] [[1948.]] godine počinili [[samoubojstvo]] (''[[shinjū]]'') skokom u [[Tamagawa (kanal)|kanal Tamagawa]]. Njihova tijela otkrivena su [[19. lipnja]] [[1948.]] godine, na Dazaijev 39. rođendan.]] Šest dana nakon njihova nestanka, u rano jutro [[19. lipnja]] [[1948.]] godine, prolaznik je pronašao dva utopljena tijela kraj mosta Shinbashi u [[Mure (Mitaka)|Mureu]], otprilike kilometar nizvodno od mjesta za koje se pretpostavljalo da je bila točka ulaska Dazaija i Tomie u nabujali kanal. Tijela su bila u čvrstom zagrljaju, jedno uz drugo te su bila vezana crvenom trakom oko struka.<ref name="回想太宰治185-187">[[#回想太宰治|野原（1980）str.185-187.]]</ref><ref name="評伝太宰治下422-423">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.422-423.]]</ref> Procijenjeno je da su umrli pet dana ranije; njihova su tijela bila puna vode, raspadanje je već bilo otpočelo i imala su jako neugodan miris. Jedan od urednika, [[Kazuo Nohara]], koji je pomogao u izvlačenju tijela iz kanala, prerezao je vrpcu koja ih je držala zajedno,{{efn|Nohara je kasnije izjavio da je prerezao vrpcu iz dva razloga. Prvi je bio taj da zaštiti Dazaija od pogleda okupljenih znatiželjnika, a drugi je bio iz bijesa što ga je osjećao jer mu je Tomie "oduzela" Dazaija.<ref name="回想太宰治187">[[#回想太宰治|野原（1980）str.187.]]</ref>}}<ref name="回想太宰治185-187"></ref><ref name="矢来町半世紀94-95">[[#矢来町半世紀|野平（1992）pp.94-95.]]</ref> nakon čega je Dazaijevo tijelo položeno u lijes što ga je pripremio njegov izdavač.<ref name="評伝太宰治下422-423"></ref><ref name="太宰治武蔵野心中163-165">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.163-165.]]</ref> Tomieino tijelo također je položeno u lijes, ali nešto kasnije.<ref name="矢来町半世紀94-95"></ref> Istragu je provela policija u [[Mitaka|Mitaki]], gdje su policijski liječnik i specijalist sudske medicine [[Univerzitet Keio|Univerziteta Keio]], koji je poslan na zahtjev tužitelja, pregledali tijela. Nije bilo tragova trovanja niti ikakve nasilne smrti, a zaključeno je kako je smrt nastupila kao posljedica samoubojstva utapanjem; službena [[obdukcija]] nije provedena.<ref name="太宰治武蔵野心中168-171">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.168-171.]]</ref><ref name="恋の蛍322-324">[[#恋の蛍|松本（2009）str.322-324.]]</ref> Na zahtjev njegove supruge, nakon završene istrage, Dazaijevo je tijelo direktno prevezeno u pogrebno poduzeće, a ne u obiteljski dom, kakav je bio običaj. Neki su njihovi prijatelji sugerirali da bi Dazaija i Tomie trebalo kremirati zajedno, ali Dazaijeva se obitelj tome strogo usprotivila tako da su kremirani odvojeno.<ref name="太宰治武蔵野心中165">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.165.]]</ref><ref name="評伝太宰治下426">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.426.]]</ref> U lipnju [[1949.]] godine, na prvu godišnjicu njegove smrti, Dazaijevi su posmrtni ostaci položeni u [[Zenrinji (hram)|hram Zenrinji]] u [[Mitaka|Mitaki]], pored posmrtnih ostataka [[Ōgai Mori|Ōgaija Morija]], što je bilo u skladu s njegovom željom. Tomie je željela da ju se pokopa zajedno s Dazaijem (''[[hiyokozuka]]''), a toj je ideji bio sklon i Yoshio Toyoshima, koji je predsjedao pogrenim odborom, međutim nije dobila širu podršku. Dapače, zbog strogog protivljenja obitelji Tsushima, Tomie je u potpunosti odvojena od Dazaija nakon smrti tako da niti jedan dio nje (poput nekih kostiju ili kose) ili njena fotografija nije pokopana zajedno s Dazaijem.<ref name="太宰治武蔵野心中165-166">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.165-166.]]</ref><ref name="評伝太宰治下426-427">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.426-427.]]</ref> ==== Teorije o Tomieinoj ulozi ==== Ostaje nejasno koliku je ulogu Tomie Yamazaki doista imala u Dazaijevom samoubojstvu. Japanski su autori godinama debatirali oko njezine uloge, pri čemu su brojni autori smatrali da je ona imala presudnu ulogu u Dazaijevom samoubojstvu; sličan stav zauzima i McCarthy, koji opisuje Tomie kao Dazaijevu "neurotičnu ljubavnicu opsjednutu smrću"{{sfn|McCarthy|2024|p=viii}} te navodi da je u vrijeme kada je upoznala Dazaija već bila razmišljala o suicidu.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} Izvorno su japanski autori, nedugo nakon Dazaijeve smrti, tvrdili da je Tomie ubila Dazaija tako što ga je natjerala da popije [[cijankalij]],<ref name="太宰治武蔵野心中168">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.168.]]</ref><ref name="恋の蛍313-314">[[#恋の蛍|松本（2009）str.313-314.]]</ref> što je teorija bazirana na pretpostavci da je u plavoj bočici pronađenoj na obali kanala bio otrov; tu je teoriju pobio [[Ken'ichi Nohira]]. Sljedeća teorija o ubojstvu bila je ona o davljenju, a koju je prvi predložio [[Masuji Ibuse]] u eseju u kojem je tvrdio da je inspektor koji je vodio slučaj izjavio da su na Dazaijevom vratu pronašli tragove koji su odgovarali užetu ili vrpci.<ref name="恋の蛍339">[[#恋の蛍|松本（2009）str.339.]]</ref> [[Katsuichirō Kamei]] ponovio je [[1955.]] godine ovu teoriju u vlastitom eseju, također se pozivajući na inspektora koji je vodio slučaj, pri čemu je sugerirano da je Tomie udavila Dazaija vrpcom i odvukla ga u kanal.<ref name="太宰治武蔵野心中170-171">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.170-171.]]</ref><ref name="恋の蛍345">[[#恋の蛍|松本（2009）str.345.]]</ref> [[Yasutaka Saegusa]] također je objavio rad u kojem je tvrdio da je inspektor iz [[Mitaka|Mitake]] zaključio da je Tomie ubila Dazaija.<ref name="生家と環境と女性40-41">[[#生家と環境と女性|三枝（1969）str.40-41.]]</ref> Međutim, ove teorije o ubojstvu naišle su na oštre kritike te su uglavnom opisivane kao špekulacije. [[Sadataka Muramatsu]] uspio je doći do policijskog patologa koji je pregledao Dazaijevo tijelo nakon smrti, a koji je potvrdio da na Dazaijevom vratu nije bilo nikakvih tragova davljenja te je kritizirao autore koji su tvrdili da su te informacije došle od policije.<ref name="死とその認定223">[[#死とその認定|村松（1965）str.165.]]</ref><ref name="太宰治武蔵野心中169-170">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.169-170.]]</ref> [[Kōichirō Nagashino]], koji se bavio Dazaijevim životom i djelom, također je razgovarao s djelatnicima policije u Mitaki i potvrdio da policija ni u kojem trenutku nije sumnjala na ubojstvo ili korištenje ikakvih opijata.<ref name="太宰治武蔵野心中170-171">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.170-171.]]</ref> [[Kazuo Nohara]], koji je pomogao u izvlačenju Dazaijevog tijela iz kanala, također je tvrdio kako nije bilo nikakvih tragova na Dazaijevom vratu te je oštro kritizirao Kameija i Saegusu jer su pokušali prikazati Tomie kao ubojicu.<ref name="回想太宰治195-196">[[#回想太宰治|野原（1980）str.195-196.]]</ref> Isto je potvrdio i [[Ken’ichi Nohira]], koji je također pomogao pri izvlačenju Dazaijeva tijela.<ref name="矢来町半世紀92-93">[[#矢来町半世紀|野平（1992）str.92-93.]]</ref> No, s vremenom su se razvile teorije da iako Tomie nije izravno naudila Dazaiju, da je inicijativa za izvršenje samoubojstva bila njena. [[Shōichi Sōma]], autor koji je proučavao Dazaijev život i djelo, smatra kako Dazai u to doba nije imao razloga za umrijeti; djela su mu bila izdavana i serijalizirana u novinama, a radio je i na izdanju svojih sabranih djela. Pri tome citira tekst {{nihongo|"Delinkventni dječak i Krist"|不良少年とキリスト|Furyō Shōnen to Kirisuto}} [[Ango Sakaguchi|Angoa Sakaguchija]], u kojem ovaj tvrdi da je Dazai bio zanesen Tomieinom jednostranom ljubavlju te da je pristao otići umrijeti s njom.<ref name="評伝太宰治下428-430">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.428-430.]]</ref> Iako priznaje da je suicid bio čest [[lajtmotiv]] u Dazaijevom životu i djelu, [[Hiroyoshi Sone]] smatra kako je Sōmina teorija prilično uvjerljiva.<ref name="水底の死と安息159-161">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.159-161.]]</ref> Ipak, postoje i one teorije koje potpuno aboliraju Tomie od ikakve odgovornosti za Dazaijevo samoubojstvo. [[Kōichirō Nagashino]] smatra kako je Tomie pristala umrijeti zajedno s Dazaijem jer ga je odano voljela,<ref name="太宰治武蔵野心中228">[[#太宰治武蔵野心中|長篠（1982a）str.228.]]</ref> a slično sugerira i [[Yoshinori Watanabe]], koji smatra da je Tomie samo odlučila pratiti Dazaija, koji je već bio odlučio umrijeti, u smrt.<ref name="太宰治1260">[[#太宰治1|渡部（1971）str.260.]]</ref> [[Takaaki Asada]], također autor koji je proučavao Dazaijev život i djelo, slaže se s tezama koje je iznio [[Yoshio Toyoshima]], a koji navodi kako se između Dazaija i Tomie spontano pojavila velika ljubav; Dazai je smrt smatrao odlaskom na put, a Tomie je svjesno odlučila ići zajedno s njim na taj put.<ref name="太宰治のカルテ199-202">[[#太宰治のカルテ|浅田（1981）str.199-202.]]</ref> == Dazaijeva književnost i samoubojstvo == Jednako kao što je [[suicid]] bio neizostavan dio Dazaijeva života, tako je bio i dio njegovih djela. Bilo da se radilo o autobiogafskim tekstovima ili beletristici, Dazai je često koristio motiv suicida u svojim djelima. U tom se pogledu može govoriti o djelima koja se bave Dazaijevim pokušajima samoubojstva, djelima koja tematiziraju samoubojstvo kao čin i njegovo kontroverzno oproštajno pismo. === Djela koja se bave Dazaijevim pokušajima samoubojstva === Pokušaj dvostrukog suicida od [[28. studenog]] [[1930.]] godine, prilikom kojega je [[Shimeko Tanabe]] umrla, bio je svojevrsna prekretnica u Dazaijevom životu; u svojim je djelima taj čin opisivao kao "crnu mrlju u svom životu". Počevši s pričom {{nihongo|"[[Ha (Osamu Dazai)|Lišće]]"|葉|Ha}} iz [[1934.]] godine pa sve do romana {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}} iz [[1948.]] godine, Dazai se redovito vraćao ranije spomenutom pokušaju dvostrukog suicida.<ref name="鎌倉心中事件86"></ref><ref name="太宰治1252">[[#太宰治1|渡部（1971）str.252.]]</ref> I dok nije moguće povući znak jednakosti između sadržaja Dazaijevih priča i stvarnih događaja,<ref name="評伝太宰治上192">[[#評伝太宰治上|相馬（1995a）str.192.]]</ref> Dazaijevi prikazi dovoljno su točni i precizni da su neki autori sugerirali da je činjenica da je Dazai preživio dok Shimeko nije ostavila na pisca jako dubokg trag i da je Dazai do kraja života imao snažne osjećaje prema Shimeko, što je, u kombinaciji sa željom za iskupljenjem, dovelo do toga da se tako često vraćao ovom nemilom događaju u svojim tekstovima.<ref name="太宰治1252"></ref><ref name="鎌倉心中事件90">[[#鎌倉心中事件|赤木（2007）str.90.]]</ref> U kontekstu ovoga, pretpostavlja se da je činjenica da je Dazai svojoj najstarijoj kćeri dao ime Sonoko – za koje se vjeruje da je referenca na lik Sono iz [[Novela|novele]] {{nihongo|"[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]"|道化の華|Dōke no Hana}}, a koja je temeljena na Shimeko – bila i svojevrsno okajanje u odnosu na Shimeko i svojevrsna želja za ponovnim rođenjem.<ref name="評伝太宰治下224-225">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.224-225.]]</ref> S druge strane, čak i ako je istina da je Dazai osjećao krivnju i da je želio umrijeti zajedno sa Shimeko, neki autori smatraju da se u praktičnom smislu "okoristio" tim događajem za pisanje svojih priča.<ref name="水底の死と安息149">[[#水底の死と安息|曽根（1986）str.149.]]</ref> Također, neki autori smatraju kako tekstovi o pokušaju iz [[1930.]] godine sugeriraju da se nije radilo o ''[[shinjū]]u'', odnosno dvostrukom samoubojstvu ljubavnika, već o tome da su jedan muškarac i jedna žena, svaki opterećeni vlastitim problemima i razlozima za samoubojstvo, odlučili zajedno počiniti samoubojstvo, ali ne jer su se voljeli, nego jer su se međusobno "iskoristili" kao poticaj da si oduzmu život, što, smatraju neki autori, otkriva kontradiktorne želje za umiranjem i spašavanjem.<ref name="太宰治の自殺未遂から自殺まで45-46">[[#太宰治の自殺未遂から自殺まで|大原（1969）str.45-46.]]</ref> Pokušaj od [[16. ožujka]] [[1935.]] godine tematiziran je u priči {{nihongo|"[[Kyōgen no Kami|Bog farse]]"|狂言の神|Kyōgen no Kami}} iz [[1935.]] godine, a neki autori smatraju da su u tom djelu prisutni paradoksalni koncepti "smrti radi življenja" i "života radi smrti", koji detaljnije objašnjavaju širu društvenu patologiju mladeži toga vremena.<ref name="青年の病42-44">[[#青年の病|松本（2006）str.42-44.]]</ref> Drugi autori u ovoj priči vide Dazaijev osvrt na vlastiti neuspjeli suicid, ali i priču koja je napisana za tadašnju beznadnu mladež; kada "fiktivni Dazai" ("Ja-Dazai") u priči govori "''Želim umrijeti, želim umrijeti''", on – paradoksalno – izražažava još dublji "''Želim živjeti, želim živjeti''", tako da ova priča postaje motivacijski tekst za sve one koji su izgubili nadu da ju pronađu i nastave živjeti.<ref name="青年の病49-50">[[#青年の病|佐藤（2017）pp.49-50.]]</ref><ref name="青年の病58-59">[[#青年の病|佐藤（2017）str.58-59.]]</ref> Što se tiče pokušaja od [[25. ožujka]] [[1937.]] godine, koji je tematiziran u priči {{nihongo|"[[Ubasute (Osamu Dazai)|''Ubasute'']]"|姥捨}}, autori smatraju da protagonist priče Kashichi (koji je modeliran prema Dazaiju) osjeća krivnju jer koristi ''[[shinjū]]'' kao izgovor za razvod, baš kao što je bilo i u stvarnosti.<ref name="姥捨89">[[#姥捨|相馬（1987）str.89.]]</ref> Međutim, mnogi autori u ovom djelu vide značajnu prekretnicu u Dazaijevom životu i karijeri – neuspjeli ''[[shinjū]]'' s [[Hatsuyo Oyama|Hatsuyo]] i njihov posljedični razlaz, kao i sve što se dogodilo kasnije zapravo su pomogli Dazaiju da "resetira" svoj život i stagnirajuću spisateljsku karijeru, pri čemu {{nihongo|"[[Ubasute (Osamu Dazai)|''Ubasute'']]"|姥捨}} služi kao temelj za budući smjer Dazaijeve proze sve do poslijeratnog perioda.<ref name="再浮上する太宰治101-103">[[#再浮上する太宰治|松本（2005）str.101-103.]]</ref><ref name="再浮上する太宰治105-106">[[#再浮上する太宰治|松本（2005）str.105-106.]]</ref> No, iako se većina slaže da je ova priča značila "preporod" za Dazaija, isto tako smatraju kako se radilo o vrlo krhkom preporodu jer, iako je krenuo naprijed, Dazai nije razriješio fundamentalni problem koji je bio u osnovi svega, a to je njegova nesposobnost da održava normalne odnose s drugim ljudima.<ref name="再浮上する太宰治106-107">[[#再浮上する太宰治|松本（2005）str.106-107.]]</ref><ref name="姥捨論26-28">[[#姥捨論|川崎（2014）str.26-28.]]</ref><ref name="姥捨論37-38">[[#姥捨論|川崎（2014）str.37-38.]]</ref> === Književnost kao motiv === S obzirom na to da je Dazai bio iznimno popularan pisac, mediji su navelike izvještavali o njegovom suicidu. Mediji, doduše, nisu raspravljali samo o "suicidu jednog pisca", već se rasprava proširila na [[suicid]] općenito, pri čemu su neki autori išli toliko daleko da su tvrdili da je Dazaijeva smrt označila kraj prve kaotične faze poslijeratnog Japana. Neposredno nakon Dazaijevog suicida pojavio se niz imitatora koji su si pokušavali oduzeti ili oduzimali život s Dazaijevim djelima pored sebe.<ref name="太宰治2144"></ref> Godinu dana nakon Dazaijevog samoubojstva, još jedan ''[[buraiha]]'' pisac i Dazaijev učenik, [[Hidemitsu Tanaka]], prerezao si je vene pred Dazaijevim grobom nakon što se predozirao tabletama za spavanje i tako se ubio; bilo je i drugih pokušaja samoubojstva pred Dazaijevim grobom.<ref name="苦悩の年鑑の頃10">[[#苦悩の年鑑の頃|水上（1979）str.10.]]</ref><ref name="桜桃忌の三十三年94">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.94.]]</ref> Također, pisac [[Tsutomu Mizukami]] bio je toliko potresen Dazaijevom smrću da se, u kombinaciji s drugim razlozima, povukao iz svijeta književnosti na deset godina, radeći za jedne novine i kao ulični prodavač u tom periodu.<ref name="苦悩の年鑑の頃10"></ref> Mnogi su pisci u to doba objavili vlastita mišljenja o Dazaijevoj smrti. Tako je [[Tsuneari Fukuda]] u tekstu {{nihongo|"Književnost glupiranja"|道化の文学|Dōke no Bungaku}} napisao kako su "Osamu Dazai i [[Ryūnosuke Akutagawa]] takoreći obrnuto proživjeli svoje živote i književne karijere" te je smatrao kako je Dazai bio "čovjek koji si je, u svojim poznim godinama, iz dana u dan pokušavao oduzeti život samo da bi svaki put bio prisilno vraćen u svijet kako bi nastavio živjeti".<ref name="太宰治2144"></ref><ref name="道化の文学14">[[#道化の文学|福田（1948）str.14.]]</ref> U tekstu {{nihongo|"Dovršavanje književnosti"|文藝の完遂|Bungei no Kansui}}, [[Kazuo Dan]], koji je bio povezan s Dazaijem za njegova života, smatrao je kako je Dazaijeva smrt imala za svrhu "ispunjenje njegovih književnih stremljenja u apstraktnom smislu" te "potvrdu njegove književne grandioznosti", zaključujući kako su "književni ciljevi koje si je bio postavio izjedali Dazaija".<ref name="文藝の完遂157">[[#文藝の完遂|壇（1948）str.157.]]</ref><ref name="評伝太宰治下427">[[#評伝太宰治下|相馬（1995b）str.427.]]</ref> [[Sei Itō]] i [[Ken Hirano]] također su Dazaijev suicid povezali s njegovom književnošću.<ref name="太宰治2144"></ref> Kasnije, [[Hiroshi Andō]] također je zaljučio kako je Dazai bio u velikoj kreativnoj krizi, nakon što je analizirao bilješke za roman {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}} i esej {{nihongo|"[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]"|如是我聞|Nyoze Gamon}} u njegovim bilježnicama iz [[1948.]] godine; zaključio je kako su njegovi stvarni međuljudski odnosi počeli biti direktno povezani s njegovim djelima, kako je granica između njega i njegovih likova postajala sve nejasnija te kako se kretao prema onome što bi se moglo nazvati "književnim činom samoubojstva".<ref name="太宰治の昭和二十三年20">[[#太宰治の昭和二十三年|安藤（2002）str.20.]]</ref> Međutim, Ango Sakaguchi je u ranije spomenutom tekstu iznio interpretaciju koja nema veze s književnošću; Sakaguchi je smatrao da je Dazai, u stanju delirija, spomenuo ideju, a da ju je Tomie spremno odvela do kraja, odnosno, smatra da je ono što je izvorno bio tek pijani razgovor o smrti u konačnici postao stvarni ''[[shinjū]]'' u čijoj je provedbi Tomie imala odlučujuću ulogu.<ref name="太宰治2144"></ref><ref name="不良少年とキリスト142">[[#不良少年とキリスト|坂口（1948）str.142.]]</ref> ==== Oproštajno pismo i ''tanka'' pjesma ==== {{main|Ike mizu ha nigori ni nigori, Fuji nami no kage mō tsurazu, Ame furishikiru}} Dazai je za sobom ostavio oproštajno pismo za suprugu [[Michiko Tsushima|Michiko]]. Pronađen je i nedovršeni nacrt oproštajnog pisma. Pravo oproštajno pismo, koje je bilo napisano na devet stranica jeftinog papira, završavalo je riječima: "''Shūji Tsushima – Draga Michiko, volio sam te više od ikoga''". Oba teksta predana su Michiko nakon Dazaijeva samoubojstva, ali mediji su masovno pisali o nacrtu, čiji je posljednji dio glasio:{{efn|Dazaijevo oproštajno pismo i svi raniji nacrti nalaze se u vlasništvu njegove obitelji i nisu javno dostupni, a dijelovi nikada nisu javno objavljeni sukladno željama njegove obitelji.<ref name="太宰治没後50年6-8">[[#太宰治没後50年|新潮編集部（1998）str.6-8.]]</ref>}}<ref name="評伝太宰治下424"></ref><ref name="太宰治没後50年6-8"></ref> {{Quotation|''Ne umirem zato što sam te zamrzio. Umirem jer mi je dosadilo pisati. Svi su odvratni – samo pohlepa i ništa više. Ibuse je zao čovjek.''}} Rečenica "''Ibuse je zao čovjek.''" postala je medijska senzacija, a sam Ibuse morao je objašnjavati u intervjuima da nema pojma na što bi se taj komentar mogao odnositi.<ref name="評伝太宰治下424"></ref> Osim oproštajnog pisma, Dazai je za sobom ostavio i ''[[shikishi]]'' na kojemu se nalazila ''[[tanka]]'' pjesma [[Sachio Itō|Sachija Itōa]]. [[Harube Ima]], Dazaijev prijatelj kojemu je ostavljen ovaj ''shikishi'', naveo je kako je ta pjesma bila refleksija Dazaijeve agonije, vjerujući da je i Dazaijeva egzistencija postajala "sve mutnija i mutnija", kao i jezerce iz te pjesme.<ref name="櫻桃の記137-138">[[#櫻桃の記|伊馬（1967）str.137-138.]]</ref> [[Hideo Nakai]] također vjeruje kako je ta ''tanka'', koju je Dazai odabrao kao svjevrsnu oproštajnu pjesmu, reflektirala njegov izmoždeni, premoreni um; okružen prljavštinom, sitničavošču, zavjerama i ljubomorom ljudi koje je mrzio, Dazai je svejedno vjerovao da će [[glicinija]] jednoga dana reflektirati plemenito ljubičasto svjetlo, ali na koncu nije mogao podnijeti neumornu kišu koja mu je utapala nadu.<ref name="ディ・プロフォンディス304">[[#ディ・プロフォンディス|中井（2002）str.304.]]</ref> Isto mišljenje dijeli i [[Shunji Hioki]], koji smatra da je ''tanka'' odraz Dazaijevog razočarenja književnim svijetom, koji je postajao "sve mutniji i mutniji".<ref name="太宰治の死と短歌44-45">[[#太宰治の死と短歌|日置（2011）str.44-45.]]</ref> == Psihijatrijska perspektiva == Psihijatri su smatrali kako činjenica da Dazaijeva {{nihongo|"književnost uništenja"|滅びの文学|horobi no bungaku}} – autodestruktivni impulsi koji su reflektirani u njegovim djelima – izaziva snažno suosjećanje kod velikog broja činjenica otvara mnoga pitanja o Dazaijevoj psihi ([[psihopatologija|psihopatologiji]]) i društvenim okolnostima koje su omogućile da bude tako naširoko prihvaćen.<ref name="太宰治の精神病理593">[[#太宰治の精神病理|大原（1967）str.593.]]</ref> Kada je Dazai hospitaliziran u studenom [[1936.]] godine, njegov liječnik, [[Kaichi Nakano]], postavio mu je dijagnozu [[Psihopatija|psihopatske ličnosti]], mada treba naglasiti da je u to doba percepcija psihopatije kao psihičkog poremećaja bila drugačija nego danas; psihopatija je u tom periodu još uvijek bila krovni pojam za [[Poremećaj ličnosti|poremećaje ličnosti]] općenito, tako da ovu dijagnozu ne treba tumačiti u kontekstu moderne definicije psihopata. Nakano je smatrao kako je taj poremećaj uzrok Dazaijevog ovisničkog ponašanja. Na osnovu ove dijagnoze, psihijatar [[Otoya Miyagi]] postavio je teoriju o Dazaiju kao geniju, tvrdeći da je "kreativnost obrnuto proporcionalna društvenoj prilagođenosti, a genij je netko tko se kreativno realizira nauštrb društve prilagođenosti".<ref name="太宰治のカルテ52-53">[[#太宰治のカルテ|中野（1980）str.52-53.]]</ref> Ovo je mišljenje dijelio i [[Takeshiro Ōhara]], koji je napisao kako je "Dazai psihopat koji bi se mogao opisati kontinuirano suicidalnim", dodajući kako ličnosti poput Dazaijeve mogu ostaviti dojam kao da "žive kako bi si oduzeli život".<ref name="太宰治の精神病理595"></ref> Nadalje smatra kako je Dazai imao "samonesigurnu ličnost" te kako je zbog te nesigurnosti imao visoku razinu depresije, bespomoćnosti i ovisnosti, zbog čega je postao ovisan o opojnim sredstvima i često pokušavao samoubojstvo. I baš zato što je imao izražene suicidalne tendencije kao i ovisnost prema ženama, njegovu su suicidi nerijetko bili u formi ''[[shinjū]]a''. Međutim, istovremeno s tim osjećajem nesigurnosti i nemoći, Dazai je imao potrebu pokazati se svijetu, što objašnjava brojne laži i kontradikcije u njegovim razgovorima i pričama. No, Ōhara nastavlja navodeći da upravo ta polufiktivna priroda njegovih djela puno bolje rezonira s modernim čitatljima nego čisto prepričavanje "istine".<ref name="太宰治の精神病理600">[[#太宰治の精神病理|大原（1967）str.600.]]</ref> [[Katsumi Kaketa]] i drugi autori također su se složili s komentarom da je Dazaijeva ličnost izrazito kompleksna te da sadrži kombinaciju depresivnih odlika, nemoći, ali i potrebe za pokazivanjem svijetu.<ref name="太宰治の精神病理599">[[#太宰治の精神病理|大原（1967）str.599.]]</ref> U kontekstu Dazaijeve "psihopatije", [[Toshiki Shimazaki]] i suradnici nisu se složili s tom dijagnozom te su sugerirali da je Dazaijeva psihopatologija bila iz [[shizofrenija|shizofrenog spektra]], navodeći kao dokaze za svoju tezu njegova djela u kojima se vide kontradiktorne odlike ličnosti, slab osjećaj za boje te opisi koji djeluju kao da su temeljeni na deluzijama ili halucinacijama. U tom kontekstu, Dazai, koji se borio s fragmentiranim unutrašnjim svijetom, nikada nije uspio razriješiti svoj napeti odnos s vanjskim svijetom, čak ni kada se glupirao i izigravao klauna; autori su njegove ovisnosti i pokušaje suicida vidjeli kao pokušaje bijega od stvarnosti.<ref name="太宰治の精神病理599"></ref><ref name="太宰治383-87">[[#太宰治3|島崎（1958）str.83-87.]]</ref> Postoji i teorija da je Dazai bolovao od [[granični poremećaj ličnosti|graničnog poremećaja ličnosti]]. [[Akira Fukushima]] i [[Shizuo Machizawa]] smatrali su, fokusirajući se na njegove pokušaje samoubojstva i ostale bihevioralne odlike, kako je Dazai zadovoljavao suvremene dijagnostičke kriterije za granični poremećaj.<ref name="精神医学から見た太宰治112">[[#太宰治|福島（2004）str.112.]]</ref> Psihijatar [[Ikuo Yonekura]] smatrao je, osvrćući na izražene ambivalentne tendencije prema ljubavi i mržnji, kako Dazai nije bio sposoban emocionalno komunicirati s drugima, što je odlika graničnog poremećaja. Yonekura smatra kako je Dazai stavljao masku i izigravao klauna kako bi fingirao prilagođenost i odnose s drugima, što je bio mehanizam zaštite njegove slabe osobnosti; međutim, to je dovelo do toga da je Dazai dvije međusobno kontradiktorne slike o samome sebi – onu o pravom i lažnom sebi. Za njega, književnost je bila način da zaštiti pravog sebe tako što bi izrazio lažnog sebe. Stoga, uslijed konflikta u stvarnom životu, kada bi ionako fragilna barijera slabog sebe bila pred kolapsom, Dazai bi se vratio ovisnostima i pokušajima suicida.<ref name="境界例者の自殺34-38">[[#境界例者の自殺|米倉（1983）str.34-38.]]</ref> Fokusirajući se na činjenicu da su njegova djela uglavnom uvlačila druge u njegov vlastiti svijet kao i na percipiranu ljubav prema samome sebi, [[Akira Sakuta]] smatra kako Dazai zadovoljava suvremene dijagnostičke kriterije za [[narcistički poremećaj ličnosti]].<ref name="仮想現実と仮面的適応33">[[#仮想現実と仮面的適応|齋藤（2010）str.33.]]</ref> Uspoređujući svoju tezu s onom o graničnom poremećaju, Sakuta smatra kako je Dazaijeva ličnost bila puno bolje integrirana nego što bi bila u slučaju graničnog poremećaja.<ref name="精神医学から見た太宰治112"></ref> Uz to, Fukushima je smatrao da je Dazai, uz odlike graničnog poremećaja, pokazivao i simptome [[Disocijativni poremećaj identiteta|disocijativnog poremećaja]]; simptome poput kompulzivnog laganja, ovisnosti i sklonosti suicidu Fukushima vidi kao simptome disocijacije. Također iznosi hipotezu da je korijen njegove disocijacije zlostavljanje koje je trpio kao dijete.<ref name="精神医学から見た太宰治113">[[#太宰治|福島（2004）str.113.]]</ref> === Usporedba s Akutagawom i Mishimom === Autori su također vršili usporedbe između Dazaijevog suicida i onih [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawe]], koji je imao izniman utjecaj na Dazaija i njegova djela, te [[Yukio Mishima|Yukija Mishime]]. Prema mišljenju [[Ikuo Yonekura|Ikuoa Yonekure]], motiv "Drugoga" koji nadzire i promatra, a koji se pojavljuje u Akutagawinim kasnijim djelima, implicira [[shizofrenija|shizofreniju]]. On smatra da je Akutagawa koristio svoje intelektualne vještine kako bi racionalizirao svoja patološka iskustva – deluzije i slično – odnosno simptome shizofrenije, a sve kako bi zadržao ideju o samome sebi, međutim na kraju se nije mogao izboriti s tim morbidnim epizodama. Iz njegove perspektive, Akutagawina rečenica da ne osjeća "ništa doli nejasne nlagode" može se interpretirati kao opis tjeskobe koja je, sama po sebi, bila simptom psihičkog poremećaja.<ref name="芥川龍之介の自殺17-21">[[#芥川龍之介の自殺|米倉（1981）str.17-21.]]</ref> Dazai je također imao značajnih problema u odnosima s drugim osobama, ali, za razliku od Aktuagawine "nejasne nelagode", njegovi su tjeskoba i strah generalno bili usmjereni prema konkretnim pojedincima i prema društvu kao skupu pojedinaca. Kako nije bio sposoban oformiti stabilne odnose s drugim ljudima ili društvom općenito, Dazai je vrlo površno preuzeo ulogu klauna; Yonekura smatra da se Dazai oslanjao na lažnu udobnost koju mu je ta uloga donosila, a kada se ta fasada urušila to ga je odvelo u smrt.<ref name="芥川龍之介の自殺21-23">[[#芥川龍之介の自殺|米倉（1981）str.21-23.]]</ref> [[File:Mishima Yukio.JPG|thumb|[[Yukio Mishima]] bio je značajna figura japanske književnosti i Dazaijev suvremenik, ali nije volio Dazaija ni kao osobu ni kao pisca.]] Što se tiče Mishime, općepoznato je da on nije volio Dazaija, pri čemu je jednom izjavio sljedeće: "''Ono što prezirem kod Dazaija jest to što razotkriva točno one stvari u meni koje najviše želim sakriti.''"{{sfn|Bett|2023|pp=n/a}} U književnim je krugovima čak postojala teorija da je Mishimina mržnja prema Dazaiju zapravo bila poput "mržnje bliskog rođaka", odnosno, projicirani samoprijezir.<ref name="太宰治と三島由紀夫の自己愛について7">[[#太宰治と三島由紀夫の自己愛について|米倉（2001）str.7.]]</ref> Yonekura smatra kako su Dazai i Mishima dijelili mnoge narcističke odlike, ali manifestacija njihovog narcizma bila je drugačija.<ref name="太宰治と三島由紀夫の自己愛について7"></ref> U Dazaijevom slučaju, on je cijeli život tražio žene i nekoga tko bi mu popunio majčinsku ulogu jer je odrastao bez stabilne majčinske figure. Mishima, koji je imao jako loš odnos s ocem, išao je u drugom smjeru, težeći "maskulinitetu". Međutim, obojica su imali probleme u odnosima s drugima zbog kojih su si na koncu oduzeli živote; Dazai je cijeli život tražio ono majčinsko, što nikada nije našao pa je okončao život ''[[shinjū]]om'', dok je Mishima počinio samoubojstvo uslijed neuspješne potrage za onim očinskim što mu je nedostajalo.<ref name="太宰治と三島由紀夫の自己愛について7-11">[[#太宰治と三島由紀夫の自己愛について|米倉（2001）str.7-11.]]</ref> == Dazaijevi pogledi na život i smrt == Autori su isticali kako je Dazaijev odnos prema životu i smrti bio takav da je bio svjestan da može umrijeti u bilo kojem trenutku. [[Kōji Aoyama]], kojega je Dazai jednom prilikom pozvao da idu zajedno umrijeti, opisao ga je kao osobu koja je bila spremna skončati u bilo kojem trenutku, a s tim se opisom složio i [[Yasuo Ueda]].<ref name="いつでも死ねる人70-73">[[#いつでも死ねる人|植田（2004）str.70-73.]]</ref> Autor [[Shōichi Sōma]], koji se bavio Dazaijevim životom i djelom, također ga je opisao kao osobu koja je "uvijek živjela u blizini smrti".<ref name="評伝太宰治下102">[[#評伝太宰治上|相馬（1995b）str.102.]]</ref> Neki autori smatraju i da su Dazaijevi pogledi na život i smrt bili usko povezani s njegovim kreativnim radom, odnosno pisanjem. [[Eiichi Tanizawa]] smatra kako su se ti pogledi prirodno izgrađivali kako je Dazai radio na svojim tekstovima, pri čemu se život oblikovao u ideal (samopoštovanja) prema kojemu ljudska duša treba težiti. Radilo se tu o estetskom senzibilitetu prema kojemu pojedinac, ukoliko bi ti ideali bili ranjeni, ne bi trebao oklijevati s oduzimanjem vlastitog života.<ref name="羞恥の源泉としての自尊37-40">[[#羞恥の源泉としての自尊|谷沢（2004）str.37-40.]]</ref> Filozof [[Shigeru Katō]] ističe kako se u Dazaijevim pogledima na život i smrt odražavaju slab ego te japanska filozofija prema kojoj su život i smrt jedan povezani kontinuitet.<ref name="太宰治と逆説的ニヒリズム127-130">[[#|加藤（2004）str.127-130.]]</ref> Istovremeno, vjeruje da se u Dazaijevom slučaju – jer Dazai je smatrao da je pisanje ''per se'' sve, odnosno da je kreativni izričaj čovjekov doživotni poziv – radilo o čovjeku koji bi kada više ne bi mogao pisati, morao umrijeti.<ref name="太宰治と逆説的ニヒリズム37-40">[[#羞恥の源泉としての自尊|谷沢（2004）str.37-40.]]</ref> [[Torii Kunio]] također vjeruje kako je Dazai uspio stvoriti jako specifična djela tako što je stvorio likove koji pokušavaju izvesti "strateško" svjetovno samouništenje, ali i tako što je u svojim djelima slavio smrt kao plemeniti čin ljepote koji nadilazi sam proces umiranja. Dalje smatra kako je Dazai smatrao da stvarni život i stvarna smrt nemaju gotovo nikakvog značenja u usporedbi s plemenitom ljepotom činova koji nadilaze smrt, a koje je on prikazivao u svojim djelima.<ref name="生命感覚の軽さ67-68">[[#生命感覚の軽さ|鳥居（2004）str.67-68.]]</ref> Međutim, suprotno ovim stavovima, a temeljeno na analizama priča {{nihongo|"[[Kyōgen no Kami|Bog farse]]"|狂言の神|Kyōgen no Kami}} i {{nihongo|"[[Ubasute (Osamu Dazai)|''Ubasute'']]"|姥捨}}, postoji i teorija da je Dazaijev fokus na "smrti" zapravo bio izraz njegove želje za životom.<ref name="青年の病58-59"></ref><ref name="姥捨における死生観93">[[#姥捨における死生観|長原（2004）str.93.]]</ref> [[Hideo Osabe]] smatra kako je smrt koju Dazai stalno prikazuje zapravo pardoksalni i očajnički krik "''Želim živjeti, želim živjeti''".<ref name="逆説的な死生観46">[[#逆説的な死生観|長部（2004）str.46.]]</ref> == "Spomendan trešnje" == Otprilike u vrijeme Dazaijeve ''[[shonanoka|shanonake]]'' (komemoracija pokojnika koja se održavala sedam dana nakon smrti), njegovi su prijatelji počeli razgovarati o tome da se svi susretnu jednom godišnje u njegovu čast, kako bi ga se prisjetili. Kao rezultat toga, dana [[19. lipnja]] [[1949.]] godine – dan kada je pronađeno njegovo tijelo, a ujedno i njegov rođendan – održan je prvi {{nihongo|"Spomendan trešnje"|桜桃忌|Ōtō-ki}};<ref name="桜桃忌の三十三年29">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.29.]]</ref> nekoliko je imena predloženo za taj spomendan, među kojima i {{nihongo|"Melosov dan"|メロス忌|Merosu-ki}}{{efn|Ovaj je naziv bio inspiriran Dazaijevom slavnom pričom {{nihongo|"[[Hashire Merosu|Trči, Melos!]]"|走れメロス|Hashire Merosu}}.}}, međutim Dazaijev prijatelj i pisac [[Kan'ichi Kon]] predložio je naziv ''Ōtō-ki'' prema Dazaijevoj [[Ōtō|istoimenoj priči]], njegovom posljednjem dovršenom djelu.<ref>[https://www.city.hirosaki.aomori.jp/bungakukan/2014-1216-0952-71.html 今官一 - 太宰治と今官一] 津軽の文学者たち ※年表あり</ref> Naziv je bio prikladan ne samo zato što su [[sakura|trešnje]] bile reprezentativno voće njegovog rodnog [[Tsugaru]]a, već i zato što su odgovarale simbolici Dazaijeve živopisne biografije te njegovoj reputaciji pisca precizno kreiranih kratkih priča.<ref name="桜桃忌の三十三年29-30">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.29-30.]]</ref> "Spomendan trešnje" isprva je bilo skromno okupljanje Dazaijevih prijatelja i poznanika. Njegov prijatelj [[Katsuichirō Kamei]] vodio je susrete, dok su Dazaijevi učenici, poput [[Kiyoshi Koyama|Kiyoshija Koyame]], preuzeli praktične stvari na sebe. Oni su pozvali Dazaijevu obitelj, nakon čega je došlo do okupljanja kod hrama u kojemu je pokopan, gdje su uzvanici jeli trešnje i pili, prisjećajući se pokojnog pisca. U prvim godinama nakon Dazaijeve smrti, odnosno [[1949.]] i [[1950.]] godine, velik broj ljudi okupio se na proslavi, a broj uzvanika u narednim se godinama ustalio na 30-40.<ref name="桜桃忌の三十三年37-40">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.37-40.]]</ref> Međutim, negdje oko [[1957.]] godine, broj obožavatelja počeo se naglo povećavati. U to je vrijeme Chikuma Shobō izdala ''Sabrana djela Osamua Dazaija'', a njegova priča {{nihongo|"[[Hashire Merosu|Trči, Melos!]]"|走れメロス|Hashire Merosu}} počela se učiti u školama, što je dovelo do porasta Dazaijeve popularnosti.<ref name="桜桃忌の三十三年44-48">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.44-48.]]</ref> Kako je broj posjetitelja, mahom mladih ljudi, značajno porastao, neformalni organizacijski odbor više nije mogao voditi te susrete tako da je izdavačka kuća Chikuma Shobō formalno preuzela organizaciju "Spomendana trešnje".{{efn|Zanimljivo je kako je Chikuma Shobō nakon Dazaijeve smrti uspjela prebroditi financijsku krizu upravo zahvaljujući izvrsnoj prodaji Dazaijeve priče {{nihongo|"[[Viyon no Tsuma|Villonova supruga]]"|ヴィヨンの妻|Viyon no Tsuma}}.<ref name="太宰治三鷹とともに72">[[#太宰治三鷹とともに|公益財団法人三鷹市スポーツと文化財団（2018）str.72.]]</ref>}}<ref name="桜桃忌の三十三年48-53">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.48-53.]]</ref><ref name="桜桃忌の三十三年62-63">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.62-63.]]</ref> Na zahtjev izdavačke kuće, organizacijski odbor sastavljen od Dazaijevih učenika preuzeo je organizaciju susreta od [[1965.]] godine.<ref name="桜桃忌の三十三年17-19">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.17-19.]]</ref><ref name="桜桃忌の三十三年63-64">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.63-64.]]</ref> Od te iste godine, dodjela [[Nagrada Osamu Dazai|Nagrade Osamu Dazai]] također je usklađena da se poklapa sa "Spomendanom trešnje".<ref name="桜桃忌の三十三年64-65">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.64-65.]]</ref> Od sredine [[1960-e|1960-ih]] pa sve do [[1980-e|1980-ih]] godina, "Spomendan trešnje" postao je, mahom zahvaljujući mladim obožavateljima, značajan godišnji događaj sa nekoliko stotina posjetitelja na godišnjoj razini.<ref name="桜桃忌の三十三年68">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.68.]]</ref><ref name="桜桃忌の三十三年92-95">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.92-95.]]</ref><ref name="桜桃忌の三十三年108">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.108.]]</ref> Od kraja [[1960-e|1960-ih]] počeo se i uvrštavati u brojnim godišnjacima kao redovni godišnji događaj, što je dodatno populariziralo same susrete.<ref name="桜桃忌の三十三年76">[[#桜桃忌の三十三年|桂（1981）str.76.]]</ref> Kako su Dazaijevi učenici postajali sve stariji, formalni organizacijski odbor raspušten je [[1992.]] godine, međutim Dazaijevi obožavatelji i dalje se okupljaju na raznim mjestima svakog [[19. lipnja]] kako bi odali počast velikom piscu. Na taj je način tradicija "Spomendana trešnje" preživjela u ponešto izmijenjenom obliku.<ref name="太宰治三鷹とともに74-75">[[#太宰治三鷹とともに|公益財団法人三鷹市スポーツと文化財団（2018）str.74-75.]]</ref> == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{citation|last=McCarthy|first=Ralph|author-link=|year=2024|title=''"Uvod prevoditelja", u'' Self-Portraits|publisher=New Directions Books|ISBN=978-0-8112-3226-5}} * {{citation|last=Bett|first=Sam|author-link=|year=2023|title=The Flowers of Buffoonery|publisher=New Directions Books|ISBN=978-0811234542}} * {{Anchors|太宰治のカルテ}}浅田高明『太宰治のカルテ』文理閣、1981、{{ISBN| 4-89259-048-7}} * {{Anchors|彷徨の文学}}赤木孝之『太宰治 彷徨の文学』洋々社、1988 * {{Anchors|太宰治と自殺}} 赤木孝之「国文学 解釈と鑑賞」61（6）、『太宰治と自殺・心中』 至文堂、1996 * {{Anchors|鎌倉心中事件}} 赤木孝之「国文学 解釈と鑑賞」72（11）、『田辺あつみ 鎌倉心中事件』 至文堂、2007 * {{Anchors|両者の確執}}石井耕「太宰治三鷹とともに」『井伏鱒二選集編集過程における両者の確執』公益財団法人三鷹市スポーツと文化財団、2018 * {{Anchors|志賀直哉への抵抗}} 安藤宏「国文学 解釈と鑑賞」52（1）、『志賀直哉への抵抗』 至文堂、1987 * {{Anchors|晩年の執筆メモの問題点}}安藤宏「青森県近代文学館資料集 第二輯 太宰治・晩年の執筆メモ」、『太宰治・晩年の執筆メモの問題点』青森県近代文学館、2001 * {{Anchors|太宰治の昭和二十三年}} 安藤宏「国文学 解釈と教材の研究」47（14）、『検証・太宰治の昭和二十三年』 学燈社、2002 * {{Anchors|櫻桃の記}}伊馬春部 『櫻桃の記』 、筑摩書房、1967 * {{Anchors|いつでも死ねる人}} 植田康夫「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『いつでも死ねる人だった太宰治』 至文堂、2004 * {{Anchors|太宰治の精神病理}} 大原健士郎「東京慈恵会医科大学雑誌」81（3）、『太宰治の精神病理』 東京慈恵会医科大学、1967 * {{Anchors|太宰治の自殺未遂から自殺まで}} 大原健士郎「国文学 解釈と鑑賞」34（5）、『太宰治の自殺未遂から自殺まで』 至文堂、1969 * {{Anchors|耽溺的自殺}} 大原健士郎「国文学 解釈と鑑賞」36（15）、『耽溺的自殺』 至文堂、1971 * {{Anchors|太宰治論}}奥野健男「太宰治研究」、『太宰治論』筑摩書房、1956 * {{Anchors|道化の現存在分析}} 梶谷哲男「日本病跡学雑誌」21、『太宰治 道化の現存在分析』 日本病跡学会、1981 * {{Anchors|逆説的な死生観}} 長部日出雄「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『逆説的な死生観』 至文堂、2004 * {{Anchors|太宰治と逆説的ニヒリズム}} 加藤茂「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『太宰治と逆説的ニヒリズム』 至文堂、2004 * {{Anchors|桜桃忌の三十三年}}桂英澄 『桜桃忌の三十三年』 、未来工房、1981 * {{Anchors|滅亡の民}}河盛好蔵「太宰治研究」、『滅亡の民』筑摩書房、1956 * {{Anchors|姥捨論}} 川崎和啓「国文学攷」222、『姥捨論 再起する太宰治とその問題点』 広島大学国文学会、2014 * {{Anchors|太宰治三鷹とともに}}公益財団法人三鷹市スポーツと文化財団『太宰治三鷹とともに』公益財団法人三鷹市スポーツと文化財団、2018 * {{Anchors|仮想現実と仮面的適応}}斎藤繁「弘前学院大学社会福祉学部研究紀要」10、『太宰治における仮想現実と仮面的適応』弘前学院大学社会福祉学部、2010 * {{Anchors|生家と環境と女性}} 三枝康高「国文学 解釈と鑑賞」34（5）、『太宰治・その生家と環境と女性』 至文堂、1969 * {{Anchors|不良少年とキリスト}}坂口安吾「太宰治研究」、『不良少年とキリスト』筑摩書房、1956 * {{Anchors|狂言の神ノート}} 佐藤嗣男「太宰治研究」25、『狂言の神ノート』和泉書院、2017 * {{Anchors|姥捨}} 相馬正一「国文学 解釈と鑑賞」52（6）、『姥捨』 至文堂、1987 * {{Anchors|境界例者の自殺}} 米倉育男「日本病跡学雑誌」22、『太宰治 境界例者の自殺』 日本病跡学会、1983 * {{Anchors|評伝太宰治上}}相馬正一『評伝太宰治上巻』津軽書房、1995a、ISBN 4-8066-0138-1 * {{Anchors|評伝太宰治下}}相馬正一『評伝太宰治下巻』津軽書房、1995b、ISBN 4-8066-0139-X * {{Anchors|太宰治3}} 島崎敏樹「国文学 解釈と鑑賞」23（9）、『太宰治』至文堂、1958 * {{Anchors|水底の死と安息}}曽根博義「自殺者の近代文学」『太宰治 水底の死と安息』世界思想社、1986、ISBN 4-7907-0305-3 * {{Anchors|文藝の完遂}}檀一雄「太宰治研究」、『文藝の完遂』筑摩書房、1956 * {{Anchors|太宰治2}} 鳥居邦朗「国文学 解釈と鑑賞」36（15）、『太宰治』 至文堂、1971 * {{Anchors|姥捨における死生観}} 長原しのぶ「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『「姥捨」における死生観』 至文堂、2004 * {{Anchors|回想の太宰治}}津島美知子『回想の太宰治』人文書院、1978 * {{Anchors|三鷹訪問}}堤重久「太宰治研究」、『三鷹訪問』筑摩書房、1956 * {{Anchors|太宰治との七年間}}堤重久『太宰治との七年間』筑摩書房、1969 * {{Anchors|ディ・プロフォンディス}}中井英夫 『中井英夫全集10 黒衣の短歌史』 、[[東京創元社]]、2002、ISBN 4-488-07014-0 * {{Anchors|太宰治七里ケ浜心中}}長篠康一郎『太宰治七里ケ浜心中』広論社、1981 * {{Anchors|太宰治武蔵野心中}}長篠康一郎『太宰治武蔵野心中』広論社、1982a * {{Anchors|太宰治水上心中}}長篠康一郎『太宰治水上心中』広論社、1982b * {{Anchors|主治医の記録}}中野嘉一『太宰治 主治医の記録』宝文館出版、1980 * {{Anchors|矢来町半世紀}}野平健一『矢来町半世紀』株式会社新潮社、1992、ISBN 4-10-387701-4 * {{Anchors|回想太宰治}}野原一夫『回想太宰治』株式会社新潮社、1980 * {{Anchors|太宰治の死と短歌}}日置俊次「青山学院大学文学部紀要」53『太宰治の死と短歌』 、青山大学文学部、2011 * {{Anchors|道化の文学}} 福田恒存「群像」3（6）、『道化の文学』 大日本雄弁会講談社、1948 * {{Anchors|精神医学から見た太宰治}}福島章「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『精神医学から見た太宰治』 至文堂、2004 * {{Anchors|太宰治と心中}}布施豊正「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『太宰治と心中』 至文堂、2004 * {{Anchors|恋の蛍}}松本侑子 『恋の蛍』光文社、2009、ISBN 978-4334926854 * {{Anchors|苦悩の年鑑の頃}}水上勉「国文学 解釈と教材の研究」24（9）、『太宰さん 苦悩の年鑑の頃』 学燈社、1979 * {{Anchors|死とその認定}} 村松定孝「国文学 解釈と鑑賞」30（7）、『死とその認定 太宰治他殺説をめぐって』至文堂、1965 * {{Anchors|再浮上する太宰治}} 松本和也「立教大学日本文学」94、『「姥捨」あるいは再浮上する太宰治』 立教大学日本文学会、2005 * {{Anchors|青年の病}} 松本和也「文芸研究 文芸・言語・思想」162、『青年の病 筆法 太宰治「狂言の神」試論』 日本文芸研究会、2006 * {{Anchors|羞恥の源泉としての自尊}} 谷沢永一「国文学 解釈と鑑賞」69（9）、『羞恥の源泉としての自尊』 至文堂、2004 * {{Anchors|官立弘前高等学校資料のなかの太宰治}}山口徹「官立弘前高等学校資料のなかの太宰治」、『官立弘前高等学校資料目録』、弘前大学附属図書館、2009年、str.16-30 * {{Anchors|愛は死と共に}}山崎富栄 『愛は死と共に』石狩書房、1948 * {{Anchors|太宰治の生と死}}ゆりはじめ 『太宰治の生と死』マルジュ社、2004、{{ISBN| 978-4896161397}} * {{Anchors|芥川龍之介の自殺}} 米倉育男「日本病跡学雑誌」26、『芥川龍之介の自殺 太宰治との比較において』 日本病跡学会、1981 * {{Anchors|境界例者の自殺}} 米倉育男「日本病跡学雑誌」22、『太宰治 境界例者の自殺』 日本病跡学会、1983 * {{Anchors|太宰治と三島由紀夫の自己愛について}} 米倉育男「日本病跡学雑誌」61、『太宰治と三島由紀夫の自己愛について』 日本病跡学会、2001 * {{Anchors|太宰治1}} 渡部芳紀「国文学 解釈と鑑賞」36（6）、『太宰治』 至文堂、1971 {{Osamu Dazai}} {{Authority control}} [[Kategorija:Osamu Dazai]] [[Kategorija:1948.]] [[Kategorija:Suicid|Dazai, Osamu]] n0hly4pjujfoocfeetkgk73ti9e8nnb 4 4718361 42696963 42682326 2026-10-01T11:15:44Z Edgar Allan Poe 29250 /* Komentari */ 42696963 wikitext text/x-wiki == Januar == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== [[Dora (festival)]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== [[Jakov Kranjčević]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Februar == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== [[The Oregon Trail (1985)|''The Oregon Trail'' (1985)]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 28. === ==== [[Shōnan-tō]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Mart == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== ''[[L'Île mystérieuse]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== [[Tradicionalna misa]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == April == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== ''[[Kaze no Tani no Naushika]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 30. === ==== ''[[Vargtimmen]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Maj == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== ''[[Ningen Shikkaku]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== [[EHF Euro 2026.]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Juni == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== [[Mary Wollstonecraft Shelley]] ==== ===== Za ===== * {{za}} članak koji sam želio osobno predložiti za izabranog, svakako mjerodavan rad korisnika @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]]. Moje najiskrenije i najdublje zahvale autoru.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 7. marta 2026. u 15:42 (CET) *:Aaaa, hvala najljepša! :) Kad je o Mary već postojao tako iscrpan članak, činilo mi se da bi bila šteta ne prevesti ga, tako da... samo sam se potrudila odraditi taj dio najbolje što sam mogla. :) – [[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] ([[Razgovor s korisnikom:Ekvatarina|razgovor]]) 8. marta 2026. u 00:21 (CET) ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 30. === ==== [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Juli == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 30. === ==== [[Panama]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == August == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== ''[[Straume]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== [[Zabel Jesajan]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Septembar == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== [[Arvydas Sabonis]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 30. === ==== [[Harpija (ptica)]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Oktobar == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== [[Pavle Pavlović]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 31. === ==== [[Koraljivor]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} == Novembar == {{zaglavlje ankete|Sukladno pravilima, oba članka stekla su status '''istaknutog članka'''.|Završeno}} === 1. - 15. === ==== ''[[Ori and the Blind Forest]]'' ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== === 16. - 30. === ==== [[Sevasti Qiriazi]] ==== ===== Za ===== ===== Protiv ===== ===== Komentari ===== {{podnožje ankete}} cfnnnicae0nl4hpx9l2fd1wl2ahhe7p 0 4722906 42696968 42681094 2026-10-01T11:19:19Z Edgar Allan Poe 29250 42696968 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == [[File:Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg|thumb|left|''Spirit Trials'' novi su kompetitivni element uveden u igri ''Ori and the Will of the Wisps'', a radi se o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu.]] Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistemom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]'';<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == [[File:Kwolok Ori .jpg|thumb|left|Kwolok je zaštitnik močvare Inkwater Marsh, koji je odlučio napustiti svoj dom kako bi pomogao Oriju da spasi Niwen i Ku.]] Radnja se nastavlja direktno na kraj igre ''[[Ori and the Blind Forest]]'', a ponovo ju prepričava Stablo duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree''). Iz Kuroinog posljednjeg jajeta izlegne se mala sova imena Ku, koju Ori, Naru i Gumo usvoje kao člana svoje obitelji. Kako je rođena s oštećenim krilom, sova Ku ne može letjeti sve dok joj Gumo ne pričvrsti Kuroino pero na krilo. Ori i Ku idu letjeti zajedno te napuste Nibel i završe u regiji Niwen, gdje ih snažna oluja razdvoji. Ori krene u potragu te u nekom trenutku susreće Kwoloka, veliku žabu koja je zaštitnik močvare imena Inkwater Marsh, te [[lemur]]olike stanovnike Niwena po imenu Moki. Kwolok otkrije Oriju da je Ku u Nijemoj šumi ([[engleski]]: ''Silent Woods''), bivšem domu Mokija koji je sada pretvoren u opustošeno groblje sova, ali kako su vode u močvari nečiste, Ori prvo mora ponovo pokrenuti kotače Izvora ([[engleski]]: ''The Wellspring'') kako bi ih pročistio. Kwolok Oriju također preda Glas Šume ([[engleski]]: ''Voice of the Forest''), plamičak koji će ga voditi na njegovom putovanju. Istovremeno, Naru i Gumo naprave splav te, zabrinuti, kreću prema Niwenu kako bi pronašli Orija i Ku. Nakon što aktivira kotače i očisti vodu, Ori odlazi u Nijemu šumu gdje pronalazi Ku, ali njih dvoje tada susreću Shriek, okrutnu deformiranu sovu koja je bila siroče od rođenja te je, nakon što ju je ostatak svijeta odbacio, zavladala Nijemom šumom i od tada terorizira Niwen. Shriek napada Orija i smrtno rani Ku. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Shriek.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Kao i Kuro u prvoj igri, Shriek je puno više tragična figura nego istinski negativac u igri. | image2 = Ori and the Will of the Wisps Ending.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Gumo, Ku i Naru brinu se o Oriju koji se spojio u novo Stablo duša. | footer = }} Oriju, koji je tužan zbog činjenice da je Ku na samrti, Kwolok objasni da je Glas šume još uvijek preslab i da ne može izliječiti Ku u trenutnom stanju. Zbog činjenice da je Vrba duša ([[engleski]]: ''Spirit Willow'') već umrla, svjetlost koju je nosila u sebi raspršila se na pet plamičaka raštrkanih diljem Niwena, što je šumu izložilo korupciji i propadanju koji su ubili čuvare Vrbe kao i Shriekine roditelje prije njezina rođenja. Kwolok Oriju da zadatak da pronađe ostale plamičke – Sjećanja, Oči, Snagu i Srce Šume – te da ih spoji s Glasom kako bi obnovio svjetlost Vrbe. Kwolok napušta močvaru kako bi pomogao Oriju pronaći ostale plamičke, ali u Bazenima Lume ([[engleski]]: ''Luma Pools'') nailazi na Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: ''Foul Presence'' ili ''Stink Spirit''),<ref>{{Cite web |title=Foul Presence |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Foul_Presence |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}</ref> stvorenje koje je rođeno iz propadanja šume, a čije je tijelo blokiralo koraše Izvora i tako zamutilo vode u Niwenu. Odvratno Stvorenje preuzme kontrolu nad Kwolokom i napada Orija, koji ga mora toliko oslabiti da omogući Kwoloku da povrati kontrolu nad sobom i ubije Odvratno Stvorenje. Međutim, Kwolok je smrtno ranjen i prije nego umre, zamoli Orija da spasi i pazi na Niwen umjesto njega. Ori proputuje ostatak Niwena i uspije pronaći plamičke, koja spaja u Seir, odnosno Zlatnu svjetlost. Ori i Seir odlaze do Vrbe duša, a Seir ju oživljava. Ipak, stablo tada kaže Oriju da je njezino vrijeme prošlo i da više ne može čuvati Seir, moleći Orija da se spoji s njom i tako spasi Niwen, iako bi Ori pritom morao ostaviti svoj prijašnji život za sobom. Rekavši to, Vrba umire, a Seir se vraća Oriju, ali prije nego se Ori stigne spojiti sa svjetlošću, Shriek dolazi i ukrade ju. Ori tada svlada Shriek, koja se vraća u Tihu šumu pod krila skamenjenih tijela svojih roditelja, gdje i umire. Ori, iscrpljen, konačno se spoji sa Seir, čime obnovi Niwen i oživi Ku, pri čemu je izliječeno i njezino oštećeno krilo; Naru i Gumo dolaze taman u pravom trenutku da tomu svjedoče. Ku, Naru i Gumo pronalaze mjesto na kojem su se Ori i Seir spojili te otkriju kako na tom mjestu raste novo Stablo duša. Njih troje pomognu stablu da raste te se brinu o njemu, nastavljajući živjeti kao obitelj. Na kraju Stablo duša otkrije kako je nekoć bilo poznato kao Ori, otkrivajući da je pripovjedač iz obiju igara svo vrijeme zapravo bio Ori prije spajanja sa Seir. Stablo duša u konačnici ponovo izraste, a igra završava rađanjem novog čuvara. == Likovi == Za razliku od prve igre, koja je imala mali broj likova, ''Ori and the Will of the Wisps'' dobila je značajno veći broj likova koji su proširili svijet igre. '''Ori''' je i dalje glavni lik te jedini igrivi lik u igri, s tim da postoji jedan kratki dio igre u kojem igrač zajednički kontrolira Orija i '''Ku''', Kuroinu kći koja se izlegne na početku igre. '''Gumo''' i '''Naru''' vraćaju se iz prve igre te se otkrije kako su njih četvoro formirali malu obitelj koja će ostati zajedno do samoga kraja. Sein iz prve igre nije prisutan, ali sličan lik, '''Seir''', pojavljuje se na samom kraju igre. Sporedni likovi zapravo su brojni dobronamjerni stanovnici Niwena koji pomažu Oriju, ali i kojima Ori pomaže u obnavljanju te regije, zbog čega su često izvori sporednih misija koje igrač mora rješavati tijekom igre. Lemuroliki Mokiji najbrojniji su stanovnici Niwena; dio njih stradao je u Propadanju ([[engleski]]: ''Decay''), dok ih se dio sakrio po različitim dijelovima Niwena gdje, uglavnom, žive u strahu od Shriek i drugih antagonista. Kako Ori postepeno obnavlja Niwen, vraćaju se svojim domovima. Iako igrač susreće brojne Mokije tijekom igre, nisu svi imenovani; među imenovanima, posebno se ističe '''Mokk Hrabri''' ([[engleski]]: Mokk the Brave) koji traži Howlovu kandžu i moli Orija da proširi priču o njegovoj hrabroj borbi s opasnim neprijateljem. Druga važna skupina su [[lav]]oliki Gorleci, dio kojih je korumpiran tijekom Propadanja te ih igrač susreće kao neprijatelje diljem Niwena. Od nekorumpiranih Gorleka, igrač može komunicirati s neimenovanim rudarom u sklopu sporedne misije te s '''Gromom''', kojemu igrač donosi rude kako bi obnovio centralni ''hub'' u igri, ali i domove Mokija. Kod igre otkriva da je u igri trebao biti prisutan i majstor rudar '''Grol''', Gromov brat, a koji je – izgleda – trebao biti ''boss'' u igri kao '''Grol Mahniti''' ([[engleski]]: Grol the Mad), ali ovaj je lik na koncu izbačen te nije bio prisutan u igri.<ref>{{Cite web |title=Grol |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Grol |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}</ref> Važan sporedni lik je i kartograf '''Lupo''', koji istražuje i mapira Niwen, a Oriju prodaje ili daje mape koje otkrivaju izgled određenih regija u kojima boravi; Lupo se može susresti diljem igre, uglavnom u nekom skrivenom dijelu pojedine regije, a stanuje u Izvorskim proplancima ([[engleski]]: ''Wellspring Glades''), centralnom ''hubu'' igre. Tu boravi i majmunoliki '''Opher''', majstor borilačkih vještina, a tu su još i plava ptica po imenu '''Tokk''', putnik kojeg Ori susreće diljem Niwena, a koji je izvor informacija i savjeta, vrtlar '''Tuley''', kojemu Ori donosi misteriozne sjemenke kako bi ovaj obnovio vegetaciju u Izvorskim proplancima, te misteriozni trgovački putnik '''Twillen''', koji Oriju prodaje nove vještine i pojačanja u zamjenu za "krhotine". Posebnu ulogu imaju i zaštitnici Niwena, tri velike životinje, svaka od kojih pokriva jedan dio Niwena. '''Kwolok''' je žabac koji štiti močvaru, a kasnije se pridružuje Oriju u njegovoj potrazi za plamičcima. Na sjeveru u regiji Baur's Reach živi divovski medvjed '''Baur''', koji isprva spava i blokira put u svoju regiju pa ga Ori mora probuditi. Posljednja čuvarica, '''Mora''', štiti mračnu regiju Mouldwood Depths i paukove koji u njoj žive; isprva je korumpirana, ali nakon što ju Ori porazi u borbi dolazi k sebi i zahvaljuje Oriju na pomoći. Igra ima tri istaknuta negativca. Prvi kojeg Ori susreće je opasni vuk '''Howl''', koji je terorizirao močvaru i lovio Mokije; nakon poraza od Orija, odlazi u Nijemu šumu gdje se skameni, iako uzrok nije potpuno razjašnjen. Drugi negativac je Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: Foul Presence), "dijete" Propadanja, koji je isprva blokirao Izvor, a kasnije i korumpirao Kwoloka; nakon što ga Ori svlada, Kwolok ga u konačnici ubije. '''Shriek''' je glavna negativka u igri, a kao i Kuro u prvoj igri, zapravo je žrtva tragičnih okolnosti, u njenom slučaju odbacivanja, koji je doveo do bijesa i želje za osvetom. == Razvoj == {{quote box | quote = Puno je ljudi završilo ''Blind Forest'' za otprilike osam sati i mislili su da je bilo pozitivno iskustvo. Međutim, naša nam je zajednica rekla da nije bilo previše razloga koji bi ih vratili natrag nakon što su završili igru. Jednostavno su htjeli više. I poslušalo smo ih – ova je igra tri puta veća od ''Blind Foresta'' u svakom pogledu. | source = – Daniel Smith, viši producent pri Xbox Games Studiosu<ref>{{cite web |last1=Parijat |first1=Shubhankar |title=Ori and the Will of the Wisps Is 3x Larger Than Blind Forest in "Size, Scope, and Scale" |url=https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-3x-larger-than-blind-forest-in-size-scope-and-scale |website=gamingbolt |access-date=April 3, 2021 |date=February 26, 2020 |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413051727/https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-3x-larger-than-blind-forest-in-size-scope-and-scale |url-status=live }}</ref> | width = 30% | align = left }} ''[[Ori and the Blind Forest]]'' bio je kritički i komercijalni uspjeh za [[Moon Studios]], međutim Daniel Smith je primijetio kako su fanovi htjeli više ''Orija'', s obzirom na to da su uspjeli završiti igru u oko osam sati.<ref name="gamespot interview">{{cite web | url = https://www.gamespot.com/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-dev-answers-our-ques/1100-6474119/ | title = Ori And The Will Of The Wisps Dev Answers Our Questions About The Next Microsoft Exclusive | first = Eddie | last = Makuch | date = February 27, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[GameSpot]] | archive-date = May 10, 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220510041346/https://www.gamespot.com/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-dev-answers-our-ques/1100-6474119/ | url-status = live }}</ref> Smith je rekao da su u timu razmišljali kako bi sve mogli proširiti igru, ali da pritom zadrže narativni kontinuitet.<ref name="gamespot interview"/> O tom je proširenju [[Thomas Mahler]] rekao sljedeće: "Ideja je da ''Will of the Wisps'' bude za ''Blind Forest'' ono što je ''Super Mario Bros. 3'' bio za ''Super Mario Bros.''".<ref>{{Cite web|url=http://www.neogaf.com/forum/showthread.php?t=1389585&page=5|title=Ori and the Will of the Wisps E3 trailer, Page 5, Post #225|date=2017-06-12|website=NeoGAF|language=en|access-date=2017-08-25|quote=Trust us a little :) I wouldn't worry too much. Will of the Wisps isn't just a visual upgrade, far from it. The idea is that Will of the Wisps should be to Blind Forest what Super Mario Bros 3 was to the original Super Mario Bros :)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826030031/http://www.neogaf.com/forum/showthread.php?t=1389585&page=5|archive-date=2017-08-26|url-status=live}}</ref><ref name="usgamer preview">{{cite web | url = https://www.usgamer.net/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-preview | title = Ori and the Will of the Wisps is "Three Times the Scope and Scale" of Blind Forest | first = Kat | last = Bailey | date = February 26, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[USGamer]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200226142819/https://www.usgamer.net/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-preview | archive-date = February 26, 2020 | url-status = live }}</ref> Kako je ''Blind Forest'' završio tako što je Ori vratio Sein, entitet Stabla duša koji je Oriju dao nekolicinu vještina, natrag u Stablo duša u Nibelu, tim je morao razraditi novi način borbe za Orija s elementima pucanja, što je utjecalo na razvoj priče.<ref name="gamespot interview"/> Originalni je ''Ori'' bio igra temeljena isključivo na 2D vizualima, a umjetnik [[Jeremy Gritton]] bio je toliko impresioniran igrom da je napustio svoju tadašnju kompaniju [[Blizzard Entertainment]] kako bi se pridružio Moon Studiosu kao glavni umjetnik za ''Will of the Wisps''. To je dovelo do toga da su svi glavni likovi postali trodimenzionalni modeli na višeslojnim pozadinama, što je omogućilo prirodnu integraciju.<ref>{{cite web | url = https://www.theverge.com/2020/3/11/21174873/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-one-pc-art-design | title = How Ori And The Will Of The Wisps Improves One Of The Best-looking Xbox Games Ever | first = Andrew | last = Webster | date = March 11, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[The Verge]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200312163547/https://www.theverge.com/2020/3/11/21174873/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-one-pc-art-design | archive-date = March 12, 2020 | url-status = live }}</ref> Ovo je također korištano kao pomoć za programe koji su se koristili za razvoj fleksibilnije kinematike igre.<ref>{{Cite news|url=https://gamerant.com/ori-will-of-the-wisps-cinematic/|title=Ori and the Will of the Wisps Video Shows Cinematic Tool|date=2017-10-15|work=Game Rant|access-date=2017-11-02|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003827/https://gamerant.com/ori-will-of-the-wisps-cinematic/|archive-date=2017-11-07|url-status=live}}</ref> [[Milton Guasti]], autor igre ''[[AM2R]]'', pridružio se timu kao podrška za razvoj levela,<ref>{{Cite web|url=http://www.usgamer.net/articles/am2r-creator-speechless-when-offered-ori-and-the-will-of-the-wisps-job|title=AM2R Creator "Speechless" When Offered Ori and the Will of the Wisps Job|last=Kim|first=Matt|date=2017-08-09|website=USgamer|language=en-US|access-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822011811/http://www.usgamer.net/articles/am2r-creator-speechless-when-offered-ori-and-the-will-of-the-wisps-job|archive-date=2017-08-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2017/08/07/another-metroid-2-remake-developer-is-designing-levels-for-ori-and-the-will-of-the-wisps/|title=Another Metroid 2 Remake developer is designing levels for Ori and the Will of the Wisps|date=2017-08-07|website=VentureBeat|access-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821215508/https://venturebeat.com/2017/08/07/another-metroid-2-remake-developer-is-designing-levels-for-ori-and-the-will-of-the-wisps/|archive-date=2017-08-21|url-status=live}}</ref> a sam proces sastojao se od rekreiranja mape iz prve igre u sklopu nastavka i dodavanja novih levela oko te izvorne mape.<ref name="usgamer preview"/> [[Gareth Coker]] također se vratio kako bi komponirao glazbu za nastavak te je inkorporirao jedinstvene teme za svakog od likova koje Ori susreće kroz igru.<ref name="gamespot interview"/> Zbog raznoraznih proširenja igre, Mahler i njegov kolega Genadij Korol rekli su da je tim bio "ludo iterativan" tijekom procesa razvoja. Primjerice, ''trailer'' za [[E3]] [[2017.]] godine imao je 2,000 iteracija tijekom procesa finalizacije.<ref>{{Cite news|url=https://www.trueachievements.com/n28650/ori-and-the-will-of-the-wisps-developer-interview|title=Ori and the Will of the Wisps Developer Interview|date=2017-06-15|work=TrueAchievements|access-date=2017-06-17|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821212542/https://www.trueachievements.com/n28650/ori-and-the-will-of-the-wisps-developer-interview|archive-date=2017-08-21|url-status=live}}</ref> Tim Moon Studiosa, koji je u vrijeme razvoja prve igre imao oko 20 ljudi, proširen je na 80 ljudi do kraja razvoja nastavka, ali kao što je bilo i s prvom igrom, opet su bili izrazito decentralizirani, tako da je tek mali broj suradnika radio sa zajedničke lokacije, a većina je radila iz svojih domova.<ref>{{cite web | url = https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-03-10-building-ori-and-the-will-of-the-wisps-with-80-people-working-from-home | title = Building Ori and the Will of the Wisps with 80 people working from home | first = Christopher | last = Dring | date = March 10, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[GamesIndustry.biz]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200314141253/https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-03-10-building-ori-and-the-will-of-the-wisps-with-80-people-working-from-home | archive-date = March 14, 2020 | url-status = live }}</ref> Zbog značajnog proširenja igre, za koju je Smith procijenio da će biti tri puta veća od originala, razvoj igre trajao je duže nego što je izvorno planirano, a što je dovelo do nekoliko odgoda. Smith je pojasnio kao je dio tih odgoda vezan uz prirodu [[Metroidvania]] igara: "Sve je toliko međusobno povezano da ako promijeniti jedan aspekt igre, to će neupitno utjecati na ostatak. Treba samo vremena da stvorimo igru za koju smatramo da je dovoljno izbrušena da će ljudi htjeti uživati u njoj".<ref name="usgamer preview"/> Nastavak je prvi put najavljen na [[E3]]-u [[2017.]] godine bez ikakvog datuma izlaska.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/6/11/15779186/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-sequel-blind-forest-xbox-e3|title=Ori and the Will of the Wisps is the new sequel to the beautiful Ori and the Blind Forest|last=Gartenberg|first=Chaim|date=2017-06-11|website=The Verge|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821213350/https://www.theverge.com/2017/6/11/15779186/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-sequel-blind-forest-xbox-e3|archive-date=2017-08-21|url-status=live}}</ref> Drugi ''trailer'' prikazan je godinu dana kasnije na [[E3]]-u [[2018.]] godine s planiranim izlaskom tijekom [[2019.]] godine.<ref>{{Citation|last=Xbox|title=Ori and the Will of the Wisps - E3 2018 - Gameplay Trailer|date=2018-06-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=kd0zbNw1VOg|access-date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611002902/https://www.youtube.com/watch?v=kd0zbNw1VOg|archive-date=2018-06-11|url-status=live}}</ref> Još prije [[E3]]-a [[2019.]] godine, novi je ''trailer'' potvrdio da je izlazak odgođen, a planirani datum bio je [[11. veljače]] [[2020.]] godine.<ref>{{Citation|last=Xbox|title=Ori and the Will of the Wisps - E3 2019 - Gameplay Trailer|date=2019-06-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=2reK8k8nwBc|access-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609210156/https://www.youtube.com/watch?v=2reK8k8nwBc|archive-date=2019-06-09|url-status=live}}</ref> Posljednja odgoda potvrđena je izlaskom finalnog ''trailera'' na [[The Game Awards]]ima [[2019.]] godine, a koji je potvrdio da će datum izlaska biti [[11. ožujka]] [[2020.]] godine.<ref>{{Citation|last=Xbox|title=Ori and the Will of the Wisps - TGA 2019 - Gameplay Trailer|date=2019-12-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=SuDYRZijXws|access-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213034025/https://www.youtube.com/watch?v=SuDYRZijXws|archive-date=2019-12-13|url-status=live}}</ref> Xbox Game Studios istoga je dana objavio izlazak kolekcionarskog izdanja s klavirskim verzijama glazbe iz igre, posebnom metalnom kutijom, posebnim pakiranjem, knjigom ilustracija i kodom za ''download'' soundtracka u MP3 formatu.<ref>{{Citation|last=Heller|first=Emily|title=Ori and the Will of the Wisps collector's edition celebrates it's ethereal art and music|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=January 23, 2020|access-date=January 30, 2020|url=https://www.polygon.com/deals/2020/1/23/21078991/ori-and-the-will-of-the-wisps-pre-order-collectors-edition-release-date|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130062802/https://www.polygon.com/deals/2020/1/23/21078991/ori-and-the-will-of-the-wisps-pre-order-collectors-edition-release-date|archive-date=January 30, 2020|url-status=live}}</ref> ''Ori and the Will of the Wisps'' izašao je [[11. ožujka]] [[2020.]] godine za [[Xbox One]] i [[Windows 10]] (PC).<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|title=Ori and the Will of the Wisps delayed until March|last=Carpenter|first=Nicole|date=2019-12-12|website=Polygon|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213142932/https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|archive-date=2019-12-13|url-status=live}}</ref><ref name="IGNreview"/> Igra je izašla kao 4K UHD, Xbox One X pojačana i Xbox Play Anywhere naslov,<ref>{{Cite news|url=http://gematsu.com/2017/06/ori-will-wisps-announced-xbox-one-windows-10|title=Ori and the Will of the Wisps announced for Xbox One|date=2017-06-11|work=Gematsu|access-date=2017-08-26|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826072910/http://gematsu.com/2017/06/ori-will-wisps-announced-xbox-one-windows-10|archive-date=2017-08-26|url-status=live}}</ref> a obje su verzije dodane u Microsoftov Xbox Game Pass program. Smith je rekao da je uključivanje u Game Pass program bilo korisno za njih: "Mislim da je Game Pass sjajno sredstvo da više igrača dobije ono što smo napravili i, na kraju krajeva, mislim da je jako zdravo za franšizu, jako zdravo za Moon [Studios] i jako zdravo za Xbox da što više ljudi igra ''Orija''".<ref name="gamespot interview"/> Tijekom Nintendo Direct Mini: Partner Showcasea objavljeno je da će igra dobiti i verziju za [[Nintendo Switch]], koja je digitalno objavljena [[17. rujna]] [[2020.]] godine;<ref>{{cite web | url = https://venturebeat.com/2020/09/17/ori-and-the-will-of-the-wisps-comes-to-switch-today/ | title = Ori and the Will of the Wisps comes to Switch | first = Mike | last = Minotti | date = September 17, 2020 | access-date = September 17, 2020 | work = [[Venture Beat]] | archive-date = October 24, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201024181415/https://venturebeat.com/2020/09/17/ori-and-the-will-of-the-wisps-comes-to-switch-today/ | url-status = live }}</ref> fizičko izdanje obiju igara za Switch izdano je [[8. prosinca]] [[2020.]] godine.<ref>{{cite web | url = https://www.nintendolife.com/news/2020/09/ori_1_plus_2_getting_standard_physical_releases_on_switch_this_december | title = Ori 1 + 2 Getting Standard Physical Releases on Switch this December | first = Liam | last = Doolan | date = 30 September 2020 | access-date = September 30, 2020 | work = [[NintendoLife]] | archive-date = 2 October 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201002222406/https://www.nintendolife.com/news/2020/09/ori_1_plus_2_getting_standard_physical_releases_on_switch_this_december | url-status = live }}</ref> Tijekom Microsoftovog Xbox Games Showcasea u srpnju [[2020.]] godine, objavljeno je kako će igra dobiti optimiziranu verziju u 4K rezoluciju i 120 fps za [[Xbox Series X]] (kasnije potvrđeno i za [[Xbox Series S]]), a koja je objavljena [[10. studenog]] [[2020.]] godine.<ref name= "Xbox Wire"/><ref>{{cite web|url=https://www.destructoid.com/stories/microsoft-is-working-on-an-xbox-series-x-version-of-ori-and-the-will-of-the-wisps-using-its-crazy-power--598397.phtml|title=Microsoft is working on an 'Xbox Series X version' of Ori and the Will of the Wisps using its 'crazy power'|last=Carter|first=Chris|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=[[Destructoid]]|archive-date=August 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808154120/https://www.destructoid.com/stories/microsoft-is-working-on-an-xbox-series-x-version-of-ori-and-the-will-of-the-wisps-using-its-crazy-power--598397.phtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2020/7/23/21332881/xbox-studios-games-series-x-optimized-forza-gears|title=Forza Horizon 4, Gears 5, Ori, Sea of Thieves, and Gears Tactics are getting Xbox Series X upgrades|author=Gartenberg, Chaim|publisher=The Verge|date=23 July 2020|access-date=16 August 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723173421/https://www.theverge.com/2020/7/23/21332881/xbox-studios-games-series-x-optimized-forza-gears|url-status=live}}</ref> == Soundtrack == {{Album | Name = Ori and the Will of the Wisps<br>(Original Soundtrack Recording) | Type = soundtrack | Longtype = | Izvođač/ica = [[Gareth Coker]] | image = Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording).jpg | Veličina_slike = | Caption = | Datum = [[10. ožujka]] [[2020.]] | Snimanje = | Žanr = [[soundtrack]] | Trajanje = 185:37 | Jezik = | Izdavač = | Producent = | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = ''[[Ori and the Blind Forest#Soundtrack|Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)]]'' | Ime_albuma = | Album_poslije = — | godina0 = ([[2016.]]) | godina = ([[2020.]]) | godina2 = (—) | Misc = }} [[Gareth Coker]] vratio se kao kompozitor glazbe i za nastavak, s tim da ovoga puta nisu navedeni posebni suradnici koji su doprinijeli [[soundtrack]]u. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 60 kompozicija. Coker je dodatno, neovisno o soundtracku, objavio i tri zasebne kompozicije koje su se koristile kao glazba u ''[[trailer]]ima'' na [[E3]] konferencijama [[2017.]], [[2018.]] i [[2019.]] godine, a sve su nosile naslov "Trailer Music". === Popis skladbi === {{Tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 185:37 | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Main Theme | note1 = | length1 = 1:56 | title2 = We Named Her Ku | note2 = | length2 = 1:01 | title3 = A Yearning for the Sky | note3 = | length3 = 3:31 | title4 = A Keepsake from the Past | note4 = | length4 = 2:22 | title5 = Ku's First Flight | note5 = | length5 = 2:44 | title6 = Separated by the Storm | note6 = | length6 = 3:47 | title7 = Howl | note7 = | length7 = 1:06 | title8 = Now Use the Light, We Want to See! | note8 = | length8 = 5:25 | title9 = A Shine Upon Inkwater Marsh | note9 = | length9 = 3:06 | title10 = Overlooking the Mill | note10 = | length10 = 3:44 | title11 = The Eyes of Kwolok | note11 = | length11 = 4:37 | title12 = Kwolok's Hollow | note12 = | length12 = 4:08 | title13 = Hornbug | note13 = | length13 = 1:53 | title14 = Dashing and Bashing | note14 = | length14 = 4:19 | title15 = Meeting Kwolok | note15 = | length15 = 1:09 | title16 = Kwolok's Throne Room | note16 = | length16 = 2:41 | title17 = Sanctuary in the Glades | note17 = | length17 = 2:45 | title18 = The Ancient Wellspring | note18 = | length18 = 2:54 | title19 = A Look Inside | note19 = | length19 = 3:08 | title20 = Trouble Within | note20 = | length20 = 0:42 | title21 = Turn, Turn, Turn Again | note21 = | length21 = 3:36 | title22 = Amelioration | note22 = | length22 = 2:09 | title23 = Escaping a Foul Presence | note23 = | length23 = 2:05 | title24 = Silent Woodlands | note24 = | length24 = 3:40 | title25 = Reunification | note25 = | length25 = 3:05 | title26 = Ash and Bone | note26 = | length26 = 3:40 | title27 = Shriek | note27 = | length27 = 1:21 | title28 = Fading of the Light | note28 = | length28 = 4:09 | title29 = The Story of Niwen | note29 = | length29 = 2:15 | title30 = Shadows of Mouldwood | note30 = | length30 = 5:10 | title31 = Mora the Spider | note31 = | length31 = 5:57 | title32 = The Eyes of the Forest | note32 = | length32 = 1:26 | title33 = The Darkness Lifted | note33 = | length33 = 3:59 | title34 = Luma Pools | note34 = | length34 = 5:05 | title35 = Kwolok's Malaise | note35 = | length35 = 3:19 | title36 = Strength of the Forest | note36 = | length36 = 1:20 | title37 = Resolution in Paradise | note37 = | length37 = 4:29 | title38 = Midnight Burrows | note38 = | length38 = 4:12 | title39 = Baur's Reach | note39 = | length39 = 5:07 | title40 = A Snowy Skirmish | note40 = | length40 = 1:17 | title41 = In Wonderment of Winter | note41 = | length41 = 3:26 | title42 = Baur's Peak | note42 = | length42 = 1:11 | title43 = Escape with the Memory of the Forest | note43 = | length43 = 1:55 | title44 = Shriek's Tale | note44 = | length44 = 2:53 | title45 = The Windswept Wastes | note45 = | length45 = 3:34 | title46 = Burrowing | note46 = | length46 = 4:17 | title47 = Approaching the Ruins | note47 = | length47 = 2:13 | title48 = The Heart Knows It's Safe | note48 = | length48 = 0:41 | title49 = The Windtorn Ruins | note49 = | length49 = 2:20 | title50 = Seir | note50 = | length50 = 2:01 | title51 = Escaping the Sandworm | note51 = | length51 = 2:08 | title52 = The Weeping Ridge | note52 = | length52 = 3:34 | title53 = Willow's End | note53 = | length53 = 4:55 | title54 = Decay | note54 = | length54 = 5:52 | title55 = Unblocking the Way | note55 = | length55 = 3:24 | title56 = The Spirit Willow | note56 = | length56 = 2:54 | title57 = Shriek and Ori | note57 = | length57 = 6:09 | title58 = Remaining in Darkness | note58 = | length58 = 1:38 | title59 = A Stirring of Memories | note59 = | length59 = 2:22 | title60 = Ori, Embracing the Light | note60 = | length60 = 3:51 }} == Prijem == === Kritike === {{Video game reviews | MC = PC: 88/100<ref name="MCPC">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Will of the Wisps for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=July 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315101152/https://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-will-of-the-wisps |archive-date=March 15, 2020 |url-status=live }}</ref><br />XONE: 90/100<ref name="MCXONE">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Will of the Wisps for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314082408/https://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-will-of-the-wisps |archive-date=March 14, 2020 |url-status=live }}</ref><br />NS: 93/100<ref name="MCNS">{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Switch Reviews |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=nintendo-switch |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=March 25, 2021 |archive-date=September 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929181745/https://www.metacritic.com/game/switch/ori-and-the-will-of-the-wisps |url-status=live }}</ref><br/>XSX: 92/100<ref name="MCXSX">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=xbox-series-x |title=Ori and the Will of the Wisps for Xbox Series X Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=November 18, 2020 |archive-date=December 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201124651/https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/ori-and-the-will-of-the-wisps |url-status=live }}</ref> | Destruct = 9.5/10<ref name="Carter">{{cite web |last=Carter |first=Chris |date=March 10, 2020 |url=https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-will-of-the-wisps-582480.phtml |title=Review: Ori and the Will of the Wisps |work=[[Destructoid]] |publisher=[[Enthusiast Gaming]] |access-date=March 12, 2020 |archive-date=April 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414105949/https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-will-of-the-wisps-582480.phtml |url-status=live }}</ref> | EGM = 4/5<ref name="EGMreview">{{cite magazine |last=Goroff|first=Michael|date=March 10, 2020 |url=https://egmnow.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|title=Ori and the Will of the Wisps review |magazine=[[Electronic Gaming Monthly]] |publisher=EGM Media, LLC|access-date=March 13, 2020}}</ref> | Fam = 36/40<ref name="Famitsureview">{{Cite news |last=Romano |first=Sal |date=2020-10-14 |title=Famitsu Review Scores: Issue 1663 |url=https://www.gematsu.com/2020/10/famitsu-review-scores-issue-1663 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014094952/https://www.gematsu.com/2020/10/famitsu-review-scores-issue-1663 |archive-date=2020-10-14 |access-date=2025-02-20 |work=Gematsu}}</ref> | GI = 9.5/10<ref name="Game Informer">{{cite magazine|url=https://www.gameinformer.com/review/ori-and-the-will-of-the-wisps/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-even-better-than-the|title=Ori And The Will Of The Wisps Review – Even Better Than The Original|author=Reiner, Andrew|magazine=[[Game Informer]]|date=March 12, 2020|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314044807/https://www.gameinformer.com/review/ori-and-the-will-of-the-wisps/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-even-better-than-the|archive-date=March 14, 2020|url-status=live}}</ref> | GSpot = 8/10 {{small|(XONE)}}<ref name="GSreview">{{cite web|last=Watts|first=Steve|date=March 11, 2020|url=https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-a-will-and-a-/1900-6417425/|title=Ori And The Will Of The Wisps Review - A Will And A Way|work=[[GameSpot]]|publisher=[[CBS Interactive]]|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312100941/https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-a-will-and-a-/1900-6417425/|archive-date=March 12, 2020|url-status=live}}</ref><br/>9/10 {{small|(XSX)}}<ref name="GSreviewXSX">{{cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-series-x-review/1900-6417613/|title=Ori And The Will Of The Wisps Xbox Series X Review|last=Epstein|first=Mike|date=November 17, 2020|access-date=November 18, 2020|website=GameSpot|archive-date=November 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118014826/https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-series-x-review/1900-6417613/|url-status=live}}</ref> | GRadar = 4.5/5<ref name="GRadarreview">{{cite web|last=Wood|first=Austin|date=March 10, 2020|url=https://www.gamesradar.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|title=ORI AND THE WILL OF THE WISPS REVIEW: "A SHORT BUT SUBLIME ACTION-PLATFORMER"|work=[[GamesRadar+]]|publisher=[[Future plc]]|access-date=March 12, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312023420/https://www.gamesradar.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|archive-date=March 12, 2020}}</ref> | IGN = 9/10<ref name="IGNreview">{{cite web|last=Tyrrel|first=Brandin|date=March 10, 2020|url=https://nordic.ign.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-pc/34610/review/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|title=Ori and the Will of the Wisps - Review|work=[[IGN]]|publisher=[[Ziff Davis]]|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311234025/https://nordic.ign.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-pc/34610/review/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|archive-date=March 11, 2020|url-status=live}}</ref> | PCGUS = 81/100<ref name="PCG review">{{cite web|last=Wilde|first=Tyler|date=March 10, 2020|url=https://www.pcgamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|title=ORI AND THE WILL OF THE WISPS REVIEW|work=[[PC Gamer]]|publisher=[[Future US]]|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312004910/https://www.pcgamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|archive-date=March 12, 2020|url-status=live}}</ref> | TG = 5/5<ref name="Guardianreview">{{cite web|last=Onanuga|first=Tola|date=March 18, 2020|url=https://www.theguardian.com/games/2020/mar/18/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-monsters-and-magic-stir-in-the-forest|title=Ori and the Will of the Wisps review – monsters and magic stir in the forest|website=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian News & Media Limited]]|access-date=March 19, 2020|archive-date=March 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318205035/https://www.theguardian.com/games/2020/mar/18/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-monsters-and-magic-stir-in-the-forest|url-status=live}}</ref> | VG = 9/10<ref name="VGreview">{{cite web|last=Wise|first=Josh|date=March 10, 2020|url=https://www.videogamer.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|title=Ori and the Will of the Wisps review|website=VideoGamer|access-date=March 14, 2020|archive-date=March 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320170401/https://www.videogamer.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|url-status=live}}</ref> |GameRev=4/5<ref name="GameRev">{{cite web|last=Leri|first=Michael|date=April 1, 2020|url=https://www.gamerevolution.com/review/641379-ori-and-the-will-of-the-wisps-review-pc-xbox-one&#124|title=Ori and the Will of the Wisps Review|work=[[Game Revolution]]|access-date=April 3, 2020}}</ref>}} ''Ori and the Will of the Wisps'' je dobio univerzalne pohvale na svim platformama, čemu svjedoče sjajne ocjene na agregatoru [[Metacritic]]u.<ref name="MCPC" /><ref name="MCXONE" /><ref name="MCNS" /><ref name="MCXSX" /> Do lipnja [[2020.]] godine, igru je igralo preko 2,000,000 igrača,<ref>{{cite web|url=https://www.pcgamer.com/2-million-people-have-played-ori-and-the-will-of-the-wisps-since-march/|title=2 million people have played Ori and the Will of the Wisps since March|first=Christopher|last=Livington|work=[[PC Gamer]]|date=June 25, 2020|access-date=June 25, 2020|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626175717/https://www.pcgamer.com/2-million-people-have-played-ori-and-the-will-of-the-wisps-since-march/|url-status=live}}</ref> a do sredine studenog iste godine ta je brojka prešla 2,800,000 igrača.<ref>{{cite web|url=https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-crosses-2-8-million-players|title=Ori and the Will of the Wisps Crosses 2.8 Million Players|last=Sinha|first=Ravi|website=GamingBolt|date=November 18, 2020|access-date=November 19, 2020|archive-date=April 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418052708/https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-crosses-2-8-million-players|url-status=live}}</ref> Chris Carter s ''[[Destructoid]]'' nahvalio je igru, nazvavši ju remek-djelom. Opisao ju je kao "primjer izvrsnosti", rekavši da "možda ima nedostataka, ali oni su zanemarivi i neće napraviti veliku štetu". Carter je posebno nahvalio vizualne elemente, poboljšanje borbi u odnosu na prvu igru, kao i "dramatične sekvence bijega". Ipak, spomenuo je probleme s fps-om na verziji za [[Xbox One]].<ref name="Carter"/> Pišući za ''[[Electronic Gaming Monthly]]'', Michael Goroff pozitivno se osvrnuo na igru, također ističući probleme s performansom koje je igra imala na Xbox Oneu do izladka ''day-one'' [[patch]]a. Dalje je rekao da "''Ori and the Will of the Wisps'' ima sve što bi jedan dobar nastavak trebao imati. Rafinira mehaniku ''Blind Foresta'', proširuje svijet i ubacuje hrpu novih pokreta i elemenata. Ali u eri koja je prepuna 'emotivnih platformera', ''Will of the Wisps'' ne čini ništa da bi se istaknuo u odnosu na ostale. To je pristojno, ako već ne zaboravljivo iskustvo".<ref name="EGMreview"/> ''[[Game Informer]]ov'' Andrew Reiner nahvalio je grafiku, priču i borbe, zaključivši kako je nastavak bolji od originala. Rekao je: "Priča je fantastična, svijet ostavlja bez daha, a sve to je ništa u usporedbi s predivnim sustavom igranja koji se ističe i kao platformer i kao borbena igra. Moon Studios uspio je nadmašiti sam sebe s ovom igrom, pružajući nam iskustvo koje nije dosadno, koje igraju daje osjećaj da je pametan i koje postaje sve bolje i bolje kako igra napreduje".<ref name="Game Informer"/> Pozitivnu kritiku dao je i Steve Watts s ''[[GameSpot]]a'', pohvalivši borbe, elemente istraživanja, priču te "predivnu animaciju i okoliš". Uz to, istaknuo je povremene vizualne ''bugove'' kao negativni aspekt igre.<ref name="GSreview"/> Osam mjeseci nakon izlaska na Xbox Oneu, Mike Epstein je za ''[[GameSpot]]'' ocijenio verziju za Xbox Series X i dao joj višu ocjenu, hvaleći brojna poboljšanja te rješavanje tehničkih problema koji su bili prisutni na početku.<ref name="GSreviewXSX"/> Pišući za ''[[GamesRadar+]]'', Austin Wood je također nahvalio igru i njezinu "glazbu koja oduzima dah", svijet i platformske elemente. Wood je rekao da "ima poneka manja pogreška tu i tamo, ali da budem jasan: Obožavam ''Ori and the Will of the Wisps''. To je jedan od najboljih platformera svih vremena te vrlo očiti favorit za igru godine. Ako vam se svidjela prva igra, ovu ćete obožavati. A ako niste već doživjeli Orijevu priču, dugujete si zaroniti u nju sada, tim više što su obe igre sada na Xbox Game Passu. Ja ću ponovo igrati ovu igru, slušati njezin soundtrack i razmišljati o likovima u godinama koje dolaze". Ipak, Wood je priznao neke tehničke probleme i posljednju je razinu nazvao "blago razočaravajućom".<ref name="GRadarreview"/> [[IGN]]-ov Brandin Tyrrel također je nahvalio igru, rekavši kako je "''Ori and the Will of the Wisps'' sjajan povratak blještavom i lijepom ''open-world'' platformeru s učinkovitom pričom koja pojačava napete izazove".<ref name="IGNreview"/> Tyrrell je dodatno pohvalio igru jer je ostala dosljedna originalu, dok je istovremeno uspjela dodati novi sadržaj. Tyler Wilde s ''[[PC Gamer]]a'' dao je igri pozitivnu ocjenu, hvaleći platformske elemente, borbe s ''bossevima'' i vizualne elemente, ali je za borbe rekao da "nisu jako zabavne".<ref name="PCG review"/> Pišući za ''[[VideoGamer]]'', Josh Wise je nahvalio grafiku, glazbu i platformske elemente, rekavši da "u kontekstu ljepote i ostaloga, postoji jako malo igara, u profinjenim domenama ''indie'' ili AAA igara, koji joj mogu biti konkurencija". Ipak, Wise je priču nazvao "slabašnom". Tola Onanuga je za ''[[The Guardian]]'' pohvalila igru, rekavši da "više od ičeg drugog, ''Ori and the Will of the Wisps'' je očaravajuće iskustvo za osjetila. Od jezivo prekrasnih vizuala do ambijenta, prijemčive glazbe, ima toliko toga što možete voljeti po pitanju izgleda i osjećaja u ovom dugoočekivanom nastavku". Od negativnih aspekata, istaknula je da je priča "povremeno melankolična" te da borba protiv "normalnih protivnika može djelovati zamorno nakon nekog vremena". Ipak, kritiku je zaključila u pozivitnom tonu: "Začinjen opakim zagonetkama, ''Ori and the Will of the Wisps'' je neodoljiv izazov. Igra pokazuje izvanrednu posvećenost detaljima – cijeli se svijet čini živim zbog uzbuđenja i opasnosti".<ref name="Guardianreview"/> === Nagrade === ''[[Time (časopis)|Time]]'' i ''[[Game Informer]]'' naveli su ''Ori and the Will of the Wisps'' među deset najboljih videoigara [[2020.]] godine, odnosno najboljim igrama osme generacije.<ref>{{cite web|last=Fitzpatrick|first=Alex|date=November 20, 2020|url=https://time.com/5912417/best-video-games-2020/|title=The 10 Best Video Games of 2020|website=[[Time Magazine]]|access-date=November 23, 2020|archive-date=March 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304222130/https://time.com/5912417/best-video-games-2020/|url-status=live}}</ref><ref name="GIbest">{{cite magazine |last=Juba|first=Joe|date=October 2, 2020|url=https://www.gameinformer.com/feature/2020/10/02/game-informers-best-games-of-the-generation|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004013018/https://www.gameinformer.com/feature/2020/10/02/game-informers-best-games-of-the-generation|url-status=live|archive-date=October 4, 2020|title=Game Informer's Best Games of The Generation|magazine=[[Game Informer]]|access-date=October 5, 2020}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' također ju je stavio na svoj popis deset najboljih igara [[2020.]] godine,<ref name="wapo">{{cite news|last=Moore|first=Joe|date=December 7, 2020|url=https://www.washingtonpost.com/video-games/reviews/best-video-games-2020/|title=The best games of 2020|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=December 9, 2020|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207154247/https://www.washingtonpost.com/video-games/reviews/best-video-games-2020/|url-status=live}}</ref> dok ju je ''Paste'' naveo među 20 najboljih igara godine.<ref name="paste">{{cite web|last=Martin|first=Garret|date=December 2, 2020|url=https://www.pastemagazine.com/games/best-of-2020/best-games-of-2020/|title=The 40 Best Games of 2020|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|access-date=December 9, 2020|archive-date=December 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206152239/https://www.pastemagazine.com/games/best-of-2020/best-games-of-2020/|url-status=live}}</ref> ''[[Polygon]]'' ju je uvrstio među 50 najboljih igara [[2020.]] godine,<ref name="poly">{{cite web|last=Grant|first=Chris|date=December 14, 2020|url=https://www.polygon.com/2020/12/14/22166004/best-games-2020-ps4-xbox-one-switch-pc-series-x|title=The 50 best games of 2020|website=Polygon|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231200503/https://www.polygon.com/2020/12/14/22166004/best-games-2020-ps4-xbox-one-switch-pc-series-x|url-status=live}}</ref> a ''WhatCulture'' ju je stavio na popis 20 najboljih videoigara [[2020.]] godine.<ref name="whatc">{{cite web|last=Tailford|first=Scott|date=December 11, 2020|url=https://whatculture.com/gaming/20-best-video-games-of-2020?page=19|title=20 Best Video Games Of 2020|website=[[WhatCulture]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=February 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215144956/https://whatculture.com/gaming/20-best-video-games-of-2020?page=19|url-status=live}}</ref> I ''Ars Technica'' ju je stavila na popis najboljih igara godine.<ref name="arstec">{{cite web|last=Orland|first=Kyle|date=December 22, 2020|url=https://arstechnica.com/gaming/2020/12/ars-technicas-best-games-of-2020/|title=Ars Technica's best games of 2020|website=[[Ars Technica]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225053141/https://arstechnica.com/gaming/2020/12/ars-technicas-best-games-of-2020/|url-status=live}}</ref> ''[[The Guardian]]'' ju je stavio u prvih pet na popisu 15 najboljih igara godine,<ref name="guardian">{{cite web|last=MacDonald|first=Keza|date=December 23, 2020|url=https://www.theguardian.com/games/2020/dec/23/the-15-best-video-games-of-2020|title=The 15 best video games of 2020|website=[[The Guardian]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224204057/https://www.theguardian.com/games/2020/dec/23/the-15-best-video-games-of-2020|url-status=live}}</ref> kao i ''[[Bloomberg]]''.<ref name="Bloomberg">{{cite web|last=Schreier|first=Jason|date=December 24, 2020|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-24/the-best-video-games-of-2020|title=The Best Video Games of 2020|website=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224121133/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-24/the-best-video-games-of-2020|url-status=live}}</ref> Na popisu najboljih igara godine ''Digital Foundryja'' igra se našla u top tri naslova,<ref name="DFbest">{{cite web|last=Linneman|first=John|date=December 23, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=fK-T8EYtiQ8|title=Digital Foundry's Best Games of 2020: The John Linneman Collection!|website=[[Digital Foundry]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224141355/https://www.youtube.com/watch?v=fK-T8EYtiQ8&feature=youtu.be|url-status=live}}</ref> kao i na njihovom popisu deset igara s najboljom grafikom u [[2020.]] godine.<ref name="DFgraphics">{{cite web|last=Linneman|first=John|date=December 24, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFYa6okagbs|title=Digital Foundry's Best Game Graphics of 2020 - PC, Xbox, PlayStation - An Amazing Year For Visuals|website=[[Digital Foundry]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224190009/https://www.youtube.com/watch?v=qFYa6okagbs&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref> ''[[Game Informer]]'' ju je stavio na peto mjesto liste najboljih igara [[2020.]] godine.<ref name="GIyear">{{cite magazine |last=Hester|first=Blake|date=December 18, 2020|url=https://www.gameinformer.com/goty-2020/2020/12/18/the-top-10-games-of-2020-5-ori-and-the-will-of-the-wisps|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218210031/https://www.gameinformer.com/goty-2020/2020/12/18/game-of-the-year-countdown-5-ori-and-the-will-of-the-wisps|url-status=live|archive-date=December 18, 2020|title=Game Informer: Game Of The Year Countdown – #5 Ori And The Will Of The Wisps|magazine=[[Game Informer]]|access-date=December 25, 2020}}</ref> Što se tiče nagrada, ''Ori and the Will of the Wisps'' dobio je ili je nominiran za sljedeće nagrade: {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! scope="col" | Nagrada ! scope="col" | Kategorija ! scope="col" | Ishod ! scope="col" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan=3| [[Zlatni Joystick]] [[2020.]] | Najbolji vizualni dizajn | {{Nom}} | rowspan=3| {{center|<ref>{{cite web|last=Wald|first=Heather|title=The Last of Us Part 2 takes the trophy for Best Visual Design at the Golden Joystick Awards 2020|url=https://www.gamesradar.com/au/the-last-of-us-part-2-takes-the-trophy-for-best-visual-design-at-the-golden-joystick-awards-2020/|website=[[GamesRadar+]]|date=November 24, 2020|access-date=December 10, 2020|archive-date=October 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028205505/https://www.gamesradar.com/au/the-last-of-us-part-2-takes-the-trophy-for-best-visual-design-at-the-golden-joystick-awards-2020/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Watts|first=Rachel|title=Watch the Golden Joystick Awards 2020 here at 8:30 PM GST|url=https://www.pcgamer.com/au/watch-the-golden-joystick-awards-2020-here/|website=[[PC Gamer]]|date=November 24, 2020|access-date=December 10, 2020|archive-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124203731/https://www.pcgamer.com/au/watch-the-golden-joystick-awards-2020-here/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tyrer|first=Ben|title=Every winner at the Golden Joystick Awards 2020|url=https://www.gamesradar.com/au/every-winner-at-the-golden-joystick-awards-2020/|website=[[GamesRadar+]]|date=November 24, 2020|access-date=December 10, 2020|archive-date=February 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202193516/https://www.gamesradar.com/au/every-winner-at-the-golden-joystick-awards-2020/|url-status=live}}</ref>}} |- | Xbox igra godine | {{Won}} |- | Igra godine | {{Nom}} |- | rowspan=3| [[The Game Awards]] [[2020.]] | Najbolja umjetnička direkcija | {{Nom}} | rowspan=3| {{center|<ref>{{cite web|url=https://www.polygon.com/2020/11/18/21573499/the-game-awards-2020-nominees-list|title=The Game Awards 2020 nominees: The Last of Us Part 2, Hades lead the list|last=Good|first=Owen|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=November 18, 2020|access-date=November 19, 2020|archive-date=March 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331140728/https://www.polygon.com/2020/11/18/21573499/the-game-awards-2020-nominees-list|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2020/digital/news/the-game-awards-winners-list-2020-1234850547/|title=The Game Awards 2020: Compete Winners List|last=Stedman|first=Alex|date=December 10, 2020|access-date=December 12, 2020|website=Variety|archive-date=December 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211075416/https://variety.com/2020/digital/news/the-game-awards-winners-list-2020-1234850547/|url-status=live}}</ref>}} |- | Najbolji soundtrack | {{Nom}} |- | Najbolja akcija/avantura | {{Nom}} |- | Nagrada Music + Sound [[2020.]] | Najbolja originalna glazba za videoigru | {{Nom}} |- | Nagrada GoldSpirit [[2020.]] | Najbolja originalna glazba za videoigru | {{Nom}} |- | [[Nagrada Annie]] [[2021.]] | Izvanredno postignuće u animaciji likova u videoigri | {{Nom}} | |- | rowspan=2| [[British Academy Games Awards]] [[2021.]] | Najbolja animacija | {{Nom}} | |- | Najbolja glazba | {{Nom}} | |- | [[Zlatni kolut]] [[2021.]] | Izvanredno postignuće u montaži zvuka – računalna kinematografija | {{Nom}} | |- | rowspan=5| 24. [[Godišnje nagrade D.I.C.E.]] | Avanturistička igra godine | {{Nom}} | rowspan=5| {{center|<ref>{{cite web|url=https://www.kotaku.com.au/2021/01/dice-award-nominees-2021/|title=Here's All The DICE Award Nominees for 2021|last=Walker|first=Alex|website=[[Kotaku]]|date=January 27, 2021|access-date=February 23, 2021|archive-date=March 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303120011/https://www.kotaku.com.au/2021/01/dice-award-nominees-2021/|url-status=dead}}</ref>}} |- | Izvanredno postignuće u animaciji | {{Nom}} |- | Izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji | {{Nom}} |- | Izvanredno postignuće u dizajnu zvuka | {{Nom}} |- | Izvanredno postignuće u kompoziciji originalne glazbe | {{Nom}} |- | Nagrada međunarodnih kritičara filmske glazbe (IFMCA) | Najbolja originalna glazba za videoigru ili interaktivni medij | {{Nom}} |- | Nagrada HMMA | Najbolja originalna glazba – videoigra | {{Nom}} |- | rowspan=4| [[Nagrade NAVGTR]] | Najbolja umjetnička direkcija, fantastika | {{Won}} | rowspan=4| {{center|<ref>{{cite web|title=2020 Nominees|url=https://navgtr.org/2020-nominees/|website=NAVGTR|date=January 11, 2020|access-date=January 13, 2021|archive-date=February 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201144819/https://navgtr.org/2020-nominees/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://navgtr.org/2020-winners/|title=2020 Winners|website=NAVGTR|date=February 22, 2021|access-date=February 23, 2021|archive-date=February 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222173523/https://navgtr.org/2020-winners/|url-status=live}}</ref>}} |- | Najbolji dizajn igre, franšiza | {{Nom}} |- | Najbolji originalni ''light mix'' glazbe, franšiza | {{Won}} |- | Izvanredni dizajn kontrola, 2D ili ''limited'' 3D | {{Won}} |- | Nagrada GANG | Glazba godine | {{Nom}} |- | [[Nagrade Ivor Novello]] | Najbolja originalna glazba za videoigru | {{Won}} |- | rowspan=3| [[SXSW Gaming Awards]] [[2021.]] | Izvrsnost u glazbenoj kompoziciji | {{Won}} | rowspan=3| {{center|<ref>{{cite web|url=https://gamerant.com/sxsw-2021-gaming-award-nominees/|title=SXSW Announces 2021 Gaming Award Nominees|last=Beckwith|first=Michael|work=Game Rant|date=February 17, 2021|access-date=February 23, 2021|archive-date=February 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223065649/https://gamerant.com/sxsw-2021-gaming-award-nominees/|url-status=live}}</ref>}} |- | Igra godine | {{Nom}} |- | Izvrnost u dizajnu | {{Nom}} |- | Nagrada Ursa Major | Najbolja igra | {{Nom}} |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] nbmdzc893ivzuvvttj63jv4u4awjhqf 0 4725030 42696967 42690483 2026-10-01T11:19:05Z Edgar Allan Poe 29250 /* Vanjske veze */ 42696967 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sportista |ime = Armand Duplantis |headercolor = lightsteelblue |slika = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg |nadimci = Mondo |puno_ime = Armand Gustav Duplantis |datum_rođenja = [[10. studenoga]] [[1999.]] |mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Lafayette, Louisiana]], [[SAD]]|država = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska]] |nacionalnost = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska|Šveđanin]]<br> {{flagicon|SAD}} [[SAD|Amerikanac]] |sport = [[atletika]] |discipline = [[skok s motkom]] |visina = 1,81 m<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS">{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |title=DUPLANTIS Armand |work=[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Paris 2024 Olympics]] |access-date=20. ožujka 2026. |archive-date=23. kolovoza 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823034124/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |url-status=dead }}</ref> |treneri = Greg i Helena Duplantis<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |klub = [[Upsala IF]]<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |or= 6,31 m '''WR''' ([[skok s motkom]])<br>10,37 s ([[Trka na 100 metara|100 m]])<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS"/> |medalje = {{Medalje sport | [[Atletika]]: [[Skok s motkom]]}} {{MedalCountry|{{flagcountry|Švedska}}}} {{MedaljeNatjecanje|oi}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2020|Tokio 2020.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2024|Pariz 2024.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Svjetska prvenstva u atletici|Svjetska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Eugene 2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Budimpešta 2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Tokio 2025.]] | skok s motkom}} {{Medalje srebro | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Doha 2019.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Dijamantna liga}} {{Medalje zlato | Zürich 2021. | skok s motkom}} {{Medalje zlato | Zürich 2022. | skok s motkom}} {{Medalje zlato | Eugene 2023. | skok s motkom}} {{Medalje zlato | Bruxelles 2024. | skok s motkom}} {{Medalje zlato | Zürich 2025. | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Beograd 2022.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Glasgow 2024.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Nanjing 2025.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Toruń 2026.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|World Ultimate Championships}} {{Medalje zlato | Budimpešta 2026.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Europska prvenstva u atletici|Europska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Berlin 2018.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|München 2022.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Rim 2024.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Birmingham 2026.]]| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Toruń 2021.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Tampere 2018.| skok s motkom}} {{Medalje bronca | Bydgoszcz 2016.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Grosseto 2017.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva za mlađe juniore}} {{Medalje zlato | Cali 2015.| skok s motkom}} |supružnici = Desiré Duplantis (r. Inglander)<br>(2026. – ''danas'')}} '''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]].<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS">{{cite web |url= https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |title=Armand DUPLANTIS|work=worldathletics.org |access-date=20. ožujka 2026.}}</ref> Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih svjetskih titula i postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior.<ref name=":4">{{Cite news |last=Fameso |first=Funmilayo |date=28. kolovoza 2024.|title=Usain Bolt of Pole Vaulting: 9 fascinating things about the GOAT of athletics with TEN world records |url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/usain-bolt-of-pole-vaulting-9-fascinating-things-about-the-goat-of-athletics-with-ten-world-records-2024082807152685975 |work=Pulse Sports |access-date=27. ožujka 2026.}}</ref> Duplantis je i četverostruki europski prvak. Svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski juniorski rekord, a zatim [[2022.]], [[2024.]] i [[2026.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine poslije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak. Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] te preskočio šest ili više metara 22 puta,<ref name=":20">{{Cite web |date=16. lipnja 2025 |title=Mondo's 14th world record: what's fuelling this streak? |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=27. ožujka 2026.|website=Red Bull}}</ref> a na temelju svega toga bio je proglašen najboljim europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, od kojih je jedan bio oboren na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]], a [[2025.]] godine četiri puta. Bio je proglašen najboljim atletičarom godine četiri puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine), a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine.<ref name=":20"/> Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također postao peterostruki osvajač Dijamantne lige. Duplantis je na natjecanjima preskočio šest ili više metara najviše puta u povijesti atletike,<ref name=":20"/> a ukupno je postavio 15 svjetskih rekorda.<ref name=":22">{{Cite web |title=World Record Progression of Pole Vault|url=https://worldathletics.org/records/by-progression/15143?type=1 |access-date=3. svibnja 2026. |work=[[World Athletics]]}}</ref> Nakon što je [[Renaud Lavillenie]] [[2014.]] godine preskočio 6,16 metara, Duplantis se javio kao sljedeći svjetski rekorder 2020. godine, kada je preskočio 6,17 metara. Od te je preskočene visine bio jedini koji je postavljao nove svjetske rekorde sve do svoga najnovijega, odnosno onoga od 6,31 metra iz [[2026.]] godine. Od listopada 2025. godine preskakao je šest ili više metara tijekom osam uzastopnih sezona, u ukupno 79 natjecanja, počevši od [[2018.]] godine, kada je preskočio 6,05 metara na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu u Berlinu]]. Duplantis je jedan od samo četvorice skakača koji su preskočili 6,10 metara ili više. Ostali su [[Emanuil Karalis]], Renauld Lavillenie i [[Sergej Bubka]].<ref>{{Cite web |date=29. srpnja 2025|title=Manolo Karalis Inches Closer to Pole Vault History |url=http://www.tovima.com/sports/manolo-karalis-inches-closer-to-pole-vault-history/ |access-date=3. svibnja 2026. |website=tovima.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |date=1. ožujka 2026.|title=Emmanouil Karalis: Historic 6.17m vault, congratulations from Bubka |url=https://www.hellenic.news/en/article/sports/athletics/emmanoyil-karalis-istoriko-alma-sta-617m-ke-sygxaritiria-apo-mpoumpka |access-date=3. svibnja 2026.|website=Hellenic.News |language=en}}</ref> Prema statistici iz kolovoza 2026. godine, najmanje je tu visinu svladao na 41 od ukupno 54 natjecanja, odnosno 29 puta na otvorenome i 12 puta u dvorani.<ref>{{Cite web |title=Pole Vault - men - senior - all |url=https://worldathletics.org/records/all-time-toplists/jumps/pole-vault/all/men/senior?regionType=world&page=1&bestResultsOnly=false&firstDay=1900-01-01&lastDay=2026-08-22&maxResultsByCountry=all&eventId=10229616&ageCategory=senior |access-date=30. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=12. kolovoza 2025. |title=Mondo Duplantis sets 13th pole vault world record of his career, third of 2025 |url=https://www.nytimes.com/athletic/6549502/2025/08/12/mondo-duplantis-pole-vault-world-records/ |access-date=3. svibnja 2026.|work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |date=1. ožujka 2026 |title=Emmanouil Karalis overtakes Renaud Lavillenie to become second highest pole vaulter in history behind Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-emmanouil-karalis-overtakes-renaud-lavillenie-second-highest-pole-vaulter-history-mondo-duplantis |access-date=10. ožujka 2026|website=Olympics.com}}</ref> U skladu sa svim navedenim, Duplantis se naširoko smatra najboljim skakačem s motkom svih vremena.<ref name=":1">{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=15. rujna 2025. |title=Mondo Duplantis, the making of a generational talent: 'It's like I'm a performing artist' |url=https://www.nytimes.com/athletic/6575839/2025/09/11/mondo-duplantis-profile-world-championships-tokyo-sweden/ |access-date=3. svibnja 2026. |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mull |first=Cory |title=Mondo Duplantis Breaks World Record For 14th Time, Earning Third World Pole Vault Title |url=https://www.forbes.com/sites/corymull/2025/09/15/mondo-duplantis-breaks-world-record-for-14th-time-earning-third-world-title/ |access-date=3. svibnja 2026.|website=Forbes}}</ref> == Rani život == Armand Gustav Duplantis<ref>{{Cite web |date=24. srpnja 2021 |title=Avslöjar Mondos okända mellannamn: "Ingen kallar mig något annat" |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/4zgA9o/franska-avslojandet-mondos-okanda-mellannamn |access-date=7. svibnja 2026. |website=Aftonbladet}}</ref> rodio se [[10. studenoga]] [[1999.]] godine<ref name="WAprofile">{{cite web |title=Armand Duplantis – Athlete Profile |url=https://www.worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |website=[[World Athletics]] |access-date=7. svibnja 2026|archive-date=9. srpnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709231226/https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |url-status=live}}</ref> u sportskoj obitelji u [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteu, Louisiani]].<ref name=":1" /> Njegov otac Greg, podrijetlom [[SAD|Amerikanac]], nekadašnji je skakač s motkom (osobni mu je rekord iznosio 5,80 metara), a majka Helena (rođena Hedlund), [[Švedska|Šveđanka]], bivša je [[Sedmoboj|sedmobojka]] i [[Odbojka|odbojkašica]].<ref name="advocate">{{cite news |newspaper=The Advocate|url=http://theadvocate.com/sports/acadianapreps/11646428-123/pole-vaulter-armand-duplantis-clearing |title=Pole vaulter Armand Duplantis clearing new heights |date=4. ožujka 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |author=Raymond A. Partsch III |archive-date=16. veljače 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203953/https://www.theadvocate.com/acadiana/sports/high_schools/article_96588e5e-a358-5573-b046-415e9512c502.html |url-status=dead}}</ref> Duplantisu je [[Engleski jezik|engleski]] materinji jezik, a [[švedski]] je učio tijekom odrastanja,<ref>{{Cite web |last=Hendricks |first=Maggie |date=1. kolovoza 2024. |title=Paris 2024 athletics: Get to know Swedish star Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-athletics-get-to-know-swedish-star-mondo-duplantis |access-date=7. svibnja 2026. |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2. ožujka 2025|title=Mondo Duplantis shatters the pole vault record for an incredible 11th time |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=7. svibnja 2026. |website=Red Bull}}</ref> osobito provodeći ljeta s djedom i bakom u Švedskoj.<ref>{{Cite web |date=7. ožujka 2022 |title=Duplantis pushed to heights by sibling rivalry and family coaching |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220307-duplantis-pushed-to-heights-by-sibling-rivalry-and-family-coaching |access-date=7. svibnja 2026 |publisher=[[France 24]] |language=en}}</ref> Andreas i Antoine, njegova starija braća, te Johanna, mlađa sestra, također se bave sportom odmalena. Andreas je predstavljao Švedsku kao skakač s motkom na svjetskim juniorskim prvenstvima u atletici [[2009.]] i [[2012.]] godine, a Antoine je od istoga sporta odustao kako bi se bavio [[Bejzbol|bejzbolom]] u srednjoj školi. U njemu je brzo napredovao i postao je kapetan ekipe [[Državni univerzitet Louisiane|Državnoga sveučilišta Louisiane]] [[2019.]] godine, kada su postizali najveće uspjehe.<ref>{{Cite news |url=http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |title=LSU freshman Antoine Duplantis meshes strong mental approach with athleticism as he steps into a chance to compete |newspaper=NOLA.com |author=Randy Rosetta |date=13. srpnja 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |archive-date=21. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721194028/http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |url-status=live}}</ref> Johanna se profesionalno bavi skokom s motkom i također predstavlja Švedsku na natjecanjima. Duplantis je završio srednju školu u Lafayetteu [[2018.]] godine, a potom je obrazovanje nastavio, poput svojih roditelja i starije braće, na Državnome sveučilištu Louisiane, ali od njega je odustao 2019. godine, nakon prve godine studija, kako bi se posvetio profesionalnoj karijeri.<ref>{{Cite web |last=@mondohoss600 |date=10. lipnja 2019. |title=Friendships and memories to last a lifetime. #foreverlsu #borntofly |url=https://x.com/mondohoss600/status/1138131078512816133 |access-date=7. svibnja 2026. |website=[[Twitter|X]]}}</ref> == Rana karijera == {{external media |float = left |topic = [[YouTube]] |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=guSvVZ-3BrM 2006–2016 world record progression] }} Duplantis se prvi put okušao u skoku s motkom kod kuće, u Lafayetteu, kada je imao četiri godine. Od tada je počeo u njemu uvelike napredovati.<ref name="split" /> Prvi je svjetski rekord u svojoj dobnoj kategoriji postavio sa sedam godina. Kada mu je bilo deset godina, preskočio je 3,86 metara. Time nije oborio samo tadašnji svjetski rekord za tu dob nego i za dob od 11 i 12 godina.<ref name="split">{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |title=National freshman PV record holder Armand Duplantis wants the world |author=Johanna Gretschel |work=MileSplit United States |date=14. siječnja 2015. |access-date=8. svibnja 2026. |publisher=MileSplit |archive-date=25. listopada 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025112924/http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |title=Louisiana's 10-year-old pole vault prodigy |publisher=MaxPreps|author=Dave Krider |date=11. kolovoza 2010. |access-date=8. svibnja 2026. |archive-date=23. siječnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123113534/https://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |url-status=live}}</ref> Od srpnja [[2015.]] godine nositelj je svjetskih rekorda u svim dobnim kategorija od 7. do 12. godine, a svjetski je rekord za trinaestogodišnjake držao sve do svibnja 2015. godine.<ref name="split" /><ref>{{cite web |url=http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |title=Pål (13) feiret 17. mai som verdensrekordholder i stav |publisher=vg.no |date=18. svibnja 2015.|access-date=8. svibnja 2026 |author=Øystein Jarlsbo |work=VG |archive-date=22. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722113511/http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |url-status=live}}</ref> Duplantis je dobio nadimak Mondo ([[talijanski jezik|tal.]]: 'svijet') još kada je bio dječak, a dao mu ga je očev najbolji prijatelj, [[Italija|Talijan]] sa [[Sicilija|Sicilije]]. Prvo su ga zvali "Mondo Man", a nakon nekoga vremena ustalila se kraća verzija, "Mondo". Od tada ga je taj nadimak pratio cijeloga života, a pokazao se prikladnim s obzirom na njegovu kasniju svjetsku dominaciju i sve oborene rekorde u profesionalnoj sportskoj karijeri.<ref name=":4" /><ref>{{Cite news |last=Breskin |first=Billie Miro |date=7 June 2024 |title=5 things you didn't know about Mondo Duplantis |url=https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806203734/https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |url-status=dead |archive-date=6 August 2024 |access-date=31 October 2024 |work=Vogue Scandinavia}}</ref> === 2015. – 2016: Svjetski prvak među mlađim juniorima i švedski predstavnik === U prvome razredu srednje škole, odnosno [[2015.]] godine, postavio je državne rekorde za brucoše i na otvorenome i u dvorani te je osvojio nagradu za najboljega srednjoškolskog sportaša godine.<ref>{{Cite web |date=10. srpnja 2015 |title=Lafayette High pole vaulter Armand Duplantis named Gatorade Louisiana Track & Field Athlete of the Year |url=https://www.theadvocate.com/new_orleans/sports/high_schools/lafayette-high-pole-vaulter-armand-duplantis-named-gatorade-louisiana-track-field-athlete-of-the-year/article_554b5b71-87ff-5457-8c36-bcdbad2723c5.html |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=The Advocate}}</ref> U lipnju iste godine obznanio je da će na međunarodnim natjecanjima predstavljati [[Švedska|Švedsku]] u [[skok s motkom|skoku s motkom]].<ref>{{cite web |date=3. lipnja 2015 |title=Stavhoppartalang valde Sverige och Avesta |url=http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212724/http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |archive-date=23. rujna 2015 |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=Dala-Demokraten}}</ref><ref name="exp">{{cite news |author=Ludvig Holmberg |date=2. lipnja 2015. |title=Supertalangen byter landslag till Sverige |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930011619/http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |archive-date=30. rujna 2018 |access-date=20. srpnja 2015 |newspaper=Expressen}}</ref> Kao dvojni državljanin, mogao je umjesto Švedske izabrati [[Sjedinjene Američke Države]]. Prema riječima Jonasa Anshelma, izbornika švedske reprezentacije u skoku s motkom, koji ga je i pozvao, Duplantis je prvo htio nastupati za SAD, ali odlučio se za Švedsku djelomično zato što je Anshelm bio ponudio Duplantisovu ocu da se priključi timu kao trener.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=_n5gj24Jwb34GRKg&v=dhOWmWSFEiQ&feature=youtu.be |title=How Mondo Duplantis chose Sweden 🇸🇪 over USA 🇺🇸 |date=11 September 2021|publisher=International Olympic Committee|access-date=15 August 2024 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web |last1=Roy |first1=Neelabhra |date=3. kolovoza 2024. |title=Why did Mondo Duplantis represent Sweden ahead of USA? All about the pole vaulting superstar's allegiance explained |url=https://www.sportskeeda.com/us/olympics/news-how-mondo-duplantis-represent-sweden-ahead-usa-all-pole-vaulting-superstar-s-allegiance-explained |website=sportskeeda.com}}</ref> Duplantis je također izjavio da ga je na odluku navelo bratovo pozitivno iskustvo u reprezentaciji i vlastita ljubav prema Švedskoj, koju osjeća odmalena. Iako mu je to olakšalo izbor, i dalje je osjećao snažnu povezanost s [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteom]].<ref>{{cite web |date=2. kolovoza 2021 |title=Hatet från USA mot Duplantis |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802093725/https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |archive-date=2. kolovoza 2021 |access-date=12. svibnja 2026|work=Expressen}}</ref> Duplantis je prvi put predstavljao Švedsku na [[Svjetsko prvenstvo u atletici za mlađe juniore 2015.|Svjetskome prvenstvu za mlađe juniore]] [[2015.]] godine u [[Cali]]ju, [[Kolumbija|Kolumbiji]], gdje je osvojio zlato. Ondje je iz prvoga pokušaja preskočio konačnih 5,30 metara, čime je poboljšao osobni rekord za dva centimetra, i postavio novi rekord prvenstva zajedno s [[Ukrajina|Ukrajincem]] [[Vladislav Malikin|Vladislavom Malikinom]].<ref>{{cite news |url=https://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |newspaper=Dagens Nyheter|title=Sveriges nya supertalang fixade guld direkt |date=20. srpnja 2015. |access-date=20. svibnja 2026. |author=Pontus Roos |archive-date=28. srpnja 2015. |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728000558/http://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |url-status=live}}</ref><ref name=":25">{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |title=Boys' pole vault – IAAF World Youth Championships, Cali 2015 |author=Cathal Dennehy |publisher=[[World Athletics|IAAF]] |date=19. srpnja 2015. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=23. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723203211/http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |url-status=live}}</ref> Natječući se za Švedsku, Duplantis je prvo bio član atletskoga kluba naziva [[IK Stål]] u [[Avesta (grad)|Avesti]], gradu u kojemu žive njegovi djed i baka, a onda se priključio [[Upsala IF|Upsali IF-u]], majčinomu bivšem klubu, [[2016.]] godine.<ref name=sa-kunde-duplantis>{{cite web | url=https://www.unt.se/sport/friidrott/artikel/sa-kunde-duplantis-lockas-till-uppsala-det-var-en-bra-peng/rx4ye6vl | title=Så kunde Duplantis lockas till Uppsala: "Det var en bra peng" | date=9. srpnja 2024. |work=Upsala Nya Tidning | first=Henrik | last=Söderlund }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.friidrottsstatistik.se/atswe.php?Gender=1&ID=170852 | title=Friidrottsstatistik | publisher=Swedish Athletics Association }}</ref> Dana [[6. veljače]] 2016. godine Duplantis je preskočio 5,49 metara na natjecanju za srednjoškolce u [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rogueu]]. Time je postavio novi svjetski rekord za šesnaestogodišnjake, svjetski dvoranski rekord u kategoriji mlađih juniora i državni dvoranski rekord za srednjoškolce. Tada je postao, uostalom, prvi srednjoškolac koji je preskočio tu visinu u dvorani.<ref>{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |title=Mondo Duplantis Breaks Pole Vault National High School Record! |author=Johanna Gretschel |publisher=MileSplit |date=6. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=14. lipnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614205444/http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |newspaper=Expressen |author=Ludvig Holmberg |title=Svenska stortalangen slog världsrekordet |date=7. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=16. travnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416023639/http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |url-status=live}}</ref> [[Grčka|Grk]] [[Emanuil Karalis]], Duplantisov vršnjak, preskočio je njegov svjetski rekord samo tjedan dana nakon toga.<ref>{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |title=Kazmirek gets world-leading heptathlon total in Tallinn – indoor round-up |author=Steven Mills |publisher=IAAF |date=14. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=21. svibnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521020819/http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |url-status=live}}</ref> === 2017.: Svjetski juniorski rekord i europski juniorski prvak === Preskočivši 5,75 metara na natjecanju [[Millrose Games]], Duplantis je [[11. veljače]] [[2017.]] godine postavio svjetski juniorski dvoranski rekord, koji je [[IAAF]] ratificirao.<ref>{{cite web |url=https://www.iaaf.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru |title=IAAF: Wilson, Hassan and Okolo shine on night of world leads and records at Millrose Games |website=iaaf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=16. veljače 2020.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203053/https://www.worldathletics.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=24. prosinca 2018. |title=A look back at the ratified world records set in 2018 |url=https://worldathletics.org/news/news/athletics-world-records-2018 |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics News}}</ref><ref name=":10">{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=12. veljače 2018. |title=Emmanouil Karalis Sets World U20 Indoor Pole Vault Record, Mondo Duplantis Still Has Better Clearance |url=https://www.runnerspace.com/gprofile.php?mgroup_id=44531&do=news&news_id=510786 |access-date=11. srpnja 2026. |work=RunnerSpace}}</ref> Točno mjesec dana poslije, [[11. ožujka]], Duplantis je taj rekord prestigao nakon što je preskočio 5,82 metra na državnome natjecanju za srednjoškolce u [[New York]]u.<ref>{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=12. ožujka 2017. |title=Duplantis and Cunningham break world indoor U20 records in New York |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-new-balance-nationals-pole-vault-20 |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}</ref> Međutim, taj rezultat nije bio priznat kao novi svjetski rekord zato što se nije proveo antidopinški test na natjecanju, pa se rekord od 5,75 metara zadržao kao službeni sve do [[2018.]] godine.<ref name=":9">{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=13. siječnja 2018. |title=Morris is first female to clear 16 feet in meet history, Duplantis elevates mark to 19-1.50 as both stars produce world-leading efforts |url=https://www.runnerspace.com/news.php?news_id=505956 |access-date=11. srpnja 2026. |work=Runmer Space}}</ref><ref name=":10" /> Duplantis je oborio osobni rekord [[1. travnja]] [[2017.]] godine na [[Texas Relays]]u, gdje je preskočio 5,90 metara. Time je postavio novi svjetski juniorski rekord i prestigao rekord [[Maksim Tarasov|Maksima Tarasova]] od 5,80 metara. Tarasov je postavio taj rekord još [[1989.]] godine, a istu je visinu uspio preskočiti još samo [[Raphael Holzdeppe]] [[2008.]] godine.<ref name=":37">{{Cite news |last=Gretschel |first=Johanna |date=2. travnja 2017. |title=Mondo Destroys Pro Field, Breaks World Junior Record By 10cm |url=https://www.flotrack.org/articles/5063380-mondo-destroys-pro-field-breaks-world-junior-record-by-10cm |access-date=11. srpnja 2026. |work=Flosports}}</ref><ref>{{Cite news |date=8. rujna 2017. |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/henriques-duplantis-world-records-ratified |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics Press Release}}</ref> Duplantisov je rekord također postao novi švedski seniorski rekord u skoku s motkom, a prijašnji je postavio [[Oscar Janson]] [[2003.]] godine nakon preskočenih 5,87 metara.<ref>{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=2. travnja 2017. |title=Duplantis breaks world U20 pole vault record at Texas Relays |url=https://worldathletics.org/news/report/lindon-victor-decathlon-texas |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}</ref> IAAF je službeno priznao Duplantisov rekord [[2. prosinca]] [[2017.]] godine, a isto je učinio i [[USATF]], koji je time potvrdio novi američki juniorski rekord.<ref>{{cite web |url=http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf |title=USA Track & Field Records Report – 2017 |website=usatf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=12. kolovoza 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812053653/http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf|url-status=dead}}</ref> Na [[Europsko juniorsko prvenstvo u atletici 2017.|Europskome juniorskom prvenstvu]], održanome u [[Grosseto|Grossetu]], Duplantis je nakon preskočenih 5,65 metara osvojio zlato i postavio rekord prvenstva [[23. srpnja]]. Pobjedu je već osigurao drugim skokom, odnosno nakon što je iz prvoga pokušaja preskočio 5,55 metara. Potom je za svoj treći skok odlučio podići letvicu na 5,65 metara i pokušati oboriti Tarasov rekord od 5,60 metara iz [[1989.]] godine, što mu je pošlo za rukom.<ref name=":39">{{Cite news |date=23. srpnja 2017|title=Duplantis surpasses championship record for pole vault gold |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-surpasses-championship-record-for-pole-vault-gold |access-date=11. srpnja 2026. |work=European Athletics News}}</ref> === 2018.: Svjetski juniorski prvak, prva velika seniorska titula i prvi skok preko šest metara === [[File:WK040289 polsstok duplantis.jpg|thumb|upright|Duplantis u skoku s motkom na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Birmingham]]u.]] Duplantis je sezonu [[2018.]] godine otvorio novim osobnim dvoranskim rekordom od 5,83 metara. Postigao ga je na natjecanju u [[Reno, Nevada|Renou, Nevadi]] [[12. siječnja]], a bio bi priznat i kao novi svjetski juniorski rekord da se nisu nerazmotreno prekršila neka IAAF-ova pravila.<ref>{{Cite news |date=14. siječnja 2018 |title=Duplantis vaults 5.83m in Reno – indoor round-up |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-indoor-pole-vault-recor?__nextLocale=en |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}</ref> Naime, IAAF je [[2003.]] godine promijenio propisanu dužinu klinova na kojima leži letvica sa 75 milimetara na 55 milimetara. Budući da su se organizatori na natjecanju za muškarce koristili klinovima od 75 milimetara, što se otkrilo dva dana nakon samoga natjecanja, IAAF nije mogao priznati postignute rezultate kao službene. S druge strane, na natjecanju za žene upotrijebljeni su klinovi ispravnih dimenzija. Dodatni je razlog za nepriznavanje Duplantisova rekorda bio taj što nije bio proveden antidopinški test na samome natjecanju, kao što je bio slučaj s njegovim rekordom od 5,82 metara godinu dana prije na natjecanju u New Yorku. Iako se Duplantis jutro nakon natjecanja testirao pod nadležnošću [[Američka antidopinška agencija|Američke antidopinške agencije]], rezultat testa nije se mogao priznati prema IAAF-ovu pravilu o testiranju na licu mjesta.<ref>{{Cite news |last=Zahn |first=Jennifer |date=18. siječnja 2018. |title=Mondo's Swedish Indoor Record, Men's Pole Vault Summit Marks Invalidated |url=https://www.flotrack.org/articles/6085005-mondos-swedish-indoor-record-mens-pole-vault-summit-marks-invalidated |access-date=22. srpnja 2026 |work=Flotrack}}</ref><ref name=":9" /><ref name=":10" /> Na mitingu skoka s motkom u [[Clermont-Ferrand]]u, u [[Francuska|Francuskoj]], odnosno na [[All Star Perche]]u, Duplantis je [[25. veljače]] preskočio 5,88 metara, čime je oborio svjetski juniorski rekord [[Emanuil Karalis|Emanuila Karalisa]]. [[Grčki]] je skakač dotada držao rekord od 5,78 metara, koji je bio postavio [[11. veljače]]. Tada osamnaestogodišnji Duplantis preskočio je iz prvoga pokušaja 5,81 metar, a konačni je rezultat postigao pri trećemu skoku.<ref>{{cite web |title=IAAF: Record Books rewritten in Clermont – Ferrand and College Station |url=https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409153651/https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |archive-date=9. travnja 2019 |access-date=27. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite news |date=25. travnja 2018 |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-u20-records-ratified-duplantis |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Duplantisu je [[27. ožujka]] odobreno jednokratno izuzeće od pravila 6.1.3 propisanoga statutom državnoga srednjoškolskog sportskog saveza,{{efn|Louisiana High School Athletic Association (LHSAA).}} čime mu je omogućeno da [[31. ožujka]] nastupi u elitnoj muškoj konkurenciji na Texas Relaysu bez gubitka prava nastupa za svoju srednju školu. Nadležni su prije donošenja službene odluke o tome bili kritizirani zbog toga što je to pravilo uopće postojalo. Naime, njime se zabranjivao nastup srednjoškolaca na natjecanjima elitne razine neovisno o sportu kojim se bave, a neki su smatrali smislenijim da se pravilo ograniči samo na sportove koji uključuju fizički kontakt. Godinu dana prije toga Duplantis je nastupio na Texas Relaysu, pri čemu je nosio boje svoje škole. Tek je poslije shvatio da je time vjerojatno prekršio spomenuto pravilo. Neovisno o tome, osvojio je to natjecanje i postavio novi svjetski juniorski rekord od 5,90 metara.<ref>{{Cite web |last=Bewers |first=James |date=27. ožujka 2018. |title=LHSAA waiver will allow Mondo Duplantis to maintain eligibility after Texas Relays |url=https://www.theadvertiser.com/story/sports/high-school/2018/03/27/lhsaa-waiver-allow-mondo-duplantis-maintain-eligibility-after-texas-relays/462102002/ |access-date=28. srpnja 2026. |website=The Daily Advertiser}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gretschel |first=Johanna |date=27. ožujka 2018.|title=Mondo Duplantis Cleared To Compete At Texas Relays |url=https://www.flotrack.org/articles/6157981-mondo-duplantis-cleared-to-compete-at-texas-relays |access-date=28. srpnja 2026 |website=FloTrack |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singleton |first=Singleton |date=28. ožujka 2018. |title=LHSAA made right decision on Mondo|url=https://www.houmatoday.com/story/sports/high-school/2018/03/28/chris-singletons-column-lhsaa-made-right-decision-on-mondo/12887826007/ |access-date=28. srpnja 2026|website=The Courier}}</ref> [[File:2018 European Athletics Championships Day 7 (45).jpg|thumb|left|upright=1|Osamnaestogodišnji Duplantis nakon osvajanja svoje prve velike seniorske titule na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Berlin]]u.]] Na [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome juniorskom prvenstvu]] 2018. godine, koje se održalo od [[10. srpnja|10.]] do [[15. srpnja]] u [[Tampere]]u, Duplantis je osvojio zlato i oborio rekord natjecanja s preskočenih 5,82 metra.<ref name=":45">{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=srpanj 2018.|title=World Junior Championships Men — An Improbable 100 Winner |url=https://trackandfieldnews.com/article/world-junior-championships-men-an-improbable-100-winner/ |access-date=28. srpnja 2026 |work=Track & Field News}}</ref> Novi je svjetski juniorski rekord postavio na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[12. kolovoza]] 2018. godine u [[Berlin]]u, gdje je preskočio 6,05 metara. Tada je osvojio i prvu zlatnu medalju na seniorskim natjecanjima. Na tome je nastupu poboljšao svoj osobni rekord za čitavih 12 centimetara i postao najmlađi osvajač toga prvenstva u 84 godine njegova održavanja.<ref>{{Cite news |date=13. kolovoza 2024 |title=Duplantis vaults 6.05m while Asher-Smith completes sprint triple as European Championships conclude |url=https://worldathletics.org/news/report/european-championships-berlin-2018-duplantis |access-date=28. srpnja 2026|work=World Athletics Report}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=16. kolovoza 2018 |title=Experten: Så högt var Duplantis guldhopp |url=https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217212000/https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |archive-date=17. veljače 2020 |access-date=28. srpnja 2026 |website=Aftonbladet}}</ref> Star samo 18 godina i 275 dana, tada je postao i najmlađi ikad koji se pridružio elitnomu klubu skakača, odnosno onim koji su preskočili preko šest metara. Ni [[Sergej Bubka]], koji se tada smatrao najboljim ikad, nije preskočio šest metara sve dok nije imao 21 godinu. Duplantis je svojim skokom od 6,05 metara ostvario četvrti najbolji rezultat u povijesti skoka s motkom, računajući natjecanja na otvorenome i u dvorani, te izjednačio drugi najbolji rezultat na otvorenome.<ref name=":47">{{Cite news |last=Chadband |first=Ian |date=13. kolovoza 2018.|title=Athletics: Golden teenager Duplantis soars to six-metre vault |url=https://www.reuters.com/article/sports/athletics-golden-teenager-duplantis-soars-to-six-metre-vault-idUSKBN1KY0E2/ |access-date=28. srpnja 2026 |work=Reuters}}</ref> == Profesionalna karijera == === 2019. – 2020.: Svjetski viceprvak, prvi i drugi svjetski rekord=== [[File:Armand Duplantis jumps 6.0 m, August 24 2019.jpg|thumb|Duplantis u skoku na visini od šest metara na [[Finnkampenu]] u [[Stockholm]]u [[2019.]] godine.]] Duplantis je [[24. kolovoza]] [[2019.]] godine na [[Finnkampen]]u{{efn|Natjecanje u atletici između Finske i Švedske, koje se održava jednom godišnje.}} u [[Stockholm]]u preskočio šest metara i osvojio zlato, a time je ponovio i svoj najbolji rezultat te sezone. Svojom je pobjedom doprinio, uostalom, ukupnoj pobjedi domaćina, odnosno [[Švedska|Švedske]] nad [[Finska|Finskom]] te godine i u muškoj i u ženskoj konkurenciji.<ref name=":505">{{Cite news |date=26. kolovoza 2019 |title=Duplantis clears 6.00m as hosts Sweden triumph in the Finnkampen |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-clears-00m-hosts-sweden-triumph-the-finnkampen |access-date=31. srpnja 2026|work=European Athletics News}}</ref> Duplantis je također tim rezultatom postavio novi rekord natjecanja. Dotadašnji je rekord od 5,85 metara držao [[Patrik Klüft|Patrik Kristiansson]], a postavio ga je [[2002.]] godine.<ref>{{Cite web |date=25. kolovoza 2019 |title=Duplantis hyllar fansens stöd: "De bar mig över ribban – är det här jag lever för" |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/MRqqmr/publiken-bar-mig-over-ribban |access-date=31. srpnja 2026 |website=Aftonbladet |language=sv}}</ref> Drugoplasirani je 2019. godine bio Duplantisov sunarodnjak [[Melker Svärd Jacobsson]], koji je preskočio 5,36 metara.{{citation needed|date=srpanj 2026}} Iste je godine [[1. listopada]] osvojio srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Doha|Dohi]], gdje je preskočio 5,97 metara iz trećega pokušaja.<ref name=":50">{{cite web |title=Results. Pole Vault Men – Final |url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128160535/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |archive-date=28. studenoga 2020 |access-date=31. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}</ref> Dana [[4. veljače]] [[2020.]] godine Duplantis je preskočio šest metara na prvome dvoranskom natjecanju sezone, koje se održalo u [[Düsseldorf]]u. Nakon toga tri je puta pokušao preskočiti 6,17 metara i postaviti novi svjetski rekord. Najbliže je uspjehu bio u drugome pokušaju. Tada je preskočio letvicu, ali ju je u padu okrznuo rukom, pa skok nije bio priznat.<ref>{{Cite web |url=https://www.athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/ |title=Armand Duplantis comes close to world record in Düsseldorf |work=AW |date=4. veljače 2020|access-date=31. srpnja 2026|archive-date=17. studenoga 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117041226/https://athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/|url-status=live}}</ref> [[File:Armand Duplantis in 2019-7.jpg|thumb|left|Otac i trener Greg Duplantis (''lijevo'') s Armandom Duplantisom 2019. godine.]] Iako tada nije uspio, već je [[8. veljače]] na dvoranskome natjecanju u [[Toruń]]u preskočio 6,17 metara i oborio svjetski rekord koji je [[Renaud Lavillenie]] držao gotovo šest godina.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/51429055 |title=Armand Duplantis sets pole vault world record in Poland |work=BBC Sport |date=8. veljače 2020 |access-date= 31. srpnja 2026 |archive-date= 10. veljače 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200210080135/https://www.bbc.co.uk/sport/amp/athletics/51429055 |url-status= live}}</ref><ref>{{Cite news |date=29. lipnja 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.17m pole vault, Rojas's indoor triple jump and Cheptegei's 5km |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-record-ratified-duplantis-rojas |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Tjedan dana poslije toga, [[15. veljače]], na dvoranskome je natjecanju u [[Glasgow]]u poboljšao taj rezultat za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,18 metara.<ref>{{cite news |title=Armand Duplantis: Pole vaulter sets new world record at Glasgow Indoor Grand Prix |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |access-date=31. srpnja 2026 |work=BBC Sport |date=15. veljače 2020 |language=en-gb |archive-date=14. rujna 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914132401/https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=21. kolovoza 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.18m pole vault and Yeshaneh's 1:04:31 half marathon |url=https://worldathletics.org/news/press-release/duplantis-yeshaneh-world-records-ratified |access-date=31. srpnja 2026|work=World Athletics Press Release}}</ref> Duplantis je [[19. veljače]] osvojio miting [[Miting Hauts-de-France Pas-de-Calais|Hauts-de-France Pas-de-Calais]] u [[Liévin]]u preskočivši 6,07 metara, a nakon toga pokušavao je preskočiti 6,19 metara za novi svjetski rekord. Međutim, sva su tri pokušaja bila bezuspješna.<ref>{{Cite news |last=Rowbottom |first=Mike |date=20. veljače 2020 |title=Duplantis tops 6.07m in Lievin, narrowly misses 6.19m |url=https://worldathletics.org/news/report/world-indoor-tour-lievin-duplantis-pole-vault |access-date=31. srpnja 2026}}</ref> Nakon četiri dana, [[23. veljače]], osvojio je [[All Star Perche]] u [[Clermont-Ferrand]]u rezultatom od 6,01 metra. To je bilo njegovo posljednje dvoransko natjecanje te sezone, a završilo je novim trima bezuspješnim pokušajima postavljanja novoga svjetskoga rekorda.<ref>{{Cite news |last=Pretot |first=Julien |date=24. veljače 2020 |title=Athletics: Another miss for Duplantis at 6.19 metres |url=https://www.reuters.com/article/sports/another-miss-for-duplantis-at-6-19-meters-idUSKCN20H0O8/ |access-date=31. srpnja 2026 |work=Reuters}}</ref> Duplantis je neovisno o tome završio sezonu dvoranskih natjecanja kao prvi u povijesti koji je svoje nastupe na pet dvoranskih natjecanja zaredom zaključio skokovima od šest ili više metara.<ref>{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=Indoor round-up: Duplantis scales 6.01m in Clermont-Ferrand, Zhoya smashes world U20 indoor 60m hurdles record |url=https://worldathletics.org/news/report/zhoya-nilsen-indoor-record |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}</ref> Taj je niz nadišao [[2022.]] godine, kada je osvojio i šesto natjecanje rezultatom u tome rangu.{{citation needed|date=srpanj 2025.}} [[File:Armand Duplantis at the 2020 Bauhaus Galan meeting in Stockholm.jpg|thumb|upright|Duplantis na mitingu [[BAUHAUS-galan]] u Stockholmu 2020. godine.]] Dana [[21. veljače]], nakon nastupa u [[Madrid]]u na sedmome i posljednjemu natjecanju elitne razine u sklopu [[World Athletics|WA]]-ovih dvoranskih natjecanja, Duplantis je bio najbolji te sezone na temelju rezultata sa svih natjecanja. Njegova najbolja tri rezultata, koje je postigao u Toruńu, Glasgowu i Liévinu, donijela su mu ukupno 36 bodova. Te je godine osvojio svoju prvu [[World Athletics Indoor Tour]] titulu.<ref>{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-tour/standings/2020/men | title=World Athletics Indoor Tour |work=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=2020 World Athletics Indoor Tour winners secure wildcards for Nanjing |url=https://worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226122943/https://www.worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |url-status=dead |archive-date=26. veljače 2020 |access-date=1. kolovoza 2026 |work=World Athletics}}</ref> Preskočivši 6,15 metara iz drugoga pokušaja na [[Golden Gala|rimskome mitingu]] [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]], Duplantis je [[17. rujna]] oborio tadašnji svjetski rekord na otvorenome [[Sergej Bubka|Sergeja Bubke]], koji je iznosio 6,14 metara. Time nije zapravo postavio novi svjetski rekord jer je to učinio već u veljači 2020. godine na natjecanju u dvorani, gdje je preskočio 6,18 metara. Naime, od [[1998.]] godine WA ne dijeli posebno svjetske rekorde u skoku s motkom na one postignute na otvorenome i na one u dvorani. U skladu s time, novi se najbolji dvoranski rezultat računa kao novi svjetski rekord ako je bolji od najboljega rezultata na otvorenome.<ref name=":63">{{Cite news |last=Jeffery |first=Nicole |date=18. rujna 2020 |title=Duplantis scales 6.15m in Rome, world's highest ever outdoor vault |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-kiplimo-warholm-rome-2020 |access-date=1. kolovoza 2026|work=World Athletics Report}}</ref> === 2021: Olimpijski pobjednik u Tokiju i europski dvoranski prvak === Duplantis je [[6. ožujka]] [[2021.]] godine nastupio na [[Europsko dvoransko prvenstvo u atletici 2021.|Europskome dvoranskom prvenstvu]]. Nakon što se [[Renaud Lavillenie]] povukao s natjecanja zbog ozljede, postao je uvjerljivi favorit za osvajanje zlata.<ref name=":55">{{Cite web |date=7. ožujka 2021 |title=Mondo Duplantis takes European title and comes close with world record attempt |url=https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=AW |language=en-GB|archive-date=23. listopada 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023151148/https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|url-status=live}}</ref> Unatoč tomu, [[Piotr Lisek]] i Lavilleniejev mlađi brat [[Valentin Lavillenie|Valentin]] pružili su mu ozbiljan otpor. Oni su u konačnici osvojili broncu i srebro, a Valentin je pritom postigao najbolji osobni rezultat. S druge strane, Duplantis je skokom od 6,05 metara postavio novi najbolji rezultat prvenstva. Pokušavao je nakon toga preskočiti 6,19 metara i postaviti novi svjetski rekord, ali sva su tri pokušaja bila bezuspješna. Ipak, bio je blizu uspjeha pri drugome skoku.<ref>{{Cite web |title=Duplantis, Ingebrigtsen and Del Ponte triumph at European Indoors |url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=Olympic Channel|archive-date=10. ožujka 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310161600/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|url-status=live}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Ljetnim olimpijskim igrama]] u [[Tokio|Tokiju]], koje su bile odgođene za jednu godinu, Duplantis je osvojio zlatnu medalju nakon preskočenih 6,02 metra iz prvoga pokušaja, a bio je i vrlo blizu obaranja vlastitoga svjetskog rekorda.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/ |title=Athletics-Sweden's Duplantis soars to pole vault gold |date=3. kolovoza 2021 |work=[[Reuters]] |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103853/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/|url-status=live}}</ref> Drugoplasirani je [[Chris Nilsen]] bio pun hvale za pobjednika. Usporedio je natjecanje protiv Duplantisa te večeri kao ustrajanje običnoga nogometaša da dosegne razinu na kojoj su [[Lionel Messi]] ili [[Cristiano Ronaldo]], a dodao je i da je njegova nadmoć u konkurenciji među najboljim svjetskim skakačima s motkom "impresivna i nevjerojatna".<ref>{{cite web |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/ |title=Christopher Nilsen slår tillbaka mot hatet mot Armand Duplantis |language=sv |work=[[Expressen]] |date=3. kolovoza 2021 |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103855/https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/|url-status=live}}</ref> === 2022: Tri nova svjetska rekorda, prve svjetske titule i druga europska titula === Iako je imao tek 22 godine, Duplantis je [[17. siječnja]] treći put osvojio švedsku nagradu za najboljega sportaša godine{{efn|''Svenska idrottsgalan'' ([[švedski jezik|šved.]]).}} za postignute uspjehe u [[2021.]] godini, a dobio ju je već [[2019.]] i [[2021.]] godine. Naime, osvojio je olimpijsko i europsko dvoransko zlato te preskočio šest ili više metara u 12 od ukupno 17 natjecanja kojima je prisustvovao u 2021. godini.<ref name=":7">{{Cite news |date=18. siječnja 2022 |title=Duplantis is Sweden's Sportsman of the Year for the third time |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-crowned-swedish-sportsman-of-the-year-for-the-third-time |access-date=3. kolovoza 2026|work=European Athletics}}</ref> Duplantis je [[7. ožujka]] oborio vlastiti svjetski rekord nakon što je preskočio 6,19 metara na dvoranskome natjecanju u [[Beograd]]u.<ref>{{Cite web |title=6.19 ! Duplantis broke the world record in the Arena at the Belgrade Indoor Meeting |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |access-date=3. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |archive-date=27. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327220254/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |url-status=live}}</ref> Dva tjedna nakon toga osvojio je u istome gradu zlatnu medalju na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]]. Preskočivši 6,20 metara, ponovno je oborio svoj svjetski rekord.<ref>{{Cite web |title=Pole Vault Men – Result |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |access-date=3. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |archive-date=23. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323044017/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |url-status=live}}</ref><ref name=":69">{{cite news |title=Sweden's Duplantis sets new world pole vault record |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |access-date=4. kolovoza 2026 |publisher=France24.com |archive-date=27. travnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427060604/https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18. svibnja 2022 |title=Ratified: world records for Rojas, Duplantis and Holloway |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-rojas-duplantis-holloway-belgrade-indoor |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Na [[BAUHAUS-galan]]u Duplantis je [[30. lipnja]] oborio vlastiti svjetski rekord na otvorenome od 6,15 metara, koji je postavio [[2020.]] godine. Tada je preskočio 6,16 metara.<ref name=":72">{{cite web |title=Armand Duplantis satte nytt utomhusrekord |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=30. lipnja 2022 |archive-date=30. lipnja 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630195342/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |url-status=live}}</ref> [[File:EKZA0286 polevault final duplantis (52342027800).jpg|thumb|Duplantis u skoku na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] 2022. godine u [[München]]u.]] Svoj je svjetski rekord oborio još jednom te godine, odnosno [[24. srpnja]] na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]], kada je preskočio 6,21 metar.<ref name=":71">{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ |title=Swede Duplantis breaks pole vault world record to win gold |work=Reuters |date=25. srpnja 2022 | access-date=4. kolovoza 2022 | archive-date=25. lipnja 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220725035455/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ | url-status=live}}</ref> To je bio ukupno peti Duplantisov svjetski rekord, ali prvi koji je postavio na otvorenome.<ref>{{Cite news |date=20. rujna 2022 |title=Ratified: world records for Amusan, Duplantis and McLaughlin |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-amusan-duplantis-mclaughlin-oregon |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] u [[München]]u osvojio je zlato i srušio rekord prvenstva skokom od 6,06 metara.<ref name=":74">{{Cite web |title=Armand Duplantis vinner EM-guld |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=20. kolovoza 2022 |archive-date=20. kolovoza 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820201042/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |url-status=live}}</ref> Duplantis je zaključio sezonu u [[rujan|rujnu]] skokom od 6,07 metara na mitingu [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Zürich]]u, a taj mu je rezultat bio dovoljan za obranu naslova.<ref>{{Cite web |date=27. prosinca 2022 |title=2022 review: jumps |url=https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=28. prosinca 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228142556/https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |url-status=live}}</ref> Na temelju triju postignutih svjetskih rekorda, dviju svjetskih titula, osvojene Dijamantne lige, pobjedama na 18 od 19 natjecanja na kojima je nastupio te 23 skokova od šest ili više metara u jednoj sezoni [[World Athletics]] imenovao je Duplantisa najboljim atletičarom godine [[6. prosinca]].<ref name=":13">{{Cite news |date=7. prosinca 2022 |title=Mondo Duplantis Named 2022 World Athlete of the Year |url=https://lsusports.net/news/2022/12/07/mondo-duplantis-named-2022-world-athlete-of-the-year/ |access-date=4. kolovoza 2026 |work=LSU Athletics}}</ref> === 2023: Druga svjetska titula i dva nova svjetska rekorda (šesti i sedmi) === Duplantis je ozbiljno započeo sezonu [[2023.]] godine na Mondo Classicu u [[Uppsala|Uppsali]], natjecanju koje je nazvano prema njemu. Tamo je odnio pobjedu nakon preskočenih 6,10 metara. Taj rezultat nije bio samo njegova najbolja preskočena visina kojom je ikada otvorio sezonu nego i najbolji rezultat u povijesti otvaranja sezona uopće. Time je također oborio [[Sergej Bubka|Bubkin]] rekord od 11 preskočenih 6,10 ili više metara, i u dvorani i na otvorenome.<ref>{{Cite web |date=3. veljače 2023 |title=Duplantis and Warholm open seasons with world-leading marks |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=3. veljače 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203094234/https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |url-status=live}}</ref> [[File:Armand Duplantis Budapest 2023.jpg|thumb|Duplantis sa svojom zlatnom medaljom na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]].]] Na dvoranskome natjecanju [[All Star Perche]]u, održanome u [[Clermont-Ferrand]]u, Duplantis je [[25. veljače]] ponovno postavio novi svjetski rekord skokom od 6,22 metara. To mu je ujedno bio 60. skok u karijeri koji je iznosio šest ili više metara.<ref>{{Cite web |date=25. veljače 2023 |title=Mondo Duplantis breaks pole vault world record for sixth time |url=https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[NBC Sports]] |language=en |archive-date=30. ožujka 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330025819/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=6. travnja 2023 |title=Ratified: world records for Duplantis, Bol and Seifu, world U20 records for Jackson and Sosna |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/records-ratified-duplantis-bol-seifu-jackson-sosna |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Dana [[26. kolovoza]] 2023. godine Duplantis je obranio titulu svjetskoga prvaka na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]] rezultatom od 6,10 metara.<ref name=":80">{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-championships/world-athletics-championships-budapest-2023-7138987/news/report/wch-budapest-23-report-men-pole-vault | title=Duplantis soars to second pole vault gold in Budapest &#124; World Athletics Championships }}</ref> Preskočivši 6,23 metara na [[Prefontaine Classic]]u u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]] [[17. rujna]], ponovno je oborio vlastiti svjetski rekord.<ref>[https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic Armand Duplantis Soars To World Record In Men's Pole Vault At Pre Classic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919024112/https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic |date=19. rujna 2023 }}, ''[[FloSports|FloTrack]]'', 17. rujna 2023. Pristupljeno 4. kolovoza 2026.</ref><ref>{{Cite news |date=23. studenoga 2023 |title=Ratified: world records for Crouser, Duplantis, Tsegay and Cheruiyot |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-crouser-duplantis-tsegay-cheruiyot |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> [[World Athletics]] proglasio je Duplantisa najboljim atletičarom godine već [[2020.]] i [[2022.]] godine. Isto je učinio i 2023. godine, ali toga puta u zasebnoj kategoriji skakačkih i bacačkih disciplina. Naime, od 2023. godine World Athletics dodjeljuje zasebne nagrade najboljim atletičarima i atletičarkama u trima kategorijama, odnosno u trkačkim disciplinama, skakačkim i bacačkim disciplinama te disciplinama izvan stadiona. U skladu s time, nagrada za najboljega atletičara godine u skakačkim i bacačkim disciplinama koju je primio [[11. prosinca]] 2023. godine smatra se prvom nagradom te vrste.<ref name=":14">{{Cite news |date=12. prosinca 2023 |title=Six stars named World Athletes of the Year in Monaco |url=https://worldathletics.org/awards/news/world-athletes-year-rising-stars-2023 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics News}}</ref> === 2024: Druga svjetska dvoranska titula, treća europska titula, olimpijsko zlato u Parizu i tri nova svjetska rekorda (osmi, deveti i deseti) === Na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2024.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u [[Glasgow]]u Duplantis je u [[ožujak|ožujku]] preskočio 6,05 metara, a taj mu je rezultat donio zlatnu medalju.<ref name=":83">{{Cite web |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |title='Hardest ever' work for Duplantis as he retains pole vault title in Glasgow &#124; World Athletics Indoor Championships |access-date=4. kolovoza 2026 |archive-date=4. ožujka 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304131039/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |url-status=live}}</ref> Dana [[26. veljače]]<ref>{{Cite web |date=26. veljače 2024 |title=Laureus World Sports Awards 2024 Nominees Announced |url=https://www.laureus.com/news/laureus-world-sports-awards-2024-nominees-announced |access-date=4. kolovoza 2024 |website=Laureus.com}}</ref> bio je drugi put zaredom i treći put u karijeri nominiran za prestižnu nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] za najboljega sportaša godine. U konkurenciji su još bili [[Lionel Messi]], [[Novak Đoković]], [[Erling Haaland]], [[Noah Lyles]] i [[Max Verstappen]], a osvojio ju je Đoković.<ref name=":5">{{Cite web |date=8. travnja 2024 |title=Novak Djokovic, Iga Swiatek and Coco Gauff nominated at the 25th Laureus World Sports Awards : All you need to know |url=https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409002518/https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |archive-date=9. travnja 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Tennis Clubhouse |language=en}}</ref> Na natjecanju u [[Xiamen]]u, prvome mitingu [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[2024.]] godini, Duplantis je poboljšao svoj svjetski rekord za jedan centimetar preskočivši 6,24 metra iz prvoga pokušaja.<ref>{{Cite web |author=Julien Pereira |title=Athlétisme – Armand Duplantis établit un nouveau record du monde de saut à la perche en franchissant 6,24 mètres |language=fr |url=https://www.eurosport.fr/athletisme/wanda-diamond-league-xiamen/2024/athletisme-armand-duplantis-etablit-un-nouveau-record-du-monde-de-saut-a-la-perche-en-franchissant-624-metres_sto20002671/story.shtml |date=20. travnja 2024. |website=[[Eurosport]]}}</ref><ref>{{Cite web |author=Simon Turnbull |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.24m in Xiamen |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-xiamen |date=20. travnja 2024. |website=[[World Athletics]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=27. srpnja 2024 |title=Ratified: world records for McLaughlin-Levrone, Duplantis, Kipyegon, Chebet, Alekna and Ngetich |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-mclaughlin-levrone-duplantis-kipyegon-chebet-alekna-ngetich |access-date=4. kolovoza 2026|work=World Athletics Press Release}}</ref> Kao jedini natjecatelj koji je prešao šest metara, Duplantis je [[12. lipnja]] osvojio [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Europsko prvenstvo]] u [[Rim]]u. Nakon što je osigurao titulu europskoga prvaka, Duplantis je iz prvoga pokušaja postavio novi rekord prvenstva skokom od 6,10 metara, a onda je iskoristio sva tri pokušaja za obaranje tadašnjega svjetskog rekorda, ali svi su bili bezuspješni.<ref name=":89">{{Cite web |title=Mondo Duplantis sacré champion d'Europe avec 6,10&nbsp;m |url=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Mondo-duplantis-sacre-champion-d-europe-avec-6-10-m/1474377 |website=l'équipe}}</ref> Ipak, skokom je od 6,10 metara učinio to prvenstvo svojim 60. natjecanjem na kojemu je preskočio šest ili više metara. Drugi je najbolji u povijesti [[Sergej Bubka]] s 44 natjecanja.<ref>{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=15. lipnja 2024. |title=Roma 2024 by the numbers |url=https://www.european-athletics.com/news/roma-2024-by-the-numbers |access-date=4. kolovoza 2026 |work=European Athletics}}</ref> [[File:Armand Duplantis - Olympic Games - 03.08.2024.jpg|thumb|left|upright|Armand Duplantis na kvalifikacijama u skoku s motkom [[3. kolovoza]] [[2024.]] godine na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]].]] Pobijedivši [[5. kolovoza]] na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u, Duplantis je obranio titulu olimpijskoga pobjednika iz [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Tokija]]. Budući da [[Sam Kendricks]] nije uspio preskočiti više od 5,95 metara, Duplantis je osvojio zlato rezultatom od šest metara. Potom je preskočio 6,10 metara, čime je oborio olimpijski rekord [[Thiago Braza|Thiaga Braza]] s [[Ljetne olimpijske igre 2016.|Olimpijskih igara 2016.]] godine. U posljednjoj je seriji preskočio 6,25 metara iz trećega pokušaja i time postavio novi svjetski rekord. Kao i na Europskome prvenstvu te godine, Duplantis je bio jedini natjecatelj koji je preskočio šest metara. Potom je preskočio 6,10 metara iz prvoga pokušaja te lovio novi svjetski rekord. Na Olimpijskim mu je igrama potonje pošlo za rukom, pa je postavio novi svjetski rekord i ujedno oborio olimpijski rekord, koji je bio postavio samo 20 minuta prije.<ref name=":90">{{Cite news |last=Liew |first=Jonathan |date=5. kolovoza 2024. |title=Duplantis achieves new heights after pole vault world record adds to gold |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/05/2024-paris-olympic-games-armand-duplantis-pole-vault-world-record |access-date=4. kolovoza 2026|work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077}}</ref> Osvojivši zlato u Parizu, 24-godišnji je Duplantis postao prvi skakač s motkom koji je obranio titulu olimpijskoga prvaka nakon [[SAD|Amerikanca]] [[Bob Richards|Boba Richardsa]], koji je osvojio Olimpijske igre [[Ljetne olimpijske igre 1952.|1952.]] i [[Ljetne olimpijske igre 1956.|1956.]] godine. Duplantis i Richards ujedno su jedini muški skakači s motkom koji su osvojili dva olimpijska zlata.<ref>{{Cite news |last=Thompson II |first=Marcus |date=6. kolovoza 2024. |title=Mondo Duplantis soars to new world record, Olympic gold again: 'He's the fastest pole vaulter out there' |url=https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807041236/https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |url-status=dead |archive-date=7. kolovoza 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}</ref> Duplantisova sposobnost ostvarivanja vrhunskih rezultata pod pritiskom te neprestano obaranje svjetskih rekorda učvrstili su njegov status jednoga od najistaknutijih atletičara svoje generacije.<ref name=":4" /> Rezultati koje je postigao kao predstavnik Švedske na najvećim svjetskim i kontinentalnim natjecanjima nemaju premca.<ref>{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=22. travnja 2024. |title=Mondo Duplantis shares secret behind shattering pole vault world record for record|url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/mondo-duplantis-shares-secret-behind-shattering-pole-vault-world-record-for-record-eigth-time-2024042110095299804 |access-date= 5. kolovoza 2026 |website=Pulse Sports Kenya |language=en}}</ref> Uzevši u obzir njegove uspjehe od najmlađih natjecateljskih dobnih kategorija do seniorske karijere, do [[kolovoz]]a 2024. godine postavio je ukupno devet rekorda prvenstava i jedan olimpijski rekord. U te se rezultate ubrajaju i tri svjetska rekorda koja je postavio nakon što je osvojio svjetske titule: 6,20 metara na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u Beogradu, 6,21 metar na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u Oregonu i 6,25 metara u Parizu na Olimpijskim igrama.<ref name=":17" /> Njegova se dominacija u skoku s motkom počela uspoređivati s ostvarenjima najboljih u drugim sportovima.<ref>{{Cite news |date=6. kolovoza 2024 |title=Mondo Duplantis Soars to New Heights: Sets World Record at Paris 2024 Olympics |url=https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919084450/https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |url-status=dead |archive-date=19. rujna 2024 |access-date=5. kolovoza 2026|work=Trackalerts.com}}</ref> ''[[The New York Times]]'' opisao ga je kao sportaša koji za skok s motkom predstavlja ono što [[Usain Bolt]] predstavlja za sprint, [[Michael Phelps]] za [[plivanje]] i [[Simone Biles]] za [[gimnastika|gimnastiku]].<ref>{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=5. kolovoza 2024|title=Mondo Duplantis: Breaking down the biomechanics behind the best-ever pole vaulter |url=https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806032042/https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |url-status=dead |archive-date=6. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}</ref> Budući da natjecanja često osvaja s gotovo 30 centimetara boljim rezultatom od rezultata drugoplasiranoga natjecatelja, njegova je nadmoć time izraženija jer se pobjednik u skoku s motkom češće odlučuje razlikom od samo jednoga centimetra.<ref>{{Cite news |last=Sherwood |first=Ben |date=8. kolovoza 2024. |title=Why This Pole Vaulter Is Even Bigger Than the One With the Bulge |url=https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808232141/https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |url-status=dead |archive-date=8. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The Daily Beast}}</ref> Uz to je osvojio svako natjecanje na kojemu je nastupio od mitinga [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Monako|Monaku]] 2023. godine.<ref name="WAprofile" /> Nakon drugoga olimpijskog zlata zaredom i oborenih devet rekorda – a svaki je novi u tome nizu poboljšao za jedan centimetar – Duplantis se naširoko smatra najboljim skakačem s motkom svih vremena.<ref name=":4" /><ref name=":3">{{Cite news |date=5. kolovoza 2024 |title=Record-breaker Duplantis soars to Olympic pole vault gold, Hodgkinson wins 800m |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240805-record-breaker-duplantis-soars-to-pole-vault-gold-hodgkinson-wins-800m |agency=Agence France-Presse}}</ref> Prije pariških Olimpijskih igara taj se naslov pridijevao [[Sergej Bubka|Sergeju Bubki]], umirovljenomu [[Ukrajina|ukrajinskom]] skakaču s motkom.<ref name="Stump2024">{{cite news |last1=Stump |first1=Scott |date=6. kolovoza 2024. |title=Swedish pole vaulter Armand Duplantis thrills the world with a towering, death-defying vault |url=https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806202927/https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-date=6. kolovoza 2024 |work=TODAY.com}}</ref> Na [[Memorijal Kamila Skolimowska|Memorijalu Kamila Skolimowska]] u [[Poljska|poljskome]] gradu [[Chorzów]]u, dvanaestoj postaji [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] 2024. godine, Duplantis je [[25. kolovoza]] poboljšao svoj svjetski rekord deseti put u karijeri i treći put 2024. godine za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,26 metara.<ref>{{Cite web |title=Ingebrigtsen and Duplantis smash world records in Silesia |url=https://www.diamondleague.com/news/general/ingebrigtsen-and-duplantis-smash-world-records-in-silesia/ |access-date=5. kolovoza 2026 |website=IDL Diamond League |date=25. kolovoza 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=3. listopada 2024 |title=Ratified: world records for Ingebrigtsen, Duplantis and Hull |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-ingebrigtsen-duplantis-hull |access-date=5. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Tamo su, uz Duplantisa, i [[Sam Kendricks]] i [[Emanuil Karalis]] preskočili šest metara. To je bio prvi put u povijesti da su trojica skakača s motkom preskočili tu visinu na istome natjecanju.<ref name=":6">{{Cite news |last=Selvaraj |first=Jonathan |date=28. kolovoza 2024. |title=One small centimetre for man, a giant leap for Armand Duplantis |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/armand-duplantis-pole-vault-world-record-one-centimetre-paris-olympics-science-jump-sports-feature/article68575835.ece/}}</ref> Na konferenciji za medije uoči spomenutoga mitinga Dijamantne lige organizatori su predstavili novu nagradu za najboljega sportaša na tome natjecanju, a odluka se donosila na temelju bodovnoga sustava World Athleticsa. Očekivalo se da će prvi dobitnik te nagrade biti [[Jakob Ingebrigtsen]], koji je rezultatom od 7:17,55 minuta postavio novi svjetski rekord na 3000 metara. Time je nadmašio prijašnji rekord od 7:20,67 minuta [[Kenija|Kenijca]] [[Daniel Komen|Daniela Komena]] iz [[1996.]] godine za više od triju sekundi. Međutim, kada su se rezultati s natjecanja preračunali prema bodovnome sustavu, pokazalo se da je Duplantisov svjetski rekord od 6,26 metara u skoku s motkom vrijedio 1339 bodova, a Ingebrigtsenov svjetski rekord 1320 bodova. Duplantis je tako postao prvim dobitnikom nagrade za najvrjednijega atletičara mitinga, pa je osvojio 14-karatni zlatni prsten optočen dijamantima vrijedan 10 000 američkih dolara te novčanu nagradu u istome iznosu. Uz to je osvojio 50 000 američkih dolara za obaranje svjetskoga rekorda.<ref name=":6" /> Dan uoči mitinga Dijamantne lige u [[Zürich]]u, [[4. rujna]], Duplantis je sudjelovao u revijalnoj utrci na 100 metara protiv [[Karsten Warholm|Karstena Warholma]], svjetskoga rekordera na 400 metara s preponama. Duplantis je pobijedio i ostvario osobni rekord u toj disciplini, koji je iznosio 10,37 sekundi. Warholm je završio utrku za 10,47 sekundi, što je također bio njegov osobni rekord.<ref>{{Cite web |title=Mondo Duplantis uses personal best to hold off Karsten Warholm in 100m sprint showdown |url=https://olympics.com/en/news/mondo-duplantis-uses-personal-best-to-hold-off-karsten-warholm-in-100m-sprint-showdown}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/articles/c14zydg3754o|title=Duplantis beats Warholm in 100m exhibition race|date=4. rujna 2024 |work=BBC Sport|access-date=5. kolovoza 2026.}}</ref> Duplantis je [[13. rujna]] zaključio sezonu 2024. godine četvrtim uzastopnim naslovom pobjednika Dijamantne lige na završnome natjecanju u [[Bruxelles]]u. Pobjedu je odnio nakon preskočenih 6,11 metara, čime je također postavio rekord mitinga.<ref>{{cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/wanda-diamond-league-final-brussels-2024-duplantis-denny|title=Duplantis and Denny break meeting records on first day of Wanda Diamond League Final in Brussels|publisher=World Athletics|access-date=13. rujna 2024}}</ref> Dana [[26. listopada]] bio je prvi put samostalno proglašen europskim sportašem godine u muškoj konkurenciji. Isti je naslov zavrijedio 2022. godine, ali tada je nagradu podijelio s Jakobom Ingebrigtsenom.<ref>{{Cite news |date=28. listopada 2024 |title=Mahuchikh and Duplantis named European athletes of the year |url=https://athleticsweekly.com/athletics-news/mahuchikh-and-duplantis-named-european-athletes-of-the-year-1039994149/ |access-date=5. kolovoza 2024 |work=Athletics Weekly}}</ref> Duplantis je [[6. studenoga]] postao globalni ambasador humanitarne utrke [[Wings for Life World Run]], a time se pridružio drugim sportskim zvijezdama poput [[Neymar|Neymara]] i Karstena Warholma. Utrka se održala [[4. svibnja]] [[2025.]] godine radi prikupljanja sredstava za istraživanje ozljede [[kičmena moždina|kralježnične moždine]].<ref>{{Cite news |last=Jonsson |first=Hanna |date=6. studenoga 2024. |title=Join Mondo Duplantis in the Wings for Life World Run – registration is open |url=https://www.redbull.com/se-en/mondo-duplantis-wings-for-life-world-run |access-date=5. kolovoza 2026|work=Redbull}}</ref> === 2025: Višestruki novi svjetski rekordi, treće svjetske titule i u dvorani i na otvorenome, jubilarnih sto skokova, Laureusova nagrada, peto osvajanje Dijamantne lige i skok od 6,30 metara === Duplantis je [[28. veljače]] na [[All Star Perche]]u u [[Clermont-Ferrand]]u 11. put oborio vlastiti svjetski rekord. Nakon što je osigurao pobjedu skokom od 6,07 metara, Duplantis je odlučio preskočiti 6,27 metara. To je uspio iz prvoga pokušaja.<ref name=":17">{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.27m in Clermont-Ferrand |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-627m-clermont-ferrand |access-date=6. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}</ref> U to je vrijeme objavio i svoj prvi singl "[[Bop (pjesma, Mondo)|Bop]]", koji je zasvirao kada je postavio novi svjetski rekord.<ref>{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Armand Duplantis breaks his own pole vault world record with leap of 6.27m |url=https://www.straitstimes.com/sport/armand-duplantis-breaks-his-own-pole-vault-world-record-with-leap-of-6-27m |access-date=6. kolovoza 2026 |website=The Straits Times}}</ref> U razgovoru s [[Puma (brend)|Puminim]] izvršnim direktorom Arneom Freundtom, odnosno intervjuu objavljenome [[18. ožujka]] u sklopu tvrtkina godišnjega izvještaja, Duplantis je otkrio da vjeruje da bi mogao svjetski rekord postaviti na 6,40 metara u idućih nekoliko godina, ali da mu 6,30 metara predstavlja prvu metu u bližoj budućnosti.<ref>{{Cite web |title=Pole vault star Armand "Mondo" Duplantis sets his sights on fairy tale world record of 6.40m {{!}} PUMA® |url=https://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2025/18-03-2025-pole-vault-star-armand-mondo-duplantis-sets-his-sights |access-date=6. kolovoza 2026 |website=about.puma.com |language=en}}</ref> Duplantis je skokom od 6,15 metara osvojio [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] u [[Nanjing]]u [[22. ožujka]]. Time je ujedno treći put zaredom postao svjetskim dvoranskim prvakom. Duplantis se borio sve do kraja protiv [[Grk]]a [[Emanuil Karalis|Emanuila Karalisa]], koji je preskočio 6,05 metara. Karalis bi u neko drugo doba zasigurno postao svjetski dvoranski prvak jer je to bio prvi put u povijesti da je skakač s motkom u finalu prvenstva preskočio 6,05 metara i ostao bez zlatne medalje.<ref name=":18" /> Prije nego što je obranio naslov prvaka u Nanjingu, Duplantis je ukupno 98 puta dotada preskočio šest ili više metara.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/live/NHC6m33jDrk?si=QtkdsUuyCpEanGXj |title=Livestream - World Athletics Indoor Championships Nanjing 25 Press Conference |language=en |access-date=6. kolovoza 2026 |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=20. ožujka 2025 |title='More in the tank', vows Duplantis as he edges to century mark |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250320-more-in-the-tank-vows-duplantis-as-he-edges-to-century-mark |access-date=6. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Watta |first=Evelyn |date=20. ožujka 2025 |title=Mondo Duplantis all set for another world record as he gears up for World Athletics Indoor Championships Nanjing 2025: "I have more in the tanks" |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-world-record-world-athletics-indoor-championships-nanjing-2025-more-in-tanks |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref> Preskočivši četiri puta šest ili više metara na tome natjecanju, Duplantis je prešao brojku od sto takvih skokova s ukupno 102 njih. Za usporedbu, [[Sergej Bubka]], nekadašnji svjetski rekorder, drugi je najbolji po broju skokova od šest ili više metara, a u karijeri ih je ukupno imao 46.<ref name=":18">{{Cite web |title=Duplantis retains world indoor pole vault title in Nanjing {{!}} News {{!}} Nanjing 25 {{!}} World Athletics Indoor Championships |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322161645/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-date=22. ožujka 2025 |access-date=6. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=22. ožujka 2025 |title=Now 102 vaults over 6 metres as Duplantis soars to world indoor title |url=https://sports.yahoo.com/article/now-102-vaults-over-6-143815490.html |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> Duplantis je [[21. travnja]] osvojio [[Laureus (nagrada)|Laureusovu]] nagradu za najboljega sportaša godine. Time je nakon [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] postao drugi atletičar u povijesti koji je osvojio tu nagradu.<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Ciaran |date=22. travnja 2025 |title=Mondo Duplantis namedrops Usain Bolt & Lionel Messi as he wins prestigious award |url=https://talksport.com/sport/3138989/mondo-duplantis-laureus-awards-usain-bolt-lionel-messi/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=talkSPORT |language=}}</ref> Bio je nominiran još 2021., 2023. i 2024. godine, stoga ju je osvojio nakon treće uzastopne i ukupno četvrte nominacije.<ref name=":19">{{Cite web |last=Smirnova |first=Lena |date=22. travnja 2025. |title=Armand Duplantis named Laureus World Sportsman of the Year after third consecutive nomination |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-sweden-armand-duplantis-named-laureus-world-sportsman-of-the-year-after-third-consecutive-nomination |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=22. travnja 2025 |title=Gymnast Simone Biles and pole vaulter Armand Duplantis win Laureus awards |url=https://www.straitstimes.com/sport/gymnast-simone-biles-and-pole-vaulter-mondo-duplantis-win-laureus-awards |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Svoj ukupno dvanaesti i četvrti svjetski rekord u okviru Dijamantne lige<ref>{{Cite web |title=Duplantis Soars to 6.28m World Record as Records Tumble at Stockholm Diamond League {{!}} Watch Athletics |url=https://www.watchathletics.com/article/13394/duplantis-soars-to-6-28m-world-record-as-records-tumble-at-stockholm-diamond-league |access-date=7. kolovoza 2026 |website=www.watchathletics.com |language=en}}</ref> postavio je [[15. lipnja]] skokom od 6,28 metara, iz prvoga pokušaja, u [[Stockholm]]u.<ref>{{Cite web |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.28m in Stockholm {{!}} REPORTS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615204725/https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-date=15. lipnja 2025 |access-date=7. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |language=en}}</ref> Prije toga oborio je svjetski rekord dvaput u Poljskoj, Srbiji i Oregonu, jednom u Škotskoj i Kini, a triput u Francuskoj, uključujući onaj s Olimpijskih igara 2024. godine. Nikada prije nije postigao to na domaćemu terenu, u [[Švedska|Švedskoj]],<ref>{{Cite web |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis' 12th pole vault world record is one of a kind: 'The only thing that I was missing' |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-2025-stockholm |access-date=7. kolovoza 2026 |website=NBC Sports |language=en-US}}</ref> pa je time ostvario još jedan priželjkivani uspjeh.<ref>{{Cite web |first=Nick |last=Zaccardi |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis breaks world record in pole vault for 12th time: 'The only thing that I was missing' |url=https://sports.yahoo.com/article/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-171337337.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> Duplantisov 12. svjetski rekord s čuvenoga [[Olimpijski stadion u Stockholmu|Olimpijskoga stadiona u Stockholmu]], na kojemu su se održale [[Ljetne olimpijske igre 1912.]] godine, bio je prvi u povijesti koji se postavio na tome stadionu. Tamo su se više puta oborili svjetski rekordi u atletici nego na ijednome drugom stadionu – ukupno 83 njih između [[1912.]] i [[2008.]] godine. Međutim, nijedan od njih nije bio u skoku s motkom.<ref name=":21">{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=20. rujna 2025 |title=Mondo Duplantis exclusive: 14-time pole vault world-record holder analyzes his greatest jumps |url=https://www.nytimes.com/athletic/6642767/2025/09/20/mondo-duplantis-interview-world-records/ |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[Patrik Sjöberg]] bio je posljednji švedski sportaš koji je na tome stadionu postavio svjetski rekord, a to je bilo na natjecanju u skoku uvis [[1987.]] godine. Tomu je svjedočila i Duplantisova majka s tribina.<ref name=":2">{{Cite web |last=Crumley |first=Euan |date=15. lipnja 2025.|title=Mondo Duplantis rises to the occasion in Stockholm – Athletics Weekly |url=https://athleticsweekly.com/news/mondo-duplantis-rises-to-the-occasion-in-stockholm-1040005867/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=athleticsweekly.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pole Vault: Arman Duplantis sets his sights on setting another world record at 6.40m {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-continental-tour-it-s-within-my-reach-duplantis-sets-sights-on-6-40m/bkXyvSvq/ |access-date=7. kolovoza 2026|website=www.flashscore.com |language=en}}</ref> U skladu s tamošnjom tradicijom, Duplantisovo je ime uklesano na zidove stadiona u spomen na svjetski rekord koji je ondje postavio. Taj dio Olimpijskoga stadiona, poznat pod nazivom "Stadion Walk of Fame", odaje počast najvećim sportskim uspjesima i događajima koji su se odvili na stadionu još od Olimpijskih igara održanih u Stockholmu.<ref>{{Cite web |title=Archives: Walk of Fame |url=https://www.walkoffamestadion.se/en/walkoffame/ |access-date=19. lipnja 2025 |website=Stadion Walk of Fame |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> Nakon te pobjede u Dijamantnoj ligi Duplantis je od 2020. godine pobijedio na 37 od ukupno 41 natjecanja, čime je postao jedan od najuspješnijih serijskih pobjednika u povijesti Dijamantne lige.<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=13. lipnja 2025. |title=Duplantis Diamond League Results 2017–2025: A Winning Streak |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/duplantis-diamond-league-results-2017-2025/article69690324.ece |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=16. lipnja 2025 |title='Magical' Armand Duplantis soars to pole vault world record in Stockholm |url=https://www.straitstimes.com/sport/magical-duplantis-soars-to-pole-vault-world-record-in-stockholm-with-6-28m-jump |access-date=7. kolovoza 2026|work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Od svoga debija u Dijamantnoj ligi 2017. godine ostvario je ukupno 39 pobjeda, čime je prestigao [[Renaud Lavillenie|Renauda Lavillenieja]], koji ima 37 pobjeda.<ref>{{Cite web |title=Renaud LAVILLENIE – Wanda Diamond League |url=https://www.diamondleague.com/athlete/14185853/ |access-date=7. kolovoza 2026 |language=en-US}}</ref> Od 2020. godine imao je 93 nastupa, a izgubio je samo četiri puta, i to isključivo na mitinzima Dijamantne lige.<ref>{{Cite news |date=17. lipnja 2025 |title=Why 1cm equals multiple big-money payouts for this record-breaking pole vaulter |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-17/mondo-armand-duplantis-keeps-breaking-his-pole-vault-world-1cm/105426332 |access-date=7. kolovoza 2026 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> Dana [[11. srpnja]] Duplantis je skokom od 6,05 metara oborio rekord mitinga Dijamantne lige u [[Monako|Monaku]], koji je iznosio 6,02 metara, a bio ga je postavio [[Poljska|Poljak]] [[Piotr Lisek]] [[2019.]] godine. Taj je miting ujedno i 13. postaja Dijamantne lige na kojoj je Duplantis srušio rekord natjecanja.<ref>{{Cite web |last=McCarvel |first=Nick |date=11 July 2025 |title=Monaco Diamond League 2025: Mondo Duplantis wins pole vault in new meeting record, misses on world record attempts |url=https://www.olympics.com/en/news/monaco-diamond-league-2025-mondo-duplantis-wins-pole-vault-in-new-meeting-record-misses-on-world-record-attempts |access-date=12 July 2025 |website=Olympics.com}}</ref> Budući da se u Dijamantnoj ligi održava ukupno 15 mitinga, preostala su mu u tome trenutku dva na kojima još nije postavio novi rekord. Riječ je o mitinzima u [[Rabat]]u, na kojemu je rekord od 5,86 metara postavio [[Sam Kendricks]], i u [[London]]u, gdje rekord od 6,03 metara drži [[Renaud Lavillenie]].<ref>{{Cite web |last=Ogeyingbo |first=Deji |date=25. lipnja 2025. |title=Mondo Duplantis and the art of jumping high |url=https://www.runblogrun.com/2025/06/mondo-duplantis-and-the-art-of-jumping-high.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=runblogrun |language=en-US}}</ref> U sklopu manifestacije [[World Athletics Continental Tour]] Duplantis je [[12. kolovoza]] postavio svoj 13. svjetski rekord od 6,29 metara na mitingu iz tzv. Gold serije u [[Budimpešta|Budimpešti]]. To je bio prvi svjetski rekord koji se ikada postavio na tome mitingu u 15 godina njegova postojanja. Duplantis je time nadmašio i svoj prijašnji rekord koji je postavio u [[Mađarska|Mađarskoj]], a riječ je o skoku od 6,10 metara kojim je [[2023.]] godine osvojio svoju drugu titulu svjetskoga prvaka.<ref>{{Cite web |title=Historic world record, broken records, and an electric atmosphere at the Gyulai István Memorial – Gyulai István Memorial |url=https://gyulaimemorial.hu/en/news/historic-world-record-broken-records-and-an-electric-atmosphere-at-the-gyulai-istvan-memorial/ |access-date=7. kolovoza 2026 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=13. kolovoza 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record on Budapest return |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/duplantis-world-pole-vault-record-budapest-gyulai-memorial |access-date=7. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}</ref> World Athletics dao je Duplantisu važnu ulogu u promociji premijernoga izdanja prvenstva službenoga naziva [[World Athletics Ultimate Championship]], koje će se održati u [[Budimpešta|Budimpešti]] od [[11. rujna|11.]] do [[13. rujna]] [[2026.]] godine. Riječ je o ekskluzivnome bijenalu koje će se parnim godinama održavati na kraju sezone, kada [[Svjetsko prvenstvo u atletici]] neće biti u tijeku. World Athletics imenovao je Duplantisa vrhunskom zvijezdom ([[engleski jezik|engl.]] ''Ultimate Star''), a potom [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] vrhunskom legendom ([[engleski jezik|engl.]] ''Ultimate Legend''),<ref>{{Cite news |last=Thapliyal |first=Mukesh |date=8. rujna 2025. |title=Usain Bolt named 'Ultimate Legend' by World Athletics to promote inaugural global championship |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/usain-bolt-named-ultimate-legend-by-world-athletics-to-promote-inaugural-global-championship/articleshow/123756822.cms?from=mdr |access-date=8. kolovoza 2026 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> učinivši ih time glavnim akterima u promociji prvenstva u skladu s dodijeljenim ulogama.<ref>{{Cite web |date=13. kolovoza 2025 |title=Duplantis unveiled as inaugural Ultimate Star |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/press-releases/mondo-duplantis-ultimate-championship-star |access-date=8. kolovoza 2026 |website=World Athletics}}</ref> Duplantis je [[27. kolovoza]] osvojio trofej Dijamantne lige peti put zaredom na posljednjemu mitingu u [[Zürich]]u, čime se približio najboljim atletičarima sa sedam pobjeda. Riječ je o [[Francuska|francuskome]] skakaču s motkom [[Renaud Lavillenie|Renaudu Lavillenieju]] i [[Christian Taylor|Christianu Tayloru]], [[SAD|Amerikancu]] koji se natjecao u [[Troskok|troskoku]].<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=28. kolovoza 2025 |title=Mondo Duplantis wins fifth straight Diamond League title |url=https://www.indiatvnews.com/sports/other/mondo-duplantis-wins-fifth-straight-diamond-league-title-2025-08-28-1005523 |access-date=9. kolovoza 2026 |website=India TV News |language=en}}</ref> Duplantis je pobijedio nakon preskočenih šest metara, što je bio njegov 118. skok od šest ili više metara.<ref>{{Cite news |date=27. kolovoza 2025 |title=Olyslagers wins latest duel with high jump rival ahead of world champs |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-28/nicola-olyslagers-wins-high-jump-diamond-league-in-zurich/105706212 |access-date=9. kolovoza 2026 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> Na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Tokio|Tokiju]] Duplantis je [[15. rujna]] osvojio svoju treću svjetsku titulu zaredom u skoku s motkom. Naslov svjetskoga prvaka donio mu je skok od 6,15 metara u nikada kompetitivnijemu finalu muškoga skoka s motkom na natjecanju globalne razine, gdje je sedam skakača preskočilo 5,90 ili više metara.<ref>{{Cite web |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.30m in Tokyo {{!}} News {{!}} Tokyo 25 {{!}} World Athletics Championships |url=https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-championships/tokyo25/news/report/world-championships-tokyo-25-report-mens-pole-vault |access-date=9. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> Duplantis je zatim nastojao postaviti svoj 14. svjetski rekord od 6,30 metara, a to mu je pošlo za rukom u posljednjemu pokušaju. Taj je rezultat ujedno bio četvrti Duplantisov svjetski rekord u 2025. godini, što je za njega bio i rekordan broj oborenih svjetskih rekorda u jednoj godini.<ref>{{Cite web |date=15. rujna 2025 |title=Armand Duplantis soars to third world title and 14th world record |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c1ed6845ng7o |access-date=9. kolovoza 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Nakon prvih dvaju neuspješnih pokušaja Duplantis je napravio dvije promjene koje su se pokazale ključnim za obaranje rekorda. Najprije je pomaknuo stalke za letvicu s njezine standardne pozicije pet centimetara bliže kutiji za odraz, u koju se postavlja motka pri skoku, čime je promijenio kut prelaska preko letvice. Duplantis je poslije otkrio da mu je njegov otac i trener Greg savjetovao da upotrijebi tvrđu motku u trećemu pokušaju kako bi optimizirao odraz pri toj visini. U prijašnjim se pokušajima služio istom motkom kojom je obarao rekorde između 6,20 i 6,29 metara.<ref name=":21" /> Duplantis je bio proglašen europskim sportašem godine [[26. listopada]]. To je bio treći put da je osvojio tu nagradu, a toliko ju je puta jedini još dobio [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanac]] [[Mo Farah]].<ref>{{Cite web |last=Broadbent |first=Chris |date=25. listopada 2025 |title=Mondo grateful for “beautiful honour” as he is named men's Athlete of the Year |url=https://www.european-athletics.com/home/news/mondo-grateful-for-beautiful-honour-as-he-is-named-athlete-of-the-year |access-date=9. kolovoza 2026|website=www.european-athletics.com |language=en}}</ref> [[World Athletics]] proglasio je Duplatnisa sportašem godine [[30. studenoga]]. Tada je imao 16 osvojenih natjecanja u nizu i postao je prvi skakač s motkom u novijoj povijesti koji dvije godine zaredom nije doživio poraz.<ref>{{Cite news |date=1. prosinca 2025 |title=Swedish pole vault star Armand Duplantis and US hurdler Sydney McLaughlin-Levrone crowned 'Athletes of the Year' |url=https://www.straitstimes.com/sport/duplantis-and-mclaughlin-levrone-crowned-athletes-of-the-year |access-date=9. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Nijedan drugi atletičar koji se natjecao u skakačkim ili bacačkim disciplinama nije tu nagradu osvojio tri puta. Duplantis je tako postao tek treći atletičar s najmanje trima osvojenim nagradama, pridruživši se [[Usain Bolt|Usainu Boltu]], koji ju je osvojio šest puta, i [[Hicham El Guerrouj|Hichamu El Guerrouju]], također trostrukome dobitniku nagrade.<ref>{{Cite web |title=Ian O'Riordan: Why Grand Slam Track is paying a high price for excluding field events |url=https://www.irishtimes.com/sport/athletics/2025/12/06/ian-oriordan-why-grand-slam-track-is-paying-a-high-price-for-excluding-field-events/ |access-date=9. kolovoza 2026 |website=The Irish Times |language=en}}</ref> === 2026: Petnaesti svjetski rekord zaredom, četvrti uzastopni svjetski dvoranski naslov i prekid trogodišnjega pobjedničkog niza=== Dana [[12. ožujka]] Duplantis je poboljšao svoj svjetski rekord za jedan centimetar na [[Mondo Classic|Mondo Classicu]] u [[Uppsala|Uppsali]]. To je bio njegov 15. svjetski rekord i drugi put da je postavio svjetski rekord u [[Švedska|Švedskoj]].<ref name=":26">{{Cite web |date=12. ožujka 2026 |title=Armand Duplantis: Two-time Olympic pole vault champion breaks world record at Mondo Classic in Sweden |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c3wlje0lpxqo |access-date=9. kolovoza 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Duplantis je tim skokom od 6,31 metra nadmašio brojku [[Sergej Bubka|Sergeja Bubke]] od 14 uzastopnih svjetskih rekorda. Također, pobjeda mu je na spomenutome natjecanju bila 38. u nizu, računajući još od [[kolovoz|kolovoza]] [[2023.]] godine.<ref>{{Cite news |date=16. ožujka 2026 |title=Pole vault record breaker Armand Duplantis ready for return to 'special' Torun |url=https://www.straitstimes.com/sport/pole-vault-record-breaker-armand-duplantis-ready-for-return-to-special-torun |access-date=9. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Dvije tehničke prilagodbe omogućile su Duplantisu postavljanje najnovijega svjetskog rekorda: produljio je zalet s 20 na 22 koraka i počeo je upotrebljavati tvrđu motku. Godinama je eksperimentirao s tvrđom motkom, ali nije uspijevao doći do željenoga učinka. Ipak, smatrao je da će mu produljeni zalet, koji je uveo posljednjih mjeseci, omogućiti jači odraz, a on bolje savijanje tvrđe motke.<ref>{{Cite web |last=Goulding |first=Grace |date=16. ožujka 2026. |title=Mondo Duplantis eyes 2026 World Athletics Indoor Championships return in Toruń after 15th pole vault world record: "I wanted to make sure I'm still the top dog" |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-2026-world-athletics-indoor-championships-return-record-top-dog |access-date=9. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref> Nakon što je [[21. ožujka]] osvojio zlato na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2026.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u [[Toruń]]u i pritom postavio novi rekord prvenstva skokom od 6,25 metara, Duplantis je postao prvi atletičar koji je osvojio četiri uzastopna svjetska dvoranska naslova.<ref>{{Cite web |last=Fentuo |first=Fentuo Tahiru |date=22. ožujka 2026. |title=World Athletics Indoor Championships 2026: Mondo Duplantis claims fourth successive indoor pole vault title |url=https://www.olympics.com/en/news/world-athletics-indoor-championships-2026-mondo-duplantis-claims-fourth-successive-indoor-pole-vault-title |access-date=9. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref> To mu je bila ukupno deveta svjetska seniorska titula. Od [[2019.]] godine, kada je posljednji put bio poražen na svjetskim ili kontinentalnim prvenstvima, osvojio je 12 velikih titula.<ref>{{Cite web |title=Duplantis soars to 6.25m championship record to win fourth world indoor pole vault title {{!}} News {{!}} Kujawy Pomorze 26 {{!}} World Athletics Indoor Championships |url=https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-indoor-championships/kujawypomorze26/news/report/wic-kujawy-pomorze-26-report-men-pole-vault |access-date=9. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> Nakon posljednjega osvojenog svjetskog dvoranskog naslova izjednačio se sa Sergejem Bubkom, koji je četiri puta bio svjetski dvoranski prvak.<ref name=":27">{{Cite web |date=21. ožujka 2026 |title=Sweden's Duplantis wins fourth world indoor pole vault title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260321-sweden-s-duplantis-wins-fourth-world-indoor-pole-vault-title |access-date=9. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Duplantis je [[17. svibnja]] postavio novi rekord mitinga [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Shanghai]]ju skokom od 6,12 metara, gdje je i pobijedio. Dana [[27. svibnja]] puštena je u prodaju posebna dječja ulaznica za [[14. kolovoza]], dan kada su se održavale kvalifikacije u skoku s motkom na [[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Europskome prvenstvu]] u [[Birmingham]]u. Nazvana prema Duplantisu, "Mondo Ticket" stajala je samo 6,31 funtu. Njezina je simbolična cijena odgovarala visini trenutačnoga svjetskoga rekorda, a cijela je akcija bila namijenjena poticanju mladih obožavatelja na to da dožive prvenstvo i izbliza prate Duplantisa na djelu.<ref>{{Cite web |title=Duplantis jumps at the chance to bring world record ticket to young fans at Birmingham 2026 |url=https://www.european-athletics.com/home/news/mondo-world-record-ticket |access-date=9. kolovoza 2026 |website=www.european-athletics.com |language=en}}</ref> Nakon gotovo trogodišnje dominacije u skoku s motkom Duplantis je [[7. lipnja]] doživio poraz na mitingu Dijamantne lige u [[Stockholm]]u, gdje je [[Australija|Australac]] [[Kurtis Marschall]] bio bolji od njega. Time se prekinuo njegov niz od 40 uzastopnih pobjeda na natjecanjima koji je započeo još u [[kolovoz|kolovozu]] [[2023.]] godine.<ref>{{Cite web |date=7. lipnja 2026 |title=Aussie pulls off epic upset over hometown king: 'Chuffed it was me' |url=https://7news.com.au/sport/athletics/aussie-first-timer-kurtis-marschall-pulls-off-epic-diamond-league-upset-over-hometown-king-mondo-duplantis-c-22398518 |access-date=9. kolovoza 2026 |website=7NEWS |language=en}}</ref> Osvojivši miting Dijamantne lige u [[Pariz]]u, Duplantis se [[28. lipnja]] vratio pobjedama i obaranju rekorda. Skokom od 6,13 metara postavio je novi rekord mitinga. Taj mu je miting ujedno bio prvo natjecanje nakon vjenčanja. [[File:Armand Duplantis (SWE) DSC08346 hochformat.jpg|left|thumb|Armand Duplantis na mitingu [[Weltklasse Zürich]] [[27. kolovoza]] [[2026.]] godine.]] Dana [[10. srpnja]] osvojio je miting Dijamantne lige u [[Monako|Monaku]] skokom od 6,07 metara, čime je poboljšao vlastiti rekord mitinga za dva centimetra. Time je ostvario prvu pobjedu od preseljenja u Monako, odnosno na novome domaćem terenu. Duplantis je također bio potaknuo organizatore na uvrštavanje muškoga skoka s motkom u program Dijamantne lige u Monaku, prema kojemu je dotad bio predviđen skok s motkom samo u ženskoj konkurenciji.<ref>{{Cite web |date=11. srpnja 2026 |title=Duplantis thrives on new home turf in Monaco |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260711-duplantis-thrives-on-new-home-turf-in-monaco |access-date=9. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Duplantis je morao odustati od nastavka natjecanja na mitingu Dijamantne lige u [[London]]u [[17. srpnja]] zbog ozljede bedra. Iako je preskočio 5,95 metara kao i prvoplasirani [[Sam Kendricks]], [[SAD|Amerikanac]] je osvojio miting jer je svladao tu visinu iz prvoga pokušaja, a Duplantis je završio na drugome mjestu.<ref>{{Cite web |title=Mondo Duplantis withdraws from London Diamond League with thigh injury {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-diamond-league-mondo-duplantis-withdraws-from-london-diamond-league-with-thigh-injury/8riXOOfU/ |access-date=31. kolovoza 2026|website=www.flashscore.com |language=en}}</ref> Dana [[16. kolovoza]] obranio je titulu europskoga prvaka na [[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Europskome prvenstvu]] u [[Birmingham]]u. Preskočivši 6,15 metara, oborio je rekord prvenstva od 6,10 metara te osvojio ukupno 14. seniorsku zlatnu medalju i četvrtu europsku titulu.<ref>{{Cite web |title=Mondo Duplantis wins fourth European pole vault title in new championship record {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-european-championships-mondo-duplantis-wins-fourth-european-pole-vault-title-in-new-championship-record/0OvQkanI/ |access-date=16. kolovoza 2026 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref> Novi rekord mitinga Dijamantne lige od 6,21 metra postavio je [[20. kolovoza]] u [[Lausanne]]u. To je natjecanje bilo jedno od najboljih u povijesti u muškome skoku s motkom. Duplantis se do samoga kraja natjecao s [[Emanuil Karalis|Emanuilom Karalisom]], kojega je pobijedio. Obojica su preskočila 6,16 metara i nastavili se dalje natjecati. Takvo što nikada se prije nije dogodilo u toj atletskoj disciplini.<ref>{{Cite web |title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne {{!}} REPORTS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/lausanne-athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis |access-date=23. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> World Athletics objavio je [[21. kolovoza]] Duplantisovu pjesmu "Gold", službenu himnu premijernoga izdanja natjecanja [[World Athletics Ultimate Championship]], koje će se održati u [[Budimpešta|Budimpešti]] od [[11. rujna|11.]] do [[13. rujna]].<ref>{{Cite web |title=World Athletics releases Ultimate Anthem: 'Gold' by Mondo Duplantis {{!}} News {{!}} Budapest 26 {{!}} World Athletics Ultimate Championships |url=https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/press-releases/ultimate-anthem-gold-mondo-duplantis |access-date=31. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> Duplantis i Karalis nastavili su se natjecati na najvišoj razini na mitingu [[Weltklasse Zürich]] [[27. kolovoza]]. Karalis je završio natjecanje rezultatom od 6,20 metara, a Duplantis je osvojio prvo mjesto nakon preskočenih 6,26 metara.<ref>{{Cite web |date=17. ožujka 2025 |title=Program & Results - Zurich |url=https://zurich.diamondleague.com/en/programme-results/ |access-date=31. kolovoza 2026 |language=en-US}}</ref> == Privatni život == Duplantis je na poticaj svoje majke intenzivno učio [[švedski jezik]] preko [[Skype]]a, a taj mu je tečaj bio od velike pomoći. Do [[2020.]] godine uznapredovao je toliko da je osjećao da mnogo bolje i lakše razumije izvorne govornike nego što je prije mogao. Njegova je majka istovremeno tvrdila da se Duplantis sramio javno govoriti švedski, ali da se rado njime služio u privatnoj komunikaciji zbog manjega pritiska.<ref>{{cite web |last=Brenning |first=Patrik |date=20. travnja 2020. |title=Armand Duplantis kan svenska men vågar inte prata |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/opbo1j/manga-tycker-att-han-inte-ar-svensk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219161604/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/opbo1j/manga-tycker-att-han-inte-ar-svensk |archive-date=19. prosinca 2022 |access-date=10. kolovoza 2026 |work=[[Aftonbladet]] |language=sv}}</ref><ref>{{cite web |date=11. lipnja 2020 |title=Armand Duplantis om sin svenska: 'Mamma vill inte att folk ska snacka skit' |url=https://www.youtube.com/watch?v=nCJ875PRdUI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810125239/https://www.youtube.com/watch?v=nCJ875PRdUI |archive-date=10. kolovoza 2023 |access-date=10. kolovoza 2021 |publisher=[[Expressen]] YouTube Channel}}</ref> Međutim, do [[2021.]] godine njegovo se znanje poboljšalo do razine na kojoj je bez poteškoća davao intervjue u cijelosti na švedskome, što je osobito bilo primijećeno nakon osvajanja olimpijskoga zlata u Tokiju.<ref>{{cite web |date=3. kolovoza 2021 |title=Duplantis efter OS-guldet – i intervju på svenska |url=https://www.youtube.com/watch?v=klJJopIMeuc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219161557/https://www.youtube.com/watch?v=klJJopIMeuc |archive-date=19. prosinca 2022 |access-date=10. kolovoza 2026 |publisher=[[Aftonbladet]] official Youtube channel |language=sv}}</ref> Duplantis je prije toga isticao da mu je napredovanje u švedskome bilo ponešto otežano time što većina Šveđana izvrsno poznaje engleski jezik, pa su izvorni govornici radije razgovarali s njime na engleskome.<ref>{{cite news |last1=Hammarkrantz |first1=Oskar |date=18 September 2020 |title=Duplantis: 'Blir mycket mer igenkänd här än i USA' |url=https://www.svd.se/armand-duplantis-jag-blir-mycket-mer-igenkand-har-an-i-usa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209023227/https://www.svd.se/armand-duplantis-jag-blir-mycket-mer-igenkand-har-an-i-usa |archive-date=9. prosinca 2021 |access-date=10. kolovoza 2026 |newspaper=[[Svenska Dagbladet]] |language=sv}}</ref> [[File:Dalahästen i Avesta 03.jpg|thumb|Letvica u blizini [[Dala konj|dala-konja]] u [[Švedska|švedskome]] mjestu [[Avesta (grad)|Avesti]] podigne se svaki put kada Duplantis obori svjetski rekord.]] Kako bi si priskrbio idealne klimatske uvjete za treniranje tijekom cijele godine, Duplantis je obično provodio zime u [[Louisiana|Louisiani]], a ljeta u [[Uppsala|Uppsali]]. U [[Avesta (grad)|Avesti]], mjestu gdje je Duplantisova majka odrasla, letvica nalik na onu u skoku s motkom podigne se u blizini enormne skuplture [[dala konj|dala-konja]] s rezultatom svakoga novog Duplantisova svjetskog rekorda. Kada je Duplantis prvi put čuo za to, briznuo je u plač od sreće jer je tada postao još svjesniji veličine onoga što je postigao.<ref>{{cite web |last=Ottosson |first=Stefan |date=16. prosinca 2020. |title=Armand Duplantis kunde inte hålla tillbaka tårarna – efter svenska hyllningen: "Bröt ihop när jag såg det" |url=https://www.sportbibeln.se/friidrott/armand-duplantis-kunde-inte-halla-tillbaka-tararna-efter-svenska-hyllningen-jag-brot-ihop-nar-jag-sag-det/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803162617/https://www.sportbibeln.se/friidrott/armand-duplantis-kunde-inte-halla-tillbaka-tararna-efter-svenska-hyllningen-jag-brot-ihop-nar-jag-sag-det/ |archive-date=3. kolovoza 2021 |access-date=10. kolovoza 2021 |publisher=Sportbibeln |language=sv}}</ref> U [[listopad]]u [[2025.]] godine [[Zračna luka Stockholm-Arlanda]] dodala je Duplantisa svojoj galeriji portreta "Welcome to my hometown" ([[srpskohrvatski jezik|sh.]] 'Dobro došli u moj rodni grad'), koja postoji još od [[2005.]] godine u dijelu za prikupljanje prtljage. Galerija odaje počast osobama koje su svojim iznimnim doprinosima obilježile regije [[Stockholm]]a i [[Uppsala|Uppsale]] u sportu, kulturi, znanosti, gospodarstvu i drugim područjima.<ref>{{Cite web |last=Orban |first=André |date=14. listopada 2025. |title=World record holder Armand Duplantis joins “Welcome to my hometown” gallery at Stockholm Arlanda Airport |url=https://www.aviation24.be/airports/stockholm-arlanda-arn/world-record-holder-armand-duplantis-joins-welcome-to-my-hometown-gallery-at-stockholm-arlanda-airport/ |access-date=10. kolovoza 2025 |website=Aviation24.be |language=en-GB}}</ref> [[File:Guests at the 2026 Met Gala 442 (Armand Duplantis and Desiré Inglander).jpg|thumb|Duplantis i Inglander na [[Met Gala|Met Gali]] [[2026.]] godine.]] Duplantis se oženio švedskim modelom i kreatoricom sadržaja Desiré Inglander [[2026.]] godine.<ref>{{Cite news |last=Landén |first=Petter |last2=Thunborg |first2=Peter |date=20. ožujka 2026. |title=Armand och Desiré Duplantis har gift sig i hemlighet |url=https://www.expressen.se/sport/friidrott/armand-och-desire-duplantis-har-gift-sig-i-hemlighet/ |access-date=10. kolovoza 2026 |work=[[Expressen]] |language=Swedish}}</ref> Par se upoznao u Švedskoj na jednoj zabavi sredinom ljeta [[2020.]] godine, a Duplantis je zaprosio Inglander [[2024.]] godine za vrijeme snimanja za ''[[Vogue Scandinavia]]'' u [[New York]]u.<ref>{{Cite news |date=11. listopada 2024 |title=Olympic Champion Mondo Duplantis and Desiré Inglander Announce Their Engagement |url=https://www.vogue.com/article/mondo-duplantis-desire-inglander-engaged |work=Vogue}}</ref> Nakon vjenčanja Duplantis je prodao svoj stan u Stockholmu i preselio se u [[Monako]], a dotada je živio u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]] i Švedskoj.<ref>{{Cite web |last=AFP |date=7. svibnja 2025.|title=Duplantis promises new home Monaco a world record |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/sports/2026/05/08/duplantis-promises-new-home-monaco-a-world-record |access-date=10. kolovoza 2026 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Duplantis je objavio svoj prvi singl "[[Bop (pjesma, Mondo)|Bop]]" pod imenom Mondo [[28. veljače]] [[2025.]] godine, a napisao ga je s Emilom Bergom i Rasmusom Wahlbergom, kao i ostalih 30-ak pjesama.<ref>{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/duplantis-ovantade-drag-sa-later-nya-karriaren|title=Duplantis oväntade drag – så låter nya karriären|date=25 February 2025|language=sv|publisher=[[Sveriges Radio]]|access-date=10. kolovoza 2026|archive-date=2025-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250426160158/https://www.sverigesradio.se/artikel/duplantis-ovantade-drag-sa-later-nya-karriaren|url-status=dead}}</ref><ref name="vibes">{{Cite web|url=https://www.svt.se/kultur/armand-duplantis-slapper-nya-laten-bop-nervost|title=Armand Duplantis om nya låten "Bop": "Den är vibes och kul"|date=28. veljače 2025.|language=sv|first=Moa|last=Lindstedt|publisher=[[Sveriges Television]]|access-date=10. kolovoza 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/stavhopparen-armand-duplantis-debuterar-som-artist|title=Stavhopparen Armand Duplantis debuterar som artist: "Lite nervöst"|date=28. veljače 2025|language=sv|publisher=[[Sveriges Radio]]|access-date=10. kolovoza 2026|archive-date=2025-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250817172244/https://www.sverigesradio.se/artikel/stavhopparen-armand-duplantis-debuterar-som-artist|url-status=dead}}</ref> Njegov je debi zauzeo 31. mjesto na švedskoj listi singlova.<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/chart/41/?dspy=2025&dspp=10|title=Veckolista Singlar, vecka 10|publisher=[[Sverigetopplistan]]|language=sv|access-date=10. ožujka 2026}}</ref> Nakon njega objavio je niz drugih singlova poput pjesme "4L" u [[lipanj|lipnju]] [[2025.]], "Feelin' Myself" u [[veljača|veljači]] [[2026.]] i "Location" u [[travanj|travnju]] 2026. godine.<ref>{{Cite web |date=14. lipnja 2025 |title=Armand Duplantis to Release Love-Driven Single "4L" {{!}} Sweden Herald |url=https://swedenherald.com/article/armand-duplantis-to-release-new-music-this-month |access-date=10. kolovoza 2026 |website=Sweden Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nottingham |first=Juliet |date=3. lipnja 2026. |title=Mondo Duplantis reveals his ultimate ambition: a Grammy |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-reveals-ultimate-ambition-grammy |access-date=10. lipnja 2026 |website=Olympics.com}}</ref> U [[ožujak|ožujku]] 2026. godine [[World Athletics]] angažirao je Duplantisa da stvori službenu himnu za novo prvenstvo u atletici, odnosno [[World Athletics Ultimate Championship]], čije će se prvo izdanje održati iste godine.<ref>{{Cite news |date=23. ožujka 2026 |title=From world records to world anthems, new creative jump for Duplantis |url=https://www.straitstimes.com/sport/from-world-records-to-world-anthems-new-creative-jump-for-duplantis |access-date=10. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> == Postignuća == Podatci u nastavku preuzeti su sa službene mrežne stranice [[World Athletics]]a.<ref name="WAprofile" /> === Međunarodna natjecanja === {| class="wikitable sortable plainrowheaders""max-width:40em;" |+Nastupi za {{flagicon|SWE}} [[Švedska|Švedsku]] |---- !scope="col"| Godina !scope="col"| Natjecanje !scope="col"| Mjesto !scope="col"| Plasman !scope="col"| Rezultat !scope="col"| Bilješka |- |align="center"|[[2015.]] |{{nowrap|[[Svjetsko prvenstvo u atletici za mlađe juniore 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]]}} |{{flagicon|COL}} [[Cali]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|5,30 m |align="center"|CR<ref name=":25"/> |- |align="center"|[[2016.]] |[[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2016.|Svjetsko juniorsko prvenstvo]] |{{flagicon|POL}} [[Bydgoszcz]] |style="text-align: center"bgcolor=cc9966|3. mjesto |align="center"|5,45 m |align="center"|<ref>{{Cite web |title=Report: men's pole vault – IAAF World U20 Championships Bydgoszcz 2016 |url=https://worldathletics.org/news/report/world-u20-championships-men-pole-vault |access-date=10. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2017.]] |[[Europsko juniorsko prvenstvo u atletici 2017.|Europsko juniorsko prvenstvo]] |{{flagicon|ITA}} [[Grosseto]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|5,65 m |align="center"|CR<ref name=":39" /> |- |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2017.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[London]] |align="center"|9. mjesto |align="center"|5,50 m |align="center"|<ref>{{Cite web |title=Report: men's pole vault final – IAAF World Championships London 2017 {{!}} REPORT {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/news/report/mens-pole-vault-final-world-championships-lon |access-date=10. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2018.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[Birmingham]] |align="center"|7. mjesto |align="center"|5,70 m (i) |align="center"|<ref>{{Cite web|url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6019/AT-PV-M-f----.RS6.pdf?|title=Final results|access-date=10. kolovoza 2026}}</ref> |- |[[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetsko juniorsko prvenstvo]] |{{flagicon|FIN}} [[Tampere]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|5,82 m |align="center"|CR<ref name=":45"/> |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|GER}} [[Berlin]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,05 m |align="center"|CR WU20R<ref name=":47"/> |- |align="center"|[[2019.]] |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|Katar}} [[Doha]] |style="text-align: center"bgcolor=silver|2. mjesto |align="center"|5,97 m |align="center"|<ref name=":50"/> |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2021.]] |[[Europsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Europsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|POL}} [[Toruń]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,05 m (i) |align="center"|CR<ref name=":55"/> |- |[[Ljetne olimpijske igre 2020.|Olimpijske igre]] |{{flagicon|Japan}} [[Tokio]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,02 m |align="center"|<ref>Nakon što je osigurao zlato, sva je tri puta bezuspješno pokušao preskočiti 6,19 metara za postavljanje novoga svjetskog rekorda. Vidi {{Cite web |date=3. kolovoza 2021 |title=Mondo Duplantis fails to break world record but strolls to pole-vault gold |url=http://www.theguardian.com/sport/2021/aug/03/mondo-duplantis-fails-to-break-world-record-but-strolls-to-pole-vault-gold|access-date=10. kolovoza 2026 |website=The Guardian |language=engl.|archive-date=3. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203020710/https://www.theguardian.com/sport/2021/aug/03/mondo-duplantis-fails-to-break-world-record-but-strolls-to-pole-vault-gold|url-status=live}}</ref> |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2022.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|SRB}} [[Beograd]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,20 m (i) |align="center"|WR CR<ref name=":69"/> |- |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,21 m |align="center"|WR CR<ref name=":71"/> |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|GER}} [[München]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,06 m |align="center"|CR<ref name=":74"/> |- |align="center"|[[2023.]] |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|Mađarska}} [[Budimpešta]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,10 m |align="center"|<ref name=":80"/> |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2024.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2024.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[Glasgow]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,05 m (i) |align="center"|<ref name=":83"/> |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|ITA}} [[Rim]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,10 m |align="center"|CR<ref name=":89"/> |- |[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijske igre]] |{{flagicon|Francuska}} [[Pariz]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,25 m |align="center"|WR OR<ref name=":90"/> |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2025.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|CHN}} [[Nanjing]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,15 m (i) |align="center"|<ref>{{Cite web |last=Mills |first=Steven |date=22. ožujka 2025. |title=Duplantis vaults to a hat-trick of world indoor titles in Nanjing |url=https://www.european-athletics.com/home/news/duplantis-vaults-to-a-hat-trick-of-world-indoor-titles-in-nanjing |access-date=10. kolovoza 2026 |website=www.european-athletics.com |language=en}}</ref> |- |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|JAP}} [[Tokio]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,30 m |align="center"|WR CR |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2026.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2026.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|POL}} [[Toruń]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,25 m (i) |align="center"|CR |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Europsko prvenstvo]] |{{nowrap|{{flagicon|UK}} [[Birmingham]]}} |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,15 m |align="center"|CR |- |[[World Athletics Ultimate Championship 2026.|World Ultimate Championship]] |{{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[Budimpešta]]}} |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,20 m |align="center"|CR |} '''Legenda:''' {{small| : CR označuje rekord prvenstva. : WU20R označuje svjetski juniorski rekord. : WR označuje svjetski rekord. : OR označuje olimpijski rekord. : i označuje rezultat postignut u dvorani. }} === Dijamantna liga === {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" ! rowspan="2"|Miting{{efn|U pregled su uključeni mitinzi na kojima je Duplantis barem jednom ostvario rezultat, pa je izostavljen miting [[Golden Gala]] u [[Rim]]u i [[miting u Rabatu]]. Ipak, u Rimu je nastupio 2020. godine. Tada je preskočio 6,15 metara i osvojio prvo mjesto,<ref name=":63"/> ali te se godine Dijamantna liga nije održala u standardnome izdanju zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije koronavirusa]], pa je ta sezona također isključena iz pregleda.}}!! colspan="17" | Godina nastupa |- ! [[2017.]] !! [[2018.]] !! [[2019.]] !! [[2021.]] !! [[2022.]] !! [[2023.]] !! [[2024.]] !! [[2025.]] !! [[2026.]] |- |align=left|{{nowrap|[[Athletissima]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|SUI}} [[Lausanne]]}}}} | align="center"|{{nowrap|7.}}<br>{{small|{{nowrap|5,73 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|5.}}<br>{{small|{{nowrap|5,70 m}}}} | align="center" bgcolor="#cc9966"|{{nowrap|3.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,62 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,15 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,21 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[BAUHAUS-galan]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Stockholm]]}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,86 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,02 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,16 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,05 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} | align="center"style="border: 2px solid red" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,28 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,80 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Bislett Games]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|NOR}} [[Oslo]]}}}} |colspan="2"bgcolor="ffdddd"|x | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,02 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,15 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |- |align=left|{{nowrap|[[Herculis]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|MON}} [[Monako]]}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,92 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x |bgcolor="ffdddd"|x | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,72 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,05 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[London Athletics Meet]]}}{{efn|Miting se u ovome razdoblju održavao pod različitim nazivima, a upotrijebljen je najnoviji radi jasnoće. Potrebno je napomenuti da se izdanja 2019. i 2021. godine u tablici odnose na [[British Grand Prix (atletika)|Müller Grand Prix]], koji se održao u [[Gateshead]]u.}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[London]]}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="#cc9966"|{{nowrap|3.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,55 m}}}} | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,95 m}}}} |colspan="3"bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,95 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Memorijal Kamila Skolimowska]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|POL}} [[Chorzów]]}}}} |colspan="4" {{N/A|}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} | align="center" style="border-width: 2px;border-color:red "bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,26 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,20 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Memorijal Van Damme]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|BEL}} [[Bruxelles]]}}}} | {{diagonal split header| x | {{color|#daefff|0}} | #ffdddd | #daefff}} | align="center" bgcolor=#daefff|{{nowrap|7.}}<br>{{small|{{nowrap|5,68 m}}}} | {{diagonal split header| x | {{color|#daefff|0}} | #ffdddd | #daefff}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,05 m}}}} | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,11 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x |align="center" bgcolor="#daefff"|{{small|N/S}} |- |align=left|{{nowrap|[[Meeting de Paris]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Pariz]]}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,90 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,13 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Miting u Dohi]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|QAT}} [[Doha]]}}}} |colspan="2"bgcolor="ffdddd"|x |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,02 m}}}} |colspan="3"bgcolor="ffdddd"|x |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |- |align=left|{{nowrap|[[Miting u Shanghaiju]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|CHN}} [[Shanghai]]/[[Suzhou]]/[[Shaoxing]]}}}} |colspan="2"{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |bgcolor="ffdddd"|x |colspan="3"bgcolor="e6e6ff"|{{small|''Otkazan''}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,12 m}}}} | align="center"bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,12 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Miting u Xiamenu]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|CHN}} [[Xiamen]]}}}} |colspan="5" {{N/A|}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" style="border: 2px solid red" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,24 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,92 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x |- |align=left|{{nowrap|[[Prefontaine Classic]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]]}}}} | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,71 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,71 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,93 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,91 m}}}} | align="center" style="border: 2px solid red" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,23 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|x |- |align=left|{{nowrap|[[Weltklasse Zürich]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|SWI}} [[Zürich]]}}}} |bgcolor=#daefff|{{small|N/S}} | {{diagonal split header| {{efn|Nije nastupio na promotivnome natjecanju.}} | {{color|#d8f3d8|0}}| #d8f3d8 | #daefff}} | align="center" bgcolor="#daefff"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,82 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,06 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|5,82 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,25 m}}}} |- |} '''Legenda:''' {{small| : {{color box|#ffdddd|x}} označuje da muški skok s motkom nije bio jedna od disciplina na mitingu te godine. : N/S označuje miting na kojemu nije nastupio. : {{color box|#d8f3d8}} označuje promotivna natjecanja u sklopu mitinga. Ona nisu dio službenoga programa Dijamantne lige i ostvareni rezultati ne donose bodove za ukupni poredak. : {{color box|#cecece}} označuje mitinge koji u to vrijeme nisu bili dio Dijamantne lige. : {{color box|white|border=#f00|}} označuje rezultat kojim je postavio svjetski rekord. :{{color box|#daefff}} označuje miting na kojemu se održalo finale Dijamantne lige. : [[File:Diamond blue.svg|15px]] označuje prvo mjesto u finalu Dijamantne lige, koje donosi ukupnu pobjedu u Dijamantnoj ligi. }} === Nagrade i priznanja === * Dobitnik nagrade [[Laureus (nagrada)|Laureus]] za najboljega sportaša godine ([[2025.]]). * Dobitnik nagrade [[World Athletics]]a za najboljega sportaša godine ([[2020.]], [[2022.]], [[2023.]], [[2025.]]). * Najbolji europski sportaš godine ([[2022.]]). * Sportaš godine prema izboru [[Eurosport]]a ([[2022.]]). == Najbolji rezultati == === Osobni rekordi (službeni) === {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="2" border="1" |- bgcolor="cccccc" ! scope="col" |Disciplina ! scope="col" |Rezultat ! scope="col" |Mjesto ! scope="col" |Datum |- |{{nowrap|[[Skok s motkom]]}} |align="center" |6,31 m </br> {{small|'''WR'''}} |{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Uppsala]], [[Švedska]]}} |align="center" |{{nowrap|[[12. ožujka]] [[2026.]]}} |- |{{nowrap|[[Utrka na 100 metara|100 metara]]}} |align="center" |10,37 s |{{nowrap|{{flagicon|SUI}} [[Zürich]], [[Švicarska]]}} |align="center" |{{nowrap|[[4. rujna]] [[2024.]]}} |} === Svjetski rekordi === {| class="wikitable" border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+Svjetski rekordi koje je postavio Armand Duplantis |---- ! scope="col" | Rezultat ! scope="col" | Mjesto ! scope="col" | Natjecanje ! scope="col" | Datum |- |{{nowrap|6,17 m (i)}} |{{flagicon|POL}} [[Toruń]] |[[Miting u Toruńu]] |align="right"|{{nowrap|[[8. veljače]] [[2020.]]}} |- |6,18 m (i) |{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]] |[[Miting u Glasgowu]] |align="right"|{{nowrap|[[15. veljače]] [[2020.]]}} |- |6,19 m (i) |{{flagicon|SRB}} [[Beograd]] |[[Miting u Beogradu]] |align="right"|{{nowrap|[[7. ožujka]] [[2022.]]}} |- |6,20 m (i) |{{flagicon|SRB}} [[Beograd]] |{{nowrap|[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]]}} |align="right"|{{nowrap|[[20. ožujka]] [[2022.]]}} |- |6,21 m |{{nowrap|{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]]}} |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko prvenstvo]] |align="right"|{{nowrap|[[24. srpnja]] [[2022.]]}} |- |6,22 m (i) |{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Clermont-Ferrand]]}} |[[All Star Perche]] |align="right"|{{nowrap|[[25. veljače]] [[2023.]]}} |- |6,23 m |{{nowrap|{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]]}} |[[Prefontaine Classic]] |align="right"|{{nowrap|[[17. rujna]] [[2023.]]}} |- |6,24 m |{{flagicon|CHN}} [[Xiamen]] |[[Miting u Xiamenu]] |align="right"|{{nowrap|[[20. travnja]] [[2024.]]}} |- |6,25 m |{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Saint-Denis]]}} |[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijske igre]] |align="right"|{{nowrap|[[5. kolovoza]] [[2024.]]}} |- |6,26 m |{{flagicon|POL}} [[Chorzów]] |{{nowrap|[[Memorijal Kamila Skolimowska]]}} |align="right"|{{nowrap|[[25. kolovoza]] [[2024.]]}} |- |6,26 m (i) |{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Clermont-Ferrand]]}} |[[All Star Perche]] |align="right"|{{nowrap|[[28. veljače]] [[2025.]]}} |- |6,28 m |{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Stockholm]] |[[BAUHAUS-galan]] |align="right"|{{nowrap|[[15. lipnja]] [[2025.]]}} |- |6,29 m |{{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[Budimpešta]] |[[Miting u Budimpešti]] |align="right"|{{nowrap|[[12. kolovoza]] [[2025.]]}} |- |6,30 m |{{nowrap|{{flagicon|JAP}} [[Tokio]] |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko prvenstvo]] |align="right"|{{nowrap|[[15. rujna]] [[2025.]]}} |- |6,31 m (i) |{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Uppsala]] |[[Mondo Classic]] |align="right"|{{nowrap|[[12. ožujka]] [[2026.]]}} |} === Najbolji rezultati sezone === {{#chart:Duplantis pole vaulting record.chart}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [https://worldathletics.org/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[World Athletics]] * [https://www.european-athletics.com/historical-data/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[European Athletics]] * [https://www.diamondleague.com/athlete/14679502 Armand Duplantis] na [[Dijamantna liga|Diamond League]] * [https://www.olympics.com/en/athletes/armand-duplantis Armand Duplantis] na [[Međunarodni olimpijski odbor|Olympics.com]] * [https://sok.se/idrottare/idrottare/a/armand-duplantis.html Armand Duplantis] na [[Švedski olimpijski odbor|Sveriges Olympiska Kommitté]] * [https://www.olympedia.org/athletes/146747 Armand Duplantis] na [[Olympedia|Olympediji]] *[https://intersportstats.com/athletes/3000046184 Armand Duplantis] na InterSportStats {{Olimpijski pobjednici u skoku s motkom}} {{Svjetski prvaci u skoku s motkom}} {{Svjetski dvoranski prvaci u skoku s motkom}} {{Evropski prvaci u skoku s motkom}} {{Evropski dvoranski prvaci u skoku s motkom}} {{Pobjednici Dijamantne lige u skoku s motkom}} {{Evropske atletske zvijezde u usponu}} {{Evropski atletičari godine}} {{Svjetske atletske zvijezde u usponu}} {{Svjetski atletičari godine}} {{Nagrada Laureus za sportaša godine}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1999||Duplantis, Armand}} {{Izabran}} [[Kategorija:Olimpijski pobjednici u atletici]] [[Kategorija:Švedski atletičari]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u atletici]] [[Kategorija:Evropski prvaci u atletici]] 4zrryv7mgv19ii7v1lfuhxg3wjh4dx3 4 4725555 42696745 42696706 2026-09-30T13:57:11Z Aca 108187 /* Biografije */ 42696745 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka i preusmjerenja === [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} syr0nh4abdhg52olz6s1ffs78zfppyy 42696746 42696745 2026-09-30T13:58:35Z Aca 108187 /* Kategorije */ 42696746 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka i preusmjerenja === [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} hkb67dxcqrvdqgi9w40v1o30ayvr10n 42696747 42696746 2026-09-30T13:59:15Z Aca 108187 /* Stranice za razgovor */ 42696747 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka i preusmjerenja === [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} 6d4t8kf51toezt9f9yven1nlrz6sq3w 42696748 42696747 2026-09-30T14:00:22Z Aca 108187 /* Korisničke stranice */ 42696748 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka i preusmjerenja === [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} ka1y42utund8uwwxubsy93nxmzgbwff 42696755 42696748 2026-09-30T14:44:20Z Aca 108187 /* Naslovi članaka i preusmjerenja */ 42696755 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka i preusmjerenja === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} 2hni370rk73pgld6eeqbxgv5sr0kld2 42696756 42696755 2026-09-30T14:44:41Z Aca 108187 /* Naslovi članaka i preusmjerenja */ 42696756 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} nzrnuu33k3i0cbn3dr2tfezmm6ir9cd 42696757 42696756 2026-09-30T14:45:05Z Aca 108187 /* Ostali imenski prostori */ 42696757 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} kd80ncla27f48pcolcx3nk02tmdm2tk 42696758 42696757 2026-09-30T14:45:37Z Aca 108187 /* Osnovna načela */ 42696758 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == {{prečica|WP:RIJNAČ|WP:ROJNAČ}} [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} fl4917cbt6zv49v1m6l9eh8phu1hj88 42696759 42696758 2026-09-30T14:45:50Z Aca 108187 /* Osnovna načela */ 42696759 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} kd80ncla27f48pcolcx3nk02tmdm2tk 42696761 42696759 2026-09-30T14:46:32Z Aca 108187 /* Poruke interfejsa */ 42696761 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === {{prečica|WP:RIJME|WP:ROJME|WP:RIJINT|WP:ROJINT}} Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} 1n55zwxxjcbeoa3t5er1dshhgxbxeyt 42696762 42696761 2026-09-30T14:47:10Z Aca 108187 /* Rješavanje sporova */ 42696762 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === {{prečica|WP:RIJME|WP:ROJME|WP:RIJINT|WP:ROJINT}} Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == {{prečica|WP:RIJSPOR|WP:ROJSPOR}} Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} 9pfe7yyko70l1idxhfw6a8r78tc89r3 42696763 42696762 2026-09-30T14:47:47Z Aca 108187 /* Šabloni i moduli */ 42696763 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === {{prečica|WP:RIJŠ|WP:ROJŠ|WP:RIJMOD|WP:ROJMOD}} Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === {{prečica|WP:RIJME|WP:ROJME|WP:RIJINT|WP:ROJINT}} Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == {{prečica|WP:RIJSPOR|WP:ROJSPOR}} Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} lrx2rq1cxynsl654og7y7zpzzd8vtle 42696764 42696763 2026-09-30T14:49:46Z Aca 108187 /* Poruke interfejsa */ 42696764 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === {{prečica|WP:RIJŠ|WP:ROJŠ|WP:RIJMOD|WP:ROJMOD}} Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === {{prečica|WP:RIJME|WP:ROJME}} Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == {{prečica|WP:RIJSPOR|WP:ROJSPOR}} Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} 89jncv12vck9d55w6a0n6jqef0b9xx2 42696765 42696764 2026-09-30T14:50:54Z Aca 108187 /* Poruke interfejsa */ 42696765 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === {{prečica|WP:RIJŠ|WP:ROJŠ|WP:RIJMOD|WP:ROJMOD}} Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === {{prečica|WP:RIJME|WP:ROJME|WP:RIJINT|WP:ROJINT}} Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == {{prečica|WP:RIJSPOR|WP:ROJSPOR}} Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} lrx2rq1cxynsl654og7y7zpzzd8vtle 42696766 42696765 2026-09-30T14:51:30Z Aca 108187 /* Poruke interfejsa */ 42696766 wikitext text/x-wiki {{smjernica}} {{prečica|WP:RIJ|WP:ROJ}} '''Rodno inkluzivan jezik''' ili '''rodno osjetljiv jezik''' ('''ROJ''') pruža jezička rješenja kojima se žene, muškarci i osobe drugih rodnih identiteta predstavljaju ravnopravno, precizno i u skladu s kontekstom. Ova smjernica regulira upotrebu rodno inkluzivnog jezika u svim [[Wikipedija:Imenski prostor|imenskim prostorima]] i porukama korisničkog interfejsa. == Osnovna načela == [[Datoteka:Gender equality symbol.svg|thumb|upright=0.65|alt=Krug sa znakom jednakosti u sredini, strelicom usmjerenom gore desno i krstićem ispod, koji objedinjuje simbole muškog i ženskog roda|Simbol rodne ravnopravnosti]] # '''Preciznost''' – Rodno označavanje mora precizno predstavljati konkretnu osobu, grupu i značenje o kojem se piše. # '''Samoopredjeljenje''' – U konkretnoj biografiji koriste se zamjenice koje osoba javno preferira, na temelju [[Wikipedija:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]]. # '''Ravnopravnost''' – Pri obraćanju osobama različitih rodova treba koristiti inkluzivne formulacije koje obuhvataju sve pripadnike i pripadnice grupe. # '''Prirodnost''' – Prednost imaju ustaljeni i gramatički pravilni oblici te preoblikovane rečenice. Kosu crtu (/) treba koristiti ''štedljivo''. # '''Jednakost''' – Pri klasifikaciji ne koriste se različita mjerila za žene, muškarce i osobe drugih rodnih identiteta. # '''Vjerodostojnost''' – Nazivi djela, organizacija, funkcija, historijski nazivi i citati ne prepravljaju se tako da izgube izvorni oblik ili značenje. == Članci == === Biografije === {{prečica|WP:RIJBIO|WP:ROJBIO}} Za osobu se koriste gramatički rod, zamjenice i rodno označene imenice koji odgovaraju njenom javno izraženom rodnom identitetu u pouzdanim izvorima. Ako jasna i vjerodostojna izjava same osobe ne postoji, treba pratiti ustaljenu praksu u pouzdanim izvorima. Ne treba samostalno zaključivati rod osobe na osnovu njenog imena, izgleda ili glasa niti se pozivati na preferencije koje nisu javno provjerljive u pouzdanim izvorima. Kada je osoba žena, koristite odgovarajuće ženske oblike zanimanja, zvanja, funkcije i društvene uloge: ''naučnica'' ili ''znanstvenica'', ''profesorica'' ili ''profesorka'', ''ministrica'' ili ''ministarka'', ''urednica'' i sl. Treba izabrati oblik u skladu s jezičkom varijantom članka i dosljedno ga koristiti. Muški oblik ''nemojte'' koristiti samo zato što je naziv položaja naveden u muškom rodu u propisu ili starijem izvoru. Imajte na umu da lična preferencija naziva zanimanja nije isto što i rodni identitet te da ona ne treba utjecati na izbor odgovarajućeg oblika. Na primjer, čak i kada osoba ženskog roda preferira muške oblike zanimanja, radi očuvanja uniformnosti treba koristiti ženske oblike zanimanja. Ako postoji više pravilnih ženskih ili muških oblika, prednost ima oblik koji odgovara jezičkoj varijanti članka, prevladava u pouzdanim izvorima ili djeluje prirodnije. ''Nemojte'' samostalno kovati nove ženske oblike koji ne postoje ni u jednom pouzdanom izvoru na srpskohrvatskom jeziku jer [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]]. Umjesto toga, preoblikujte rečenicu tako da izbjegnete sporni rodno označeni oblik. [[File:Gender Neutral (13777) - The Noun Project.svg|thumb|upright=0.65|alt=Crna stilizirana ljudska figura čija lijeva polovina nosi suknju, a desna pantalone|Simbol rodne neutralnosti]] Za nebinarne i druge osobe koje ne koriste muški rod (npr. {{jez-en|he/him|veza=ne}}) ili ženski rod (npr. {{jez-en|she/her|veza=ne}}), već koriste rodno neutralne zamjenice (npr. {{jez-en|they/them|veza=ne}}) ili neozamjenice, treba koristiti rodno neutralne rečenice. Takve rečenice mogu se oblikovati riječju ''osoba'' (npr. ''osoba se bavila'', ''osoba je bila na čelu'', ''osoba je obavljala dužnost''). Iako je riječ ''osoba'' gramatički ženskog roda, ona ne označava ženski rodni identitet. Međutim, treba izbjegavati učestalo ponavljanje riječi ''osoba''; upotreba imena i preoblikovanih rečenica često je prirodnija opcija. Radi izbjegavanja roda, u rečenicama možete koristiti narativni prezent (''glumi'', ''izjavljuje'', ''započinje''). Umjesto zamjenica, koristite ime osobe pri upućivanju na nju. Napomena o upotrebi rodno neutralnog jezika ''može'' se ostaviti u komentaru na vrhu članka radi očuvanja dosljednosti, iako to nije obavezno. Prethodno ime transrodne osobe navodi se samo ako je enciklopedijski relevantno i dobro potkrijepljeno izvorima. Ne koristi se kao podrazumijevano ime i ne ponavlja se bez potrebe. Za prošle događaje u pravilu se koriste sadašnje ime i zamjenice osobe, osim u doslovnom citatu, naslovu djela ili drugom slučaju u kojem bi izmjena falsificirala izvor. === Naslovi članaka === {{prečica|WP:RIJNASLOV|WP:ROJNASLOV}} [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslov članka]] bira se prema kriterijima prepoznatljivosti, prirodnosti, preciznosti, sažetosti i dosljednosti. Rodna inkluzivnost sama po sebi nije razlog da se zanemari najčešći ili službeni naziv teme. Za zanimanja, funkcije i druge pojmove koji imaju rodne oblike, članak se u pravilu piše o pojmu, a ne zasebno o muškom i ženskom obliku (npr. [[glumac]] i [[medicinska sestra]]). U prvoj rečenici članka treba navesti relevantne oblike, a sa drugih uobičajenih oblika napraviti preusmjerenja. Zasebni članci opravdani su samo kada izrazi označavaju različite historijske, pravne, kulturne ili društvene pojave. === Citati, službeni nazivi i historijski izrazi === Doslovni citati, naslovi djela, imena organizacija, službeni nazivi i tekst historijskih dokumenata prenose se vjerno originalu. Arhaičan, diskriminatoran ili danas neprimjeren izraz može se objasniti u tekstu kada je to relevantno, ali se citat ne prepravlja bez označavanja izmjena. U običnom tekstu ne treba preuzimati zastarjelu ili omalovažavajuću terminologiju samo zato što se pojavljuje u izvoru. Izvor se sažima savremenim, neutralnim i preciznim jezikom, osim kada je sama terminologija tema članka. == Ostali imenski prostori == {{prečica|WP:RIJIP|WP:ROJIP}} Prethodno navedene odredbe za članke primjenjuju se i u drugim imenskim prostorima uz sljedeće izuzetke: korisničke stranice (regulirane u odjeljku ispod), naslovi kategorija (regulirani u odjeljku ispod) i dvojni oblici u ''sadržaju'' stranica u imenskim prostorima Wikipedija, Pomoć, Šablon, Modul i MediaWiki (regulirani u nastavku). Kada se tekst odnosi na osobe različitih rodova, treba izabrati formulaciju koja ih jasno obuhvata. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''i'' (npr. ''korisnici i korisnice'', ''urednici i urednice''). Kada se tekst odnosi na osobu nepoznatog roda, treba izabrati formulaciju koja ne pretpostavlja rod osobe. To se može postići navođenjem muškog i ženskog oblika pomoću veznika ''ili'' (npr. ''korisnik ili korisnica'', ''urednik ili urednica'') ili, kada je potrebna sažetost, upotrebom kose crte (npr. ''korisnik/korisnica'', ''urednik/urednica''). Skraćeni oblik s kosom crtom i bez crtice (npr. ''korisnik/ca'', ''urednik/ca'') može se koristiti samo kada je neophodan radi sažetosti (npr. u infokutijama gdje prostor ne dopušta pune oblike). ''Nemojte'' koristiti donju crtu (npr. ''korisnik_korisnica'', ''urednik_urednica''), vertikalnu trotačku (npr. ''korisnik⋮korisnica'', ''urednik⋮urednica'') i skraćene oblike s crticom (npr. ''korisnik/-ca'', ''urednik/-ca'' i ''korisnik⋮-ca'', ''urednik⋮-ca''). Također ''nemojte'' koristiti zagrade za navođenje rodnih oblika, kao u primjeru ''prijavljen(a)''. Uobičajeni redoslijed je muški pa ženski oblik. Međutim, kada se poruka primarno odnosi na žene (npr. feministički uređivački maraton), na prvo mjesto treba staviti ženski oblik, a na drugo muški. Izmjena redoslijeda moguća je i zbog kongruencije (sročnosti) unutar rečenice. U svakom slučaju, formulacija mora ostati precizna i dosljedna. Alternativno, moguća je upotreba dužih opisnih izraza (npr. ''ljudi koji koriste Wikipediju'', ''osobe koje uređuju Wikipediju''). Kad je to primjenljivo, ''preporučuje se'' preoblikovanje rečenice tako da ona izbjegava rodno označavanje (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik''). Muški množinski oblik može se upotrijebiti u ustaljenom nazivu, doslovnom citatu, historijskom kontekstu ili kada bi drugo rješenje bilo neprirodno. Međutim, ne treba ga mehanički birati u svakom općem iskazu ako je dostupno preciznije i inkluzivnije rješenje. ''Naslovi'' stranica u ostalim imenskim prostorima, sa izuzetkom naslova kategorija (regulirani u odjeljku ispod), podliježu istim odredbama kao i naslovi članaka (npr. [[Wikipedija:Administratori]]). Imajte na umu da mnoge stranice mogu odudarati od odredaba navedenih u ovom odjeljku. Takve stranice u pravilu se smatraju neusklađenim s ovom smjernicom, osim kada je riječ o opravdanim izuzecima. Svi su dobrodošli da pomognu u usklađivanju stranica s ovom smjernicom. Pritom treba imati u vidu da postojeće komentare u raspravama ne treba mijenjati i da se oni smatraju opravdanim izuzecima. Dok se stranice ne ažuriraju, treba smatrati da se rečenice pisane u muškom generičkom rodu pojednako odnose i na žene. === Kategorije === {{prečica|WP:RIJKAT|WP:ROJKAT}} Naslovi kategorija treba da budu precizni, gramatički pravilni i usklađeni sa sadržajem kategorije: * Kada kategorija obuhvata osobe različitih rodova, treba koristiti rodno neutralan naslov koji je dovoljno prirodan (npr. ''Rođenja 2010.'', ''Smrti 2020.''). * Kada je kategorizacija po rodu ''enciklopedijski smislena'' (npr. muški i ženski nazivi zanimanja), ''mogu'' se napraviti zasebne, rodno određene kategorije za muški rod (npr. ''Kanadski glumci'') i ženski rod (npr. ''Kanadske glumice'') te za nebinarne osobe (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). * Ne treba stvarati natkategorije naslovljene dvojnim oblicima (npr. ''Kanadski glumci i glumice''). Zajednička sveobuhvatna kategorija tog nivoa u praksi neće postojati. * Rodno određene kategorije moraju biti kategorizirane ''simetrično'', u istim natkategorijama. Ženska kategorija i kategorija za nebinarne osobe ''ne smiju'' biti potkategorije muške kategorije. * Kategorije za nebinarne osobe treba da budu naslovljene generičkom upotrebom muškog gramatičkog roda (npr. ''Kanadski nebinarni glumci''). Upotreba dvojnih oblika može se smatrati terminološki nezgrapnom. Imajte na umu da izabrana gramatička forma ne određuje rodni identitet članova kategorije, već isključivo označava zanimanje. * Za izradu rodno određene kategorije potreban je dovoljan broj članaka (minimalno tri). * Kada adekvatna rodno određena kategorija ne postoji i ne ispunjava gornji uvjet, članak se kategorizira u šire odgovarajuće kategorije koje nisu rodno određene. === Projektne stranice i stranice pomoći === U pravilima, smjernicama, uputstvima, obavijestima i obrascima treba koristiti rodno neutralne ili inkluzivne formulacije, naročito kada se neposredno opisuje šta korisnici i korisnice mogu ili treba da urade. Prednost imaju kratka i prirodna rješenja. Kada god je to primjenljivo, u uputstvima koristite drugo lice množine imperativa radi sažetosti (''Unesite razlog'' umjesto ''Korisnik ili korisnica unosi razlog''). === Stranice za razgovor === {{prečica|WP:RIJSZR|WP:ROJSZR}} Korisnike i korisnice treba oslovljavati imenom i zamjenicama koje oni sami koriste. Ako rod osobe nije poznat, ne treba ga nagađati. Može se upotrijebiti korisničko ime, izraz ''osoba'', glagolska konstrukcija bez rodnog označavanja ili direktno obraćanje u drugom licu. Nenamjerna greška u rodu ispravlja se ''staloženo''. Namjerno i ustrajno pogrešno oslovljavanje ({{jez-en|misgendering|veza=ne}}) nesaglasno jasno izraženom identitetu osobe i uprkos prethodnoj javnoj primjedbi predstavlja [[Wikipedija:Bez ličnih napada|lični napad]] i [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] na temelju rodnog identiteta te se razmatra prema odredbama [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/sh|Univerzalnog kodeksa ponašanja]]; neće se razmatrati kao običan jezički spor. Nedvosmisleni lični napadi i jasno uznemiravanje na temelju rodnog identiteta mogu rezultirati određenim mjerama (poput blokade) i bez prethodnog upozorenja. Citiranje tuđih riječi u raspravi mora ostati vjerno. Niko nije dužan otkrivati vlastiti rodni identitet radi doprinošenja Wikipediji. === Korisničke stranice === {{prečica|WP:RIJKOR|WP:ROJKOR}} Korisnici i korisnice slobodno biraju kako će na vlastitim korisničkim stranicama izraziti rod i koje će zamjenice koristiti. Također mogu izabrati nazive svojih zanimanja po vlastitoj želji. Drugi urednici i urednice ''ne smiju'' mijenjati takvo samoopredjeljenje niti ga koristiti za lični napad ili uznemiravanje (pogledajte odjeljak iznad). === Šabloni i moduli === {{prečica|WP:RIJŠ|WP:ROJŠ|WP:RIJMOD|WP:ROJMOD}} Tekst koji šablon ili modul prikazuje treba uskladiti s ovom smjernicom. Kada izlaz zavisi od konkretne osobe, može se koristiti ugrađena funkcija <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Alternativno, mogu se koristiti odgovarajući parametri. U dokumentaciji treba navesti kako se bira rodni oblik i šta se prikazuje kao rezultat. Tehnička složenost treba da bude razmjerna koristi; često je jednostavnije preoblikovati poruku nego koristiti različite rodne oblike. === Poruke interfejsa === {{prečica|WP:RIJME|WP:ROJME}} Kada je riječ o porukama interfejsa, treba voditi računa o sažetosti i dužini teksta, pogotovo u mobilnom prikazu. To znači da kratke poruke treba prevesti koristeći sažete rodno neutralne izraze, dok dugačke poruke (poput informativnih tekstova) mogu koristiti rodno inkluzivne, dvojne oblike. Pri pisanju i prevođenju poruka u pravilu se primjenjuje sljedeći redoslijed: # Upotrijebite direktno obraćanje ili preoblikujte poruku tako da rodni oblici nisu potrebni (npr. upotreba narativnog prezenta u dnevnicima). # Upotrijebite rodno neutralni ili opisni izraz (npr. ''korisnički račun'' umjesto ''korisnik/korisnica'', kada je primjenljivo). # Ako se korisnički rod može pribaviti, upotrijebite odgovarajuće rodne oblike pomoću ugrađene funkcije <code><nowiki>{{GENDER:}}</nowiki></code>. Prvi oblik je za muški, drugi za ženski, a treći za nenaveden rod. Kada treći parametar nije naveden a rodni identitet nije naznačen u postavkama, funkcija vraća vrijednost prvog parametra. Radi dosljednosti preporučuje se upotreba rodno inkluzivnog oblika u trećem parametru (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnik|korisnica|korisnik/korisnica}}</nowiki></code>). Kada postoji jedinstveni rodno neutralni oblik, koristite ga univerzalno unutar prvog parametra (npr. <code><nowiki>{{GENDER:$1|korisnički}} račun</nowiki></code>, kada je primjenljivo), u skladu s gornjom tačkom. # Ako nijedno od navedenog nije izvodljivo, upotrijebite dvojni oblik koristeći odgovarajući veznik (''i'', ''ili''). Alternativno, možete koristiti kosu crtu (/) kada je sažetost potrebna. ''Nemojte'' koristiti dvojne oblike za pojedinačnu osobu u slučajevima kada se očekuje upotreba konkretnog roda (npr. kada osoba izabere rod u postavkama). Umjesto toga, koristite rodno neutralne izraze ili zatražite podršku za rod na stranici za podršku sajta translatewiki.net. Imajte na umu da se izabrano rješenje treba koristiti dosljedno u određenom ''segmentu'' interfejsa i unutar povezanih poruka. Segmenti i povezane poruke treba da budu što više konzistentni i prirodni. == Rješavanje sporova == {{prečica|WP:RIJSPOR|WP:ROJSPOR}} Sporovi o rodnim oblicima rješavaju se u skladu s načelima ove smjernice. Urednici i urednice treba prvo da pokušaju pronaći precizno i prirodno preoblikovanje koje čuva značenje. ''Nemojte'' praviti masovne izmjene rodnih oblika dok traje rasprava o spornom rješenju. == Povezano == * [[Wikipedija:Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] {{Wikipedijina pravila i smjernice}} 89jncv12vck9d55w6a0n6jqef0b9xx2 11 4725603 42696849 42693011 2026-09-30T15:58:36Z Argo 40546 /* Reorganizacija šablona */ odgovor 42696849 wikitext text/x-wiki == Reorganizacija šablona == @[[Korisnik:Argo|Argo]]: Možda ima smisla, zbog dužine ovog šablona, koristiti {{tl|Navbox with collapsible groups}} i podeliti po zanimanjima. Mislim da bi bilo preglednije. Takođe treba razmisliti šta raditi s osobama koje nisu linkovane. Ako ne zavređuju članak, možda ih ne treba ni navoditi u Navboxu. Alternativno, dodati crveni link tamo gde značaja ima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. septembra 2026. u 18:30 (CEST) :Budući da je više puta bilo službenih pokušaja da se likvidira sh-wiki jer da navodno taj jezik ne postoji i da nitko njegovo postojanje danas ne zastupa, nama, suradnicima ove wiki, je u interesu da pokažemo kako itekako ima ljudi od imena koji tvrde da postoji zajednički jezik. Zato je baš plus pokazati i impresionirati količinom potpisa istaknutih pojedinaca u javnosti. Od deset tisuća potpisa ja sam ručno isfiltrirao najznačajnija imena i za svaku osobu navedenu na wiki-spisku provjerio na internetu njen značaj i vidljivost u društvu. Zatvaranjem imena po profesiji bi se na prvi pogled sakrila ta impozantna lista, što nam nije u interesu. :Vjerujem da će kroz vrijeme mnoga navedena imena dobiti svoj članak na ovoj wikipediji, a već sada sam otkrio da je u zadnje vrijeme njih 5 već dobilo članak pa sam ih sada odmah zaplavio. Također sam dodao još 11 novih plavih imena i još određenu količinu imena, koja kao i sva ostala imena na spisku, po mojoj procjeni, zavređuju članak na wiki. A što se tiče crvenih linkova, nekada su svi oni bili plavi tako što su bili povezani sa svojim člankom na nekoj drugoj wiki jer na ovoj još nisu imali članak. Ali netko ih je pretvorio u crvene. Mislim da bi to trebalo vratiti kako je bilo jer to nam je u interesu. – [[Korisnik:Argo|Argo]] ([[Razgovor s korisnikom:Argo|razgovor]]) 30. septembra 2026. u 17:58 (CEST) fm7cpkmyzt3x3xjnwqzrv9ck8isi7d4 42696894 42696849 2026-10-01T01:24:25Z Aca 108187 /* Reorganizacija šablona */ odgovor 42696894 wikitext text/x-wiki == Reorganizacija šablona == @[[Korisnik:Argo|Argo]]: Možda ima smisla, zbog dužine ovog šablona, koristiti {{tl|Navbox with collapsible groups}} i podeliti po zanimanjima. Mislim da bi bilo preglednije. Takođe treba razmisliti šta raditi s osobama koje nisu linkovane. Ako ne zavređuju članak, možda ih ne treba ni navoditi u Navboxu. Alternativno, dodati crveni link tamo gde značaja ima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. septembra 2026. u 18:30 (CEST) :Budući da je više puta bilo službenih pokušaja da se likvidira sh-wiki jer da navodno taj jezik ne postoji i da nitko njegovo postojanje danas ne zastupa, nama, suradnicima ove wiki, je u interesu da pokažemo kako itekako ima ljudi od imena koji tvrde da postoji zajednički jezik. Zato je baš plus pokazati i impresionirati količinom potpisa istaknutih pojedinaca u javnosti. Od deset tisuća potpisa ja sam ručno isfiltrirao najznačajnija imena i za svaku osobu navedenu na wiki-spisku provjerio na internetu njen značaj i vidljivost u društvu. Zatvaranjem imena po profesiji bi se na prvi pogled sakrila ta impozantna lista, što nam nije u interesu. :Vjerujem da će kroz vrijeme mnoga navedena imena dobiti svoj članak na ovoj wikipediji, a već sada sam otkrio da je u zadnje vrijeme njih 5 već dobilo članak pa sam ih sada odmah zaplavio. Također sam dodao još 11 novih plavih imena i još određenu količinu imena, koja kao i sva ostala imena na spisku, po mojoj procjeni, zavređuju članak na wiki. A što se tiče crvenih linkova, nekada su svi oni bili plavi tako što su bili povezani sa svojim člankom na nekoj drugoj wiki jer na ovoj još nisu imali članak. Ali netko ih je pretvorio u crvene. Mislim da bi to trebalo vratiti kako je bilo jer to nam je u interesu. – [[Korisnik:Argo|Argo]] ([[Razgovor s korisnikom:Argo|razgovor]]) 30. septembra 2026. u 17:58 (CEST) ::@[[Korisnik:Argo|Argo]]: U tom slučaju je pitanje značaja – rešeno. Svaka čast na izdvajanju! Preporučujem da dodaš linkove na svaku osobu, da bi navigacijska kutija zaista služila svojoj primarnoj svrsi (navigacija). Kada se članak bude izradio, veza će postati plava, tako da će to biti rešeno kroz vreme. Veze ka drugim projektima nisu potrebne, jer mogu zbuniti čitaoce ''cross-wiki'' navigacijom. To uglavnom ovde nije praksa. Kada je reč o dužini, ja sam i dalje pri stavu da ovo treba razdeliti pomoću skupljivih grupa. Trenutno je šablon izuzetno dugačak i deluje kao nepregledna proizvoljna lista imena. Podela po grupama bi taman naglasila zanimanje i značaj onih ljudi koji su potpisali deklaraciju, tako da ne verujem da bi bio problem i da bismo izgubili na interesu. :) Također, možemo napraviti da se grupe uvek prikazuju, čime povećavamo vidljivost svih stakeholdera koji su podržali deklaraciju. ''Suma summarum'', mislim da je ovo super lista i da bi sitno preuređivanje znatno povećalo čitljivost. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. oktobra 2026. u 03:24 (CEST) f446t0y2yf026z96lxyixslhxs57li5 3 4725630 42696733 42696710 2026-09-30T12:28:41Z Aca 108187 /* Dobrodošlica */ odgovor 42696733 wikitext text/x-wiki == Dobrodošlica == Dobro nam došli i hvala na doprinosima. Molim Vas obratite pažnju da članci moraju biti adekvatno kategorisani i da poseduju jezičke veze (tj. da su povezani sa odgovarajućom stavkom na Wikipodacima). Uredio sam Vaš članak [[Antistije (ljekar)]], pa bacite pogled na izmene u istoriji izmena! Ako Vam bude bila potrebna bilo kakva pomoć, tu sam! Imamo i server na Discordu, gde možete uvek razjasniti nedoumice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. septembra 2026. u 15:42 (CEST) :Molim te baci pogled i na ispravke u [[La Comédie humaine]]. Znači liste obično ne stavljamo u uvodu, kategorije i jezičke veze su obavezne. U sadržaju pisati ili ijekavicu ili ekavicu, bez mešanja (naslovi/podnaslovi idu uvek ijekavicom). Reference izdvojiti u zaseban odeljak. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 29. septembra 2026. u 17:22 (CEST) ::U redu, izvinjavam se. Nisam uspeo jezički povezati [[La Comédie humaine|La Comedie humaine]]. – [[Korisnik:Sve u svemu|Sve u svemu]] ([[Razgovor s korisnikom:Sve u svemu|razgovor]]) 30. septembra 2026. u 07:56 (CEST) :::Opušteno. Imaš s desne strane link "Dodaj jezičke veze". Klikneš tu, napišeš jezički kod projekta i naziv članka na tom projektu. I to je to! :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. septembra 2026. u 14:28 (CEST) 14zc3lleqslu74c1axscew7vv5e88ea 0 4725692 42696750 2026-09-30T14:06:41Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Infokutija biografija | ime = Roberto Arias | slika = | širina_slike = | alt = | opis = | ime_po_rođenju = Roberto Emilio Arias | datum_rođenja = {{Birth date|1918|10|26|hr=da}} | mjesto_rođenja = {{flag|Panama}} | datum_smrti = {{Death date and age|1989|11|22|1918|10|26|hr=da}} | mjesto_smrti = {{nowrap|{{flagicon|PAN}} [[Ciudad de Panamá]], [[Panama]]}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_s... 42696750 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Roberto Arias | slika = | širina_slike = | alt = | opis = | ime_po_rođenju = Roberto Emilio Arias | datum_rođenja = {{Birth date|1918|10|26|hr=da}} | mjesto_rođenja = {{flag|Panama}} | datum_smrti = {{Death date and age|1989|11|22|1918|10|26|hr=da}} | mjesto_smrti = {{nowrap|{{flagicon|PAN}} [[Ciudad de Panamá]], [[Panama]]}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = | obrazovanje = [[Škola Peddie]] | alma_mater = [[Univerzitet u Cambridgeu]] | poslodavac = | zanimanje = diplomat, odvjetnik | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = {{ubl|nepoznata prva supruga {{small|(razvod)}}|[[Margot Fonteyn]] {{small|(1955–1989)}}}} | partner = | djeca = {{ubl|Querube Brillembourg|Rosita Vallarino|Roberto Arias}} | roditelji = {{ubl|[[Harmodio Arias Madrid]]|María del Rosario Guardia Vieto}} | rodbina = [[Arnulfo Arias]] {{small|(stric)}} | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Roberto Emilio Arias''' ([[26. listopada]] [[1918.]] – [[22. studenog]] [[1989.]]),<ref>{{Cite web|title=Dr Roberto Emilio "Tito" Arias (1918–1989) – Find...|url=https://www.findagrave.com/memorial/109500077/roberto-emilio-arias|access-date=4 March 2021|website=www.findagrave.com|language=en}}</ref> [[Panama|panamski]] odvjetnik, diplomat i novinar. Roberto Arias je bio drugo dijete bivšeg panamskog predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]] te je dolazio iz politički utjecajne obitelji, s obzirom da je njegov stric, [[Arnulfo Arias]], čak tri puta biran za predsjednika Paname. Bio je suprug poznate britanske balerine [[Margot Fonteyn]]. Imao je ulogu u organiziranju [[Kubanska invazija Paname|neuspješne kubanske invazije]] [[Panama|Paname]] [[1959.]] godine. Nadimak mu je bio '''Tito'''. == Biografija == Rođen je [[1918.]] godine kao sin [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]] i Maríje del Rosario Guardia Vieto; imao je još četvoro braće i sestara, a to su bili Harmodio, Rosario del Carmen, Gilberto i Antonio Manuel. Školovao se u [[Peddie School|Školi Peddie]] u [[Hightstown, New Jersey|Hightstownu]], [[New Jersey|NJ]], a kasnije je studirao na [[Univerzitet u Cambridgeu|Cambridgeu]]. Po završetku školovanja, od [[1942.]] do [[1946.]] godine bio je urednik u obiteljskim novinama ''La Hora''.<ref name=obit>[https://www.nytimes.com/1989/11/23/obituaries/roberto-e-arias-envoy-writer-and-panama-politician-71-dies.html Obituary], ''[[New York Times]]'', 23 November 1989.</ref> U ovom se periodu i oženio, a s prvom je suprugom imao troje djece. U veljači [[1955.]] godine u [[Pariz]]u se vjenčao s engleskom balerinom [[Margot Fonteyn]], nakon što se ranije bio razveo od prve supruge. Nakon vjenčanja, imenovan je panamskim veleposlanikom u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]]. Godine [[1959.]], njih su dvoje optuženi za pokušaj krijumčarenja oružja preko svoje [[jahta|jahte]] u [[Panama|Panamu]] te organiziranje pobune protiv predsjednika [[Ernesta de la Guardije]]. Fonteyn je odmah protjerana iz Paname, a Arias se dva mjeseca skrivao u [[brazil]]skoj ambasadi prije nego mu je omogućen siguran izlazak iz zemlje. Optužbe su u konačnici odbačene, a nakon promjene vlasti, bračni par Arias ponovo se smio vratiti u Panamu. Dokumenti britanske vlade objavljeni u ožujku [[2010.]] godine otkrili su da su i Arias i Fonteyn bili uključeni u [[Kubanska invazija na Panamu|neuspjeli pokušaj puča]] iz [[1959.]] godine uz pomoć [[Kuba|Kube]].<ref>{{cite news| newspaper=[[Huffington Post]] | title=Margot Fonteyn, British Ballerina, Involved In Plot Overthrow Panama's Government | first=Sylvia | last=Hui | date=27 March 2010 | url=http://www.huffingtonpost.com/2010/05/28/margot-fonteyn-british-ba_n_593907.html }}</ref> U svibnju [[1964.]] godine izabran je u [[Narodna skupština (Panama)|Narodnu skupštinu]], što mu je bio prvi ozbiljan politički angažman, ali samo dva mjeseca kasnije propucan je na ulici u predgrađu [[Ciudad de Panamá|glavnoga grada]]. Ariasa je nakon svađe upucao Alberto Jiménez, njegov prijatelj i bivši politički suradnik, a naširoko je kružila glasina da je razlog incidenta bila činjenice da je Arias spavao s Jiménezovom suprugom.<ref name=review/> Arias je 18 mjeseci proveo po britanskim bolnicama, a do kraja je života ostao [[kvadriplegija|kvadriplegičar]] te se kretao uz pomoć kolica. Jedan od razloga zašto je Fonteyn nastavila plesati i u kasnim godinama za balerine bili su Ariasovi skupi medicinski računi. Dok je Fonteyn bila na turneji, u njihov bi se dom uselila "supruga iz sjene", Anabella Vallarino, koja se iselila prije Fonteynina povratka.<ref name=review>[https://www.nytimes.com/2004/12/05/books/review/margot-fonteyn-leaping-beauty.html Review of Meredith Daneman's biography ''Margot Fonteyn''], ''New York Times'', 5 December 2004.</ref> Arias je preminuo [[22. studenog]] [[1989.]] godine u svom domu; istoga dana, [[Anabella Vallarino]] počinila je samoubojstvo tako što je popila bočicu [[klor]]a.<ref>{{cite news|last=Daneman|first=Meredith|date=11 October 2004|title=The star who blazed until the end|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/dance/3625333/The-star-who-blazed-until-the-end.html|work=The Telegraph|access-date=6 October 2021|url-access=limited}}</ref> Njih su dvoje pokopani na isti dan. == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1918|1989|Arias, Roberto}} o5meb7piefr5zom2qbcnspq1vl3bhnb 42696751 42696750 2026-09-30T14:07:39Z Edgar Allan Poe 29250 +[[Kategorija:Panamski diplomati]]; +[[Kategorija:Panamski pravnici]]; +[[Kategorija:Panamski političari]]; +[[Kategorija:Panamski novinari]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42696751 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Roberto Arias | slika = | širina_slike = | alt = | opis = | ime_po_rođenju = Roberto Emilio Arias | datum_rođenja = {{Birth date|1918|10|26|hr=da}} | mjesto_rođenja = {{flag|Panama}} | datum_smrti = {{Death date and age|1989|11|22|1918|10|26|hr=da}} | mjesto_smrti = {{nowrap|{{flagicon|PAN}} [[Ciudad de Panamá]], [[Panama]]}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = | obrazovanje = [[Škola Peddie]] | alma_mater = [[Univerzitet u Cambridgeu]] | poslodavac = | zanimanje = diplomat, odvjetnik | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = {{ubl|nepoznata prva supruga {{small|(razvod)}}|[[Margot Fonteyn]] {{small|(1955–1989)}}}} | partner = | djeca = {{ubl|Querube Brillembourg|Rosita Vallarino|Roberto Arias}} | roditelji = {{ubl|[[Harmodio Arias Madrid]]|María del Rosario Guardia Vieto}} | rodbina = [[Arnulfo Arias]] {{small|(stric)}} | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Roberto Emilio Arias''' ([[26. listopada]] [[1918.]] – [[22. studenog]] [[1989.]]),<ref>{{Cite web|title=Dr Roberto Emilio "Tito" Arias (1918–1989) – Find...|url=https://www.findagrave.com/memorial/109500077/roberto-emilio-arias|access-date=4 March 2021|website=www.findagrave.com|language=en}}</ref> [[Panama|panamski]] odvjetnik, diplomat i novinar. Roberto Arias je bio drugo dijete bivšeg panamskog predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]] te je dolazio iz politički utjecajne obitelji, s obzirom da je njegov stric, [[Arnulfo Arias]], čak tri puta biran za predsjednika Paname. Bio je suprug poznate britanske balerine [[Margot Fonteyn]]. Imao je ulogu u organiziranju [[Kubanska invazija Paname|neuspješne kubanske invazije]] [[Panama|Paname]] [[1959.]] godine. Nadimak mu je bio '''Tito'''. == Biografija == Rođen je [[1918.]] godine kao sin [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]] i Maríje del Rosario Guardia Vieto; imao je još četvoro braće i sestara, a to su bili Harmodio, Rosario del Carmen, Gilberto i Antonio Manuel. Školovao se u [[Peddie School|Školi Peddie]] u [[Hightstown, New Jersey|Hightstownu]], [[New Jersey|NJ]], a kasnije je studirao na [[Univerzitet u Cambridgeu|Cambridgeu]]. Po završetku školovanja, od [[1942.]] do [[1946.]] godine bio je urednik u obiteljskim novinama ''La Hora''.<ref name=obit>[https://www.nytimes.com/1989/11/23/obituaries/roberto-e-arias-envoy-writer-and-panama-politician-71-dies.html Obituary], ''[[New York Times]]'', 23 November 1989.</ref> U ovom se periodu i oženio, a s prvom je suprugom imao troje djece. U veljači [[1955.]] godine u [[Pariz]]u se vjenčao s engleskom balerinom [[Margot Fonteyn]], nakon što se ranije bio razveo od prve supruge. Nakon vjenčanja, imenovan je panamskim veleposlanikom u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]]. Godine [[1959.]], njih su dvoje optuženi za pokušaj krijumčarenja oružja preko svoje [[jahta|jahte]] u [[Panama|Panamu]] te organiziranje pobune protiv predsjednika [[Ernesta de la Guardije]]. Fonteyn je odmah protjerana iz Paname, a Arias se dva mjeseca skrivao u [[brazil]]skoj ambasadi prije nego mu je omogućen siguran izlazak iz zemlje. Optužbe su u konačnici odbačene, a nakon promjene vlasti, bračni par Arias ponovo se smio vratiti u Panamu. Dokumenti britanske vlade objavljeni u ožujku [[2010.]] godine otkrili su da su i Arias i Fonteyn bili uključeni u [[Kubanska invazija na Panamu|neuspjeli pokušaj puča]] iz [[1959.]] godine uz pomoć [[Kuba|Kube]].<ref>{{cite news| newspaper=[[Huffington Post]] | title=Margot Fonteyn, British Ballerina, Involved In Plot Overthrow Panama's Government | first=Sylvia | last=Hui | date=27 March 2010 | url=http://www.huffingtonpost.com/2010/05/28/margot-fonteyn-british-ba_n_593907.html }}</ref> U svibnju [[1964.]] godine izabran je u [[Narodna skupština (Panama)|Narodnu skupštinu]], što mu je bio prvi ozbiljan politički angažman, ali samo dva mjeseca kasnije propucan je na ulici u predgrađu [[Ciudad de Panamá|glavnoga grada]]. Ariasa je nakon svađe upucao Alberto Jiménez, njegov prijatelj i bivši politički suradnik, a naširoko je kružila glasina da je razlog incidenta bila činjenice da je Arias spavao s Jiménezovom suprugom.<ref name=review/> Arias je 18 mjeseci proveo po britanskim bolnicama, a do kraja je života ostao [[kvadriplegija|kvadriplegičar]] te se kretao uz pomoć kolica. Jedan od razloga zašto je Fonteyn nastavila plesati i u kasnim godinama za balerine bili su Ariasovi skupi medicinski računi. Dok je Fonteyn bila na turneji, u njihov bi se dom uselila "supruga iz sjene", Anabella Vallarino, koja se iselila prije Fonteynina povratka.<ref name=review>[https://www.nytimes.com/2004/12/05/books/review/margot-fonteyn-leaping-beauty.html Review of Meredith Daneman's biography ''Margot Fonteyn''], ''New York Times'', 5 December 2004.</ref> Arias je preminuo [[22. studenog]] [[1989.]] godine u svom domu; istoga dana, [[Anabella Vallarino]] počinila je samoubojstvo tako što je popila bočicu [[klor]]a.<ref>{{cite news|last=Daneman|first=Meredith|date=11 October 2004|title=The star who blazed until the end|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/dance/3625333/The-star-who-blazed-until-the-end.html|work=The Telegraph|access-date=6 October 2021|url-access=limited}}</ref> Njih su dvoje pokopani na isti dan. == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1918|1989|Arias, Roberto}} [[Kategorija:Panamski diplomati]] [[Kategorija:Panamski pravnici]] [[Kategorija:Panamski političari]] [[Kategorija:Panamski novinari]] 5si9hsbiivx2a8gf8rwyv1f3gkvwont 4 4725693 42696767 2026-09-30T14:52:31Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Biografije]] 42696767 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Biografije]] gegvgqsgkt6q98swd70w1g802d6j4vd 4 4725694 42696768 2026-09-30T14:52:34Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Biografije]] 42696768 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Biografije]] gegvgqsgkt6q98swd70w1g802d6j4vd 4 4725695 42696769 2026-09-30T14:52:59Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Naslovi članaka]] 42696769 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Naslovi_članaka]] rdq3hzwx4m75dtj7olo76spe6z9okn3 4 4725696 42696770 2026-09-30T14:53:01Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Naslovi članaka]] 42696770 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Naslovi_članaka]] rdq3hzwx4m75dtj7olo76spe6z9okn3 4 4725697 42696771 2026-09-30T14:56:41Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Ostali imenski prostori]] 42696771 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Ostali_imenski_prostori]] giqv95absn0m0vxqddsqr23hh99m4b3 4 4725698 42696772 2026-09-30T14:56:45Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Ostali imenski prostori]] 42696772 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Ostali_imenski_prostori]] giqv95absn0m0vxqddsqr23hh99m4b3 4 4725699 42696773 2026-09-30T14:57:07Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Kategorije]] 42696773 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Kategorije]] g22ilpagegqakspeodmhwmqy0rciaot 4 4725700 42696774 2026-09-30T14:57:10Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Kategorije]] 42696774 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Kategorije]] g22ilpagegqakspeodmhwmqy0rciaot 4 4725701 42696775 2026-09-30T14:57:34Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Stranice za razgovor]] 42696775 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Stranice_za_razgovor]] pzofwdwy0jafkoj97uh28s668kuh7hd 4 4725702 42696776 2026-09-30T14:57:38Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Stranice za razgovor]] 42696776 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Stranice_za_razgovor]] pzofwdwy0jafkoj97uh28s668kuh7hd 4 4725703 42696777 2026-09-30T14:59:15Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Korisničke stranice]] 42696777 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Korisničke_stranice]] m91mpzvjp5bh8xtxjm9ia6uxx8u3wep 4 4725704 42696778 2026-09-30T14:59:17Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Korisničke stranice]] 42696778 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Korisničke_stranice]] m91mpzvjp5bh8xtxjm9ia6uxx8u3wep 4 4725705 42696779 2026-09-30T14:59:35Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Šabloni i moduli]] 42696779 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Šabloni_i_moduli]] jmh4cohivtoqwepb1tzwqbt2e56tivh 4 4725706 42696780 2026-09-30T14:59:38Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Šabloni i moduli]] 42696780 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Šabloni_i_moduli]] jmh4cohivtoqwepb1tzwqbt2e56tivh 4 4725707 42696781 2026-09-30T14:59:40Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Šabloni i moduli]] 42696781 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Šabloni_i_moduli]] jmh4cohivtoqwepb1tzwqbt2e56tivh 4 4725708 42696782 2026-09-30T14:59:43Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Šabloni i moduli]] 42696782 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Šabloni_i_moduli]] jmh4cohivtoqwepb1tzwqbt2e56tivh 4 4725709 42696783 2026-09-30T15:00:31Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Poruke interfejsa]] 42696783 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Poruke_interfejsa]] r2zcx845nqmb6lrjc3oiip576hw4dd2 4 4725710 42696784 2026-09-30T15:00:33Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Poruke interfejsa]] 42696784 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Poruke_interfejsa]] r2zcx845nqmb6lrjc3oiip576hw4dd2 4 4725711 42696785 2026-09-30T15:00:52Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Rješavanje sporova]] 42696785 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Rješavanje_sporova]] ci1gk1h10b3vq489rbmfh6ijukqy8jq 4 4725712 42696786 2026-09-30T15:00:55Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Rodno inkluzivan jezik#Rješavanje sporova]] 42696786 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Rodno_inkluzivan_jezik#Rješavanje_sporova]] ci1gk1h10b3vq489rbmfh6ijukqy8jq 0 4725713 42696798 2026-09-30T15:25:34Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: Početkom travnja [[1959.]] godine, '''[[Kuba]]''' je pokrenula '''invaziju na [[Panama|Panamu]]''' s ciljem svrgavanja predsjednika [[]] i uspostave socijalističkog režima poput onog na Kubi. Invaziju su zajednički provele kubanske jedinice i lokalni protuvladini gerilci, a mozak operacije u Panami bio je diplomat [[Roberto Arias]], sin bivšeg predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]]. Ova je operacija bila dio [[Fidel Castro|Castrovog]] plana izvoza Kubanska re... 42696798 wikitext text/x-wiki Početkom travnja [[1959.]] godine, '''[[Kuba]]''' je pokrenula '''invaziju na [[Panama|Panamu]]''' s ciljem svrgavanja predsjednika [[]] i uspostave socijalističkog režima poput onog na Kubi. Invaziju su zajednički provele kubanske jedinice i lokalni protuvladini gerilci, a mozak operacije u Panami bio je diplomat [[Roberto Arias]], sin bivšeg predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]]. Ova je operacija bila dio [[Fidel Castro|Castrovog]] plana izvoza [[Kubanska revolucija|revolucije]] po zemljama [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], u sklopu kojega je socijalistička Kuba pružala oružanu podršku lokalnim gerilcima tijekom [[Hladni rat|Hladnog rata]]. Iako je invazija u konačnici bila neuspješna, dovela je do stvaranja niza malih gerilskih pokreta diljem zemalja Latinske Amerike, što je dodatno zaoštrilo tenzije između Kube i [[SAD|Sjedinjenih Država]]. == Pripreme i planiranje == == Invazija == == Posljedice == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite news |last=Bowcott |first=Owen |title=Dame Margot Fonteyn: the ballerina and the attempted coup in Panama |url=https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |access-date=28 May 2010 |newspaper=[[The Guardian]]|date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228094316/https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |archive-date=28 February 2018 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Manchester Guardian''|1959a}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=A Panama Invasion: Hunt for fifty men |url=https://www.newspapers.com/clip/21163419/the_guardian/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[United Press International|British United Press]] |newspaper=[[The Manchester Guardian]] |date=27 April 1959 |location=London, England |page=5 |via = Newspapers.com}} * {{cite news |ref={{harvid|''BBC''|2008}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=On this day 22 April 1959: Dame Margot Fonteyn released from jail |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |access-date=21 June 2018 |publisher=[[BBC]] |date=22 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208070920/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |archive-date=8 December 2017 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Age''|1959}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Dame Margot Fonteyn 'Detained' by Panama Govt: Alleged Plot for Revolution (pt 1) |url=https://www.newspapers.com/clip/21163309/the_age/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[Australian Associated Press]] |newspaper=[[The Age]] |date=22 April 1959 |location=Melbourne, Victoria, Australia |page=1 |via = Newspapers.com}} {{Hladni rat}} {{Authority control}} rjuqj69p4fk6s8y7t4udutb35n4uazz 42696803 42696798 2026-09-30T15:26:40Z Edgar Allan Poe 29250 +[[Kategorija:1959.]]; +[[Kategorija:Vojna historija Kube]]; +[[Kategorija:Historija Paname]]; +[[Kategorija:Hladni rat]]; +[[Kategorija:Pučevi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42696803 wikitext text/x-wiki Početkom travnja [[1959.]] godine, '''[[Kuba]]''' je pokrenula '''invaziju na [[Panama|Panamu]]''' s ciljem svrgavanja predsjednika [[]] i uspostave socijalističkog režima poput onog na Kubi. Invaziju su zajednički provele kubanske jedinice i lokalni protuvladini gerilci, a mozak operacije u Panami bio je diplomat [[Roberto Arias]], sin bivšeg predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]]. Ova je operacija bila dio [[Fidel Castro|Castrovog]] plana izvoza [[Kubanska revolucija|revolucije]] po zemljama [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], u sklopu kojega je socijalistička Kuba pružala oružanu podršku lokalnim gerilcima tijekom [[Hladni rat|Hladnog rata]]. Iako je invazija u konačnici bila neuspješna, dovela je do stvaranja niza malih gerilskih pokreta diljem zemalja Latinske Amerike, što je dodatno zaoštrilo tenzije između Kube i [[SAD|Sjedinjenih Država]]. == Pripreme i planiranje == == Invazija == == Posljedice == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite news |last=Bowcott |first=Owen |title=Dame Margot Fonteyn: the ballerina and the attempted coup in Panama |url=https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |access-date=28 May 2010 |newspaper=[[The Guardian]]|date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228094316/https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |archive-date=28 February 2018 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Manchester Guardian''|1959a}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=A Panama Invasion: Hunt for fifty men |url=https://www.newspapers.com/clip/21163419/the_guardian/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[United Press International|British United Press]] |newspaper=[[The Manchester Guardian]] |date=27 April 1959 |location=London, England |page=5 |via = Newspapers.com}} * {{cite news |ref={{harvid|''BBC''|2008}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=On this day 22 April 1959: Dame Margot Fonteyn released from jail |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |access-date=21 June 2018 |publisher=[[BBC]] |date=22 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208070920/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |archive-date=8 December 2017 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Age''|1959}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Dame Margot Fonteyn 'Detained' by Panama Govt: Alleged Plot for Revolution (pt 1) |url=https://www.newspapers.com/clip/21163309/the_age/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[Australian Associated Press]] |newspaper=[[The Age]] |date=22 April 1959 |location=Melbourne, Victoria, Australia |page=1 |via = Newspapers.com}} {{Hladni rat}} {{Authority control}} [[Kategorija:1959.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Vojna historija Kube]] [[Kategorija:Hladni rat]] [[Kategorija:Pučevi]] 4x2u3zsn4wwizrmggaimzq6l918zozf 42696810 42696803 2026-09-30T15:29:18Z Edgar Allan Poe 29250 42696810 wikitext text/x-wiki Početkom travnja [[1959.]] godine, '''[[Kuba]]''' je pokrenula '''invaziju na [[Panama|Panamu]]''' s ciljem svrgavanja predsjednika [[Ernesto de la Guardia|Ernesta de la Guardije]] i uspostave socijalističkog režima poput onog na Kubi. Invaziju su zajednički provele kubanske jedinice i lokalni protuvladini gerilci, a mozak operacije u Panami bio je diplomat [[Roberto Arias]], sin bivšeg predsjednika [[Harmodio Arias|Harmodija Ariasa]]. Ova je operacija bila dio [[Fidel Castro|Castrovog]] plana izvoza [[Kubanska revolucija|revolucije]] po zemljama [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], u sklopu kojega je socijalistička Kuba pružala oružanu podršku lokalnim gerilcima tijekom [[Hladni rat|Hladnog rata]]. Iako je invazija u konačnici bila neuspješna, dovela je do stvaranja niza malih gerilskih pokreta diljem zemalja Latinske Amerike, što je dodatno zaoštrilo tenzije između Kube i [[SAD|Sjedinjenih Država]]. == Pripreme i planiranje == == Invazija == == Posljedice == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite news |last=Bowcott |first=Owen |title=Dame Margot Fonteyn: the ballerina and the attempted coup in Panama |url=https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |access-date=28 May 2010 |newspaper=[[The Guardian]]|date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228094316/https://www.theguardian.com/uk/2010/may/28/margot-fonteyn-panama-coup |archive-date=28 February 2018 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Manchester Guardian''|1959a}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=A Panama Invasion: Hunt for fifty men |url=https://www.newspapers.com/clip/21163419/the_guardian/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[United Press International|British United Press]] |newspaper=[[The Manchester Guardian]] |date=27 April 1959 |location=London, England |page=5 |via = Newspapers.com}} * {{cite news |ref={{harvid|''BBC''|2008}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=On this day 22 April 1959: Dame Margot Fonteyn released from jail |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |access-date=21 June 2018 |publisher=[[BBC]] |date=22 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208070920/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/22/newsid_2938000/2938889.stm |archive-date=8 December 2017 |location=London, England}} * {{cite news |ref={{harvid|''The Age''|1959}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Dame Margot Fonteyn 'Detained' by Panama Govt: Alleged Plot for Revolution (pt 1) |url=https://www.newspapers.com/clip/21163309/the_age/ |access-date=21 June 2018 |agency=[[Australian Associated Press]] |newspaper=[[The Age]] |date=22 April 1959 |location=Melbourne, Victoria, Australia |page=1 |via = Newspapers.com}} {{Hladni rat}} {{Authority control}} [[Kategorija:1959.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Vojna historija Kube]] [[Kategorija:Hladni rat]] [[Kategorija:Pučevi]] 63x4g3bv5maeef6rs6de46uz0xq3k6o 0 4725714 42696799 2026-09-30T15:25:45Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Kubanska invazija na Panamu]] 42696799 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kubanska invazija na Panamu]] aybuirgju1auh5natpy77nvprxzjjr6 10 4725715 42696813 2026-09-30T15:30:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Wikipedia-začetak]] na [[Šablon:Wikipedija-začetak]]: update 42696813 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Wikipedija-začetak]] lo67oosxmugbd75e1beyfcoq83jkl0b 10 4725716 42696822 2026-09-30T15:34:41Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Anatom-začetak]] na [[Šablon:Anatomija-začetak]] 42696822 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Anatomija-začetak]] j85x6129cejrv2ijvndf0t29wo7gsto 10 4725717 42696842 2026-09-30T15:44:36Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Arheo-začetak]] na [[Šablon:Arheologija-začetak]] 42696842 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arheologija-začetak]] jy60n564vs85c6bis24wdzua6h3fp7c 0 4725718 42696850 2026-09-30T17:15:58Z Inokosni organ 160059 n/č 42696850 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Siegfried Jacobsohn | slika = Siegfried Jacobsohn.jpg | širina_slike = 250px | opis = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1881|1|28|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Datoteka:Civil flag of Prussia 1701-1935.svg|22px|border]] [[Berlin]] | datum_smrti = {{death date and age|1926|12|3|1881|1|28|df=y}} | mjesto_smrti = [[Datoteka:Flag of Kingdom of Spain.svg|22px|border]] [[Portbou]] | zanimanje = [[Pisac]] | jezik = | nacionalnost = | žanr = | pokret = | znamenita_djela = <div> * ''Max Reinhardt'' (1910) * </div> | uticaj_od = [[Fritz Mauthner]], [[Paul Schlenther]], [[Gotthold Ephraim Lessing]], [[Otto Brahm]] | uticaj_na = [[Kurt Tucholsky]], [[Carl von Ossietzky]], [[Alfred Polgar]], [[Lion Feuchtwanger]] | potpis= }} '''Siegfried Jacobsohn''' ([[Berlin]], [[1881.]] – [[Portbou]], [[1926]]), njemački pisac i kazališni kritičar. == Biografija == Siegfried Jacobsohn je rođen u porodici židovskog podrijetla, napustio je školu bez završetka studija u oktobru [[1897.]] te je pohađao [[Humboltov univerzitet u Berlinu|Humboldtov univerzitet]]. U to vrijeme bilo je moguće pohađati ga bez prethodne diplome. Među njegovim profesorima bili su Erich Schmidt, Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff i Max Herrmann. Nekoliko godina kasnije, dok je još bio student na sveučilištu, Hellmut von Gerlach ga je zaposlio kao kazališnog kritičara za berlinski časopis ''Die Welt am Montag''. Bio je urednik kazališnog časopisa ''Die Schaubühne'', u kojem je, između ostalih, bio i [[Kurt Tucholsky]], koji je vodio transformaciju časopisa u "Weltbühne", pokrivajući politiku, umjetnost i kulturu. Taj je rad nastavio Carl von Ossietzky. Kao kazališni kritičar protivio se idejama [[Alfred Kerr|Alfreda Kerra]]. Jacobson je također radio za nekoliko važnih časopisa tog vremena, kao što su Deutsche Montagszeitung, Frankfurter Nachrichten, Weser-Zeitung i Prager Presse. Jacobsohn je također proširio horizonte kritike u svom časopisu uključivanjem novih umjetničkih formi, poput filma. Uspio je pridobiti za suradnju filmske kritičare kao što su [[Hans Siemsen]], [[Frank Warschauer]], [[Roland Schacht]] i [[Rudolf Arnheim]]. Bio je izrazito borbene naravi. U rubrici s odgovorima svog časopisa, kao i u člancima i serijalima, napadao je protivnike za koje bi se očekivalo da zaslužuju njegovu podršku. Godine [[1913.]] izbio je žestok sukob s [[Theodor Lessing|Theodorom Lessingom]]. Jacobsohn je objavio Lessingovu recenziju drame ''Der gute Ruf'' ("Dobar glas") [[Hermann Sudermann|Hermanna Sudermanna]], nakon čega je Sudermann pokrenuo sudski postupak. Nakon što se [[1918.]] već bio razišao sa [[Stefan Großmann|Stefanom Großmannom]], [[1920.]] ustvrdio je da su umjetnički ravnatelji plaćali Großmannu kako bi dobili pozitivne kritike za svoje predstave. [[1922.]] je morao povući tu tvrdnju. Na temelju dojave Tucholskog, 1925. je optužio Heinricha Fischera za plagijat. Ta je optužba bila neutemeljena, ali je dovela do sukoba s Karlom Krausom. Doista, Jacobsohnovi napadi – od kojih su neki bili preuranjeni jer nisu bili potkrijepljeni dostatnim istraživanjem – doveli su do otprilike 40 sudskih postupaka protiv njega. Jacobsohn je dobio mnoge od tih sudskih sporova, no svakako ne sve. Od [[1915.]] bio je oženjen izdavačicom i prevoditeljicom Edith Jacobsohn, rođenom Schiffer, koja je svojim bogatstvom više puta spasila izdavačku kuću od bankrota. Imali su jednog sina, Petera Jacobsohna (1916-1998). Pred kraj [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] Jacobsohn se politički približio socijalističkoj stranci [[Nezavisna socijaldemokratska stranka Njemačke|USPD]]. Godine [[1918.]] nakratko se uključio u rad Vijeća intelektualnih radnika (''Rat der geistigen Arbeiter''), koje je osnovao [[Kurt Hiller]]. Ipak, ubrzo je napustio tu organizaciju jer mu je bilo važnije usredotočiti se na časopis "Die Weltbühne". Također nije želio da političke stranke od njega išta zahtijevaju, štoviše, izrazito je zazirao od dogmatskih stavova. Jacobsohn nije imao zadrške družiti se s ljudima poput [[Oskar von Hindenburg|Oskara von Hindenburga]] – sina budućeg njemačkog predsjednika [[Paul von Hindenburg|Paula von Hindenburga]] i poznatog reakcionara. O tim je kontaktima izvještavao Tucholskog u Parizu. Kada je Tucholsky pojačao napade na tadašnjeg njemačkog predsjednika [[Friedrich Ebert|Friedricha Eberta]], socijaldemokrata, nazivajući ga "izdajnikom vlastite klase", Jacobsohn mu je [[1924.]] odgovorio da bi trebao ostaviti Eberta na miru jer će, pod njegovim nasljednikom, priželjkivati ​​Ebertov povratak. Napomenuo je i da je Ebert uspio ishoditi raspuštanje [[Reichstag]]a, što je značilo da će još neko vrijeme ostati na vlasti i moći isplaćivati ​​honorar Tucholskom, dok bi pod novom vladom Tucholsky njega i njegov novac morao tražiti u masovnoj grobnici. Tijekom [[Weimarska Republika|Weimarske Republike]] Jacobsohn je pripadao onoj malobrojnoj skupini kritičara koji su odmah prepoznali potencijal [[Bertolt Brecht|Bertolta Brechta]], [[Arnolt Bronnen|Arnolta Bronnena]] i [[Carl Zuckmayer|Carla Zuckmayera]], unatoč tome što ga je već mučio svojevrsni zamor od kazališta. Neočekivano je preminuo [[3. decembra]] [[1926.]] od [[Epilepsija|epileptičkog]] napadaja. Nakon smrti [[1926.]] godine pokopan je na Zapadnom groblju u [[Stahnsdorf]]u. Tucholsky je nakratko preuzeo uredništvo časopisa "Die Weltbühne" i vodio ga do maja [[1927.]] godine. Tu je dužnost potom preuzeo Ossietzky i obnašao je sve do objavljivanja posljednjeg broja iz 7. marta 1933, kada je časopis zabranila [[Nacistička partija|Nacistička stranka]]. Arhiva je zaplijenjena, a nakon toga je nestala bez traga. == Djela == * ''Das Theater der Reichshauptstadt'' (1904) * ''Max Reinhardt'' (1910) * ''Der Fall Jacobsohn'' (1913) * ''Die ersten Tage'' (1916) * ''Das Jahr der Bühne'' (1921) * ''Max Reinhardt'' (1921) {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1881|1926|Jacobsohn, Siegfried}} [[Kategorija:Njemački pisci]] e48z6no210l2uktyc5whu076uiu8fbi 0 4725719 42696862 2026-09-30T19:25:46Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Zajedničko poreklo]] 42696862 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zajedničko poreklo]] hy1akpemz81qptzava7vv60u0bo0ae5 0 4725720 42696875 2026-09-30T20:30:11Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kalela ples |slika = |godina = 2022. |regija = Afrika |id = 01698 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 |država = {{flag|Zambija}} }} '''Kalela''' je naziv [[ples]]a nastalog u [[Kolonijalizam|kolonijalnom]] periodu 1950-ih. u pokrajini Luapula, posebno u okruzima Chembe, Mansa i Milenge u [[Zambija|Zambiji]]. Izvodili su ga rudari i koristili za zabavu u Palači poglavara tokom... 42696875 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kalela ples |slika = |godina = 2022. |regija = Afrika |id = 01698 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 |država = {{flag|Zambija}} }} '''Kalela''' je naziv [[ples]]a nastalog u [[Kolonijalizam|kolonijalnom]] periodu 1950-ih. u pokrajini Luapula, posebno u okruzima Chembe, Mansa i Milenge u [[Zambija|Zambiji]]. Izvodili su ga rudari i koristili za zabavu u Palači poglavara tokom tradicionalnih ceremonija, sprovoda, žetvenih proslava i drugih važnih prilika.<ref>[https://journals.openedition.org/enquete/933?lang=en#tocto1n1 Clyde Mitchell: Ples Kalela - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples prvi su tokom slobodnog vremena 1950-ih počeli izvodili pripadnici Ushi naroda iz rudarskog grada Copperbelta u nekadašnjoj Sjevernoj Rodeziji. Zasniva se na superiornosti svijeta bijelaca kroz kostime plesača i na međuetničkim afričkim odnosima kroz teme pjesama. Narod Ushi, poznat i kao Aushi, etnička je skupina koja govori bantu jezik i uglavnom živi u pokrajini Luapula u Zambiji, gdje su se preselili prije nekoliko stoljeća. Svoje porijeklo vode iz Carstva Luba-Lunda na području današnjeg [[Kongo|Konga]].<ref>[https://www.kingsfari.com/blog-posts/kalela-dance-the-soulful-rhythms-of-the-ushi-people-in-zambia Kalela ples: duhovni ritmovi naroda Ushi - www.kingsfari.com - 17. septembar 2025. - Pristupljeno, 14. septembar 2026.]{{en}}</ref> Zambija je zemlja bogate [[Kultura|kulture]], što je posljedica raznolikosti njezinih ljudi. Zbog složene imigracijske povijesti, dom je brojnim etničkim skupinama, od kojih su najveće [[Bemba]], [[Tonga]] i [[Chewa]]. Ova raznolikost se ogleda u više od 25 različitih jezika koji se govore u regijama Zambije.<ref>[https://cid-ds.org/zambia/ Ples i duhovnost - 2025. - Pristupljeno, 14. septembar 2026.]{{en}}</ref> Ples i [[pozorište]] igraju važnu ulogu u zambijskom društvu. Izvedbena [[umjetnost]] uvijek se koristila u duhovnom kontekstu. Često je bila i sredstvo za izražavanje političkih poruka. Plesovi poput [[Mbeni]]ja imali su važnu ulogu u protetima protiv represivnih režima i kolonijalne eksploatacije. <ref>[https://www.britannica.com/place/Zambia/Education Država Zambija, Afrika - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Kalela je vrsta plesne vježbe u kojoj plesači formiraju dvije ili tri linije, krećući se naprijed-natrag dok pjevaju u ritmu [[Bubanj|bubnja]]. Tu je i glavni pjevač, kao i drugi koji se pridružuju kao podrška. Glavni plesači također vode formaciju i plešu oko bubnjeva, koji su postavljeni u središte. Postoje dva velika bubnja i jedan mali bubanj, koje obično sviraju muškarci. Znanje i vještine Kalela plesa prvenstveno se prenose javnosti i mlađim generacijama kroz pjesmu i poeziju te promatranjem i sudjelovanjem tokom javnih nastupa. Neke grupe organiziraju formalno podučavanje koje vode stručni bubnjari kako bi regrutirali nove muzičare. <ref>[https://afroatlas.org/intangible/mangwengwe-dance/ Afro Heritage Atlas - afroatlas.org - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples upisan je u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Zambije.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 UNESCO: Kalela ples - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 17. zasjedanju koje je održano od 28. novembra do 2. decembra 2022. god. u [[Rabat]]u, [[Maroko]].<ref name="Zambija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM |title= Nematerijalna kulturna baština u Zambiji |work= UNESCO |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Vanjske veze == * Kalela ples<ref name="Ples Kalela">{{Cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=R7z_2EE43J0 |title= Kalela ples |work= YouTube |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Dance of Zambia}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Zambiji]] r41eixnyn5738m8dduawmuzulecno4z 42696876 42696875 2026-09-30T20:33:51Z Zavičajac 76707 42696876 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kalela ples |slika = |godina = 2022. |regija = Afrika |id = 01698 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 |država = {{flag|Zambija}} }} '''Kalela''' je naziv [[ples]]a nastalog u [[Kolonijalizam|kolonijalnom]] periodu 1950-ih. u pokrajini Luapula, posebno u okruzima Chembe, Mansa i Milenge u [[Zambija|Zambiji]]. Izvodili su ga rudari i koristili za zabavu u Palači poglavara tokom tradicionalnih ceremonija, sprovoda, žetvenih proslava i drugih važnih prilika.<ref>[https://journals.openedition.org/enquete/933?lang=en#tocto1n1 Clyde Mitchell: Ples Kalela - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Kalela ples prvi su tokom slobodnog vremena 1950-ih počeli izvodili pripadnici Ushi naroda iz rudarskog grada Copperbelta u nekadašnjoj Sjevernoj Rodeziji. Zasniva se na superiornosti svijeta bijelaca kroz kostime plesača i na međuetničkim afričkim odnosima kroz teme pjesama. Narod Ushi, poznat i kao Aushi, etnička je skupina koja govori bantu jezik i uglavnom živi u pokrajini Luapula u Zambiji, gdje su se preselili prije nekoliko stoljeća. Svoje porijeklo vode iz Carstva Luba-Lunda na području današnjeg [[Kongo|Konga]].<ref>[https://www.kingsfari.com/blog-posts/kalela-dance-the-soulful-rhythms-of-the-ushi-people-in-zambia Kalela ples: duhovni ritmovi naroda Ushi - www.kingsfari.com - 17. septembar 2025. - Pristupljeno, 14. septembar 2026.]{{en}}</ref> Zambija je zemlja bogate [[Kultura|kulture]], što je posljedica raznolikosti njezinih ljudi. Zbog složene imigracijske povijesti, dom je brojnim etničkim skupinama, od kojih su najveće [[Bemba]], [[Tonga]] i [[Chewa]]. Ova raznolikost se ogleda u više od 25 različitih jezika koji se govore u regijama Zambije.<ref>[https://cid-ds.org/zambia/ Ples i duhovnost - 2025. - Pristupljeno, 14. septembar 2026.]{{en}}</ref> Ples i [[pozorište]] igraju važnu ulogu u zambijskom društvu. Izvedbena [[umjetnost]] uvijek se koristila u duhovnom kontekstu. Često je bila i sredstvo za izražavanje političkih poruka. Plesovi poput [[Mbeni]]ja imali su važnu ulogu u protetima protiv represivnih režima i kolonijalne eksploatacije. <ref>[https://www.britannica.com/place/Zambia/Education Država Zambija, Afrika - 14. septembar 2026]{{en}}</ref> == Nematerijalna kulturna baština == Kalela je vrsta plesne vježbe u kojoj plesači formiraju dvije ili tri linije, krećući se naprijed-natrag dok pjevaju u ritmu [[Bubanj|bubnja]]. Tu je i glavni pjevač, kao i drugi koji se pridružuju kao podrška. Glavni plesači također vode formaciju i plešu oko bubnjeva, koji su postavljeni u središte. Postoje dva velika bubnja i jedan mali bubanj, koje obično sviraju muškarci. Znanje i vještine Kalela plesa prvenstveno se prenose javnosti i mlađim generacijama kroz pjesmu i poeziju te promatranjem i sudjelovanjem tokom javnih nastupa. Neke grupe organiziraju formalno podučavanje koje vode stručni bubnjari kako bi regrutirali nove muzičare. Kalela ples upisan je u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Zambije.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/kalela-dance-01698 UNESCO: Kalela ples - Pristupljeno, 14. septembar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 17. zasjedanju koje je održano od 28. novembra do 2. decembra 2022. god. u [[Rabat]]u, [[Maroko]].<ref name="Zambija">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM |title= Nematerijalna kulturna baština u Zambiji |work= UNESCO |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Vanjske veze == * Kalela ples<ref name="Ples Kalela">{{Cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=R7z_2EE43J0 |title= Kalela ples |work= YouTube |access-date= 19. septembar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Dance of Zambia}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Zambiji]] d7sqy29yzao6nh2jnps04pyaqlio4bb 3 4725721 42696896 2026-10-01T01:32:14Z Aca 108187 /* Dobrodošlica */ novi odjeljak 42696896 wikitext text/x-wiki == Dobrodošlica == Dobro nam došli i hvala na doprinosu! Ako bude bila potrebna bilo kakva pomoć, na raspolaganju sam Vam! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. oktobra 2026. u 03:32 (CEST) rhte2lf7yzijexzowmxas7eykoon44s 42696902 42696896 2026-10-01T02:05:40Z Aca 108187 /* Dobrodošlica */ odgovor 42696902 wikitext text/x-wiki == Dobrodošlica == Dobro nam došli i hvala na doprinosu! Ako bude bila potrebna bilo kakva pomoć, na raspolaganju sam Vam! – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. oktobra 2026. u 03:32 (CEST) :Načinio sam neke izmene na članku, pa bacite pogled. Za jednu rečenicu možda treba dodati izvor. Ostalo je većinom okej. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 1. oktobra 2026. u 04:05 (CEST) ke95gbv0twldkht8uw3ztie6ee2jsgc 10 4725722 42696914 2026-10-01T03:47:28Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Arhit-začetak]] na [[Šablon:Arhitektura-začetak]] 42696914 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Arhitektura-začetak]] b3o4khdfkttho80syx8zmd5z6nb37u0 10 4725723 42696925 2026-10-01T03:53:31Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Astro-začetak]] na [[Šablon:Astronomija-začetak]] 42696925 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Astronomija-začetak]] 4a7ybwilc9l32appsuf0s5mnnv05jye 10 4725724 42696933 2026-10-01T03:56:35Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Biol-začetak]] na [[Šablon:Biologija-začetak]] 42696933 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Biologija-začetak]] fprfarcdxap1bo48xt9zzp3joh9gulh 10 4725725 42696942 2026-10-01T03:59:35Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Ekol-začetak]] na [[Šablon:Ekologija-začetak]] 42696942 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Ekologija-začetak]] mmn0qddtp0415u6leb1srhelm20asft 10 4725726 42696986 2026-10-01T11:39:44Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Glavna stranica/Slika | datoteka = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg | opis = Armand Duplantis | širina = srednja | položaj = lijevo }} '''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvens... 42696986 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg | opis = Armand Duplantis | širina = srednja | položaj = lijevo }} '''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]]. Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih svjetskih titula i postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior. Duplantis je i četverostruki europski prvak. Svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski juniorski rekord, a zatim [[2022.]], [[2024.]] i [[2026.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine poslije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak. Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] te preskočio šest ili više metara 22 puta, a na temelju svega toga bio je proglašen najboljim europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, od kojih je jedan bio oboren na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]], a [[2025.]] godine četiri puta. Bio je proglašen najboljim atletičarom godine četiri puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine), a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine. Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također postao peterostruki osvajač Dijamantne lige. <div style="margin-left: 0; text-align: right">Recentno istaknuti: [[Sevasti Qiriazi]] '''·''' ''[[Ori and the Blind Forest]]'' '''·''' [[Arvydas Sabonis]]</div> izrub89hjm5kpmy0e6urhwf172y8ns9 10 4725727 42696988 2026-10-01T11:41:20Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Glavna stranica/Slika | datoteka = Ori and the Will of the Wisps.jpg | opis = Omot igre | širina = srednja | položaj = lijevo }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslo... 42696988 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka = Ori and the Will of the Wisps.jpg | opis = Omot igre | širina = srednja | položaj = lijevo }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]] te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine. Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a. <div style="margin-left: 0; text-align: right">Recentno istaknuti: [[Armand Duplantis]] '''·''' [[Sevasti Qiriazi]] '''·''' ''[[Ori and the Blind Forest]]''</div> 1kw9i0dgajh0z5hrxrprxt14q5y6wv4